Ανθεστήρια: Η Ελληνική Γιορτή των Νεκρών (Νικόλαος Κ. Περιστερίδης)
Ανθεστήρια: Η Ελληνική Γιορτή των Νεκρών (Νικόλαος Κ. Περιστερίδης) --------> http://www.metafysiko.gr/textview.php?id=149
Ήταν ξημερώματα της 11ης ημέρας του μήνα Ανθεστηριώνα(*1.1), αρχής της άνοιξης. Σήμερα, σε όλη την έκταση της Αθήνας, θα σήμανε η έναρξη του τριημέρου τελετουργιών και εορτών των Ανθεστηρίων, μία εορτή που, από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, γέμιζε με τρόμο τη ψυχή μου.. κάθε χρονιά. Πως δεν θα μπορούσε άλλωστε; Θυμάμαι αυτολεξεί τα λόγια και τις εκφράσεις της μητέρας μου, όταν ένα πρωινό δέχτηκε να μου εξηγήσει τη σημασία της ημέρας.
«Είναι μία εορτή μιαρή υιέ μου, ένα διήμερο όπου οι πόρτες του ’δη ανοίγουν και ψυχές ξεχύνονται γύρω μας. Κατά τη διάρκεια των εορτών ζούμε παράλληλα με τις ψυχές..»
Ένα ιδιαίτερο κείμενο από το συνεργάτη της Κοινότητας του Μεταφυσικού, Νικόλαο Κ. Περιστερίδη, για την άγνωστη αρχαιοελληνική γιορτή των Ελλήνων, τα Ανθεστήρια. Ιστορικά στοιχεία και άκρως τεκμηριωμένες αναφορές δίνονται μέσα από ένα λογοτεχνικά δοσμένο κείμενο που παίρνει τον αναγνώστη από την αρχή και τον οδηγεί πραγματικά ως το τέλος μίας γιορτής.. νεκρών!
Από την πρώτη στιγμή που διάβασα για αυτή την αρχαία γιορτή το μυαλό μου έκανε τη σύνδεση με τις απόκριες. Σκέφτηκα μήπως αυτή η γιορτή είναι απομεινάρι των Ανθεστηρίων και από ότι φαίνεται τελικά έτσι πρέπει να είναι. Να μερικοί λόγοι.
**Είναι εύκολο να συνδέσουμε τις απόκριες με την Διονυσιακή λατρεία αν σκεφτούμε τις μεταμφιέσεις (μάσκες), την οινοποσία, τις καραμούζες (αυλοί).
Με την μάσκα αλλά και την βοήθεια του κρασιού η ψυχή απελευθερώνεται από την καταπίεση (της μορφής) του σώματος και δρα ελεύθερα. Τότε μπορούμε να κάνουμε όλα αυτά που σαν γνωστοί και σοβαροί άνθρωποι δεν θα κάναμε σε άλλη περίσταση. Ο ήχος του αυλού μια και δεν σβήνει (όπως πχ στην κιθάρα όπου κατευνάζει) αλλά μπορεί και να δυναμώνει, βοηθά στην έκσταση και το παραλήρημα. Για αυτό συνδεόταν πάντα με την Διονυσιακή λατρεία σε αντίθεση με την κιθάρα που συνδεόταν με την θεραπεία, τη χαλάρωση και το θεό Απόλλωνα.
**Η εποχή που γίνονταν τα ανθεστήρια συμπίπτει με την εποχή των αποκριών.
**Οι καλικάντζαροι που η παράδοση τους θέλει να ανεβαίνουν από τον κάτω κόσμο συνδέεται με την άνοδο των ψυχών στα ανθεστήρια. Μάλιστα και σήμερα ακόμα ενώ η Πέμπτη της Κρεατινής είναι ημέρα ιδιαίτερης χαράς, το Σάββατο της ίδιας εβδομάδας καθώς και τα δυο επόμενα Σάββατα, της Τυρινής και της πρώτης εβδομάδας της Σαρακοστής, των αγίων Θεοδώρων όπως λέγεται, είναι αφιερωμένα στη λατρεία των νεκρών, με επισκέψεις στους τάφους, διανομή κόλλυβων για συγχώρεση και με διακοπή κάθε εργασίας. Επιβιώνει ακόμα αυτό το έθιμο σε κάποιες περιοχές.
