Εξωηλιακά Πλανητικά Συστήματα
Νέοι κόσμοι στον Μίλκι Γουέι
«Γήινοι» πλανήτες ανακαλύφθηκαν σε δυο κοντινά άστρα
O ένας από τους πλανήτες συμπληρώνει μια περιφορά γύρω από το 55 Cancri σε 2,8 ημέρες (καλλιτεχνική απεικόνιση)
Κυνηγοί πλανητών ανακοίνωσαν την Τετάρτη ότι ανακάλυψαν τους μικρότερους γνωστούς εξωηλιακούς πλανήτες, περίπου στο μέγεθος του Ποσειδώνα.
Οι νέοι πλανήτες, ανακοίνωσαν δύο ομάδες Αμερικανών αστρονόμων, ανήκουν σε μια νέα κατηγορία, στην οποία περιλαμβάνονται σώματα με μάζα από 14 έως 18 φορές μεγαλύτερη της Γης.
Μέχρι σήμερα είχαν ανακαλυφθεί πάνω από 130 πλανήτες εκτός του Ηλιακού Συστήματος. Όμως όλοι ήταν τεράστιοι πλανήτες που αποτελούνται από αέρια, όπως ο Δίας, του οποίου η μάζα είναι 318 φορές μεγαλύτερη από της Γης.
Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν τη σύσταση των πλανητών που ανακάλυψαν. «Όλοι οι εξωηλιακοί πλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί ως σήμερα είναι σχεδόν σίγουρα αέριοι γίγαντες, αλλά αυτοί οι νέοι πλανήτες είναι ένα αίνιγμα -θα μπορούσαν να είναι αέριοι, όπως ο Δίας, αλλά θα μπορούσαν επίσης να έχουν πυρήνα από βράχους και πάγο και ένα παχύ φάκελο από αέριο υδρογόνο και ήλιο, όπως ο Ποσειδώνας, ή θα μπορούσαν να αποτελούνται από έναν συνδυασμό βράχων και πάγου, όπως ο Ερμής» σχολίασε σε συνέντευξη Τύπου ο Τζεφ Μάρσι του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, επικεφαλής της μίας ερευνητικής ομάδας.
«Δεν μπορούμε ακόμα να δούμε 'γήινους' πλανήτες, αλλά βλέπουμε τους μεγάλους αδερφούς τους» συνέχισε.
«Εκτιμούμε ότι υπάρχουν περίπου 20 δισεκατομμύρια πλανητικά συστήματα μόνο στον Γαλαξία μας» δήλωσε ο συνεργάτης του Μάρσι, Πολ Μπάτλερ.
Οι δύο νέοι πλανήτες δεν είναι άμεσα ορατοί. Ανακαλύφθηκαν από την ταλάντωση που προκαλούν στα μητρικά τους άστρα με τα ασθενή βαρυτικά τους πεδία.
Και οι δύο πλανήτες περιφέρονται ταχύτατα σε πολύ μικρή απόσταση από τους μητρικούς αστέρες, και η θερμοκρασία στην επιφάνειά τους είναι πιθανότατα εξαιρετικά υψηλή.
Ο πρώτος πλανήτης ανακαλύφθηκε από την ομάδα της Μπάρμπαρα Αρθουρ στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου Hobby-Eberly κοντά στο Ελ Πάσο. Ο πλανήτης συνοδεύει το άστρο 55 Cancri,το οποίο έχει το μέγεθος του Ήλιου και βρίσκεται σε απόσταση 41 ετών φωτός, στον αστερισμό του Καρκίνου.
Στο σύστημα του 55 Cancri είχαν ανακαλυφθεί παλαιότερα και τρεις αέριοι γίγαντες. Ο μικρός πλανήτης είναι ο εσώτερος, σε απόσταση περίπου τριών εκατ. χιλιομέτρων από το άστρο. Το έτος του διαρκεί μόλις 2,8 ημέρες.
Ο δεύτερος πλανήτης ανακαλύφθηκε από την ομάδα του Τζεφ Μέρσι και του Πολ Μπάτλερ του Ινστιτούτου Carnegie, με τα δίδυμα τηλεσκόπια στο Μάουνα Κέα της Χαβάης. Οι Μάρσι και Μπάτλερ έχουν ανακαλύψει περίπου τους μισούς από τους γνωστούς εξωηλιακούς πλανήτες.
Το νέο σώμα περιφέρεται γύρω από το Gliese 436, έναν αστέρα σε απόσταση 33 ετών φωτός από τη Γη, στην κατεύθυνση του αστερισμού του Λέοντα. Και αυτός ο πλανήτης βρίσκεται σε απόσταση τριών εκατ. χιλιομέτρων από το άστρο και συμπληρώνει μια πλήρη περιφορά σε 2,64 ημέρες.
Την περασμένη εβδομάδα Ελβετοί ερευνητές ανακοίνωσαν ότι ανακάλυψαν πρώτοι έναν «γήινο» εξωηλιακό πλανήτη, με μάζα μόλις 14 φορές μεγαλύτερη της Γης.
Η πρωτιά θα κατοχυρωθεί πάντως στους Αμερικανούς, καθώς η έρευνα των Ελβετών δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί, ενώ οι δύο νέες έρευνες έχουν γίνει δεκτές για δημοσίευση στο Astrophysical Journal.
http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=563730&lngDtrID=252
«Γήινοι» πλανήτες ανακαλύφθηκαν σε δυο κοντινά άστρα
O ένας από τους πλανήτες συμπληρώνει μια περιφορά γύρω από το 55 Cancri σε 2,8 ημέρες (καλλιτεχνική απεικόνιση)
Κυνηγοί πλανητών ανακοίνωσαν την Τετάρτη ότι ανακάλυψαν τους μικρότερους γνωστούς εξωηλιακούς πλανήτες, περίπου στο μέγεθος του Ποσειδώνα.
Οι νέοι πλανήτες, ανακοίνωσαν δύο ομάδες Αμερικανών αστρονόμων, ανήκουν σε μια νέα κατηγορία, στην οποία περιλαμβάνονται σώματα με μάζα από 14 έως 18 φορές μεγαλύτερη της Γης.
Μέχρι σήμερα είχαν ανακαλυφθεί πάνω από 130 πλανήτες εκτός του Ηλιακού Συστήματος. Όμως όλοι ήταν τεράστιοι πλανήτες που αποτελούνται από αέρια, όπως ο Δίας, του οποίου η μάζα είναι 318 φορές μεγαλύτερη από της Γης.
Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν τη σύσταση των πλανητών που ανακάλυψαν. «Όλοι οι εξωηλιακοί πλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί ως σήμερα είναι σχεδόν σίγουρα αέριοι γίγαντες, αλλά αυτοί οι νέοι πλανήτες είναι ένα αίνιγμα -θα μπορούσαν να είναι αέριοι, όπως ο Δίας, αλλά θα μπορούσαν επίσης να έχουν πυρήνα από βράχους και πάγο και ένα παχύ φάκελο από αέριο υδρογόνο και ήλιο, όπως ο Ποσειδώνας, ή θα μπορούσαν να αποτελούνται από έναν συνδυασμό βράχων και πάγου, όπως ο Ερμής» σχολίασε σε συνέντευξη Τύπου ο Τζεφ Μάρσι του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, επικεφαλής της μίας ερευνητικής ομάδας.
«Δεν μπορούμε ακόμα να δούμε 'γήινους' πλανήτες, αλλά βλέπουμε τους μεγάλους αδερφούς τους» συνέχισε.
«Εκτιμούμε ότι υπάρχουν περίπου 20 δισεκατομμύρια πλανητικά συστήματα μόνο στον Γαλαξία μας» δήλωσε ο συνεργάτης του Μάρσι, Πολ Μπάτλερ.
Οι δύο νέοι πλανήτες δεν είναι άμεσα ορατοί. Ανακαλύφθηκαν από την ταλάντωση που προκαλούν στα μητρικά τους άστρα με τα ασθενή βαρυτικά τους πεδία.
Και οι δύο πλανήτες περιφέρονται ταχύτατα σε πολύ μικρή απόσταση από τους μητρικούς αστέρες, και η θερμοκρασία στην επιφάνειά τους είναι πιθανότατα εξαιρετικά υψηλή.
Ο πρώτος πλανήτης ανακαλύφθηκε από την ομάδα της Μπάρμπαρα Αρθουρ στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου Hobby-Eberly κοντά στο Ελ Πάσο. Ο πλανήτης συνοδεύει το άστρο 55 Cancri,το οποίο έχει το μέγεθος του Ήλιου και βρίσκεται σε απόσταση 41 ετών φωτός, στον αστερισμό του Καρκίνου.
Στο σύστημα του 55 Cancri είχαν ανακαλυφθεί παλαιότερα και τρεις αέριοι γίγαντες. Ο μικρός πλανήτης είναι ο εσώτερος, σε απόσταση περίπου τριών εκατ. χιλιομέτρων από το άστρο. Το έτος του διαρκεί μόλις 2,8 ημέρες.
Ο δεύτερος πλανήτης ανακαλύφθηκε από την ομάδα του Τζεφ Μέρσι και του Πολ Μπάτλερ του Ινστιτούτου Carnegie, με τα δίδυμα τηλεσκόπια στο Μάουνα Κέα της Χαβάης. Οι Μάρσι και Μπάτλερ έχουν ανακαλύψει περίπου τους μισούς από τους γνωστούς εξωηλιακούς πλανήτες.
Το νέο σώμα περιφέρεται γύρω από το Gliese 436, έναν αστέρα σε απόσταση 33 ετών φωτός από τη Γη, στην κατεύθυνση του αστερισμού του Λέοντα. Και αυτός ο πλανήτης βρίσκεται σε απόσταση τριών εκατ. χιλιομέτρων από το άστρο και συμπληρώνει μια πλήρη περιφορά σε 2,64 ημέρες.
Την περασμένη εβδομάδα Ελβετοί ερευνητές ανακοίνωσαν ότι ανακάλυψαν πρώτοι έναν «γήινο» εξωηλιακό πλανήτη, με μάζα μόλις 14 φορές μεγαλύτερη της Γης.
Η πρωτιά θα κατοχυρωθεί πάντως στους Αμερικανούς, καθώς η έρευνα των Ελβετών δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί, ενώ οι δύο νέες έρευνες έχουν γίνει δεκτές για δημοσίευση στο Astrophysical Journal.
http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=563730&lngDtrID=252
14 φορές η Γη
Ο πρώτος συμπαγής πλανήτης εκτός του ηλιακού συστήματος
Ο πλανήτης διαθέτει ατμόσφαιρα, όμως η σύστασή της παραμένει άγνωστη (φωτ. αρχείου)
Το μικρότερο γνωστό πλανήτη εκτός του Ηλιακού Συστήματος εντόπισε ένα ευρωπαϊκό τηλεσκόπιο στη Χιλή.
Ενώ περισσότεροι από περίπου 125 πλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί σε άλλα άστρα σήμερα εμέχρι σήμερα ίναι αέριοι γίγαντες, όπως ο Δίας, ο νέος είναι μικρός και φαίνεται συμπαγής.
Ο πλανήτης, προς το παρόν ανώνυμος, έχει μάζα 14 φορές μεγαλύτερη της Γης -περίπου όσο ο αέριος Ουρανός- και από άποψη μεγέθους βρίσκεται στο σύνορο των συμπαγών πλανητών και των αέριων γιγάντων. Ωστόσο, η τροχιά του υποδηλώνει βραχώδη σύσταση.
Ο πλανήτης περιφέρεται σε μικρή απόσταση γύρω από το μου Αρε, ένα άστρο που μοιάζει με τον Ήλιο, στον αστερισμό του Βωμού (Altar), που είναι ορατός με γυμνό μάτι από το νότιο ημισφαίριο. Το έτος του διαρκεί μόλις 9,5 ημέρες, καθώς κινείται ταχύτατα γύρω από το μητρικό του άστρο.
«Αυτός ο νέος πλανήτης φαίνεται να είναι ο μικρότερος που έχει ανακαλυφθεί μέχρι στιγμής γύρω από ένα άστρο εκτός του Ήλιου» Αυτό καθιστά πολύ το μου Αρε ένα πολύ συναρπαστικό πλανητικό σύστημα» σχολιάζει ο Γάλλος αστρονόμος Φρανσουά Μπουσί, σε ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Νότιου Παρατηρητήριου (ESO).
Πιθανότατα ο πλανήτης διαθέτει και ατμόσφαιρα, που αντιστοιχεί στο 10% της μάζας του. Οι ομοιότητες με το δικό μας κόσμο είναι αρκετές ώστε το ESO χαρακτηρίζει τον νέο πλανήτη «υπερ-Γη» (super-Earth)».
Η ανακάλυψη έγινε με ένα εξαιρετικά ευαίσθητο φασματογράφο, ένα όργανο που μετρά ταχύτητες, το οποίο λειτουργεί στο τηλεσκόπιο των 3,6 μέτρων του ESΟ στο Σίλα της Χιλής.
Οι εξωηλιακές πλανήτες συνήθως ανιχνεύονται από περιοδικές διακυμάνσεις της λαμπρότητας των μητρικών τους άστρων, οι οποίες οφείλονται στο πέρασμα του (σκοτεινού) πλανήτη ανάμεσα στο άστρο και τη Γη.
Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε στο EuroScience Open Forum της Στοκχόλμης και θα δημοσιευθεί σύντομα σε έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση.
http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=562192
Ο πρώτος συμπαγής πλανήτης εκτός του ηλιακού συστήματος
Ο πλανήτης διαθέτει ατμόσφαιρα, όμως η σύστασή της παραμένει άγνωστη (φωτ. αρχείου)
Το μικρότερο γνωστό πλανήτη εκτός του Ηλιακού Συστήματος εντόπισε ένα ευρωπαϊκό τηλεσκόπιο στη Χιλή.
Ενώ περισσότεροι από περίπου 125 πλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί σε άλλα άστρα σήμερα εμέχρι σήμερα ίναι αέριοι γίγαντες, όπως ο Δίας, ο νέος είναι μικρός και φαίνεται συμπαγής.
Ο πλανήτης, προς το παρόν ανώνυμος, έχει μάζα 14 φορές μεγαλύτερη της Γης -περίπου όσο ο αέριος Ουρανός- και από άποψη μεγέθους βρίσκεται στο σύνορο των συμπαγών πλανητών και των αέριων γιγάντων. Ωστόσο, η τροχιά του υποδηλώνει βραχώδη σύσταση.
Ο πλανήτης περιφέρεται σε μικρή απόσταση γύρω από το μου Αρε, ένα άστρο που μοιάζει με τον Ήλιο, στον αστερισμό του Βωμού (Altar), που είναι ορατός με γυμνό μάτι από το νότιο ημισφαίριο. Το έτος του διαρκεί μόλις 9,5 ημέρες, καθώς κινείται ταχύτατα γύρω από το μητρικό του άστρο.
«Αυτός ο νέος πλανήτης φαίνεται να είναι ο μικρότερος που έχει ανακαλυφθεί μέχρι στιγμής γύρω από ένα άστρο εκτός του Ήλιου» Αυτό καθιστά πολύ το μου Αρε ένα πολύ συναρπαστικό πλανητικό σύστημα» σχολιάζει ο Γάλλος αστρονόμος Φρανσουά Μπουσί, σε ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Νότιου Παρατηρητήριου (ESO).
Πιθανότατα ο πλανήτης διαθέτει και ατμόσφαιρα, που αντιστοιχεί στο 10% της μάζας του. Οι ομοιότητες με το δικό μας κόσμο είναι αρκετές ώστε το ESO χαρακτηρίζει τον νέο πλανήτη «υπερ-Γη» (super-Earth)».
Η ανακάλυψη έγινε με ένα εξαιρετικά ευαίσθητο φασματογράφο, ένα όργανο που μετρά ταχύτητες, το οποίο λειτουργεί στο τηλεσκόπιο των 3,6 μέτρων του ESΟ στο Σίλα της Χιλής.
Οι εξωηλιακές πλανήτες συνήθως ανιχνεύονται από περιοδικές διακυμάνσεις της λαμπρότητας των μητρικών τους άστρων, οι οποίες οφείλονται στο πέρασμα του (σκοτεινού) πλανήτη ανάμεσα στο άστρο και τη Γη.
Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε στο EuroScience Open Forum της Στοκχόλμης και θα δημοσιευθεί σύντομα σε έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση.
http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=562192
Συστατικά της ζωής βρέθηκαν στο νεαρό Σύμπαν
Πηγή: NewScientist
Οι μοριακές δομικές μονάδες της ζωής είχαν διαμορφωθεί ήδη την εποχή που το σύμπαν ήταν μόνο στο ένα τέταρτο της σημερινής ηλικίας του, αποκαλύπτουν οι νέες παρατηρήσεις από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Spitzer της NASA. Η έρευνα υποστηρίζει την περίπτωση να υπάρχει εξωγήινη ζωή και μπορεί να ρίξει φως στη φύση των γαλαξιών στο πρόωρο Σύμπαν.
Η Lin Yan, μία αστρονόμος στο Κέντρο Επιστημών Spitzer στην Πασαντένα της Καλιφόρνιας, και οι συνάδελφοι της χρησιμοποίησαν το τηλεσκόπιο για να παρατηρήσουν οκτώ γαλαξίες σε μια μέση απόσταση περίπου 10 δισεκατομμύρι έτη φωτός μακριά. Οι εικόνες παρουσιάζουν τους γαλαξίες όπως ήταν ακριβώς 3,5 δισεκατομμύρια έτη μετά από τη Μεγάλη Έκρηξη.
"Στο οπτικό φάσμα, αυτοί οι γαλαξίες μοιάζουν λίγο σαν κηλίδες - το φως τους κρύβεται από τη σκόνη", λέει η Yan. Αλλά το Spitzer ανιχνεύει την ακτινοβολία στην μέση υπέρυθρη ζώνη από αυτήν την σκόνη και είναι 100 φορές πιο ευαίσθητο από τις προηγούμενες υπέρυθρες διαστημικές αποστολές.
Το φασματόμετρό του ήταν σε θέση να επιλέξει την φασματική υπογραφή των σύνθετων μορίων σε δύο από τους γαλαξίες. Αυτά τα μόρια, που ονομάζονται πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (PAHs), περιέχουν περίπου 100 άτομα άνθρακα και υδρογόνου το κάθε ένα και είναι οι δομικές μονάδες ακόμη και των πιο σύνθετων οργανικών μορίων.
"Η ανίχνευση αυτών των σύνθετων μορίων σε μια τόσο παλιά εποχή δείχνει πραγματικά ότι δεν είναι τρελό να σκεφτεί κάποιος ότι υπάρχει ζωή σε ένα άλλο ηλιακό σύστημα ή γαλαξία", αναφέρει η Yan. "Πέρασαν από τότε 10 δισεκατομμύρια έτη για να μπορέσουν να διαμορφωθούν και να εξελιχθούν τα πράγματα, και υπάρχουν τόσοι πολλοί γαλαξίες".
Έντονος σχηματισμός αστεριών.
Οι παρατηρήσεις αποκαλύπτουν επίσης πληροφορίες για τους γαλαξίες στους οποίους ανακαλύφθηκαν τα μόρια PAH. Σε γαλαξίες τους κοντινότερους με τη Γη, τα μόρια έχουν βρεθεί στους εξαιρετικά φωτεινούς γαλαξίες γεμάτους με ακτινοβολούντα άστρα, σε γαλαξίες που υποβάλλονται σε ένα έντονο σχηματισμό αστεριών. Εκεί, τα μόρια υπάρχουν στα όρια των πυκνών νεφών του μοριακού αερίου και της σκόνης καθώς και των περιοχών του αερίου που ιονίζονται από τα ογκώδη νέα αστέρια.
Αλλά τα μόρια των PAH δεν βρίσκονται στους γαλαξίες η ακτινοβολία των οποίων κυριαρχείται από τη βίαια προσαύξηση της ύλης γύρω από μια κεντρική μαύρη τρύπα. "Αυτά τα μόρια είναι αρκετά εύθραυστα - εάν η θερμοκρασία είναι πάρα πολύ υψηλή ή η ακτινοβολία είναι πάρα πολύ ισχυρή, μπορούν να καταστραφούν", λέει η Yan.
Η ίδια ανέλυσε τα στοιχεία του Spitzer για περίπου 50 άλλους γαλαξίες στην ίδια σχεδόν απόσταση για να δει ποια περιέχουν PAH. Ελπίζει έτσι να υπολογίσει το τμήμα των γαλαξιών που κυριαρχούνται από αστέρια έναντι του μέρους που εξουσιάζονται από τις ενεργές μαύρες τρύπες στον αρχικό κόσμο.
"Προσπαθούμε ακόμα να καταλάβουμε ποια είναι η κατανομή των γαλαξιών", συμπληρώνει. "Μόλις το μάθουμε, το επόμενο βήμα είναι να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε γιατί μερικοί γαλαξίες σχηματίστηκαν με το έναν τρόπο και όχι με κάποιο άλλο".
Περιοδικό αναφοράς: Astrophysical Journal (vol 628, p 604)
Πηγή: NewScientist
Οι μοριακές δομικές μονάδες της ζωής είχαν διαμορφωθεί ήδη την εποχή που το σύμπαν ήταν μόνο στο ένα τέταρτο της σημερινής ηλικίας του, αποκαλύπτουν οι νέες παρατηρήσεις από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Spitzer της NASA. Η έρευνα υποστηρίζει την περίπτωση να υπάρχει εξωγήινη ζωή και μπορεί να ρίξει φως στη φύση των γαλαξιών στο πρόωρο Σύμπαν.
Η Lin Yan, μία αστρονόμος στο Κέντρο Επιστημών Spitzer στην Πασαντένα της Καλιφόρνιας, και οι συνάδελφοι της χρησιμοποίησαν το τηλεσκόπιο για να παρατηρήσουν οκτώ γαλαξίες σε μια μέση απόσταση περίπου 10 δισεκατομμύρι έτη φωτός μακριά. Οι εικόνες παρουσιάζουν τους γαλαξίες όπως ήταν ακριβώς 3,5 δισεκατομμύρια έτη μετά από τη Μεγάλη Έκρηξη.
"Στο οπτικό φάσμα, αυτοί οι γαλαξίες μοιάζουν λίγο σαν κηλίδες - το φως τους κρύβεται από τη σκόνη", λέει η Yan. Αλλά το Spitzer ανιχνεύει την ακτινοβολία στην μέση υπέρυθρη ζώνη από αυτήν την σκόνη και είναι 100 φορές πιο ευαίσθητο από τις προηγούμενες υπέρυθρες διαστημικές αποστολές.