**Στο Σόχο της Θεσσαλονίκης ο πανηγυρισμός στις απόκριες αποβλέπει στην πλούσια παραγωγή καλαμποκιού.
**Υπάρχει ένα φαγητό στην Κρήτη που θυμίζει έντονα την αρχαία πανσπερμία. Λέγεται «Παληκάρια» (πιθανό παραφθορά της λέξης πολυσπόρια). Άλλες ονομασίες είναι «ψαροκόλυβα», «φωτοπάπουδα» και «μαγεριά». Αυτό το φαγητό που το φτιάχνουμε βάζοντας όλα τα όσπρια μαζί συνηθίζεται να τρώγεται παραμονή των Φώτων αλλά και κατά τις νηστείες της Μεγάλης Σαρακοστής. Γύρω λοιπόν στην περίοδο των Αποκριών και των Ανθεστηρίων. Από τον Παύλο Βλαστό που έζησε τα έθιμα της Κρήτης των 19ο αιώνα μαθαίνουμε ότι μετά το μαγείρεμα του φαγητού η οικοδέσποινα το έβαζε σε ένα μεγάλο πιάτο και το έδινε στον κύρη που τα διασκόρπιζε στη στέγη του σπιτιού και προσκαλούσε κάθε είδος πτηνού να κατέβει να φάει και να ευλογήσει τον γεωργό, τα βόδια, το άροτρο και κάθετι τι σχετικό με την παραγωγή των καρπών.
Μελετώντας τα αποκριάτικα έθιμα σε διάφορες περιοχές της ελληνικής υπαίθρου μπορούμε να βρούμε και άλλες λεπτομέρειες που συνδέουν τις δυο γιορτές.
ΥΓ: Υπάρχει μια έκφραση στην Κρήτη για κάποιον που είναι μεθυσμένος. Λέμε αυτός είναι «ανθισμένος»...
**Είναι εύκολο να συνδέσουμε τις απόκριες με την Διονυσιακή λατρεία αν σκεφτούμε τις μεταμφιέσεις (μάσκες), την οινοποσία, τις καραμούζες (αυλοί).
Με την μάσκα αλλά και την βοήθεια του κρασιού η ψυχή απελευθερώνεται από την καταπίεση (της μορφής) του σώματος και δρα ελεύθερα. Τότε μπορούμε να κάνουμε όλα αυτά που σαν γνωστοί και σοβαροί άνθρωποι δεν θα κάναμε σε άλλη περίσταση. Ο ήχος του αυλού μια και δεν σβήνει (όπως πχ στην κιθάρα όπου κατευνάζει) αλλά μπορεί και να δυναμώνει, βοηθά στην έκσταση και το παραλήρημα. Για αυτό συνδεόταν πάντα με την Διονυσιακή λατρεία σε αντίθεση με την κιθάρα που συνδεόταν με την θεραπεία, τη χαλάρωση και το θεό Απόλλωνα.
**Η εποχή που γίνονταν τα ανθεστήρια συμπίπτει με την εποχή των αποκριών.
**Οι καλικάντζαροι που η παράδοση τους θέλει να ανεβαίνουν από τον κάτω κόσμο συνδέεται με την άνοδο των ψυχών στα ανθεστήρια. Μάλιστα και σήμερα ακόμα ενώ η Πέμπτη της Κρεατινής είναι ημέρα ιδιαίτερης χαράς, το Σάββατο της ίδιας εβδομάδας καθώς και τα δυο επόμενα Σάββατα, της Τυρινής και της πρώτης εβδομάδας της Σαρακοστής, των αγίων Θεοδώρων όπως λέγεται, είναι αφιερωμένα στη λατρεία των νεκρών, με επισκέψεις στους τάφους, διανομή κόλλυβων για συγχώρεση και με διακοπή κάθε εργασίας. Επιβιώνει ακόμα αυτό το έθιμο σε κάποιες περιοχές.
**Στο Σόχο της Θεσσαλονίκης ο πανηγυρισμός στις απόκριες αποβλέπει στην πλούσια παραγωγή καλαμποκιού.
**Υπάρχει ένα φαγητό στην Κρήτη που θυμίζει έντονα την αρχαία πανσπερμία. Λέγεται «Παληκάρια» (πιθανό παραφθορά της λέξης πολυσπόρια). Άλλες ονομασίες είναι «ψαροκόλυβα», «φωτοπάπουδα» και «μαγεριά». Αυτό το φαγητό που το φτιάχνουμε βάζοντας όλα τα όσπρια μαζί συνηθίζεται να τρώγεται παραμονή των Φώτων αλλά και κατά τις νηστείες της Μεγάλης Σαρακοστής. Γύρω λοιπόν στην περίοδο των Αποκριών και των Ανθεστηρίων. Από τον Παύλο Βλαστό που έζησε τα έθιμα της Κρήτης των 19ο αιώνα μαθαίνουμε ότι μετά το μαγείρεμα του φαγητού η οικοδέσποινα το έβαζε σε ένα μεγάλο πιάτο και το έδινε στον κύρη που τα διασκόρπιζε στη στέγη του σπιτιού και προσκαλούσε κάθε είδος πτηνού να κατέβει να φάει και να ευλογήσει τον γεωργό, τα βόδια, το άροτρο και κάθετι τι σχετικό με την παραγωγή των καρπών.
Μελετώντας τα αποκριάτικα έθιμα σε διάφορες περιοχές της ελληνικής υπαίθρου μπορούμε να βρούμε και άλλες λεπτομέρειες που συνδέουν τις δυο γιορτές.
ΥΓ: Υπάρχει μια έκφραση στην Κρήτη για κάποιον που είναι μεθυσμένος. Λέμε αυτός είναι «ανθισμένος»...