Το φασματόμετρό του ήταν σε θέση να επιλέξει την φασματική υπογραφή των σύνθετων μορίων σε δύο από τους γαλαξίες. Αυτά τα μόρια, που ονομάζονται πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (PAHs), περιέχουν περίπου 100 άτομα άνθρακα και υδρογόνου το κάθε ένα και είναι οι δομικές μονάδες ακόμη και των πιο σύνθετων οργανικών μορίων.
"Η ανίχνευση αυτών των σύνθετων μορίων σε μια τόσο παλιά εποχή δείχνει πραγματικά ότι δεν είναι τρελό να σκεφτεί κάποιος ότι υπάρχει ζωή σε ένα άλλο ηλιακό σύστημα ή γαλαξία", αναφέρει η Yan. "Πέρασαν από τότε 10 δισεκατομμύρια έτη για να μπορέσουν να διαμορφωθούν και να εξελιχθούν τα πράγματα, και υπάρχουν τόσοι πολλοί γαλαξίες".
Έντονος σχηματισμός αστεριών.
Οι παρατηρήσεις αποκαλύπτουν επίσης πληροφορίες για τους γαλαξίες στους οποίους ανακαλύφθηκαν τα μόρια PAH. Σε γαλαξίες τους κοντινότερους με τη Γη, τα μόρια έχουν βρεθεί στους εξαιρετικά φωτεινούς γαλαξίες γεμάτους με ακτινοβολούντα άστρα, σε γαλαξίες που υποβάλλονται σε ένα έντονο σχηματισμό αστεριών. Εκεί, τα μόρια υπάρχουν στα όρια των πυκνών νεφών του μοριακού αερίου και της σκόνης καθώς και των περιοχών του αερίου που ιονίζονται από τα ογκώδη νέα αστέρια.
Αλλά τα μόρια των PAH δεν βρίσκονται στους γαλαξίες η ακτινοβολία των οποίων κυριαρχείται από τη βίαια προσαύξηση της ύλης γύρω από μια κεντρική μαύρη τρύπα. "Αυτά τα μόρια είναι αρκετά εύθραυστα - εάν η θερμοκρασία είναι πάρα πολύ υψηλή ή η ακτινοβολία είναι πάρα πολύ ισχυρή, μπορούν να καταστραφούν", λέει η Yan.
Η ίδια ανέλυσε τα στοιχεία του Spitzer για περίπου 50 άλλους γαλαξίες στην ίδια σχεδόν απόσταση για να δει ποια περιέχουν PAH. Ελπίζει έτσι να υπολογίσει το τμήμα των γαλαξιών που κυριαρχούνται από αστέρια έναντι του μέρους που εξουσιάζονται από τις ενεργές μαύρες τρύπες στον αρχικό κόσμο.
"Προσπαθούμε ακόμα να καταλάβουμε ποια είναι η κατανομή των γαλαξιών", συμπληρώνει. "Μόλις το μάθουμε, το επόμενο βήμα είναι να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε γιατί μερικοί γαλαξίες σχηματίστηκαν με το έναν τρόπο και όχι με κάποιο άλλο".
Περιοδικό αναφοράς: Astrophysical Journal (vol 628, p 604)
Σύγκρουση γαλαξιών προς την κατεύθυνση του αστερισμού των Ιχθύων
Πηγή: BBC
Η εικόνα είναι μοναδική γιατί είναι το αποτέλεσμα της σύγκρουσης δύο γαλαξιών. Το ίχνος από την αστρική σκόνη του ενός γαλαξία είναι ορατό σε πρώτο πλάνο, ενώ μία ουρά διακρίνεται στο κάτω μέρος. Αυτά τα σχήματα είναι προϊόν της βαρυτικής αλληλεπίδρασης που στέρησε από τους δύο γαλαξίες την αρχική μορφή τους. Στο τέλος μπορούν να σχηματιστούν μέσα στους παλιούς γαλαξίες νέα άστρα και πλανήτες.
Δύο γαλαξίες συγκρούονται προς την κατεύθυνση του αστερισμού των Ιχθύων, κάπου 100 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη και οι αστρονόμοι λένε ότι μας δίνει μια ιδέα για το τι θα συμβεί στη διαστημική γειτονιά μας μετά από 5 δισεκατομμύρια χρόνια από τώρα. Τότε ο δικός μας γαλαξίας αναμένεται να συγχωνευτεί με τον γειτονικό γαλαξία της Ανδρομέδας, καταβροχθίζοντας το ηλιακό μας σύστημα.
Η εικόνα λήφθηκε τον περασμένο μήνα με ένα όργανο του Βορείου Τηλεσκοπίου Gemini στο Mauna Kea της Χαβάης.
Ο Ian Robson, διευθυντής στο Βρετανικό Αστρονομικό Τεχνολογικό Κέντρο, που κατασκεύασε το όργανο, λέει ότι όταν πρωτοείδε την εικόνα, ένιωσε ένα ρίγος στη σπονδυλική του στήλη. Αλλά, όπως ομολογεί, έχουμε άλλα 5 δισεκατομμύρια έτη περίπου προτού να μας καταπιεί η Ανδρομέδα.
"Εντούτοις, είναι καταπληκτικό να βλέπουμε εκ των προτέρων πώς η Γη μας και ο Γαλαξίας θα σβήσουν. Και είμαι ευτυχής που δεν θα το δω ποτέ".
Οι γαλαξίες που συγκρούστηκαν, γνωστοί ως NGC 520, έχουν χάσει τη μορφή τους ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Και οι αστρονόμοι θεωρούν ότι δημιουργούνται νέα άστρα στις εξασθενημένες ερυθρές περιοχές που φαίνονται πάνω και κάτω από τη μέση της εικόνας.
Είναι ένα από πολλά στιγμιότυπα των απόμακρων γαλαξιών και των άστρων που σχηματίζονται στις περιοχές αυτές που λήφθηκαν από το ειδικό φασματογράφο του Gemini, που εγκαταστάθηκε το 2001.
Πηγή: BBC
Η εικόνα είναι μοναδική γιατί είναι το αποτέλεσμα της σύγκρουσης δύο γαλαξιών. Το ίχνος από την αστρική σκόνη του ενός γαλαξία είναι ορατό σε πρώτο πλάνο, ενώ μία ουρά διακρίνεται στο κάτω μέρος. Αυτά τα σχήματα είναι προϊόν της βαρυτικής αλληλεπίδρασης που στέρησε από τους δύο γαλαξίες την αρχική μορφή τους. Στο τέλος μπορούν να σχηματιστούν μέσα στους παλιούς γαλαξίες νέα άστρα και πλανήτες.
Δύο γαλαξίες συγκρούονται προς την κατεύθυνση του αστερισμού των Ιχθύων, κάπου 100 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη και οι αστρονόμοι λένε ότι μας δίνει μια ιδέα για το τι θα συμβεί στη διαστημική γειτονιά μας μετά από 5 δισεκατομμύρια χρόνια από τώρα. Τότε ο δικός μας γαλαξίας αναμένεται να συγχωνευτεί με τον γειτονικό γαλαξία της Ανδρομέδας, καταβροχθίζοντας το ηλιακό μας σύστημα.
Η εικόνα λήφθηκε τον περασμένο μήνα με ένα όργανο του Βορείου Τηλεσκοπίου Gemini στο Mauna Kea της Χαβάης.
Ο Ian Robson, διευθυντής στο Βρετανικό Αστρονομικό Τεχνολογικό Κέντρο, που κατασκεύασε το όργανο, λέει ότι όταν πρωτοείδε την εικόνα, ένιωσε ένα ρίγος στη σπονδυλική του στήλη. Αλλά, όπως ομολογεί, έχουμε άλλα 5 δισεκατομμύρια έτη περίπου προτού να μας καταπιεί η Ανδρομέδα.
"Εντούτοις, είναι καταπληκτικό να βλέπουμε εκ των προτέρων πώς η Γη μας και ο Γαλαξίας θα σβήσουν. Και είμαι ευτυχής που δεν θα το δω ποτέ".
Οι γαλαξίες που συγκρούστηκαν, γνωστοί ως NGC 520, έχουν χάσει τη μορφή τους ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Και οι αστρονόμοι θεωρούν ότι δημιουργούνται νέα άστρα στις εξασθενημένες ερυθρές περιοχές που φαίνονται πάνω και κάτω από τη μέση της εικόνας.
Είναι ένα από πολλά στιγμιότυπα των απόμακρων γαλαξιών και των άστρων που σχηματίζονται στις περιοχές αυτές που λήφθηκαν από το ειδικό φασματογράφο του Gemini, που εγκαταστάθηκε το 2001.
Νέα από τον εξωηλιακό πλανήτη «Όσιρι»
Ο γνωστός εξωηλιακός πλανήτης HD 209458b (ονομαζόμενος και «Όσιρις»), σε απόσταση 150 ετών φωτός από το ηλιακό μας σύστημα και στην κατεύθυνση του αστερισμού του Πηγάσου, ξαναεντυπωσίασε πρόσφατα με την ανακάλυψη οξυγόνου και άνθρακα στην ατμόσφαιρα του.
Τα στοιχεία αυτά μαζί με υδρογόνο διαφεύγουν από τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας του με ιλιγγιώδη ταχύτητα (35000 χλμ/ώρα) λόγω της θέρμανσης τους από το κεντρικό αστέρα, γύρω του οποίου και σε πολύ κοντινή απόσταση (μόλις 7.000.000 χιλιόμετρα), περιστρέφεται ο Όσιρις. Τα αέρια που διαφεύγουν δημιουργούν μια τεράστια «ουρά» 200.000 χιλιομέτρων ενώ το ποσό υδρογόνου που διαφεύγει είναι ...μόλις 10.000 τόνοι το δευτερόλεπτ
Ο γνωστός εξωηλιακός πλανήτης HD 209458b (ονομαζόμενος και «Όσιρις»), σε απόσταση 150 ετών φωτός από το ηλιακό μας σύστημα και στην κατεύθυνση του αστερισμού του Πηγάσου, ξαναεντυπωσίασε πρόσφατα με την ανακάλυψη οξυγόνου και άνθρακα στην ατμόσφαιρα του.
Τα στοιχεία αυτά μαζί με υδρογόνο διαφεύγουν από τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας του με ιλιγγιώδη ταχύτητα (35000 χλμ/ώρα) λόγω της θέρμανσης τους από το κεντρικό αστέρα, γύρω του οποίου και σε πολύ κοντινή απόσταση (μόλις 7.000.000 χιλιόμετρα), περιστρέφεται ο Όσιρις. Τα αέρια που διαφεύγουν δημιουργούν μια τεράστια «ουρά» 200.000 χιλιομέτρων ενώ το ποσό υδρογόνου που διαφεύγει είναι ...μόλις 10.000 τόνοι το δευτερόλεπτ
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Νέα ερευνητικά δεδομένα αυξάνουν τις πιθανότητες ύπαρξης πλανητών σε άλλα ηλιακά συστήματα στα οποία υπάρχει ζωή. Τα νέα αυτά δεδομένα προέρχονται από τους καθηγητές Barrie Jones, Nick Sleep και David Underwood του Open University του Milton Keynes των ΗΠΑ, μετά από εξομοιώσεις οι οποίες συμπεριέλαβαν υπόψη τους τα στοιχεία που έχουμε συλλέξει μέχρι σήμερα από τα 130 και πλέον πλανητικά συστήματα που έχουμε εντοπίσει. Δυστυχώς, μέχρι στιγμής δεν είμαστε σε θέση να εντοπίσουμε πλανήτες του μεγέθους της Γης με οπτικά τηλεσκόπια, καθώς τόσο μικροί πλανήτες είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν, ακόμη και με έμμεσο τρόπο, παρατηρώντας την αυξομείωση της λαμπρότητας των μακρινών άστρων και τυχόν βαρυτικών και τροχιακών διακυμάνσεων. Οι περισσότεροι πλανήτες που έχουμε εντοπίσει είναι αεριώδεις γίγαντες με μέγεθος ακόμα και μεγαλύτερο από εκείνο του Δία.
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μοντέλα βασισμένα στα πλανητικά συστήματα που ήδη ξέρουμε ότι υπάρχουν και υπολόγισαν τη ζώνη γύρω από τους μεγάλους αεριώδεις πλανήτες, μέσα στην οποία κάθε πλανήτης του μεγέθους της Γης θα αιχμαλωτιζόταν από την ισχυρή βαρυτική έλξη του αεριώδους γίγαντα και θα καταστρεφόταν συγκρουόμενος με αυτόν. Μετά από δοκιμές σε πολλά θεωρητικά μοντέλα εξομοίωσης βρέθηκε ότι στα μισά από τα εξωηλιακά πλανητικά συστήματα που γνωρίζουμε μπορεί να υπάρξουν ένας ή και περισσότεροι πλανήτες σε τροχιές που επιτρέπουν την ύπαρξη νερού σε υγρή κατάσταση, το σχηματισμό ατμόσφαιρας με οξυγόνο και άζωτο και τελικά την επιβίωση ζώντων οργανισμών που βασίζονται σε ενώσεις του άνθρακα, όπως όλες οι μορφές ζωής που γνωρίζουμε.
http://www.ras.org.uk
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μοντέλα βασισμένα στα πλανητικά συστήματα που ήδη ξέρουμε ότι υπάρχουν και υπολόγισαν τη ζώνη γύρω από τους μεγάλους αεριώδεις πλανήτες, μέσα στην οποία κάθε πλανήτης του μεγέθους της Γης θα αιχμαλωτιζόταν από την ισχυρή βαρυτική έλξη του αεριώδους γίγαντα και θα καταστρεφόταν συγκρουόμενος με αυτόν. Μετά από δοκιμές σε πολλά θεωρητικά μοντέλα εξομοίωσης βρέθηκε ότι στα μισά από τα εξωηλιακά πλανητικά συστήματα που γνωρίζουμε μπορεί να υπάρξουν ένας ή και περισσότεροι πλανήτες σε τροχιές που επιτρέπουν την ύπαρξη νερού σε υγρή κατάσταση, το σχηματισμό ατμόσφαιρας με οξυγόνο και άζωτο και τελικά την επιβίωση ζώντων οργανισμών που βασίζονται σε ενώσεις του άνθρακα, όπως όλες οι μορφές ζωής που γνωρίζουμε.
http://www.ras.org.uk
Ουάσινγκτον
Αστρονόμοι ανακάλυψαν ένα πλανητικό σύστημα με δύο μεγάλους πλανήτες που περιφέρονται γύρω από ένα άστρο, η χημική σύσταση του οποίου ομοιάζει με εκείνη του Ήλιου. Το «συγγενικό» με το δικό μας πλανητικό σύστημα εντοπίστηκε στο άστρο 47 της Μεγάλης Αρκτου, σε απόσταση 50 ετών φωτός από τη Γη, δηλαδή περίπου 322 τρισ. χλμ.
Οι επιστήμονες ισχυρίζονται ότι η κυκλική τροχιά και το μέγεθος των πλανητών αυτών ενισχύουν την υπόθεση ότι ενδέχεται να υπάρχουν κι άλλοι πλανήτες σαν τη Γη σε μικρότερη και άρα τόσο ευνοϊκή απόσταση από το άστρο, η οποία θα επιτρέπει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή και τη δημιουργία ατμόσφαιρας.
Εάν όντως υπάρχουν πλανήτες με αυτά τα «γήινα» χαρακτηριστικά τότε δεν αποκλείεται να υπάρχει και ζωή.
Ακόμα όμως κι αν δεν αποδειχθεί κάτι τέτοιο, η ανακάλυψη αναπτερώνει τις ελπίδες των επιστημόνων ότι υπάρχουν πλανητικά συστήματα με πλανήτες σαν τη Γη.
Η Ντέμπρα Φίσερ, αστρονόμος από το Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, δήλωσε ότι από όλα τα ηλιακά συστήματα που έχουν εντοπιστεί, αυτό μοιάζει περισσότερο με το δικό μας. Αυτό όμως, είναι το μόνο που μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα και τίποτα περισσότερο.
Οι πλανήτες γύρω από το άστρο 47 της Μεγάλης Αρκτου είναι μεγάλοι, αεριώδεις και μοιάζουν με το Δία.
Για πρώτη φορά έχουμε ένα αστέρι με δύο αεριώδεις γιγάντιους πλανήτες που είναι απομακρυσμένοι από αυτό και γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει άλλος αεριώδης πλανήτης στους εσωτερικούς δακτυλίους του αστεριού αυτού, αναφέρει η WashingtonPost. Ο χώρος αυτός είναι κενός. Τι θα μπορούσε να κρύβεται εκεί; Ένας πλανήτης σαν τη Γη, ισχυρίζονται οι αστρονόμοι.
Το άστρο στο πλανητικό σύστημα που ανακαλύφθηκε είναι το μόνο που έχει τόσο μεγάλη κενή ζώνη στην «κατοικήσιμη» -όπως χαρακτηρίζεται- περιοχή τριγύρω του, όπου θα μπορούσε να υπάρχει νερό.
news.in.gr
Αστρονόμοι ανακάλυψαν ένα πλανητικό σύστημα με δύο μεγάλους πλανήτες που περιφέρονται γύρω από ένα άστρο, η χημική σύσταση του οποίου ομοιάζει με εκείνη του Ήλιου. Το «συγγενικό» με το δικό μας πλανητικό σύστημα εντοπίστηκε στο άστρο 47 της Μεγάλης Αρκτου, σε απόσταση 50 ετών φωτός από τη Γη, δηλαδή περίπου 322 τρισ. χλμ.
Οι επιστήμονες ισχυρίζονται ότι η κυκλική τροχιά και το μέγεθος των πλανητών αυτών ενισχύουν την υπόθεση ότι ενδέχεται να υπάρχουν κι άλλοι πλανήτες σαν τη Γη σε μικρότερη και άρα τόσο ευνοϊκή απόσταση από το άστρο, η οποία θα επιτρέπει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή και τη δημιουργία ατμόσφαιρας.
Εάν όντως υπάρχουν πλανήτες με αυτά τα «γήινα» χαρακτηριστικά τότε δεν αποκλείεται να υπάρχει και ζωή.
Ακόμα όμως κι αν δεν αποδειχθεί κάτι τέτοιο, η ανακάλυψη αναπτερώνει τις ελπίδες των επιστημόνων ότι υπάρχουν πλανητικά συστήματα με πλανήτες σαν τη Γη.
Η Ντέμπρα Φίσερ, αστρονόμος από το Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, δήλωσε ότι από όλα τα ηλιακά συστήματα που έχουν εντοπιστεί, αυτό μοιάζει περισσότερο με το δικό μας. Αυτό όμως, είναι το μόνο που μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα και τίποτα περισσότερο.
Οι πλανήτες γύρω από το άστρο 47 της Μεγάλης Αρκτου είναι μεγάλοι, αεριώδεις και μοιάζουν με το Δία.
Για πρώτη φορά έχουμε ένα αστέρι με δύο αεριώδεις γιγάντιους πλανήτες που είναι απομακρυσμένοι από αυτό και γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει άλλος αεριώδης πλανήτης στους εσωτερικούς δακτυλίους του αστεριού αυτού, αναφέρει η WashingtonPost. Ο χώρος αυτός είναι κενός. Τι θα μπορούσε να κρύβεται εκεί; Ένας πλανήτης σαν τη Γη, ισχυρίζονται οι αστρονόμοι.
Το άστρο στο πλανητικό σύστημα που ανακαλύφθηκε είναι το μόνο που έχει τόσο μεγάλη κενή ζώνη στην «κατοικήσιμη» -όπως χαρακτηρίζεται- περιοχή τριγύρω του, όπου θα μπορούσε να υπάρχει νερό.
news.in.gr
Πρόσφατα ανακαλυφθής πλανητοειδής έχει τη μικρότερη μέρα στο Ηλιακό Σύστημα
Ο Σάντα, ένας πλανητοειδής, λίγο μικρότερος από τον Πλούτωνα, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στη μεθόριο του Ηλιακού Συστήματος, περιστρέφεται τόσο γρήγορα ώστε έχει παραμορφωθεί σε σχήμα πούρου, ανακάλυψαν έκπληκτοι οι αστρονόμοι. Ένα ημερονύχτιό του διαρκεί μόλις 3,9 ώρες.
O 2003 EL61, όπως είχε ονομαστεί αρχικά το σώμα, ανακαλύφθηκε πρόπερσι αλλά η ύπαρξή του επιβεβαιώθηκε φέτος τον Ιούλιο από δύο ομάδες αστρονόμων. Τα τελευταία χρόνια οι αστρονόμοι ανακαλύπτουν όλο και περισσότερα σώματα στο εξώτερο Ηλιακό Σύστημα από τα οποία ορισμένα θα μπορούσαν ίσως να θεωρηθούν πλανήτες.
Ο Σάντα ακολουθεί μια έντονα ελλειπτική (πεπλατυσμένη τροχιά) που τέμνει την τροχιά του Πλούτωνα. Έτσι, τον μισό από τον χρόνο του ο πλανητοειδής βρίσκεται πλησιέστερα στον Ήλιο από ό,τι ο μικρός πλανήτης.
Ο Σάντα είναι λίγο μικρότερος από τον Πλούτωνα, διαθέτει όμως δικό του φεγγάρι. Πρόκειται πιθανότατα για ένα σώμα από βράχους και πάγο, με την επιφάνειά του καλυμμένη σχεδόν τελείως από πάγο, γεμάτο ρωγμές λόγω της παραμόρφωσης του πλανητοειδή.
Όλα τα σώματα που περιστρέφονται με μεγάλη ταχύτητα τείνουν να παραμορφωθούν και να γίνουν πιο πεπλατυσμένα. Η Γη, για παράδειγμα, είναι «πεπλατυσμένη εκ περιστροφής», με τη διάμετρο στον Ισημερινό να είναι μεγαλύτερη από τη διάμετρο στους πόλους.
Στην περίπτωση του Σάντα η περιστροφή είναι τόσο γρήγορη που ο πλανητοειδής μοιάζει περισσότερο με πούρο που περιστρέφεται γύρω από το μέσο του (στον εγκάρσιο άξονα) παρά με σφαίρα.
Μια εναλλακτική ερμηνεία για τις παρατηρήσεις, που έγιναν με το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, είναι ότι το σώμα δεν είναι πεπλατυσμένο, αλλά διαθέτει έναν ακόμα δορυφόρο που περιστρέφεται γύρω του σε πολύ μικρή απόσταση και μπερδεύει τους επιστήμονες.
Μια εξήγηση για την ιδιόμορφη περιστροφή του είναι ότι ο πλανητοειδής συγκρούστηκε με κάποιον αστεροειδή και άρχισε να παίρνει ταχύτερες στροφές. Όπως μάλιστα εκτιμούν οι ερευνητές, ο Σάντα περιστρέφεται τόσο γρήγορα ώστε είναι σχεδόν ασταθής, έτοιμος να σπάσει σε δύο διαφορετικά σώματα που θα εκτιναχθούν σε αντίθετες κατευθύνσεις.
Ο Σάντα, ένας πλανητοειδής, λίγο μικρότερος από τον Πλούτωνα, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στη μεθόριο του Ηλιακού Συστήματος, περιστρέφεται τόσο γρήγορα ώστε έχει παραμορφωθεί σε σχήμα πούρου, ανακάλυψαν έκπληκτοι οι αστρονόμοι. Ένα ημερονύχτιό του διαρκεί μόλις 3,9 ώρες.
O 2003 EL61, όπως είχε ονομαστεί αρχικά το σώμα, ανακαλύφθηκε πρόπερσι αλλά η ύπαρξή του επιβεβαιώθηκε φέτος τον Ιούλιο από δύο ομάδες αστρονόμων. Τα τελευταία χρόνια οι αστρονόμοι ανακαλύπτουν όλο και περισσότερα σώματα στο εξώτερο Ηλιακό Σύστημα από τα οποία ορισμένα θα μπορούσαν ίσως να θεωρηθούν πλανήτες.
Ο Σάντα ακολουθεί μια έντονα ελλειπτική (πεπλατυσμένη τροχιά) που τέμνει την τροχιά του Πλούτωνα. Έτσι, τον μισό από τον χρόνο του ο πλανητοειδής βρίσκεται πλησιέστερα στον Ήλιο από ό,τι ο μικρός πλανήτης.
Ο Σάντα είναι λίγο μικρότερος από τον Πλούτωνα, διαθέτει όμως δικό του φεγγάρι. Πρόκειται πιθανότατα για ένα σώμα από βράχους και πάγο, με την επιφάνειά του καλυμμένη σχεδόν τελείως από πάγο, γεμάτο ρωγμές λόγω της παραμόρφωσης του πλανητοειδή.
Όλα τα σώματα που περιστρέφονται με μεγάλη ταχύτητα τείνουν να παραμορφωθούν και να γίνουν πιο πεπλατυσμένα. Η Γη, για παράδειγμα, είναι «πεπλατυσμένη εκ περιστροφής», με τη διάμετρο στον Ισημερινό να είναι μεγαλύτερη από τη διάμετρο στους πόλους.
Στην περίπτωση του Σάντα η περιστροφή είναι τόσο γρήγορη που ο πλανητοειδής μοιάζει περισσότερο με πούρο που περιστρέφεται γύρω από το μέσο του (στον εγκάρσιο άξονα) παρά με σφαίρα.
Μια εναλλακτική ερμηνεία για τις παρατηρήσεις, που έγιναν με το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, είναι ότι το σώμα δεν είναι πεπλατυσμένο, αλλά διαθέτει έναν ακόμα δορυφόρο που περιστρέφεται γύρω του σε πολύ μικρή απόσταση και μπερδεύει τους επιστήμονες.
Μια εξήγηση για την ιδιόμορφη περιστροφή του είναι ότι ο πλανητοειδής συγκρούστηκε με κάποιον αστεροειδή και άρχισε να παίρνει ταχύτερες στροφές. Όπως μάλιστα εκτιμούν οι ερευνητές, ο Σάντα περιστρέφεται τόσο γρήγορα ώστε είναι σχεδόν ασταθής, έτοιμος να σπάσει σε δύο διαφορετικά σώματα που θα εκτιναχθούν σε αντίθετες κατευθύνσεις.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Πλανήτης με τρεις ήλιους
Η κυρίαρχη θεωρία για τον σχηματισμό των πλανητών φαίνεται να διαψεύδεται από έναν πλανήτη που εντοπίστηκε σε ένα σύστημα με τρία άστρα, 149 έτη φωτός από τη Γη, στον αστερισμό του Κύκνου.
Το σύστημα HD 188753 αποτελείται από ένα κεντρικό άστρο, παρόμοιο με τον Ήλιο, γύρω από οποίο περιφέρονται δύο άλλα άστρα. Αστρονόμοι του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια μελέτησαν την κίνηση των περιφερειακών άστρων και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι τροχιές τους επηρεάζονται από έναν πλανήτη με μάζα τουλάχιστον 14 φορές μεγαλύτερη του Δία.
O τεράστιος πλανήτης απέχει μόλις οκτώ εκατ. χιλιόμετρα από το μητρικό του άστρο (η Γη απέχει από τον Ήλιο περίπου 150 εκατ. χλμ) και το έτος του διαρκεί μόλις 80 ώρες.
Μέχρι σήμερα οι αστρονόμοι έχουν καταφέρει να εντοπίσουν με έμμεσες μεθόδους περίπου 160 εξωηλιακούς πλανήτες, ωστόσο κανείς από αυτούς δεν βρίσκεται σε τριπλό σύστημα.
Οι κοσμολόγοι πιστεύουν ότι οι πλανήτες σχηματίζονται σχετικά μακριά από τα μητρικά τους άστρα, από τη συσσώρευση σκόνης και αερίου γύρω από μικρούς πυρήνες πάγου. Μετά το σχηματισμό τους, μπορούν να μεταναστεύσουν σε τροχιές πιο κοντά στο άστρο.
Όμως στην περίπτωση HD 188753, η ψυχρή ζώνη του συστήματος, όπου θα μπορούσαν να έχουν υπάρξει πυρήνες πάγου, καταλαμβάνεται από τα δύο συνοδά άστρα. Ο σχηματισμός πλανητών σε αυτή τη ζώνη θα ήταν απλά αδύνατο να συμβεί με βάση τη συμβατική θεωρία.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι ο πλανήτης σχηματίστηκε στη ζώνη που βρίσκεται σήμερα, χωρίς πυρήνα πάγου. Ίσως το υλικό του πλανήτη συσσωρεύτηκε γύρω από έναν πυρήνα αποτελούμενο από διαφορετικά υλικά, όπως σύνθετους υδρογονάνθρακες σαν πίσσα.
Ο ίδιος ο Κόνακι, πάντως, προτείνει τη θεωρία ότι το εύρημά του δεν είναι πραγματικός πλανήτης, αλλά ένα τέταρτο, αποτυχημένο άστρο, το οποίο δεν συγκέντρωσε αρκετή μάζα ώστε να ξεκινήσουν θερμοπυρηνικές αντιδράσεις και να αρχίσει να λάμπει.
Το μόνο στο οποίο συμφωνούν οι αστρονόμοι είναι ότι στο μέλλον θα ανακαλυφθούν και άλλα τέτοια ασυνήθιστα συστήματα. Τα περισσότερα άστρα του Γαλαξία μας, εξάλλου, βρίσκονται σε πολλαπλά συστήματα.
Η κυρίαρχη θεωρία για τον σχηματισμό των πλανητών φαίνεται να διαψεύδεται από έναν πλανήτη που εντοπίστηκε σε ένα σύστημα με τρία άστρα, 149 έτη φωτός από τη Γη, στον αστερισμό του Κύκνου.
Το σύστημα HD 188753 αποτελείται από ένα κεντρικό άστρο, παρόμοιο με τον Ήλιο, γύρω από οποίο περιφέρονται δύο άλλα άστρα. Αστρονόμοι του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια μελέτησαν την κίνηση των περιφερειακών άστρων και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι τροχιές τους επηρεάζονται από έναν πλανήτη με μάζα τουλάχιστον 14 φορές μεγαλύτερη του Δία.
O τεράστιος πλανήτης απέχει μόλις οκτώ εκατ. χιλιόμετρα από το μητρικό του άστρο (η Γη απέχει από τον Ήλιο περίπου 150 εκατ. χλμ) και το έτος του διαρκεί μόλις 80 ώρες.
Μέχρι σήμερα οι αστρονόμοι έχουν καταφέρει να εντοπίσουν με έμμεσες μεθόδους περίπου 160 εξωηλιακούς πλανήτες, ωστόσο κανείς από αυτούς δεν βρίσκεται σε τριπλό σύστημα.
Οι κοσμολόγοι πιστεύουν ότι οι πλανήτες σχηματίζονται σχετικά μακριά από τα μητρικά τους άστρα, από τη συσσώρευση σκόνης και αερίου γύρω από μικρούς πυρήνες πάγου. Μετά το σχηματισμό τους, μπορούν να μεταναστεύσουν σε τροχιές πιο κοντά στο άστρο.
Όμως στην περίπτωση HD 188753, η ψυχρή ζώνη του συστήματος, όπου θα μπορούσαν να έχουν υπάρξει πυρήνες πάγου, καταλαμβάνεται από τα δύο συνοδά άστρα. Ο σχηματισμός πλανητών σε αυτή τη ζώνη θα ήταν απλά αδύνατο να συμβεί με βάση τη συμβατική θεωρία.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι ο πλανήτης σχηματίστηκε στη ζώνη που βρίσκεται σήμερα, χωρίς πυρήνα πάγου. Ίσως το υλικό του πλανήτη συσσωρεύτηκε γύρω από έναν πυρήνα αποτελούμενο από διαφορετικά υλικά, όπως σύνθετους υδρογονάνθρακες σαν πίσσα.
Ο ίδιος ο Κόνακι, πάντως, προτείνει τη θεωρία ότι το εύρημά του δεν είναι πραγματικός πλανήτης, αλλά ένα τέταρτο, αποτυχημένο άστρο, το οποίο δεν συγκέντρωσε αρκετή μάζα ώστε να ξεκινήσουν θερμοπυρηνικές αντιδράσεις και να αρχίσει να λάμπει.
Το μόνο στο οποίο συμφωνούν οι αστρονόμοι είναι ότι στο μέλλον θα ανακαλυφθούν και άλλα τέτοια ασυνήθιστα συστήματα. Τα περισσότερα άστρα του Γαλαξία μας, εξάλλου, βρίσκονται σε πολλαπλά συστήματα.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Αστρονόμοι φωτογραφίζουν ακόμη έναν εξωηλιακό πλανήτη
Μια ομάδα Γερμανών αστρονόμων υποστηρίζει ότι κατάφερε για πρώτη φορά να φωτογραφίσει άμεσα έναν πλανήτη εκτός του Ηλιακού Συστήματος.
Ο πλανήτης ήταν εύκολο να παρατηρηθεί επειδή βρίσκεται αρκετά μακριά από το μητρικό του άστρο, ώστε να μην χάνεται μέσα στη λάμψη του, και παράλληλα είναι αρκετά θερμός ώστε να λάμπει ο ίδιος στο φάσμα του υπέρυθρου.
Όπως αναφέρει το περιοδικό New Scientist, ο Ραλφ Νόιχάουζερ και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστημιακό Παρατηρητήριο της Γιένα επιβεβαίωσε με δύο τρόπους ότι το πρόκειται για πλανήτη, και όχι για κάποιο άσχετο άστρο στο οπτικό πεδίο του τηλεσκοπίου:
Πρώτον, εξακρίβωσαν με φασματικές μετρήσεις ότι ο πλανήτης είναι μεν ζεστός, όχι όμως τόσο ζεστός όσο τα άστρα. Δεύτερον, σε εικόνες του τηλεσκοπίου VLT στη Χιλή, του τηλεσκοπίου Subaru στην Ιαπωνία και του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble έδειξαν ότι η απόσταση του υποτιθέμενου πλανήτη από το μητρικό του άστρο παρέμενε σταθερή, οπότε πρόκειται για σώματα που κινούνται μαζί.
Το άστρο του συστήματος ονομάζεται GQ Lupi, βρίσκεται σε απόσταση 400 ετών φωτός και έχει μάζα το 70% της ηλιακής. Είναι επίσης μόλις δύο εκατομμυρίων ετών, πολύ νεότερο από το δικό μας σύστημα, περίπου 4,6 δισ. ετών.
Η μάζα του πλανήτη δεν έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια, φαίνεται όμως ότι είναι από μία έως 42 φορές μεγαλύτερη από του Δία.
Μια ομάδα Γερμανών αστρονόμων υποστηρίζει ότι κατάφερε για πρώτη φορά να φωτογραφίσει άμεσα έναν πλανήτη εκτός του Ηλιακού Συστήματος.
Ο πλανήτης ήταν εύκολο να παρατηρηθεί επειδή βρίσκεται αρκετά μακριά από το μητρικό του άστρο, ώστε να μην χάνεται μέσα στη λάμψη του, και παράλληλα είναι αρκετά θερμός ώστε να λάμπει ο ίδιος στο φάσμα του υπέρυθρου.
Όπως αναφέρει το περιοδικό New Scientist, ο Ραλφ Νόιχάουζερ και οι συνεργάτες του στο Πανεπιστημιακό Παρατηρητήριο της Γιένα επιβεβαίωσε με δύο τρόπους ότι το πρόκειται για πλανήτη, και όχι για κάποιο άσχετο άστρο στο οπτικό πεδίο του τηλεσκοπίου:
Πρώτον, εξακρίβωσαν με φασματικές μετρήσεις ότι ο πλανήτης είναι μεν ζεστός, όχι όμως τόσο ζεστός όσο τα άστρα. Δεύτερον, σε εικόνες του τηλεσκοπίου VLT στη Χιλή, του τηλεσκοπίου Subaru στην Ιαπωνία και του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble έδειξαν ότι η απόσταση του υποτιθέμενου πλανήτη από το μητρικό του άστρο παρέμενε σταθερή, οπότε πρόκειται για σώματα που κινούνται μαζί.
Το άστρο του συστήματος ονομάζεται GQ Lupi, βρίσκεται σε απόσταση 400 ετών φωτός και έχει μάζα το 70% της ηλιακής. Είναι επίσης μόλις δύο εκατομμυρίων ετών, πολύ νεότερο από το δικό μας σύστημα, περίπου 4,6 δισ. ετών.
Η μάζα του πλανήτη δεν έχει προσδιοριστεί με ακρίβεια, φαίνεται όμως ότι είναι από μία έως 42 φορές μεγαλύτερη από του Δία.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Καυτά δίια συστήματα μπορεί να περιέχουν πλανήτες σαν τη Γη
Πηγή: PhysOrg, 19 Μαρτίου 2006
Ο κατάλογος των επιβεβαιωμένων εξωηλιακών πλανητών αυξάνεται γρήγορα. Υπάρχουν αυτήν την περίοδο περίπου 133 γνωστά πλανητικά συστήματα, που συνολικά περιέχουν 156 εξωπλανήτες μέχρι τον Ιανουάριο του 2006. Όσον αφορά την αναζήτηση πλανητών που μπορούν να στηρίξουν την ύπαρξη της ζωής, δυστυχώς τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά. Τα περισσότερα από τα εξωηλιακά συστήματα που έχουν προσδιοριστεί μέχρι τώρα είναι καυτά Δίια, δηλαδή γίγαντες αέριοι πλανήτες σε μια σταθερή τροχιά πολύ κοντά στο αστέρι τους. Τα αστρικά συστήματα με έναν καυτό Δία πίστευαν κάποτε οι αστρονόμοι ότι ήταν μάλλον ανίκανα να περιέχουν πλανήτες σαν τη Γη, αλλά νέα εκπληκτικά στοιχεία δείχνουν άλλα πράγματα.
Ένα πλανητικό σύστημα αρχίζει τη ζωή του σαν ένας δίσκος αερίου και σκόνης που περιβάλλουν ένα νεογέννητο αστέρι. Καθώς τα σωματίδια της σκόνης πλούσια σε βαριά στοιχεία συναντιούνται καθώς στροβιλίζονται, μπορούν να συγκολληθούν και να σχηματίσουν μεγαλύτερους, βραχώδεις κόκκους. Τελικά ο δίσκος του αερίου προκαλεί τον στροβιλισμό ενός σμήνους 'πλανητικών εμβρύων', κάποια βραχώδη αντικείμενα διαμέτρου λίγων εκατοντάδων χιλιομέτρων. Τα δε πλανητικά έμβρυα συνεχώς αλλάζουν τροχιές εξ αιτίας των μεταξύ τους συγκρούσεων, τελείως διαφορετικά από το εντυπωσιακό 'μπαλέτο' που βλέπουμε στο, ώριμο ηλιακό σύστημά μας.
Οι καυτοί δίιοι πλανήτες θεωρούνται ότι έχουν διαμορφωθεί στα πιο αρχικά στάδια αυτής της διαδικασίας, καθώς τα μεγαλύτερα πλανητικά έμβρυα αρχίζουν να συσσωρεύουν μάζα με ένα αληθινά εντυπωσιακό ρυθμό. Ένα ή περισσότερα μπορούν να μεγαλώσουν προς έναν ολοκληρωμένο αέριο γίγαντα πλανήτη, ο οποίος με τη βαρύτητα του καθαρίζει το δίσκο από όλα τα συντρίμμια μέσα σε μια μεγάλη ζώνη γύρω από την τροχιά του. Τα κοντινά σωματίδια και τα πλανητικά έμβρυα είτε απορροφούνται από τον γίγαντα πλανήτη, είτε συλλαμβάνονται ως δορυφόροι (σχηματίζοντας τα φεγγάρια ή δακτυλίους), είτε φεύγουν προς μια νέα τροχιά. Συχνά αυτοί οι πλανήτες μεταναστεύουν προς το γονικό αστέρι τους μόλις σχηματίζονται, σκορπίζοντας τον όλεθρο γύρω τους. Το υλικό του δίσκου μειώνεται καθώς κινούνται σπειροειδώς αργά προς το εσωτερικό, έτσι λοιπόν τα πλανητικά έμβρυα που είναι μέσα στην αρχική τροχιά του αέριου γίγαντα πλανήτη, δείχνουν να έχουν μια χαμηλή πιθανότητα να επιβιώσουν.
Ο Sean Raymond, στο πανεπιστήμιο του Κολοράντο για την Ατμοσφαιρική και Διαστημική Φυσική, δεν συμφωνεί με αυτή τη διαπίστωση. Οι σχετικές βαρυτικές αλληλεπιδράσεις μπορούν να είναι τέτοιες που οι πλανήτες στο μέγεθος του Δία μπορούν να μεταναστεύσουν σε μια πλησιέστερη, σταθερή τροχιά πιο γρήγορα από όσο νομίζουμε. Εάν λοιπόν ένας καυτός πλανήτης του μεγέθους του Δία, εγκατασταθεί στην τελική θέση του, ενώ σχηματίζονται τα πλανητικά έμβρυα, ο εσωτερικός δίσκος μπορεί ακόμα να περιέχει αρκετό αέριο και σκόνη για να σχηματίσει τους γήινους βραχώδεις πλανήτες ακόμα και μετά από την αραίωση του λόγω του περάσματος του γίγαντα αερίου πλανήτη προς το εσωτερικό.
Ο Raymond έχει συνεργαστεί με τον Tom Quinn (πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον) και Jonathan Lunine (πανεπιστήμιο της Αριζόνα) στο πρόβλημα του σχηματισμού των πλανητών στα καυτά Δίια συστήματα. Η προσέγγισή τους είναι να παρακολουθήσουν την εξέλιξη αυτών των συστημάτων μέσω των προσομοιώσεων Ν-σωμάτων για τις βαρυτικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πλανητικών εμβρύων.
Σε ένα σύνολο προσομοιώσεων, που δημοσιεύθηκε ήδη στο περιοδικό Ίκαρος, 120 έως 180 πλανητικά έμβρυα κατανέμονται τυχαία σε έναν δίσκο ακτίνας 5 Au (κατά προσέγγιση η ακτίνα της τροχιάς του Δία μας). Ένας καυτός Δίας (τοποθετημένος σε μια απόσταση 0,15, 0,25, ή 0,5 Au από το αστέρι) σχηματίζει το εσωτερικό όριο του προσομοιούμενου δίσκου, και σε μερικές προσομοιώσεις ένας πλανήτης σαν τον Δία τοποθετείται επίσης σε απόσταση 5,2 Au. Επειδή τα σωματίδια υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύουν έναν πλανητικό δίσκο που μειώνεται από τη μετανάστευση του καυτού Δία, η συνολική μάζα τους είναι πραγματικά μάλλον χαμηλή.
Σε κάθε πρωτοπλανήτη δίνεται μια περιεκτικότητα σε σίδηρο και νερού σύμφωνα με την απόστασή του από το αστέρι, ενώ περιέχει σημαντική περιεκτικότητα νερού μόνο για αποστάσεις μεγαλύτερες από 2 Au (η "απόσταση του χιονιού", πέρα από την οποία μπορεί να σχηματιστεί στερεός πάγος στο δίσκο). Καθώς η προσομοίωση προχωρεί, οι βαρυτικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πρωτοπλανητών επιτρέπουν στις τροχιές να εξελιχθούν κατά φυσικό τρόπο προς μια τελική, σταθερή κατάσταση. Όταν πλησιάσουν πολύ κοντά οι πρωτοπλανήτες μπορούν να μεγαλώσουν με μια ανελαστική σύγκρουση.
Μετά από εκατό εκατομμύρια χρόνια περίπου, οι πρωτοπλανήτες μειώνονται σε μια χούφτα πλανητών παρόμοιων με τη Γη, όπως δείχνουν οι προσομοιώσεις. Αρκετά συχνά, ένας πλανήτης με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό στην λεγόμενη κατοικήσιμη ζώνη του άστρου (την περιοχή με τέτοιες θερμοκρασίες στην επιφάνεια που επιτρέπουν την παρουσία του υγρού νερού). Έτσι, εάν σχηματιστεί νωρίς κάποιος αέριος γίγαντας πλανήτης και μεταναστεύσει γρήγορα, οι βραχώδεις και ακόμα και οι υγροί κόσμοι θα μπορούσαν να έχουν σχηματιστεί σαν επακόλουθο αυτής της κίνησης.
Μπορεί κάποιος να υποστηρίξει ότι η μετανάστευση του γίγαντα αερίου πλανήτη μέσα στο δίσκο είναι ακόμα πιο αποδιοργανωτική από ότι νομίζουμε - δηλαδή ότι δεν εξαλείφει το δίσκο εξ ολοκλήρου καθώς περνά μέσα του;
Για να απαντήσει σε αυτήν την ερώτηση, ο Raymond βελτιώνει τις προσομοιώσεις του για να αυξηθεί ο αριθμός των εμβρύων, σε περίπου χίλια, αλλά παρακολουθεί επίσης καλύτερα τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης ενός αερίου γίγαντα προς το αστέρι. Όπως κάποιος μπορεί να περιμένει, τα περισσότερα από τα πλανητικά έμβρυα σκορπίζουν σε ιδιαίτερα εκκεντρικές τροχιές καθώς ο γίγαντας αέριος πλανήτης διέρχεται μέσα από τον δίσκο. Παρά αυτήν την αποδιοργανωτική επίδραση, περισσεύει αρκετή σκόνη και αέριο για το σχηματισμό των πλανητών.
Αυτές οι προσομοιώσεις φέρνουν επίσης μερικά εκπληκτικά αποτελέσματα. Καταλήγουν μερικές φορές με έναν πλανήτη αρκετές φορές πιο μεγάλη από τη Γη σε μια τροχιά πολύ κοντά στο αστέρι. Σύμφωνα με τον Raymond, "Μπροστά από το γιγαντιαίο πλανήτη, συσσωρεύονται υλικά και σχηματίζουν έναν μεγάλο, βραχώδη πλανήτη πολύ γρήγορα. Δεν υπάρχει πολλή μάζα μέσα σε απόσταση 0,1 Au από το άστρο."
Αν ανίχνευαν στις προσομοιώσεις μεγάλους, βραχώδεις πλανήτες πολύ κοντά μεταξύ τους, εκεί όπου ο πλανητικός δίσκος θα ήταν πάρα πολύ λεπτός και θα ήταν δύσκολο να έχει προσαυξηθεί τοπικά, θα ήταν μια έκπληξη για τους ειδικούς. Στην πραγματικότητα, ένας τέτοιος πλανήτης μπορεί να είχε ανιχνευθεί (αν και ασθενώς) πέρυσι από μια ομάδα ερευνητών χρησιμοποιώντας το υψηλής ευκρίνειας φασματόμετρο του παρατηρητήριου Keck (Rivera et Al, 2005).
Έτσι, όχι μόνο είναι εύκολο να ανιχνευτούν οι καυτοί Δίιοι πλανήτες, αλλά τα αστρικά συστήματά τους θα είναι στόχοι για την αναζήτηση γήινων εξωηλιακών πλανητών.
Στο μέλλον, ο Raymond προγραμματίζει να επεκτείνει αυτήν την τεχνική στη μελέτη του σχηματισμού των πλανητών γύρω από άστρα χαμηλής μάζας και δυαδικά αστέρια.
Πηγή: PhysOrg, 19 Μαρτίου 2006
Ο κατάλογος των επιβεβαιωμένων εξωηλιακών πλανητών αυξάνεται γρήγορα. Υπάρχουν αυτήν την περίοδο περίπου 133 γνωστά πλανητικά συστήματα, που συνολικά περιέχουν 156 εξωπλανήτες μέχρι τον Ιανουάριο του 2006. Όσον αφορά την αναζήτηση πλανητών που μπορούν να στηρίξουν την ύπαρξη της ζωής, δυστυχώς τα αποτελέσματα είναι απογοητευτικά. Τα περισσότερα από τα εξωηλιακά συστήματα που έχουν προσδιοριστεί μέχρι τώρα είναι καυτά Δίια, δηλαδή γίγαντες αέριοι πλανήτες σε μια σταθερή τροχιά πολύ κοντά στο αστέρι τους. Τα αστρικά συστήματα με έναν καυτό Δία πίστευαν κάποτε οι αστρονόμοι ότι ήταν μάλλον ανίκανα να περιέχουν πλανήτες σαν τη Γη, αλλά νέα εκπληκτικά στοιχεία δείχνουν άλλα πράγματα.
Ένα πλανητικό σύστημα αρχίζει τη ζωή του σαν ένας δίσκος αερίου και σκόνης που περιβάλλουν ένα νεογέννητο αστέρι. Καθώς τα σωματίδια της σκόνης πλούσια σε βαριά στοιχεία συναντιούνται καθώς στροβιλίζονται, μπορούν να συγκολληθούν και να σχηματίσουν μεγαλύτερους, βραχώδεις κόκκους. Τελικά ο δίσκος του αερίου προκαλεί τον στροβιλισμό ενός σμήνους 'πλανητικών εμβρύων', κάποια βραχώδη αντικείμενα διαμέτρου λίγων εκατοντάδων χιλιομέτρων. Τα δε πλανητικά έμβρυα συνεχώς αλλάζουν τροχιές εξ αιτίας των μεταξύ τους συγκρούσεων, τελείως διαφορετικά από το εντυπωσιακό 'μπαλέτο' που βλέπουμε στο, ώριμο ηλιακό σύστημά μας.
Οι καυτοί δίιοι πλανήτες θεωρούνται ότι έχουν διαμορφωθεί στα πιο αρχικά στάδια αυτής της διαδικασίας, καθώς τα μεγαλύτερα πλανητικά έμβρυα αρχίζουν να συσσωρεύουν μάζα με ένα αληθινά εντυπωσιακό ρυθμό. Ένα ή περισσότερα μπορούν να μεγαλώσουν προς έναν ολοκληρωμένο αέριο γίγαντα πλανήτη, ο οποίος με τη βαρύτητα του καθαρίζει το δίσκο από όλα τα συντρίμμια μέσα σε μια μεγάλη ζώνη γύρω από την τροχιά του. Τα κοντινά σωματίδια και τα πλανητικά έμβρυα είτε απορροφούνται από τον γίγαντα πλανήτη, είτε συλλαμβάνονται ως δορυφόροι (σχηματίζοντας τα φεγγάρια ή δακτυλίους), είτε φεύγουν προς μια νέα τροχιά. Συχνά αυτοί οι πλανήτες μεταναστεύουν προς το γονικό αστέρι τους μόλις σχηματίζονται, σκορπίζοντας τον όλεθρο γύρω τους. Το υλικό του δίσκου μειώνεται καθώς κινούνται σπειροειδώς αργά προς το εσωτερικό, έτσι λοιπόν τα πλανητικά έμβρυα που είναι μέσα στην αρχική τροχιά του αέριου γίγαντα πλανήτη, δείχνουν να έχουν μια χαμηλή πιθανότητα να επιβιώσουν.
Ο Sean Raymond, στο πανεπιστήμιο του Κολοράντο για την Ατμοσφαιρική και Διαστημική Φυσική, δεν συμφωνεί με αυτή τη διαπίστωση. Οι σχετικές βαρυτικές αλληλεπιδράσεις μπορούν να είναι τέτοιες που οι πλανήτες στο μέγεθος του Δία μπορούν να μεταναστεύσουν σε μια πλησιέστερη, σταθερή τροχιά πιο γρήγορα από όσο νομίζουμε. Εάν λοιπόν ένας καυτός πλανήτης του μεγέθους του Δία, εγκατασταθεί στην τελική θέση του, ενώ σχηματίζονται τα πλανητικά έμβρυα, ο εσωτερικός δίσκος μπορεί ακόμα να περιέχει αρκετό αέριο και σκόνη για να σχηματίσει τους γήινους βραχώδεις πλανήτες ακόμα και μετά από την αραίωση του λόγω του περάσματος του γίγαντα αερίου πλανήτη προς το εσωτερικό.
Ο Raymond έχει συνεργαστεί με τον Tom Quinn (πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον) και Jonathan Lunine (πανεπιστήμιο της Αριζόνα) στο πρόβλημα του σχηματισμού των πλανητών στα καυτά Δίια συστήματα. Η προσέγγισή τους είναι να παρακολουθήσουν την εξέλιξη αυτών των συστημάτων μέσω των προσομοιώσεων Ν-σωμάτων για τις βαρυτικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πλανητικών εμβρύων.
Σε ένα σύνολο προσομοιώσεων, που δημοσιεύθηκε ήδη στο περιοδικό Ίκαρος, 120 έως 180 πλανητικά έμβρυα κατανέμονται τυχαία σε έναν δίσκο ακτίνας 5 Au (κατά προσέγγιση η ακτίνα της τροχιάς του Δία μας). Ένας καυτός Δίας (τοποθετημένος σε μια απόσταση 0,15, 0,25, ή 0,5 Au από το αστέρι) σχηματίζει το εσωτερικό όριο του προσομοιούμενου δίσκου, και σε μερικές προσομοιώσεις ένας πλανήτης σαν τον Δία τοποθετείται επίσης σε απόσταση 5,2 Au. Επειδή τα σωματίδια υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύουν έναν πλανητικό δίσκο που μειώνεται από τη μετανάστευση του καυτού Δία, η συνολική μάζα τους είναι πραγματικά μάλλον χαμηλή.
Σε κάθε πρωτοπλανήτη δίνεται μια περιεκτικότητα σε σίδηρο και νερού σύμφωνα με την απόστασή του από το αστέρι, ενώ περιέχει σημαντική περιεκτικότητα νερού μόνο για αποστάσεις μεγαλύτερες από 2 Au (η "απόσταση του χιονιού", πέρα από την οποία μπορεί να σχηματιστεί στερεός πάγος στο δίσκο). Καθώς η προσομοίωση προχωρεί, οι βαρυτικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πρωτοπλανητών επιτρέπουν στις τροχιές να εξελιχθούν κατά φυσικό τρόπο προς μια τελική, σταθερή κατάσταση. Όταν πλησιάσουν πολύ κοντά οι πρωτοπλανήτες μπορούν να μεγαλώσουν με μια ανελαστική σύγκρουση.
Μετά από εκατό εκατομμύρια χρόνια περίπου, οι πρωτοπλανήτες μειώνονται σε μια χούφτα πλανητών παρόμοιων με τη Γη, όπως δείχνουν οι προσομοιώσεις. Αρκετά συχνά, ένας πλανήτης με υψηλή περιεκτικότητα σε νερό στην λεγόμενη κατοικήσιμη ζώνη του άστρου (την περιοχή με τέτοιες θερμοκρασίες στην επιφάνεια που επιτρέπουν την παρουσία του υγρού νερού). Έτσι, εάν σχηματιστεί νωρίς κάποιος αέριος γίγαντας πλανήτης και μεταναστεύσει γρήγορα, οι βραχώδεις και ακόμα και οι υγροί κόσμοι θα μπορούσαν να έχουν σχηματιστεί σαν επακόλουθο αυτής της κίνησης.
Μπορεί κάποιος να υποστηρίξει ότι η μετανάστευση του γίγαντα αερίου πλανήτη μέσα στο δίσκο είναι ακόμα πιο αποδιοργανωτική από ότι νομίζουμε - δηλαδή ότι δεν εξαλείφει το δίσκο εξ ολοκλήρου καθώς περνά μέσα του;
Για να απαντήσει σε αυτήν την ερώτηση, ο Raymond βελτιώνει τις προσομοιώσεις του για να αυξηθεί ο αριθμός των εμβρύων, σε περίπου χίλια, αλλά παρακολουθεί επίσης καλύτερα τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια της μετανάστευσης ενός αερίου γίγαντα προς το αστέρι. Όπως κάποιος μπορεί να περιμένει, τα περισσότερα από τα πλανητικά έμβρυα σκορπίζουν σε ιδιαίτερα εκκεντρικές τροχιές καθώς ο γίγαντας αέριος πλανήτης διέρχεται μέσα από τον δίσκο. Παρά αυτήν την αποδιοργανωτική επίδραση, περισσεύει αρκετή σκόνη και αέριο για το σχηματισμό των πλανητών.
Αυτές οι προσομοιώσεις φέρνουν επίσης μερικά εκπληκτικά αποτελέσματα. Καταλήγουν μερικές φορές με έναν πλανήτη αρκετές φορές πιο μεγάλη από τη Γη σε μια τροχιά πολύ κοντά στο αστέρι. Σύμφωνα με τον Raymond, "Μπροστά από το γιγαντιαίο πλανήτη, συσσωρεύονται υλικά και σχηματίζουν έναν μεγάλο, βραχώδη πλανήτη πολύ γρήγορα. Δεν υπάρχει πολλή μάζα μέσα σε απόσταση 0,1 Au από το άστρο."
Αν ανίχνευαν στις προσομοιώσεις μεγάλους, βραχώδεις πλανήτες πολύ κοντά μεταξύ τους, εκεί όπου ο πλανητικός δίσκος θα ήταν πάρα πολύ λεπτός και θα ήταν δύσκολο να έχει προσαυξηθεί τοπικά, θα ήταν μια έκπληξη για τους ειδικούς. Στην πραγματικότητα, ένας τέτοιος πλανήτης μπορεί να είχε ανιχνευθεί (αν και ασθενώς) πέρυσι από μια ομάδα ερευνητών χρησιμοποιώντας το υψηλής ευκρίνειας φασματόμετρο του παρατηρητήριου Keck (Rivera et Al, 2005).
Έτσι, όχι μόνο είναι εύκολο να ανιχνευτούν οι καυτοί Δίιοι πλανήτες, αλλά τα αστρικά συστήματά τους θα είναι στόχοι για την αναζήτηση γήινων εξωηλιακών πλανητών.
Στο μέλλον, ο Raymond προγραμματίζει να επεκτείνει αυτήν την τεχνική στη μελέτη του σχηματισμού των πλανητών γύρω από άστρα χαμηλής μάζας και δυαδικά αστέρια.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Μια ομάδα ευρωπαίων αστρονόμων ανακοίνωσε πριν λίγες μέρες ότι έχει ανακαλύψει ένα από τα πιο πλησιέστερα σε μας καθώς και το πιο ανάλογο στο δικό μας πλανητικό σύστημα: Πρόκειται για τρεις πλανήτες και μια ζώνη αστεροειδών που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από ένα άστρο παρόμοιο με τον ήλιο μας σε απόσταση, περίπου, 42 έτη φωτός από τη γη, στον αστερισμό Puppis.
Οι δύο από τους πιο εσωτερικούς πλανήτες του νέου ηλιακού συστήματος, που ο καθένας τους έχει δεκαπλάσια μάζα από τη γη, είναι πιθανότατα πετρώδεις σαν τον δικό μας, αλλά οι δύο αυτοί πλανήτες περιστρέφονται πολύ κοντά στο αστέρι τους και μάλλον είναι απίθανο να είναι κατοικήσιμοι.
Ο τρίτος μεγαλύτερος πλανήτης, ο οποίος έχει 18 φορές τη μάζα της γης, βρίσκεται σε απόσταση σχεδόν 96 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από το αστέρι του συστήματος, δηλαδή βρίσκεται σε απόσταση τέτοια που να επιτρέπει την ύπαρξη υγρού νερού., μας πληροφορούν οι επιστήμονες.
Όμως, ο πλανήτης είναι πολύ μεγάλος για να θεωρηθεί σαν τη Γη και πιθανώς κατακλύζεται από νέφη υδρογόνου, όπως ο Ποσειδώνας ή ο Ουρανός, οπότε και εκεί είναι απίθανη η ανάπτυξη της ζωής. "Παρ' όλα αυτά", λέει ο Christophe Lovis του Πανεπιστημίου της Γενεύης και επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας, "η ανακάλυψη αυτή ανοίγει τον δρόμο για την ανακάλυψη ακόμη μικρότερων πλανητών στο άμεσο μέλλον".
Η ανακάλυψη που δημοσιεύεται στο τεύχος της επιστημονικής επιθεώρησης Nature, συνεχίζει το σχέδιο για την ανακάλυψη ολοένα και περισσότερων πλανητών από αστρονόμους (τους λεγόμενους και κυνηγούς πλανητών), ενώ οι ανακαλύψεις αυτές ενισχύουν τη θεωρία ότι το σύμπαν σε κάποια σημεία του μπορεί να είναι κατοικήσιμο.
Ο Charles Beichman, ένας πλανητικός αστρονόμος, στο Jet Propulsion Laboratory στην Πασαντένα, ονόμασε το νέο πλανητικό σύστημα "θαυμάσιο" που ο κόσμος θα το μελετά για χρόνια.
Όπως και οι περισσότεροι από τους 190 πλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί να στρέφονται γύρω από τα δικά τους άστρα, εκτός του ηλιακού μας συστήματος. έτσι και οι εν λόγω τρεις πλανήτες εντοπίστηκαν λόγω της ελαφριάς ταλάντωσης που προκαλούν στο μητρικό τους άστρο, το οποίο ονομάζεται HD 69830.
Οι πρώτοι πλανήτες που ανακαλύφθηκαν ήταν πολύ μεγάλα ουράνια σώματα, εκατοντάδες φορές βαρύτερα από τη γη - οι λεγόμενοι δίιοι πλανήτες - τα οποία περιστρέφονταν πολύ κοντά στο μητρικό τους αστέρι και συνεπώς του προκαλούσαν εντονότερες μεταβολές στην τροχιά του, και επομένως γίνονταν ευκολότερα αντιληπτές από τους αστρονόμους. Καθώς η τεχνολογία προόδευε, οι αστρονόμοι ήταν σε θέση να ανακαλύπτουν μικρότερους πλανήτες - της κλάσσης του Ποσειδώνα - όπως αυτός που ανακαλύφθηκε πέρυσι και είχε μόνο επτά φορές τη μάζα της Γης.
Ο Dr. Lovis και οι συνάδελφοί του στο Ευρωπαϊκό Νότιο Παρατηρητήριο στη La Silla της Χιλής, χρησιμοποίησαν τηλεσκόπιο διαμέτρου τριών μέτρων εξοπλισμένο με φασματογράφο ακριβείας, προκειμένου να εντοπίσουν τις ασταθείς κινήσεις που προκαλούν στο αστέρι HD 69830 οι τρεις πλανήτες του. Είναι δε το πρώτο ηλιακό σύστημα που ανακαλύπτεται και όλοι οι πλανήτες του έχουν το μέγεθος του Ποσειδώνα.
Οι επιστήμονες υποψιάζονταν ότι κάτι περίεργο συνέβαινε με το αστέρι HD 69830, το οποίο είχε περίπου το 60% της φωτεινότητας του ήλιου μας και το 90% της μάζας του. Πέρυσι, αστρονόμοι με τη βοήθεια του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Spitzer ανέφεραν ότι το αστέρι περιβάλλεται από νέφη σκόνης, πιθανότατα το αποτέλεσμα του περάσματος του αστεριού μέσα από μια ζώνη αστεροειδών, 30 φορές μεγαλύτερη από αυτή που υπάρχει στις εσχατιές του δικού μας ηλιακού συστήματος, ενώ ήταν η πρώτη που βρέθηκε σε άστρο εκτός του ηλιακού συστήματος.
Οι προσομοιώσεις που ακολούθησαν έδειξαν ότι η τροχιά του πιο εξώτερου πλανήτη, βρίσκεται εντός της ζώνης των αστεροειδών, όπου θα δρα σαν ένας βαρυτικός οδηγός για να διατηρεί τη ζώνη σε τάξη.
Δυστυχώς για οποιουσδήποτε ενδεχόμενους κατοίκους του συστήματος Puppis, η μεγαλύτερη μάζα της ζώνης των αστεροειδών, σημαίνει ότι οι πλανήτες εκεί θα ήταν κάτω από ένα σταθερό βομβαρδισμό, ανέφερε ο Δρ Beichman, ο οποίος ήταν μέλος της ομάδας του Spitzer. Το σύστημα Puppis, συνέχισε, "θα ήταν μια πολύ δύσκολη θέση για να στρατοπεδεύουν οι τυχόν κάτοικοι του".
Σε σχόλια, που συνοδεύουν την εργασία τους, ο καθηγητής David Charbonneau του Χάρβαρντ είπε ότι ήταν ένα μυστήριο πώς ο HD 69830 θα μπορούσε να έχει έναν τέτοιο μεγάλο δίσκο με συντρίμμια και σκόνη γύρω από αυτό, ενώ το ίδιο το αστέρι, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις, έχει μια χαμηλότερη αφθονία βαριών στοιχείων, που είναι και η βασική ουσία των πλανητών.
Ο Charbonneau τόνισε ότι τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά για εκείνους που ελπίζουν ότι κάποια μέρα θα βρουν πλανήτες σαν τη Γη, στην κατοικήσιμη ζώνη όπως λέγεται, γύρω από άλλα αστέρια. Στο ηλιακό σύστημά μας, αυτή η ζώνη επεκτείνει κατά προσέγγιση από την Αφροδίτη έως τον Άρη, ενώ μαζί με τον πλανήτη μας προκαλεί πολύ λίγη ταλάντευση στον ήλιο μας, για να φανεί με τα σημερινά όργανα. Ένα μικρότερο αστέρι θα είχε μια μικρότερη κατοικήσιμη ζώνη, και ένα αντικείμενο σαν τη Γη εκεί πάνω θα είχε μια μεγαλύτερη, πιο ορατή επίδραση ταλάντευσης στην τροχιά του άστρου του.
Εάν η ακρίβεια στις μετρήσεις της ευρωπαϊκής ομάδας θα μπορούσε να επεκταθεί σε τέτοια χαμηλής μάζας αστέρια, έγραψε στην εργασία του ο Δρ Charbonneau, "τότε μπορεί να εμφανιστούν πλανήτες συγγενείς με τον δικό μας."
Πηγή: New York Times, 18 Μαου 2006
Οι δύο από τους πιο εσωτερικούς πλανήτες του νέου ηλιακού συστήματος, που ο καθένας τους έχει δεκαπλάσια μάζα από τη γη, είναι πιθανότατα πετρώδεις σαν τον δικό μας, αλλά οι δύο αυτοί πλανήτες περιστρέφονται πολύ κοντά στο αστέρι τους και μάλλον είναι απίθανο να είναι κατοικήσιμοι.
Ο τρίτος μεγαλύτερος πλανήτης, ο οποίος έχει 18 φορές τη μάζα της γης, βρίσκεται σε απόσταση σχεδόν 96 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από το αστέρι του συστήματος, δηλαδή βρίσκεται σε απόσταση τέτοια που να επιτρέπει την ύπαρξη υγρού νερού., μας πληροφορούν οι επιστήμονες.
Όμως, ο πλανήτης είναι πολύ μεγάλος για να θεωρηθεί σαν τη Γη και πιθανώς κατακλύζεται από νέφη υδρογόνου, όπως ο Ποσειδώνας ή ο Ουρανός, οπότε και εκεί είναι απίθανη η ανάπτυξη της ζωής. "Παρ' όλα αυτά", λέει ο Christophe Lovis του Πανεπιστημίου της Γενεύης και επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας, "η ανακάλυψη αυτή ανοίγει τον δρόμο για την ανακάλυψη ακόμη μικρότερων πλανητών στο άμεσο μέλλον".
Η ανακάλυψη που δημοσιεύεται στο τεύχος της επιστημονικής επιθεώρησης Nature, συνεχίζει το σχέδιο για την ανακάλυψη ολοένα και περισσότερων πλανητών από αστρονόμους (τους λεγόμενους και κυνηγούς πλανητών), ενώ οι ανακαλύψεις αυτές ενισχύουν τη θεωρία ότι το σύμπαν σε κάποια σημεία του μπορεί να είναι κατοικήσιμο.
Ο Charles Beichman, ένας πλανητικός αστρονόμος, στο Jet Propulsion Laboratory στην Πασαντένα, ονόμασε το νέο πλανητικό σύστημα "θαυμάσιο" που ο κόσμος θα το μελετά για χρόνια.
Όπως και οι περισσότεροι από τους 190 πλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί να στρέφονται γύρω από τα δικά τους άστρα, εκτός του ηλιακού μας συστήματος. έτσι και οι εν λόγω τρεις πλανήτες εντοπίστηκαν λόγω της ελαφριάς ταλάντωσης που προκαλούν στο μητρικό τους άστρο, το οποίο ονομάζεται HD 69830.
Οι πρώτοι πλανήτες που ανακαλύφθηκαν ήταν πολύ μεγάλα ουράνια σώματα, εκατοντάδες φορές βαρύτερα από τη γη - οι λεγόμενοι δίιοι πλανήτες - τα οποία περιστρέφονταν πολύ κοντά στο μητρικό τους αστέρι και συνεπώς του προκαλούσαν εντονότερες μεταβολές στην τροχιά του, και επομένως γίνονταν ευκολότερα αντιληπτές από τους αστρονόμους. Καθώς η τεχνολογία προόδευε, οι αστρονόμοι ήταν σε θέση να ανακαλύπτουν μικρότερους πλανήτες - της κλάσσης του Ποσειδώνα - όπως αυτός που ανακαλύφθηκε πέρυσι και είχε μόνο επτά φορές τη μάζα της Γης.
Ο Dr. Lovis και οι συνάδελφοί του στο Ευρωπαϊκό Νότιο Παρατηρητήριο στη La Silla της Χιλής, χρησιμοποίησαν τηλεσκόπιο διαμέτρου τριών μέτρων εξοπλισμένο με φασματογράφο ακριβείας, προκειμένου να εντοπίσουν τις ασταθείς κινήσεις που προκαλούν στο αστέρι HD 69830 οι τρεις πλανήτες του. Είναι δε το πρώτο ηλιακό σύστημα που ανακαλύπτεται και όλοι οι πλανήτες του έχουν το μέγεθος του Ποσειδώνα.
Οι επιστήμονες υποψιάζονταν ότι κάτι περίεργο συνέβαινε με το αστέρι HD 69830, το οποίο είχε περίπου το 60% της φωτεινότητας του ήλιου μας και το 90% της μάζας του. Πέρυσι, αστρονόμοι με τη βοήθεια του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Spitzer ανέφεραν ότι το αστέρι περιβάλλεται από νέφη σκόνης, πιθανότατα το αποτέλεσμα του περάσματος του αστεριού μέσα από μια ζώνη αστεροειδών, 30 φορές μεγαλύτερη από αυτή που υπάρχει στις εσχατιές του δικού μας ηλιακού συστήματος, ενώ ήταν η πρώτη που βρέθηκε σε άστρο εκτός του ηλιακού συστήματος.
Οι προσομοιώσεις που ακολούθησαν έδειξαν ότι η τροχιά του πιο εξώτερου πλανήτη, βρίσκεται εντός της ζώνης των αστεροειδών, όπου θα δρα σαν ένας βαρυτικός οδηγός για να διατηρεί τη ζώνη σε τάξη.
Δυστυχώς για οποιουσδήποτε ενδεχόμενους κατοίκους του συστήματος Puppis, η μεγαλύτερη μάζα της ζώνης των αστεροειδών, σημαίνει ότι οι πλανήτες εκεί θα ήταν κάτω από ένα σταθερό βομβαρδισμό, ανέφερε ο Δρ Beichman, ο οποίος ήταν μέλος της ομάδας του Spitzer. Το σύστημα Puppis, συνέχισε, "θα ήταν μια πολύ δύσκολη θέση για να στρατοπεδεύουν οι τυχόν κάτοικοι του".
Σε σχόλια, που συνοδεύουν την εργασία τους, ο καθηγητής David Charbonneau του Χάρβαρντ είπε ότι ήταν ένα μυστήριο πώς ο HD 69830 θα μπορούσε να έχει έναν τέτοιο μεγάλο δίσκο με συντρίμμια και σκόνη γύρω από αυτό, ενώ το ίδιο το αστέρι, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις, έχει μια χαμηλότερη αφθονία βαριών στοιχείων, που είναι και η βασική ουσία των πλανητών.
Ο Charbonneau τόνισε ότι τα αποτελέσματα ήταν ενθαρρυντικά για εκείνους που ελπίζουν ότι κάποια μέρα θα βρουν πλανήτες σαν τη Γη, στην κατοικήσιμη ζώνη όπως λέγεται, γύρω από άλλα αστέρια. Στο ηλιακό σύστημά μας, αυτή η ζώνη επεκτείνει κατά προσέγγιση από την Αφροδίτη έως τον Άρη, ενώ μαζί με τον πλανήτη μας προκαλεί πολύ λίγη ταλάντευση στον ήλιο μας, για να φανεί με τα σημερινά όργανα. Ένα μικρότερο αστέρι θα είχε μια μικρότερη κατοικήσιμη ζώνη, και ένα αντικείμενο σαν τη Γη εκεί πάνω θα είχε μια μεγαλύτερη, πιο ορατή επίδραση ταλάντευσης στην τροχιά του άστρου του.
Εάν η ακρίβεια στις μετρήσεις της ευρωπαϊκής ομάδας θα μπορούσε να επεκταθεί σε τέτοια χαμηλής μάζας αστέρια, έγραψε στην εργασία του ο Δρ Charbonneau, "τότε μπορεί να εμφανιστούν πλανήτες συγγενείς με τον δικό μας."
Πηγή: New York Times, 18 Μαου 2006
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Η NASA θα πρέπει να βρει εκατοντάδες εκατομμυρίων δολαρίων για να χρηματοδοτήσει την αποστολή TPF για αναζήτηση πλανητών σαν τη Γη, γύρω από πολύ απόμακρα άστρα, που μπορούν να είναι πάρα πολύ μακριά για να τα επισκεφθεί κάποιο διαστημικό σκάφος, όμως οι επιστήμονες θα μπορούσαν να εξερευνήσουν εάν φιλοξενούν ζωή.
Ένας στόχος του Επίγειου Ανιχνευτή Πλανητών (TPF) θα είναι να βρει και να βρει τα χαρακτηριστικά οποιουδήποτε πλανήτη υπάρχει σαν τη Γη, στα 250 πιο κοντινά μας άστρα. Αυτή η αναζήτηση θα εστιάσει στην λεγόμενη κατοικήσιμη ζώνη, η οποία καθορίζεται από ένα εύρος θερμοκρασιών, όπου μπορεί να συνυπάρχει υγρό νερό, και έτσι να συναντάμε συνθήκες κατάλληλες για το σχηματισμό της ζωής.
Γιατί πλανήτες, παρόμοιοι με τη Γη, που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από μακρινά άστρα, μπορεί να βρίσκονται εκτός του βεληνεκούς των διαστημοπλοίων μας, ωστόσο οι επιστήμονες θα μπορούν να διαπιστώσουν εάν φιλοξενούν μορφές ζωής.
Αναπτύσσονται νέες τεχνολογίες για τα τηλεσκόπια με σκοπό να εξετάσουν το πολύ εξασθενημένο φως από αυτά τα αντικείμενα για να βρουν αποκαλυπτικά σημάδια της ζωής.
Είναι οι ίδιοι οι "δείκτες της ζωής" που είναι γνωστοί ότι βρίσκονται στο φως που ανακλάται από τη γη - την αποκαλούμενη 'γήινη λάμψη".
Περιλαμβάνουν τις υπογραφές για το νερό, και τα αέρια όπως το οξυγόνο και το μεθάνιο. Το φως αυτό φέρνει πληροφορίες για τις ιδιότητες της γήινης ατμόσφαιρας και της επιφάνειας. Οι επιστήμονες βλέπουν τις λεπτομέρειες στο φως που προδίδουν διαφορετικά αέρια, ακόμη και αν υπάρχει βλάστηση.
"Κι αυτές οι χημικές υπογραφές σας δίνουν κάποιες πληροφορίες για την δυνατότητα να υπάρχει ζωή στον πλανήτη", λέει ο Wesley Traub, υπεύθυνος στο Πρόγραμμα Πλοηγός της NASA, που ειδικεύεται στην αναζήτηση πολύ μακρινών κόσμων.
"Αυτά είναι σημάδια μόνο της ζωής: είναι μόνο δείκτες. Δεν μπορείτε να ανιχνεύσετε πραγματικά αν αυτή η ζωή 'κυκλοφορεί' ή είναι ασήμαντη γύρω στην επιφάνεια του πλανήτη", τόνισε στην Αμερικανική Γεωφυσική Ένωση στην Βαλτιμόρη.
Στη λάμψη
Ο Traub είναι αισιόδοξος ότι NASA θα εγκρίνει τα απαραίτητα κεφάλαια για να προωθήσουν μια την αποστολή της ανίχνευσης γήινων πλανητών (TPF), κάποια στιγμή στην επόμενη δεκαετία.
Θα συμπεριλάβει δύο διαστημικά παρατηρητήρια που θα κυνηγήσουν και θα μελετήσουν τους πλανήτες σαν τη γη, που περιστρέφονται γύρω από αστέρια σε αποστάσεις όπου μπορεί το νερό να είναι σε υγρή φάση έτσι ώστε να μπορεί να στηρίξει τη ζωή.
Η Ευρώπη έχει υπό εξέταση μια παρόμοια, φιλόδοξη αποστολή γνωστή ως Δαρβίνος.
Ουσιαστική η δυσκολία είναι να απομονώσουν οι επιστήμονες το εκτυφλωτικό έντονο φως του άστρου από το εξασθενημένο φως που ανακλάται από την επιφάνεια του απόμακρου κόσμου.
Είναι ένας σκληρός στόχος - το γονικό αστέρι είναι πιθανό να είναι 1 έως 10 δισεκατομμύρια φορές φωτεινότερο από το μικροσκοπικό σύντροφό του - αλλά πρόσφατα πειράματα στο Εργαστήριο Αεριοπροώθησης της NASA προτείνουν ότι οι τεχνολογίες βρίσκονται κοντά στις ευαισθησίες που απαιτούνται.
Δεδομένου ότι οι ακτίνες του ήλιου χτυπούν τον πλανήτη μας ένα μεγάλο μέρος από αυτήν ανακλάται πίσω έξω στο διάστημα. Μπορούμε να δούμε αυτό το φως στον εξασθενημένο φωτισμό που φτάνει από το σκοτεινό τμήμα του φεγγαριού, όταν αυτό δεν είναι πλήρης αλλά πχ στο ένα τέταρτο του.
Οι επιστήμονες από καιρό έχουν καθορίσει ότι αυτό το φως φέρνει τις πληροφορίες για τις ιδιότητες της γήινης ατμόσφαιρας και της επιφάνειας της.
Η Pilar Montanes-Rodriguez, από το Τεχνολογικό Ίδρυμα του Νιου Τζέρσευ, ανέφερε στη συνεδρίαση πώς ήταν σε θέση να δει σε αυτή τη λάμψη της γης έναν σαφή δείκτη για τη χλωροφύλλη, τη χρωστική ουσία στα φυτά που διαδραματίζει έναν κρίσιμο ρόλο στη φωτοσύνθεση.
Αρχαίοι πλανήτες
Σαφώς, το να είμαστε σε θέση να ανιχνεύσουμε μια τέτοια υπογραφή στο φως από δεκάδες πλανήτες έτη φωτός μακριά μας θα ήταν καταπληκτικό, αλλά η Pilar Montanes-Rodriguez προειδοποίησε: "Για μια συνηθισμένη ημέρα το σήμα της βλάστησης είναι πολύ αδύνατο για τη Γη επειδή κρύβεται από τα φωτεινά σύννεφα.
"Χρησιμοποιήσαμε πρότυπα και τα δορυφορικά στοιχεία των νεφών για να μιμηθούμε το γήινο συντελεστή ανάκλασης επί ένα ολόκληρο έτος. Εφαρμόσαμε έπειτα αυτό που μάθαμε από τη γη σε έναν εξωηλιακό πλανήτη.
Το φως του ήλιου ανακλάται από τη Γη, χτυπά το φεγγάρι και ξαναφθάνει πίσω στη γη
"Καθώς αυτός ο πλανήτης περιστρέφεται γύρω από το γονικό αστέρι του, θα υπάρξουν φορές που το σήμα του φωτός του θα είναι έντονο και θα μπορεί να ανιχνευθεί με σαφήνεια. Δυστυχώς, σε αυτές τις περιπτώσεις η γωνία της απόστασης μεταξύ του πλανήτη και του αστεριού θα είναι μικρή και θα είναι δύσκολο να αποκλειστεί το φως του αστεριού."
Προειδοποίησε ότι η οργάνωση που απαιτείται μπορεί να απαιτήσει ένα επίπεδο ακρίβειας, πέρα από αυτό που είχε θεωρηθεί προηγουμένως σαν απαραίτητο.
Στη μοντελοποίηση ο Traub προσπάθησε να βρει με τι θα έμοιαζε η γήινη ανακλαστικά λάμψη στα διάφορα στάδια της γεωλογικής ιστορίας του - να πάρει δηλαδή ένα σύνολο μοτίβων για πλανήτες που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αργότερα για να μετρήσει σε ποιο στάδιο θα βρίσκεται, ένας πρόσφατα ανακαλυμμένος πλανήτης, στην εξέλιξη της ζωής πάνω του.
"Εάν παρατηρήσουμε το φάσμα της σημερινής λάμψης της γης και υπολογίσουμε με τι θα έμοιαζε σε μια εποχή προτού προκύψει οποιαδήποτε μορφή ζωής στη γη, θα βλέπαμε ότι είχε πολύ διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο", ενημέρωσε τη συνεδρίαση.
"Δεν θα βλέπαμε καμιά ποσότητα οξυγόνου και δεν θα βλέπαμε οποιαδήποτε γραμμή του όζοντος, επειδή το όζον προέρχεται από το οξυγόνο. Καθώς η Γη εξελίσσεται, θα βλέπαμε την εξαφάνιση του CO2, θα βλέπαμε την εμφάνιση του οξυγόνου και σε κάποιο πρόσφατο χρονικό σημείο θα βλέπαμε τις υπέρυθρες ακτίνες της βλάστησης".
Ένας στόχος του Επίγειου Ανιχνευτή Πλανητών (TPF) θα είναι να βρει και να βρει τα χαρακτηριστικά οποιουδήποτε πλανήτη υπάρχει σαν τη Γη, στα 250 πιο κοντινά μας άστρα. Αυτή η αναζήτηση θα εστιάσει στην λεγόμενη κατοικήσιμη ζώνη, η οποία καθορίζεται από ένα εύρος θερμοκρασιών, όπου μπορεί να συνυπάρχει υγρό νερό, και έτσι να συναντάμε συνθήκες κατάλληλες για το σχηματισμό της ζωής.
Γιατί πλανήτες, παρόμοιοι με τη Γη, που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από μακρινά άστρα, μπορεί να βρίσκονται εκτός του βεληνεκούς των διαστημοπλοίων μας, ωστόσο οι επιστήμονες θα μπορούν να διαπιστώσουν εάν φιλοξενούν μορφές ζωής.
Αναπτύσσονται νέες τεχνολογίες για τα τηλεσκόπια με σκοπό να εξετάσουν το πολύ εξασθενημένο φως από αυτά τα αντικείμενα για να βρουν αποκαλυπτικά σημάδια της ζωής.
Είναι οι ίδιοι οι "δείκτες της ζωής" που είναι γνωστοί ότι βρίσκονται στο φως που ανακλάται από τη γη - την αποκαλούμενη 'γήινη λάμψη".
Περιλαμβάνουν τις υπογραφές για το νερό, και τα αέρια όπως το οξυγόνο και το μεθάνιο. Το φως αυτό φέρνει πληροφορίες για τις ιδιότητες της γήινης ατμόσφαιρας και της επιφάνειας. Οι επιστήμονες βλέπουν τις λεπτομέρειες στο φως που προδίδουν διαφορετικά αέρια, ακόμη και αν υπάρχει βλάστηση.
"Κι αυτές οι χημικές υπογραφές σας δίνουν κάποιες πληροφορίες για την δυνατότητα να υπάρχει ζωή στον πλανήτη", λέει ο Wesley Traub, υπεύθυνος στο Πρόγραμμα Πλοηγός της NASA, που ειδικεύεται στην αναζήτηση πολύ μακρινών κόσμων.
"Αυτά είναι σημάδια μόνο της ζωής: είναι μόνο δείκτες. Δεν μπορείτε να ανιχνεύσετε πραγματικά αν αυτή η ζωή 'κυκλοφορεί' ή είναι ασήμαντη γύρω στην επιφάνεια του πλανήτη", τόνισε στην Αμερικανική Γεωφυσική Ένωση στην Βαλτιμόρη.
Στη λάμψη
Ο Traub είναι αισιόδοξος ότι NASA θα εγκρίνει τα απαραίτητα κεφάλαια για να προωθήσουν μια την αποστολή της ανίχνευσης γήινων πλανητών (TPF), κάποια στιγμή στην επόμενη δεκαετία.
Θα συμπεριλάβει δύο διαστημικά παρατηρητήρια που θα κυνηγήσουν και θα μελετήσουν τους πλανήτες σαν τη γη, που περιστρέφονται γύρω από αστέρια σε αποστάσεις όπου μπορεί το νερό να είναι σε υγρή φάση έτσι ώστε να μπορεί να στηρίξει τη ζωή.
Η Ευρώπη έχει υπό εξέταση μια παρόμοια, φιλόδοξη αποστολή γνωστή ως Δαρβίνος.
Ουσιαστική η δυσκολία είναι να απομονώσουν οι επιστήμονες το εκτυφλωτικό έντονο φως του άστρου από το εξασθενημένο φως που ανακλάται από την επιφάνεια του απόμακρου κόσμου.
Είναι ένας σκληρός στόχος - το γονικό αστέρι είναι πιθανό να είναι 1 έως 10 δισεκατομμύρια φορές φωτεινότερο από το μικροσκοπικό σύντροφό του - αλλά πρόσφατα πειράματα στο Εργαστήριο Αεριοπροώθησης της NASA προτείνουν ότι οι τεχνολογίες βρίσκονται κοντά στις ευαισθησίες που απαιτούνται.
Δεδομένου ότι οι ακτίνες του ήλιου χτυπούν τον πλανήτη μας ένα μεγάλο μέρος από αυτήν ανακλάται πίσω έξω στο διάστημα. Μπορούμε να δούμε αυτό το φως στον εξασθενημένο φωτισμό που φτάνει από το σκοτεινό τμήμα του φεγγαριού, όταν αυτό δεν είναι πλήρης αλλά πχ στο ένα τέταρτο του.
Οι επιστήμονες από καιρό έχουν καθορίσει ότι αυτό το φως φέρνει τις πληροφορίες για τις ιδιότητες της γήινης ατμόσφαιρας και της επιφάνειας της.
Η Pilar Montanes-Rodriguez, από το Τεχνολογικό Ίδρυμα του Νιου Τζέρσευ, ανέφερε στη συνεδρίαση πώς ήταν σε θέση να δει σε αυτή τη λάμψη της γης έναν σαφή δείκτη για τη χλωροφύλλη, τη χρωστική ουσία στα φυτά που διαδραματίζει έναν κρίσιμο ρόλο στη φωτοσύνθεση.
Αρχαίοι πλανήτες
Σαφώς, το να είμαστε σε θέση να ανιχνεύσουμε μια τέτοια υπογραφή στο φως από δεκάδες πλανήτες έτη φωτός μακριά μας θα ήταν καταπληκτικό, αλλά η Pilar Montanes-Rodriguez προειδοποίησε: "Για μια συνηθισμένη ημέρα το σήμα της βλάστησης είναι πολύ αδύνατο για τη Γη επειδή κρύβεται από τα φωτεινά σύννεφα.
"Χρησιμοποιήσαμε πρότυπα και τα δορυφορικά στοιχεία των νεφών για να μιμηθούμε το γήινο συντελεστή ανάκλασης επί ένα ολόκληρο έτος. Εφαρμόσαμε έπειτα αυτό που μάθαμε από τη γη σε έναν εξωηλιακό πλανήτη.
Το φως του ήλιου ανακλάται από τη Γη, χτυπά το φεγγάρι και ξαναφθάνει πίσω στη γη
"Καθώς αυτός ο πλανήτης περιστρέφεται γύρω από το γονικό αστέρι του, θα υπάρξουν φορές που το σήμα του φωτός του θα είναι έντονο και θα μπορεί να ανιχνευθεί με σαφήνεια. Δυστυχώς, σε αυτές τις περιπτώσεις η γωνία της απόστασης μεταξύ του πλανήτη και του αστεριού θα είναι μικρή και θα είναι δύσκολο να αποκλειστεί το φως του αστεριού."
Προειδοποίησε ότι η οργάνωση που απαιτείται μπορεί να απαιτήσει ένα επίπεδο ακρίβειας, πέρα από αυτό που είχε θεωρηθεί προηγουμένως σαν απαραίτητο.
Στη μοντελοποίηση ο Traub προσπάθησε να βρει με τι θα έμοιαζε η γήινη ανακλαστικά λάμψη στα διάφορα στάδια της γεωλογικής ιστορίας του - να πάρει δηλαδή ένα σύνολο μοτίβων για πλανήτες που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αργότερα για να μετρήσει σε ποιο στάδιο θα βρίσκεται, ένας πρόσφατα ανακαλυμμένος πλανήτης, στην εξέλιξη της ζωής πάνω του.
"Εάν παρατηρήσουμε το φάσμα της σημερινής λάμψης της γης και υπολογίσουμε με τι θα έμοιαζε σε μια εποχή προτού προκύψει οποιαδήποτε μορφή ζωής στη γη, θα βλέπαμε ότι είχε πολύ διοξείδιο του άνθρακα και μεθάνιο", ενημέρωσε τη συνεδρίαση.
"Δεν θα βλέπαμε καμιά ποσότητα οξυγόνου και δεν θα βλέπαμε οποιαδήποτε γραμμή του όζοντος, επειδή το όζον προέρχεται από το οξυγόνο. Καθώς η Γη εξελίσσεται, θα βλέπαμε την εξαφάνιση του CO2, θα βλέπαμε την εμφάνιση του οξυγόνου και σε κάποιο πρόσφατο χρονικό σημείο θα βλέπαμε τις υπέρυθρες ακτίνες της βλάστησης".
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Τρεις νέοι πλανήτες μακριά από τον ήλιο
" του ΔIONYΣH Π. ΣIMOΠOYΛOY "
Μία διεθνής ομάδα επαγγελματιών και ερασιτεχνών αστρονόμων, χρησιμοποιώντας ένα μικρό τηλεσκόπιο που μοιάζει με ένα ζευγάρι κιάλια, κατόρθωσε να εντοπίσει έναν νέο εξωηλιακό πλανήτη στο μέγεθος του Δία, ο οποίος περιφέρεται γύρω από ένα άστρο σαν τον Hλιο μας σε απόσταση 600 ετών φωτός από τη Γη.
H ανακάλυψη του νέου πλανήτη επιβεβαιώθηκε από τα μεγάλα τηλεσκόπια του αστεροσκοπείου MακNτόναλντ στο Tέξας.
Oι νέες τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν ανοίγουν νέες λεωφόρους παραγωγικής συνεργασίας μεταξύ επαγγελματιών και ερασιτεχνών αστρονόμων για την ανακάλυψη περισσότερων εξωηλιακών πλανητών.
Tην περασμένη εβδομάδα ανακοινώθηκε, επίσης, και η ανακάλυψη τριών νέων πλανητών στο μέγεθος του δικού μας Ποσειδώνα να περιφέρονται γύρω από ένα άστρο, λίγο μικρότερο σε μέγεθος από τον Hλιο και σε απόσταση 41 ετών φωτός προς την κατεύθυνση του αστερισμού της Πρύμνης. H ανακάλυψη έγινε με το τηλεσκόπιο των 3,6 μέτρων του Eυρωπαϊκού Nότιου Aστεροσκοπείου που εντόπισε τους τρεις νέους πλανήτες, εκ των οποίων ο ένας βρίσκεται στη λεγόμενη «κατοικήσιμη» ζώνη του πλανητικού αυτού συστήματος, ενώ ο εσώτερος των τριών πρέπει να έχει βραχώδη επιφάνεια.
Το άστρο 51
H πρώτη ανακάλυψη ενός εξωηλιακού πλανήτη έγινε το 1995, όταν ένας Eλβετός αστρονόμος παρακολουθούσε το άστρο 51 στον αστερισμό του Πηγάσου.
Tο άστρο αυτό μοιάζει πάρα πολύ με τον Hλιο και είναι σχετικά στη γειτονιά μας, αφού η απόστασή του από εμάς δεν υπερβαίνει τα 50 έτη φωτός. Πρόκειται για έναν πλανήτη με το ήμισυ της μάζας του Δία, αλλά ενώ η περιφορά του Δία γύρω από τον Hλιο διαρκεί 12 γήινα χρόνια, στην περίπτωση του νέου πλανήτη η περιφορά του διαρκεί τέσσερις μόνον ημέρες.
Mέσα στον επόμενο χρόνο της πρώτης εκείνης ανακάλυψης, οι έρευνες εντόπισαν δέκα ακόμη πλανήτες.
Eκτοτε κάθε μήνας που περνάει προσθέτει όλο και πιο πολλούς νέους εξωηλιακούς πλανήτες, με αποτέλεσμα ο αριθμός των γνωστών σήμερα εξωηλιακών πλανητών να ξεπερνάει τους 180.
5,5 φορές η Γη
Eνας νέος πλανήτης που ανακαλύφτηκε τον περασμένο Iανουάριο έχει μάζα 5,5 φορές τη μάζα της Γης και εντούτοις εντοπίστηκε, παρόλο που βρίσκεται σε απόσταση 20.000 ετών φωτός προς την κατεύθυνση του κέντρου του Γαλαξία μας.
O πλανήτης αυτός περιφέρεται γύρω από ένα άστρο που έχει μάζα 20% της μάζας του Hλιου, αλλά και σ' αυτή την περίπτωση πρόκειται για έναν παγωμένο πλανήτη, αφού η επιφάνειά του έχει θερμοκρασία 220 βαθμών Kελσίου κάτω του μηδενός.
Παρόλο που τέτοιοι παγωμένοι πλανήτες είναι απίθανο να διαθέτουν τις συνθήκες εκείνες που θα τους επέτρεπαν τη δημιουργία ζωής πάνω τους, εντούτοις οι διάφοροι ειδικοί ερευνητές ελπίζουν ότι σύντομα θα κατορθώσουν να εντοπίσουν και αρκετούς νέους πλανήτες στη λεγόμενη «κατοικήσιμη ζώνη» διαφόρων άστρων όπου η επικρατούσα θερμοκρασία θα μπορούσε να επιτρέψει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή και άρα τη δημιουργία και την ανάπτυξη ζωής.
Mια πρόσφατη διερεύνηση των πρώτων 131 εξωηλιακών πλανητικών συστημάτων εντόπισε ότι το 20% των συστημάτων αυτών βρίσκεται σε τροχιά διπλών ή πολλαπλών άστρων, εκ των οποίων τα 26 ανήκουν σε διπλά άστρα, ενώ τρία επιπλέον βρίσκονται γύρω από τριπλά άστρα.
Τα συμπεράσματα
H διαπίστωση αυτή αποδεικνύει ότι η δημιουργία πλανητών δεν περιορίζεται γύρω από μονά μόνον άστρα, αλλά ότι οι πλανήτες μπορούν να επιβιώσουν κάτω από μια ποικιλία περιβαλλόντων. Tα αποτελέσματα παρόμοιων ερευνών θα μας βοηθήσουν να εξάγουμε χρήσιμες πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο γεννώνται οι πλανήτες.
Παράλληλα, θα μας βοηθήσουν να ανακαλύψουμε με ποιον τρόπο η ύπαρξη ενός ή περισσοτέρων άστρων σε ένα σύστημα μπορεί να βοηθήσει ή να αποτρέψει τη δημιουργία πλανητών, αλλά και με ποιον τρόπο διαμορφώνονται τα τροχιακά χαρακτηριστικά των πλανητών από την παρουσία περισσοτέρων του ενός άστρων.
Tέτοιου είδους παρατηρήσεις επιβεβαιώνουν, άλλωστε, το γεγονός ότι οι διαδικασίες γέννησης ενός πλανητικού συστήματος δεν είναι διαφορετικές από τις διαδικασίες που γέννησαν το δικό μας ηλιακό σύστημα.
Θα ήταν, άλλωστε, ιδιαίτερα ανθρωποκεντρικό αν πιστεύαμε ότι ο Hλιος μας είναι το μοναδικό άστρο στο Σύμπαν που κατόρθωσε να δημιουργήσει πλανήτες, αφού όλα δείχνουν ότι η δημιουργία πλανητικών συστημάτων είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο, που συμβαίνει στα αρχικά στάδια της γέννησης των περισσότερων άστρων.
Ηλιακές έρευνες
Tα αποτελέσματα των ερευνών που εκτελούνται με τη βοήθεια της διαστημοσυσκευής ηλιακών μελετών SOHO ήταν τόσο εντυπωσιακά, ώστε η NASA και η ESA αποφάσισαν να συνεχιστεί η λειτουργία της μέχρι το 2009. Tο SOHO λειτουργεί από τον Δεκέμβριο του 1995, μεταδίδοντάς μας ανεκτίμητες πληροφορίες για τις δραστηριότητες του Hλιου. Στα επόμενα δύο χρόνια πέντε νέες διαστημοσυσκευές ηλιακών μελετών θα τεθούν σε λειτουργία, δύο από την ESA και τρεις από τη NASA.
Οι πρώτοι γαλαξίες
Nέες έρευνες της πρώιμης εποχής μετά τη Mεγάλη Eκρηξη που γέννησε το Σύμπαν πριν από 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια απέδειξαν ότι οι πρώτοι νάνοι γαλαξίες που εμφανίστηκαν στο Σύμπαν περιελάμβαναν υλικά 10.000 λιγότερα από τα υλικά που έχει ο δικός μας Γαλαξίας. Oι μικροσκοπικοί αυτοί γαλαξίες έγιναν αφορμή να σταματήσει η δημιουργία κι άλλων παρόμοιων γαλαξιών μετά τα πρώτα 100 εκατομμύρια χρόνια της ζωής του Σύμπαντος, γιατί οι πρώτοι αυτοί γαλαξίες θέρμαναν τα μεσογαλαξιακά αέρια, ώστε να απαιτούνται 100 φορές περισσότερα υλικά για τη δημιουργία γαλαξιών.
Ταχύτατοι άνεμοι
H σύνθετη αυτή φωτογραφία από διάφορα είδη διαστημικών τηλεσκοπίων εκπροσωπεί το δραματικό τέλος της ζωής ενός άστρου σαν τον Hλιο μας, το οποίο έχει μετατραπεί σε ένα πλανητικό νεφέλωμα όπου ο αστρικός άνεμος εκπέμπεται με τεράστιες ταχύτητες. H υπεριώδης ακτινοβολία θερμαίνει τα περιβάλλοντα αέρια στους 10.000 βαθμούς, με αποτέλεσμα η ταχύτητα των αερίων που εκτινάσσονται από το άστρο να φτάνει 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα.
ΑΣΤΡΙΚΑ ΖΕΥΓΑΡΙΑ
Ατενίζοντας... τον ουρανό
Πριν από έναν χρόνο, επίσης, το τηλεσκόπιο Kεκ 1 στην κορυφή του Mόνα Kέα στη Xαβάη εντόπισε έναν πλανήτη να περιφέρεται γύρω από ένα τριπλό αστρικό σύστημα που βρίσκεται σε απόσταση 149 ετών φωτός προς την κατεύθυνση του αστερισμού του Kύκνου. H μάζα των άστρων αυτών είναι παρόμοια με τη μάζα του δικού μας Hλιου, ενώ ο νέος πλανήτης περιφέρεται γύρω από το ένα εκ των άστρων μία φορά κάθε 3,3 ημέρες. Tο άλλο αστρικό ζευγάρι περιφέρεται σε πιο μακρινή απόσταση μία φορά κάθε 25,7 χρόνια, ενώ μεταξύ τους τα δύο άστρα του ζευγαριού περιφέρονται το ένα γύρω από το άλλο μία φορά κάθε 156 ημέρες. H θέα του ουρανού από τον πλανήτη αυτόν ή μάλλον από κάποιον από τους δορυφόρους του, αφού ο εξωηλιακός αυτός πλανήτης είναι ένας αέριος γίγαντας, θα είναι πραγματικά εντυπωσιακή.
" του ΔIONYΣH Π. ΣIMOΠOYΛOY "
Μία διεθνής ομάδα επαγγελματιών και ερασιτεχνών αστρονόμων, χρησιμοποιώντας ένα μικρό τηλεσκόπιο που μοιάζει με ένα ζευγάρι κιάλια, κατόρθωσε να εντοπίσει έναν νέο εξωηλιακό πλανήτη στο μέγεθος του Δία, ο οποίος περιφέρεται γύρω από ένα άστρο σαν τον Hλιο μας σε απόσταση 600 ετών φωτός από τη Γη.
H ανακάλυψη του νέου πλανήτη επιβεβαιώθηκε από τα μεγάλα τηλεσκόπια του αστεροσκοπείου MακNτόναλντ στο Tέξας.
Oι νέες τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν ανοίγουν νέες λεωφόρους παραγωγικής συνεργασίας μεταξύ επαγγελματιών και ερασιτεχνών αστρονόμων για την ανακάλυψη περισσότερων εξωηλιακών πλανητών.
Tην περασμένη εβδομάδα ανακοινώθηκε, επίσης, και η ανακάλυψη τριών νέων πλανητών στο μέγεθος του δικού μας Ποσειδώνα να περιφέρονται γύρω από ένα άστρο, λίγο μικρότερο σε μέγεθος από τον Hλιο και σε απόσταση 41 ετών φωτός προς την κατεύθυνση του αστερισμού της Πρύμνης. H ανακάλυψη έγινε με το τηλεσκόπιο των 3,6 μέτρων του Eυρωπαϊκού Nότιου Aστεροσκοπείου που εντόπισε τους τρεις νέους πλανήτες, εκ των οποίων ο ένας βρίσκεται στη λεγόμενη «κατοικήσιμη» ζώνη του πλανητικού αυτού συστήματος, ενώ ο εσώτερος των τριών πρέπει να έχει βραχώδη επιφάνεια.
Το άστρο 51
H πρώτη ανακάλυψη ενός εξωηλιακού πλανήτη έγινε το 1995, όταν ένας Eλβετός αστρονόμος παρακολουθούσε το άστρο 51 στον αστερισμό του Πηγάσου.
Tο άστρο αυτό μοιάζει πάρα πολύ με τον Hλιο και είναι σχετικά στη γειτονιά μας, αφού η απόστασή του από εμάς δεν υπερβαίνει τα 50 έτη φωτός. Πρόκειται για έναν πλανήτη με το ήμισυ της μάζας του Δία, αλλά ενώ η περιφορά του Δία γύρω από τον Hλιο διαρκεί 12 γήινα χρόνια, στην περίπτωση του νέου πλανήτη η περιφορά του διαρκεί τέσσερις μόνον ημέρες.
Mέσα στον επόμενο χρόνο της πρώτης εκείνης ανακάλυψης, οι έρευνες εντόπισαν δέκα ακόμη πλανήτες.
Eκτοτε κάθε μήνας που περνάει προσθέτει όλο και πιο πολλούς νέους εξωηλιακούς πλανήτες, με αποτέλεσμα ο αριθμός των γνωστών σήμερα εξωηλιακών πλανητών να ξεπερνάει τους 180.
5,5 φορές η Γη
Eνας νέος πλανήτης που ανακαλύφτηκε τον περασμένο Iανουάριο έχει μάζα 5,5 φορές τη μάζα της Γης και εντούτοις εντοπίστηκε, παρόλο που βρίσκεται σε απόσταση 20.000 ετών φωτός προς την κατεύθυνση του κέντρου του Γαλαξία μας.
O πλανήτης αυτός περιφέρεται γύρω από ένα άστρο που έχει μάζα 20% της μάζας του Hλιου, αλλά και σ' αυτή την περίπτωση πρόκειται για έναν παγωμένο πλανήτη, αφού η επιφάνειά του έχει θερμοκρασία 220 βαθμών Kελσίου κάτω του μηδενός.
Παρόλο που τέτοιοι παγωμένοι πλανήτες είναι απίθανο να διαθέτουν τις συνθήκες εκείνες που θα τους επέτρεπαν τη δημιουργία ζωής πάνω τους, εντούτοις οι διάφοροι ειδικοί ερευνητές ελπίζουν ότι σύντομα θα κατορθώσουν να εντοπίσουν και αρκετούς νέους πλανήτες στη λεγόμενη «κατοικήσιμη ζώνη» διαφόρων άστρων όπου η επικρατούσα θερμοκρασία θα μπορούσε να επιτρέψει την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή και άρα τη δημιουργία και την ανάπτυξη ζωής.
Mια πρόσφατη διερεύνηση των πρώτων 131 εξωηλιακών πλανητικών συστημάτων εντόπισε ότι το 20% των συστημάτων αυτών βρίσκεται σε τροχιά διπλών ή πολλαπλών άστρων, εκ των οποίων τα 26 ανήκουν σε διπλά άστρα, ενώ τρία επιπλέον βρίσκονται γύρω από τριπλά άστρα.
Τα συμπεράσματα
H διαπίστωση αυτή αποδεικνύει ότι η δημιουργία πλανητών δεν περιορίζεται γύρω από μονά μόνον άστρα, αλλά ότι οι πλανήτες μπορούν να επιβιώσουν κάτω από μια ποικιλία περιβαλλόντων. Tα αποτελέσματα παρόμοιων ερευνών θα μας βοηθήσουν να εξάγουμε χρήσιμες πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο γεννώνται οι πλανήτες.
Παράλληλα, θα μας βοηθήσουν να ανακαλύψουμε με ποιον τρόπο η ύπαρξη ενός ή περισσοτέρων άστρων σε ένα σύστημα μπορεί να βοηθήσει ή να αποτρέψει τη δημιουργία πλανητών, αλλά και με ποιον τρόπο διαμορφώνονται τα τροχιακά χαρακτηριστικά των πλανητών από την παρουσία περισσοτέρων του ενός άστρων.
Tέτοιου είδους παρατηρήσεις επιβεβαιώνουν, άλλωστε, το γεγονός ότι οι διαδικασίες γέννησης ενός πλανητικού συστήματος δεν είναι διαφορετικές από τις διαδικασίες που γέννησαν το δικό μας ηλιακό σύστημα.
Θα ήταν, άλλωστε, ιδιαίτερα ανθρωποκεντρικό αν πιστεύαμε ότι ο Hλιος μας είναι το μοναδικό άστρο στο Σύμπαν που κατόρθωσε να δημιουργήσει πλανήτες, αφού όλα δείχνουν ότι η δημιουργία πλανητικών συστημάτων είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο, που συμβαίνει στα αρχικά στάδια της γέννησης των περισσότερων άστρων.
Ηλιακές έρευνες
Tα αποτελέσματα των ερευνών που εκτελούνται με τη βοήθεια της διαστημοσυσκευής ηλιακών μελετών SOHO ήταν τόσο εντυπωσιακά, ώστε η NASA και η ESA αποφάσισαν να συνεχιστεί η λειτουργία της μέχρι το 2009. Tο SOHO λειτουργεί από τον Δεκέμβριο του 1995, μεταδίδοντάς μας ανεκτίμητες πληροφορίες για τις δραστηριότητες του Hλιου. Στα επόμενα δύο χρόνια πέντε νέες διαστημοσυσκευές ηλιακών μελετών θα τεθούν σε λειτουργία, δύο από την ESA και τρεις από τη NASA.
Οι πρώτοι γαλαξίες
Nέες έρευνες της πρώιμης εποχής μετά τη Mεγάλη Eκρηξη που γέννησε το Σύμπαν πριν από 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια απέδειξαν ότι οι πρώτοι νάνοι γαλαξίες που εμφανίστηκαν στο Σύμπαν περιελάμβαναν υλικά 10.000 λιγότερα από τα υλικά που έχει ο δικός μας Γαλαξίας. Oι μικροσκοπικοί αυτοί γαλαξίες έγιναν αφορμή να σταματήσει η δημιουργία κι άλλων παρόμοιων γαλαξιών μετά τα πρώτα 100 εκατομμύρια χρόνια της ζωής του Σύμπαντος, γιατί οι πρώτοι αυτοί γαλαξίες θέρμαναν τα μεσογαλαξιακά αέρια, ώστε να απαιτούνται 100 φορές περισσότερα υλικά για τη δημιουργία γαλαξιών.
Ταχύτατοι άνεμοι
H σύνθετη αυτή φωτογραφία από διάφορα είδη διαστημικών τηλεσκοπίων εκπροσωπεί το δραματικό τέλος της ζωής ενός άστρου σαν τον Hλιο μας, το οποίο έχει μετατραπεί σε ένα πλανητικό νεφέλωμα όπου ο αστρικός άνεμος εκπέμπεται με τεράστιες ταχύτητες. H υπεριώδης ακτινοβολία θερμαίνει τα περιβάλλοντα αέρια στους 10.000 βαθμούς, με αποτέλεσμα η ταχύτητα των αερίων που εκτινάσσονται από το άστρο να φτάνει 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα.
ΑΣΤΡΙΚΑ ΖΕΥΓΑΡΙΑ
Ατενίζοντας... τον ουρανό
Πριν από έναν χρόνο, επίσης, το τηλεσκόπιο Kεκ 1 στην κορυφή του Mόνα Kέα στη Xαβάη εντόπισε έναν πλανήτη να περιφέρεται γύρω από ένα τριπλό αστρικό σύστημα που βρίσκεται σε απόσταση 149 ετών φωτός προς την κατεύθυνση του αστερισμού του Kύκνου. H μάζα των άστρων αυτών είναι παρόμοια με τη μάζα του δικού μας Hλιου, ενώ ο νέος πλανήτης περιφέρεται γύρω από το ένα εκ των άστρων μία φορά κάθε 3,3 ημέρες. Tο άλλο αστρικό ζευγάρι περιφέρεται σε πιο μακρινή απόσταση μία φορά κάθε 25,7 χρόνια, ενώ μεταξύ τους τα δύο άστρα του ζευγαριού περιφέρονται το ένα γύρω από το άλλο μία φορά κάθε 156 ημέρες. H θέα του ουρανού από τον πλανήτη αυτόν ή μάλλον από κάποιον από τους δορυφόρους του, αφού ο εξωηλιακός αυτός πλανήτης είναι ένας αέριος γίγαντας, θα είναι πραγματικά εντυπωσιακή.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Εξωηλιακοί Πλανήτες
Τα τελευταία χρόνια έχει διαπιστωθεί ότι υπάρχουν πλανητικά συστήματα και σε άλλους αστέρες πέρα από τον Ήλιο. Τα περισσότερα από αυτά αποτελούνται από πλανήτες που είναι της τάξεως μεγέθους του Δία και περιφέρονται σε πολύ κοντινή απόσταση γύρω από τους μητρικούς τους αστέρες. Τελευταία όμως με την ανακάλυψη του OGLE 2005-BLG-390Lb, στις 25 Ιανουαρίου 2006, μέσω τις νέας μεθόδου εύρεσης εξωηλιακών πλανητών, γνωστή ως "μέθοδος των μικροβαρυτικών φακών", φαίνεται ότι τελικά υπάρχουν και εξωηλιακοί πλανήτες που προσομοιάζουν στη Γη! Αυτή η μέθοδος δίνει ελπίδες για εύρεση και άλλων "γήινων" εξωηλιακών πλανητών. Επιπλέον σημαντικά αποτελέσματα αναμένονται και από προγραμματισμένες μελλοντικές διαστημικές αποστολές. Σε αυτό το άρθρο γίνεται μία ιστορική αναδρομή της εξέλιξης των σχετικών ανακαλύψεων, αναφέρονται οι γνωστές μέχρι σήμερα κατηγορίες εξωηλιακών πλανητών και στη συνέχεια αναλύονται οι πιο γνωστές μέθοδοι εύρεσης εξωηλιακών πλανητών.
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ
Οι πρώτες μελέτες σχετικά με την πιθανή ύπαρξη πλανητών εκτός του Ηλιακού μας συστήματος είναι αυτές του αστρονόμου Peter van de Kamp (ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του σε αυτή την αναζήτηση). Ξεκίνησε την έρευνά του το 1937 μαζί με τον Kaj A. Strand και την Sarah Lee Lippincott στο αστεροσκοπείο Sproul της Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ ψάχνοντας για πλανήτες γύρω από 54 αστέρες που απέχουν 16 έτη φωτός από τον Ήλιο. Μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες ανακοίνωσαν την ανακάλυψη τέτοιων πλανητών όπως για παράδειγμα γύρω από τους αστέρες 61 Cygni, Ross 614, και Lalande 21185. Το 1963, ο Van de Kamp υποστήριξε ότι ανακάλυψε έναν γιγάντιο εξωηλιακό πλανήτη (με μάζα 11 φορές τη μάζα του Δία) να περιστρέφεται γύρω από τον αστέρα Barnard [11] και τα επόμενα χρόνια ανακοίνωσε την ανακάλυψη και άλλων εξωηλιακών πλανητών. Τα αποτελέσματά του όμως, - που προέκυπταν από τη μέθοδο της αστρομετρίας (βλ. κεφάλαιο 3) - αμφισβητήθηκαν από άλλους αστρονόμους όπως από π.χ. από τον Robert Harrington ο οποίος υποστήριξε ότι θα μπορούσαν να αποτελούν συστηματικό σφάλμα μέτρησης και όχι ένδειξη ύπαρξης πλανητών! Παρόλα αυτά ο van de Kamp εξακολούθησε τις μελέτες του και το 1976 ανακοίνωσε ότι ο αστέρας Barnard δεν είχε μόνο έναν πλανήτη αλλά δύο με μάζες 0.7 και 1.2 φορές τη μάζα του Δία αντίστοιχα! [12] Τη δεκαετία του '80, ανεξάρτητες μελέτες έδειξαν ότι τελικά αυτά τα αποτελέσματα ήταν λανθασμένα!
Τo 1988, οι Campbell et al [3] αναφέρουν την πιθανή ύπαρξη εξωηλιακού πλανήτη γύρω από τον Alrai (γ Cephei) χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας (βλ. κεφάλαιο 3) αλλά μόλις το 2005 επιβεβαιώνεται πλήρως αυτή η αναφορά. To 1991 o Andrew Lyne υποστηρίζει την ύπαρξη ενός εξωηλιακού πλανήτη να περιστρέφεται γύρω από τον πάλσαρ PSR 1829-10. Όμως ένα χρόνο μετά αποσύρει τον ισχυρισμό του αυτόν καθώς βρέθηκε ότι είχε κάνει λάθος υπολογισμούς σχετικά με την κίνηση της Γης!
Τελικά για πρώτη φορά, το 1992, επιβεβαιώνεται από τον Πολωνό Wolszczan και τον D. Frail η ανακάλυψη εξωηλιακού πλανήτη και συγκεκριμένα γύρω από πάλσαρ. Σε σχετικό άρθρο τους αναφέρουν την ανακάλυψη δύο εξωηλιακών πλανητών και θεωρούν ότι πιθανότατα υπάρχει και τρίτος γύρω από τον πάλσαρ PSR B1257+12 [13].
Ανακάλυψη εξωηλιακού πλανήτη γύρω από αστέρα της κύριας ακολουθίας γίνεται για πρώτη φορά στις 5 Οκτωβρίου 1995 από τους Michel Mayor και Didier Queloz του Αστεροσκοπείου της Γενεύης στην Ελβετία με τη μέθοδο των ακτινικών ταχυτήτων [7] (βλ. κεφάλαιο 3). Αυτή η ανακάλυψη ήρθε σε αντίθεση με την γενική θεωρητική παραδοχή που επικρατούσε μέχρι τότε, ότι δηλαδή οι εξωηλιακοί πλανήτες θα έπρεπε να έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά με αυτούς του Ηλιακού μας συστήματος. Παρόλα αυτά αυτός ο πλανήτης, - που ονομάστηκε 51 Pegasi b (ή αλλιώς Bellerophon), - είχε τροχιά γύρω από τον μητρικό του αστέρα σε απόσταση ίση με το 1/8 της απόστασης μεταξύ του Ήλιου και του Ερμή ενώ το μέγεθός του ήταν σχεδόν το μισό του Δία!
Στη συνέχεια ανακαλύφθηκαν και άλλοι εξωηλιακοί πλανήτες με αυτή τη μέθοδο. Εκτός όμως από τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας υπάρχουν και άλλες μέθοδοι, όπως είναι μέσω της αστρομετρίας, των διελεύσεων, της άμεσης ανίχνευσης και φωτογράφισης, των μικροβαρυτικών φακών, κ.α.
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΞΩΗΛΙΑΚΩΝ ΠΛΑΝΗΤΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΑΝΑΚΑΛΥΦΘΕΙ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ
* «Καυτοί» Δίες (Hot Jupiters)
Είναι αέριοι πλανήτες που έχουν παρόμοιο μέγεθος με του Δία αλλά περιστρέφονται σε κοντινές κυκλικές τροχιές απέχοντας πολύ λίγο από τον μητρικό τους αστέρα (σε αντίθεση με τον Δία). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η περίοδος περιστροφής τους να διαρκεί λίγες μόνο ημέρες.
* Έκκεντροι Πλανήτες (Eccentric Planets)
Είναι γιγάντιοι αέριοι πλανήτες που κινούνται σε ιδιαίτερα ελλειπτικές τροχιές. Μια θεωρητική εξήγηση αυτού του είδους τροχιάς είναι ότι καθώς δύο μεγάλοι πλανήτες πλησιάζουν μεταξύ τους, ο ένας καταλήγει σε ελλειπτική τροχιά ενώ ο άλλος εκσφενδονίζεται από το ηλιακό σύστημα (planetary reject / planetar).
* Πλανήτες ανάλογοι του Δία (Jupiter Analogues)
Εδώ ανήκουν εξωηλιακοί πλανήτες που έχουν χαρακτηριστικά παρόμοια με αυτά του Δία, δηλαδή έχουν ανάλογες μάζες και περιόδους περιστροφής. Απαιτείται μακρόχρονη παρατήρηση για την ανακάλυψη αυτών των πλανητών καθώς η περίοδος περιστροφής τους είναι ~ 12 χρόνια. Ο πρώτος πλανήτης αυτής της κατηγορίας ανακαλύφθηκε από την ομάδα της Γενεύης τον Ιούνιο του 2002. Έχει παρόμοια μάζα με του Δία, απέχει 3.7 AU από τον μητρικό του αστέρα (ενώ ο Δίας απέχει 5.2 AU από τον Ήλιο) και περιστρέφεται γύρω από αυτόν κάθε 7 περίπου χρόνια.
* Γήινοι Πλανήτες
Είναι πλανήτες που έχουν χαρακτηριστικά ανάλογα με αυτά της Γης.
ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΥΡΕΣΗΣ ΕΞΩΗΛΙΑΚΩΝ ΠΛΑΝΗΤΩΝ
Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε τις διάφορες μεθόδους εύρεσης εξωηλιακών πλανητών:
Μέσω της ακτινικής ταχύτητας (Radial Velocity)
Μέχρι στιγμής οι περισσότεροι εξωηλιακοί πλανήτες έχουν βρεθεί μέσω της ακτινικής ταχύτητας (φαινόμενο Doppler). Κατά τη μέθοδο αυτή, λαμβάνεται το φάσμα του αστέρα και στην περίπτωση που παρατηρείται μετακίνηση των φασματικών γραμμών του σημαίνει ότι υπάρχει πλανήτης γύρω από αυτόν. Αυτό συμβαίνει διότι ο πλανήτης προκαλεί μία πολύ μικρή ταλάντωση του μητρικού αστέρα γύρω από το κοινό τους βαρύκεντρο (όπως προκύπτει από την επίλυση του προβλήματος των δύο σωμάτων). Έτσι όταν ο μητρικός αστέρας πλησιάζει προς τη Γη, οι φασματικές γραμμές του μετατοπίζονται προς το κυανό ενώ όταν απομακρύνεται μετατοπίζονται προς το ερυθρό.
Εικόνα 1- Το προφίλ της ταχύτητας του αστέρα 51Peg κατά τη διάρκεια ενός μήνα από τις 12 Οκτωβρίου 1995. Σ'αυτό παρατηρείται η μικρή αναμενόμενη μεταβολή της ταχύτητας του αστέρα λόγω της ύπαρξης πλανήτη. (© Data from Lick Observatory)
Εικόνα 2- Εδώ βλέπουμε μερικούς από τους εξωηλιακούς πλανήτες που έχουν βρεθεί με τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας.
Τα δεδομένα που επεξεργάζονται οι ερευνητικές ομάδες προέρχονται κυρίως από επίγειες παρατηρήσεις. Γι'αυτό το λόγο, είναι δύσκολο να βρεθούν πλανήτες που να προσομοιάζουν στη Γη καθώς οι φασματογράφοι μπορούν να ανιχνεύσουν κινήσεις της τάξεως του 1m/s, (όπως π.χ. ο φασματογράφος HARPS - High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher- του τηλεσκοπίου 3.6m του ESO στη La Silla της Χιλής) ενώ η Γη προκαλεί στον Ήλιο κίνηση της τάξεως 0.1 m/s !
Mέσω της Αστρομετρίας (Astrometry)
Αυτή η μέθοδος βασίζεται στον ακριβή προσδιορισμό της θέσης των αστέρων έτσι ώστε εάν υπάρχει κάποια μικρή απόκλιση στις συντεταγμένες τους (αποτέλεσμα του κλυδωνισμού που προαναφέρθηκε στη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας) να μπορεί να μετρηθεί με ακρίβεια.
Για να επιτευχθεί όμως αυτή η ιδιαίτερη ακρίβεια θα πρέπει να υπάρξουν σχετικά διαστημικά προγράμματα διότι οι επίγειες παρατηρήσεις υστερούν ιδιαίτερα λόγω της ατμοσφαιρικής διάχυσης. Ήδη έχει δρομολογηθεί ένα σχετικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα (της ΕΣΑ), το GAIA , που έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει την αποστολή του την επόμενη δεκαετία (2011). Αναμένεται ότι με αυτήν την αποστολή θα ανακαλυφθούν 10000 με 50000 γιγάντιοι αέριοι εξωηλιακοί πλανήτες!
Μέσω των διελεύσεων (Transits)
Κατ'αρχάς θα ορίσουμε τη διέλευση ως το φαινόμενο κατά το οποίο η Γη ευθυγραμμίζεται με έναν αστέρα και τον πλανήτη του, εάν υπάρχει. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή τη μέθοδο ένας εξωηλιακός πλανήτης ανακαλύπτεται από τη μείωση που προκαλεί στη φωτεινότητα του μητρικού του αστέρα κατά τη διάρκεια της διελεύσεώς του μπροστά από αυτόν. Στην περίπτωση ενός « Hot Jupiter » το ποσοστό ελάττωσης της λαμπρότητας του αστέρα είναι περίπου 1% και όντως έχει βρεθεί ένας τέτοιος εξωηλιακός πλανήτης με επίγειο τηλεσκόπιο (και επιβεβαιώθηκε η ύπαρξή του και με τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας).
Αυτός είναι ο εξωηλιακός πλανήτης HD 209458b και ανακαλύφθηκε από την ομάδα TEP στις 26 - 27 Ιουλίου 2000 (Transits of Extrasolar Planets) με τη μέθοδο των διελεύσεων καθώς και από την ομάδα της Γενεύης με τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας.
Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι υπάρχουν και δύο σχετικές μελλοντικές διαστημικές αποστολές εύρεσης εξωηλιακών πλανητών με αυτή τη μέθοδο:
1. KEPLER, της ΝΑΣΑ, (με πιθανή εκτόξευση τον Ιούνιο του 2008) και
2. COROT, της Γαλλικής Διαστημικής Εταιρείας σε συνεργασία με την ΕΣΑ, (με πιθανή εκτόξευση το 2006)
Μέσω της άμεσης ανίχνευσης και φωτογράφισης (Direct Detection and Imaging)
Ο στόχος αυτής της μεθόδου είναι η ανακάλυψη εξωηλιακών πλανητών μέσω εικόνων. Αυτό είναι εφικτό μόνο στην περιοχή mid-infrared (υπέρυθρο) του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, καθώς σε αυτή την περιοχή μόνο, η φωτογραφική αντίθεση μεταξύ του μητρικού αστέρα και του πλανήτη είναι μεγάλη (1000 φορές διαφορά). Αυτό συμβαίνει διότι όταν ο πλανήτης επανεκπέμπει στο υπέρυθρο, η εκπομπή του αστέρα σε αυτή την περιοχή έχει ήδη ελαττωθεί κατά πολύ. Αντίθετα στην οπτική περιοχή ο αστέρας υπερκαλύπτει την επανεκπομπή του πλανήτη. Το μειονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι και η Γη επανεκπέμπει στο υπέρυθρο οπότε είναι πιθανό καλύπτει το υπέρυθρο σήμα από εξωηλιακούς πλανήτες. Γι'αυτό το λόγο, η μέθοδος αυτή αναμένεται να δώσει καλύτερα αποτελέσματα με παρατηρήσεις από το διάστημα.
(Εικόνα στο υπέρυθρο του αστέρα 2M1207 (μπλε χρώμα) και του πλανήτη 2M1207b (κόκκινο χρώμα). Τα δύο αντικείμενα απέχουν λιγότερο από 1 arc second (© επίγεια παρατήρηση κατά το διάστημα Φεβρουαρίου - Μαρτίου 2004, ΕSO's 8.2m Yepun VLTat.)
Microlensing search
Θεωρητικά για πρώτη φορά έγινε αναφορά στο φαινόμενο των μικροβαρυτικών φακών από τον Αϊνστάιν το 1936 [6] (αν και το είχε ήδη ανακαλύψει από το 1912 [9]). Σύμφωνα λοιπόν με τον Αϊνστάιν όταν ένα άστρο (βαρυτικός φακός) βρεθεί ακριβώς ανάμεσα στη Γη και σε ένα άλλο, ακόμα πιο μακρινό άστρο, τότε το βαρυτικό του πεδίο κάμπτει το φως που εκπέμπει το άστρο υποβάθρου, δημιουργώντας διάφορα ξεχωριστά είδωλά του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το άστρο υποβάθρου να φαίνεται κατά τη διάρκεια αυτού του φαινομένου λαμπρότερο από ό,τι συνήθως. Επιπλέον, εάν το ενδιάμεσο άστρο διαθέτει πλανήτες, οι πλανήτες αυτοί προκαλούν έξτρα μικρές διακυμάνσεις στο φως του μακρινού αστέρα που φτάνει έως τη Γη, αποκαλύπτοντας έτσι την παρουσία τους.
Με την εξέλιξη της τεχνολογίας και της ύπαρξης ακριβέστερων οργάνων και τηλεσκοπίων αυτή η θεωρητική αναφορά επιβεβαιώθηκε και παρατηρησιακά παρότι ο Αϊνστάιν είχε αναφέρει το 1936 ότι: «Of course, there is no hope of observing this phenomenon directly». Έτσι δημιουργήθηκαν αρκετά προγράμματα παρακολούθησης χιλιάδων αστέρων με σκοπό την εύρεση μικροβαρυτικών φαινομένων. Αυτά τα προγράμματα στηρίζονται σε συνεργασίες μεταξύ διαφόρων χωρών και επιστημόνων όπως είναι το πολωνικό - αμερικάνικο OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment), η γαλλική ομάδα EROS (Experience pour la Recherche d'Objets sombres) και το αμερικάνικο - αυστραλιανό MACHO (MAssive Compact Halo Objects collaboration). Θετικά αποτελέσματα παρατήρησης μικροβαρυτικού φαινομένου (χωρίς την ύπαρξη εξωηλιακού πλανήτη), δόθηκαν το 1993 από τα προγράμματα MACHO και EROS καθώς παρατηρούσαν προς το LMC (Large Magellanic Cloud) (βλ. εικόνα 8) αν και υπήρχαν ήδη σχετικές παρατηρησιακές αναφορές από παλιότερα όπως π.χ. το 1979 από τους Chang et al
Επιπλέον άλλα επιστημονικά προγράμματα που ασχολούνται με αυτό το θέμα είναι και η συνεργασία PLANET (Probing Lensing Anomalies NETwork), το MOA (Microlensing Observations in Astrophysics, Ιαπωνία - Νέα Ζηλανδία). Παράλληλα, συνεργάζονται και μεταξύ τους καθώς επικοινωνούν σε περιπτώσεις που παρατηρούν κάποιο μικροβαρυτικό γεγονός που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Έτσι το πρώτο αποτέλεσμα που προέκυψε με αυτή τη μέθοδο ήταν ο εξωηλιακός πλανήτης OGLE 2003-BLG-235 (ή αλλιώς MOA 2003-BLG-53) που βρέθηκε να έχει μάζα 1.5 φορές τη μάζα του Δία και να απέχει 3 AU από τον μητρικό του αστέρα. Συνολικά μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί 3 εξωηλιακοί πλανήτες με αυτή τη μέθοδο. Αυτός όμως που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ο τελευταίος που βρέθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2006 και ονομάζεται OGLE-2005-BLG-390Lb καθώς έχει χαρακτηριστικά που προσομοιάζουν αρκετά με αυτά της Γης (βλ. κατηγορία άρθρων: Αστρονομικά Νέα, Διεθνή. Τίτλος: Ανακάλυψη Νέου Εξωηλιακού Πλανήτη).
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί 194 εξωηλιακοί πλανήτες και μόνο ο τελευταίος που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, OGLE 2005-BLG-390Lb, μπορούμε να πούμε ότι προσομοιάζει πιο πολύ στη Γη (βλ. κατηγορία άρθρων: Αστρονομικά Νέα, Διεθνή. Τίτλος: Ανακάλυψη Νέου Εξωηλιακού Πλανήτη). Όλοι αναμένουν την ανακάλυψη και άλλων εξωηλιακών πλανητών που να προσομοιάζουν ακόμα περισσότερο στη Γη. Μέχρι στιγμής, απ'ότι φαίνεται η μέθοδος που μπορεί να δώσει τέτοια αποτελέσματα είναι η μέθοδος των μικροβαρυτικών φακών καθώς βέβαια και οι διαστημικές αποστολές που ήδη προαναφέραμε. Στο παρακάτω σχήμα (εικόνα 10) φαίνεται το εύρος των παραμέτρων (μάζας και απόστασης από τον μητρικό τους αστέρα) των πλανητών που μπορούν να ανακαλυφθούν χρησιμοποιώντας τις μεθόδους της ακτινικής ταχύτητας, της αστρομετρίας και των μικροβαρυτικών φακών. Όπως φαίνεται η μέθοδος των μικροβαρυτικών φακών «συμπληρώνει» τις παλαιότερες μεθόδους καθώς καλύπτει μία επιπλέον περιοχή υποψήφιων εξωηλιακών πλανητών. Έτσι βλέπουμε ότι με τη μέθοδο των μικροβαρυτικών φακών ανιχνεύονται άνετα πλανήτες που έχουν τα χαρακτηριστικά του Δία (J) καθώς και πλανήτες που έχουν ακτίνα περιστροφής παρόμοια με αυτή που έχει ο Κρόνος (S).
Τα τελευταία χρόνια έχει διαπιστωθεί ότι υπάρχουν πλανητικά συστήματα και σε άλλους αστέρες πέρα από τον Ήλιο. Τα περισσότερα από αυτά αποτελούνται από πλανήτες που είναι της τάξεως μεγέθους του Δία και περιφέρονται σε πολύ κοντινή απόσταση γύρω από τους μητρικούς τους αστέρες. Τελευταία όμως με την ανακάλυψη του OGLE 2005-BLG-390Lb, στις 25 Ιανουαρίου 2006, μέσω τις νέας μεθόδου εύρεσης εξωηλιακών πλανητών, γνωστή ως "μέθοδος των μικροβαρυτικών φακών", φαίνεται ότι τελικά υπάρχουν και εξωηλιακοί πλανήτες που προσομοιάζουν στη Γη! Αυτή η μέθοδος δίνει ελπίδες για εύρεση και άλλων "γήινων" εξωηλιακών πλανητών. Επιπλέον σημαντικά αποτελέσματα αναμένονται και από προγραμματισμένες μελλοντικές διαστημικές αποστολές. Σε αυτό το άρθρο γίνεται μία ιστορική αναδρομή της εξέλιξης των σχετικών ανακαλύψεων, αναφέρονται οι γνωστές μέχρι σήμερα κατηγορίες εξωηλιακών πλανητών και στη συνέχεια αναλύονται οι πιο γνωστές μέθοδοι εύρεσης εξωηλιακών πλανητών.
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ
Οι πρώτες μελέτες σχετικά με την πιθανή ύπαρξη πλανητών εκτός του Ηλιακού μας συστήματος είναι αυτές του αστρονόμου Peter van de Kamp (ο οποίος αφιέρωσε τη ζωή του σε αυτή την αναζήτηση). Ξεκίνησε την έρευνά του το 1937 μαζί με τον Kaj A. Strand και την Sarah Lee Lippincott στο αστεροσκοπείο Sproul της Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ ψάχνοντας για πλανήτες γύρω από 54 αστέρες που απέχουν 16 έτη φωτός από τον Ήλιο. Μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες ανακοίνωσαν την ανακάλυψη τέτοιων πλανητών όπως για παράδειγμα γύρω από τους αστέρες 61 Cygni, Ross 614, και Lalande 21185. Το 1963, ο Van de Kamp υποστήριξε ότι ανακάλυψε έναν γιγάντιο εξωηλιακό πλανήτη (με μάζα 11 φορές τη μάζα του Δία) να περιστρέφεται γύρω από τον αστέρα Barnard [11] και τα επόμενα χρόνια ανακοίνωσε την ανακάλυψη και άλλων εξωηλιακών πλανητών. Τα αποτελέσματά του όμως, - που προέκυπταν από τη μέθοδο της αστρομετρίας (βλ. κεφάλαιο 3) - αμφισβητήθηκαν από άλλους αστρονόμους όπως από π.χ. από τον Robert Harrington ο οποίος υποστήριξε ότι θα μπορούσαν να αποτελούν συστηματικό σφάλμα μέτρησης και όχι ένδειξη ύπαρξης πλανητών! Παρόλα αυτά ο van de Kamp εξακολούθησε τις μελέτες του και το 1976 ανακοίνωσε ότι ο αστέρας Barnard δεν είχε μόνο έναν πλανήτη αλλά δύο με μάζες 0.7 και 1.2 φορές τη μάζα του Δία αντίστοιχα! [12] Τη δεκαετία του '80, ανεξάρτητες μελέτες έδειξαν ότι τελικά αυτά τα αποτελέσματα ήταν λανθασμένα!
Τo 1988, οι Campbell et al [3] αναφέρουν την πιθανή ύπαρξη εξωηλιακού πλανήτη γύρω από τον Alrai (γ Cephei) χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας (βλ. κεφάλαιο 3) αλλά μόλις το 2005 επιβεβαιώνεται πλήρως αυτή η αναφορά. To 1991 o Andrew Lyne υποστηρίζει την ύπαρξη ενός εξωηλιακού πλανήτη να περιστρέφεται γύρω από τον πάλσαρ PSR 1829-10. Όμως ένα χρόνο μετά αποσύρει τον ισχυρισμό του αυτόν καθώς βρέθηκε ότι είχε κάνει λάθος υπολογισμούς σχετικά με την κίνηση της Γης!
Τελικά για πρώτη φορά, το 1992, επιβεβαιώνεται από τον Πολωνό Wolszczan και τον D. Frail η ανακάλυψη εξωηλιακού πλανήτη και συγκεκριμένα γύρω από πάλσαρ. Σε σχετικό άρθρο τους αναφέρουν την ανακάλυψη δύο εξωηλιακών πλανητών και θεωρούν ότι πιθανότατα υπάρχει και τρίτος γύρω από τον πάλσαρ PSR B1257+12 [13].
Ανακάλυψη εξωηλιακού πλανήτη γύρω από αστέρα της κύριας ακολουθίας γίνεται για πρώτη φορά στις 5 Οκτωβρίου 1995 από τους Michel Mayor και Didier Queloz του Αστεροσκοπείου της Γενεύης στην Ελβετία με τη μέθοδο των ακτινικών ταχυτήτων [7] (βλ. κεφάλαιο 3). Αυτή η ανακάλυψη ήρθε σε αντίθεση με την γενική θεωρητική παραδοχή που επικρατούσε μέχρι τότε, ότι δηλαδή οι εξωηλιακοί πλανήτες θα έπρεπε να έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά με αυτούς του Ηλιακού μας συστήματος. Παρόλα αυτά αυτός ο πλανήτης, - που ονομάστηκε 51 Pegasi b (ή αλλιώς Bellerophon), - είχε τροχιά γύρω από τον μητρικό του αστέρα σε απόσταση ίση με το 1/8 της απόστασης μεταξύ του Ήλιου και του Ερμή ενώ το μέγεθός του ήταν σχεδόν το μισό του Δία!
Στη συνέχεια ανακαλύφθηκαν και άλλοι εξωηλιακοί πλανήτες με αυτή τη μέθοδο. Εκτός όμως από τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας υπάρχουν και άλλες μέθοδοι, όπως είναι μέσω της αστρομετρίας, των διελεύσεων, της άμεσης ανίχνευσης και φωτογράφισης, των μικροβαρυτικών φακών, κ.α.
ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΕΞΩΗΛΙΑΚΩΝ ΠΛΑΝΗΤΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΑΝΑΚΑΛΥΦΘΕΙ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ
* «Καυτοί» Δίες (Hot Jupiters)
Είναι αέριοι πλανήτες που έχουν παρόμοιο μέγεθος με του Δία αλλά περιστρέφονται σε κοντινές κυκλικές τροχιές απέχοντας πολύ λίγο από τον μητρικό τους αστέρα (σε αντίθεση με τον Δία). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η περίοδος περιστροφής τους να διαρκεί λίγες μόνο ημέρες.
* Έκκεντροι Πλανήτες (Eccentric Planets)
Είναι γιγάντιοι αέριοι πλανήτες που κινούνται σε ιδιαίτερα ελλειπτικές τροχιές. Μια θεωρητική εξήγηση αυτού του είδους τροχιάς είναι ότι καθώς δύο μεγάλοι πλανήτες πλησιάζουν μεταξύ τους, ο ένας καταλήγει σε ελλειπτική τροχιά ενώ ο άλλος εκσφενδονίζεται από το ηλιακό σύστημα (planetary reject / planetar).
* Πλανήτες ανάλογοι του Δία (Jupiter Analogues)
Εδώ ανήκουν εξωηλιακοί πλανήτες που έχουν χαρακτηριστικά παρόμοια με αυτά του Δία, δηλαδή έχουν ανάλογες μάζες και περιόδους περιστροφής. Απαιτείται μακρόχρονη παρατήρηση για την ανακάλυψη αυτών των πλανητών καθώς η περίοδος περιστροφής τους είναι ~ 12 χρόνια. Ο πρώτος πλανήτης αυτής της κατηγορίας ανακαλύφθηκε από την ομάδα της Γενεύης τον Ιούνιο του 2002. Έχει παρόμοια μάζα με του Δία, απέχει 3.7 AU από τον μητρικό του αστέρα (ενώ ο Δίας απέχει 5.2 AU από τον Ήλιο) και περιστρέφεται γύρω από αυτόν κάθε 7 περίπου χρόνια.
* Γήινοι Πλανήτες
Είναι πλανήτες που έχουν χαρακτηριστικά ανάλογα με αυτά της Γης.
ΜΕΘΟΔΟΙ ΕΥΡΕΣΗΣ ΕΞΩΗΛΙΑΚΩΝ ΠΛΑΝΗΤΩΝ
Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε τις διάφορες μεθόδους εύρεσης εξωηλιακών πλανητών:
Μέσω της ακτινικής ταχύτητας (Radial Velocity)
Μέχρι στιγμής οι περισσότεροι εξωηλιακοί πλανήτες έχουν βρεθεί μέσω της ακτινικής ταχύτητας (φαινόμενο Doppler). Κατά τη μέθοδο αυτή, λαμβάνεται το φάσμα του αστέρα και στην περίπτωση που παρατηρείται μετακίνηση των φασματικών γραμμών του σημαίνει ότι υπάρχει πλανήτης γύρω από αυτόν. Αυτό συμβαίνει διότι ο πλανήτης προκαλεί μία πολύ μικρή ταλάντωση του μητρικού αστέρα γύρω από το κοινό τους βαρύκεντρο (όπως προκύπτει από την επίλυση του προβλήματος των δύο σωμάτων). Έτσι όταν ο μητρικός αστέρας πλησιάζει προς τη Γη, οι φασματικές γραμμές του μετατοπίζονται προς το κυανό ενώ όταν απομακρύνεται μετατοπίζονται προς το ερυθρό.
Εικόνα 1- Το προφίλ της ταχύτητας του αστέρα 51Peg κατά τη διάρκεια ενός μήνα από τις 12 Οκτωβρίου 1995. Σ'αυτό παρατηρείται η μικρή αναμενόμενη μεταβολή της ταχύτητας του αστέρα λόγω της ύπαρξης πλανήτη. (© Data from Lick Observatory)
Εικόνα 2- Εδώ βλέπουμε μερικούς από τους εξωηλιακούς πλανήτες που έχουν βρεθεί με τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας.
Τα δεδομένα που επεξεργάζονται οι ερευνητικές ομάδες προέρχονται κυρίως από επίγειες παρατηρήσεις. Γι'αυτό το λόγο, είναι δύσκολο να βρεθούν πλανήτες που να προσομοιάζουν στη Γη καθώς οι φασματογράφοι μπορούν να ανιχνεύσουν κινήσεις της τάξεως του 1m/s, (όπως π.χ. ο φασματογράφος HARPS - High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher- του τηλεσκοπίου 3.6m του ESO στη La Silla της Χιλής) ενώ η Γη προκαλεί στον Ήλιο κίνηση της τάξεως 0.1 m/s !
Mέσω της Αστρομετρίας (Astrometry)
Αυτή η μέθοδος βασίζεται στον ακριβή προσδιορισμό της θέσης των αστέρων έτσι ώστε εάν υπάρχει κάποια μικρή απόκλιση στις συντεταγμένες τους (αποτέλεσμα του κλυδωνισμού που προαναφέρθηκε στη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας) να μπορεί να μετρηθεί με ακρίβεια.
Για να επιτευχθεί όμως αυτή η ιδιαίτερη ακρίβεια θα πρέπει να υπάρξουν σχετικά διαστημικά προγράμματα διότι οι επίγειες παρατηρήσεις υστερούν ιδιαίτερα λόγω της ατμοσφαιρικής διάχυσης. Ήδη έχει δρομολογηθεί ένα σχετικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα (της ΕΣΑ), το GAIA , που έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει την αποστολή του την επόμενη δεκαετία (2011). Αναμένεται ότι με αυτήν την αποστολή θα ανακαλυφθούν 10000 με 50000 γιγάντιοι αέριοι εξωηλιακοί πλανήτες!
Μέσω των διελεύσεων (Transits)
Κατ'αρχάς θα ορίσουμε τη διέλευση ως το φαινόμενο κατά το οποίο η Γη ευθυγραμμίζεται με έναν αστέρα και τον πλανήτη του, εάν υπάρχει. Σύμφωνα λοιπόν με αυτή τη μέθοδο ένας εξωηλιακός πλανήτης ανακαλύπτεται από τη μείωση που προκαλεί στη φωτεινότητα του μητρικού του αστέρα κατά τη διάρκεια της διελεύσεώς του μπροστά από αυτόν. Στην περίπτωση ενός « Hot Jupiter » το ποσοστό ελάττωσης της λαμπρότητας του αστέρα είναι περίπου 1% και όντως έχει βρεθεί ένας τέτοιος εξωηλιακός πλανήτης με επίγειο τηλεσκόπιο (και επιβεβαιώθηκε η ύπαρξή του και με τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας).
Αυτός είναι ο εξωηλιακός πλανήτης HD 209458b και ανακαλύφθηκε από την ομάδα TEP στις 26 - 27 Ιουλίου 2000 (Transits of Extrasolar Planets) με τη μέθοδο των διελεύσεων καθώς και από την ομάδα της Γενεύης με τη μέθοδο της ακτινικής ταχύτητας.
Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι υπάρχουν και δύο σχετικές μελλοντικές διαστημικές αποστολές εύρεσης εξωηλιακών πλανητών με αυτή τη μέθοδο:
1. KEPLER, της ΝΑΣΑ, (με πιθανή εκτόξευση τον Ιούνιο του 2008) και
2. COROT, της Γαλλικής Διαστημικής Εταιρείας σε συνεργασία με την ΕΣΑ, (με πιθανή εκτόξευση το 2006)
Μέσω της άμεσης ανίχνευσης και φωτογράφισης (Direct Detection and Imaging)
Ο στόχος αυτής της μεθόδου είναι η ανακάλυψη εξωηλιακών πλανητών μέσω εικόνων. Αυτό είναι εφικτό μόνο στην περιοχή mid-infrared (υπέρυθρο) του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος, καθώς σε αυτή την περιοχή μόνο, η φωτογραφική αντίθεση μεταξύ του μητρικού αστέρα και του πλανήτη είναι μεγάλη (1000 φορές διαφορά). Αυτό συμβαίνει διότι όταν ο πλανήτης επανεκπέμπει στο υπέρυθρο, η εκπομπή του αστέρα σε αυτή την περιοχή έχει ήδη ελαττωθεί κατά πολύ. Αντίθετα στην οπτική περιοχή ο αστέρας υπερκαλύπτει την επανεκπομπή του πλανήτη. Το μειονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι ότι και η Γη επανεκπέμπει στο υπέρυθρο οπότε είναι πιθανό καλύπτει το υπέρυθρο σήμα από εξωηλιακούς πλανήτες. Γι'αυτό το λόγο, η μέθοδος αυτή αναμένεται να δώσει καλύτερα αποτελέσματα με παρατηρήσεις από το διάστημα.
(Εικόνα στο υπέρυθρο του αστέρα 2M1207 (μπλε χρώμα) και του πλανήτη 2M1207b (κόκκινο χρώμα). Τα δύο αντικείμενα απέχουν λιγότερο από 1 arc second (© επίγεια παρατήρηση κατά το διάστημα Φεβρουαρίου - Μαρτίου 2004, ΕSO's 8.2m Yepun VLTat.)
Microlensing search
Θεωρητικά για πρώτη φορά έγινε αναφορά στο φαινόμενο των μικροβαρυτικών φακών από τον Αϊνστάιν το 1936 [6] (αν και το είχε ήδη ανακαλύψει από το 1912 [9]). Σύμφωνα λοιπόν με τον Αϊνστάιν όταν ένα άστρο (βαρυτικός φακός) βρεθεί ακριβώς ανάμεσα στη Γη και σε ένα άλλο, ακόμα πιο μακρινό άστρο, τότε το βαρυτικό του πεδίο κάμπτει το φως που εκπέμπει το άστρο υποβάθρου, δημιουργώντας διάφορα ξεχωριστά είδωλά του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το άστρο υποβάθρου να φαίνεται κατά τη διάρκεια αυτού του φαινομένου λαμπρότερο από ό,τι συνήθως. Επιπλέον, εάν το ενδιάμεσο άστρο διαθέτει πλανήτες, οι πλανήτες αυτοί προκαλούν έξτρα μικρές διακυμάνσεις στο φως του μακρινού αστέρα που φτάνει έως τη Γη, αποκαλύπτοντας έτσι την παρουσία τους.
Με την εξέλιξη της τεχνολογίας και της ύπαρξης ακριβέστερων οργάνων και τηλεσκοπίων αυτή η θεωρητική αναφορά επιβεβαιώθηκε και παρατηρησιακά παρότι ο Αϊνστάιν είχε αναφέρει το 1936 ότι: «Of course, there is no hope of observing this phenomenon directly». Έτσι δημιουργήθηκαν αρκετά προγράμματα παρακολούθησης χιλιάδων αστέρων με σκοπό την εύρεση μικροβαρυτικών φαινομένων. Αυτά τα προγράμματα στηρίζονται σε συνεργασίες μεταξύ διαφόρων χωρών και επιστημόνων όπως είναι το πολωνικό - αμερικάνικο OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment), η γαλλική ομάδα EROS (Experience pour la Recherche d'Objets sombres) και το αμερικάνικο - αυστραλιανό MACHO (MAssive Compact Halo Objects collaboration). Θετικά αποτελέσματα παρατήρησης μικροβαρυτικού φαινομένου (χωρίς την ύπαρξη εξωηλιακού πλανήτη), δόθηκαν το 1993 από τα προγράμματα MACHO και EROS καθώς παρατηρούσαν προς το LMC (Large Magellanic Cloud) (βλ. εικόνα 8) αν και υπήρχαν ήδη σχετικές παρατηρησιακές αναφορές από παλιότερα όπως π.χ. το 1979 από τους Chang et al
Επιπλέον άλλα επιστημονικά προγράμματα που ασχολούνται με αυτό το θέμα είναι και η συνεργασία PLANET (Probing Lensing Anomalies NETwork), το MOA (Microlensing Observations in Astrophysics, Ιαπωνία - Νέα Ζηλανδία). Παράλληλα, συνεργάζονται και μεταξύ τους καθώς επικοινωνούν σε περιπτώσεις που παρατηρούν κάποιο μικροβαρυτικό γεγονός που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Έτσι το πρώτο αποτέλεσμα που προέκυψε με αυτή τη μέθοδο ήταν ο εξωηλιακός πλανήτης OGLE 2003-BLG-235 (ή αλλιώς MOA 2003-BLG-53) που βρέθηκε να έχει μάζα 1.5 φορές τη μάζα του Δία και να απέχει 3 AU από τον μητρικό του αστέρα. Συνολικά μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί 3 εξωηλιακοί πλανήτες με αυτή τη μέθοδο. Αυτός όμως που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ο τελευταίος που βρέθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2006 και ονομάζεται OGLE-2005-BLG-390Lb καθώς έχει χαρακτηριστικά που προσομοιάζουν αρκετά με αυτά της Γης (βλ. κατηγορία άρθρων: Αστρονομικά Νέα, Διεθνή. Τίτλος: Ανακάλυψη Νέου Εξωηλιακού Πλανήτη).
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Μέχρι σήμερα έχουν ανακαλυφθεί 194 εξωηλιακοί πλανήτες και μόνο ο τελευταίος που ανακαλύφθηκε πρόσφατα, OGLE 2005-BLG-390Lb, μπορούμε να πούμε ότι προσομοιάζει πιο πολύ στη Γη (βλ. κατηγορία άρθρων: Αστρονομικά Νέα, Διεθνή. Τίτλος: Ανακάλυψη Νέου Εξωηλιακού Πλανήτη). Όλοι αναμένουν την ανακάλυψη και άλλων εξωηλιακών πλανητών που να προσομοιάζουν ακόμα περισσότερο στη Γη. Μέχρι στιγμής, απ'ότι φαίνεται η μέθοδος που μπορεί να δώσει τέτοια αποτελέσματα είναι η μέθοδος των μικροβαρυτικών φακών καθώς βέβαια και οι διαστημικές αποστολές που ήδη προαναφέραμε. Στο παρακάτω σχήμα (εικόνα 10) φαίνεται το εύρος των παραμέτρων (μάζας και απόστασης από τον μητρικό τους αστέρα) των πλανητών που μπορούν να ανακαλυφθούν χρησιμοποιώντας τις μεθόδους της ακτινικής ταχύτητας, της αστρομετρίας και των μικροβαρυτικών φακών. Όπως φαίνεται η μέθοδος των μικροβαρυτικών φακών «συμπληρώνει» τις παλαιότερες μεθόδους καθώς καλύπτει μία επιπλέον περιοχή υποψήφιων εξωηλιακών πλανητών. Έτσι βλέπουμε ότι με τη μέθοδο των μικροβαρυτικών φακών ανιχνεύονται άνετα πλανήτες που έχουν τα χαρακτηριστικά του Δία (J) καθώς και πλανήτες που έχουν ακτίνα περιστροφής παρόμοια με αυτή που έχει ο Κρόνος (S).
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Ένα δίδυμο ζεύγος πλανητών επιπλέει ελεύθερα στο διάστημα
Ένα ζευγάρι παράξενων νέων πλανητών, που θολώνουν τα όρια μεταξύ των πλανητών και των αστεριών, έχει ανακαλυφθεί πέρα από το ηλιακό σύστημά μας.
Τα τελευταία χρόνια έχουν προσδιοριστεί λίγες δωδεκάδες τέτοια αντικείμενα αλλά αυτό είναι το πρώτο σύνολο "διδύμων".
Ονομάζονται planemos, και περιβάλλουν ο ένας τον άλλον αντί να είναι σε τροχιά γύρω από ένα αστέρι.
Η παρουσία τους προκαλεί τις καθιερωμένες θεωρίες για το σχηματισμό των πλανητών και των αστεριών, γράφουν στην ανακοίνωση τους οι αστρονόμοι στο περιοδικό Science.
"Είναι ένα αληθινά αξιοπρόσεκτο ζεύγος διδύμων αντικειμένων - που το κάθε ένα έχει περίπου το 1% μόνο της μάζας του ήλιου μας", λέει ο Ray Jayawardhana του πανεπιστημίου του Τορόντου, ένας από αυτούς που υπογράφουν την ανακοίνωση.
"Και μόνο η ύπαρξη τους είναι μια έκπληξη, αλλά και η προέλευση και η μοίρα τους ένα μυστήριο."
(Στην εικόνα φαίνονται δύο δίδυμοι πλανήτες - planemos - που εντοπίστηκαν στον αστερισμό του Οφιούχου, η εξωτική ύπαρξη των οποίων έχει προκαλέσει αναταραχή στην επιστημονική κοινότητα)
Διπλός πλανήτης
Το ζευγάρι ανήκει σε αυτό που μερικοί αστρονόμοι θεωρούν ότι είναι μια νέα κατηγορία αντικειμένων σαν πλανήτες, που κολυμπούν αυτόνομα στο διάστημα. Έτσι ονομάζονται αντικείμενα πλανητικής μάζας ή "planemos", τα οποία δεν είναι συνδεδεμένα με ένα αστέρι.
Εμφανίζονται να σφυρηλατούνται από ένα νέφος αερίου, με παρόμοιο τρόπο όπως τα αστέρια, αλλά είναι πάρα πολύ ψυχρά για να είναι αληθινά αστέρια.
Και ενώ έχουν παρόμοιες μάζες με πολλούς από τους γιγαντιαίους πλανήτες που ανακαλύπτονται πέρα από το ηλιακό σύστημά μας (ο μεγαλύτερος εξωηλιακός πλανήτης έχει 14 φορές τη μάζα του Δία και ένας άλλος έχει περίπου επτά φορές τη μάζα του), δεν είναι πιθανά ούτε αληθινοί πλανήτες.
"Αντιστεκόμαστε στον πειρασμό να ονομάσουμε το σύστημα "διπλό πλανήτη", επειδή το ζεύγος αυτό πιθανώς δεν διαμορφώθηκε με τον ίδιο τρόπο με τους πλανήτες στο ηλιακό σύστημά μας", αναφέρει ο ερευνητής Valentin Ivanov του Ευρωπαϊκού Νότιου Παρατηρητήριου (ESO) στο Σαντιάγο της Χιλής.
Καταπληκτική ποικιλομορφία
Τα δύο αντικείμενα έχουν παρόμοια φάσματα και χρώματα, κάτι που δείχνει ότι διαμορφώθηκαν συγχρόνως μόλις πριν ένα εκατομμύριο έτη.
Η μεταξύ τους απόσταση είναι περίπου έξι φορές την απόσταση μεταξύ του Ήλιου και του Πλούτωνα, και μπορούν να παρατηρηθούν στην περιοχή του Οφιούχου, που σχηματίζονται νέα άστρα κάπου 400 έτη φωτός μακριά. Ονομάστηκαν Oph 162225-240515, ή Oph 1622 για συντομία.
"Οι πρόσφατες ανακαλύψεις έχουν αποκαλύψει μια καταπληκτική ποικιλομορφία των πλανητών εκεί έξω", είπε ο Δρ Jayawardhana. "Ακόμα, το διπλό αντικείμενο Oph 1622 ξεχωρίζει ως ένα από το πιο περίεργο, εάν όχι το πιο ασυνήθιστο".
Ο συνάδελφός του, ο Δρ Ivanov, είπε ότι είναι περίεργοι να ανακαλύψουν εάν τέτοια ζευγάρια είναι κοινά ή σπάνια.
"Η απάντηση θα μπορούσε να ρίξει φως στον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται αντικείμενα πλανητικής μάζας που επιπλέουν ελεύθερα", πρόσθεσε.
Το διπλό σύστημα Oph 1622 ανακαλύφθηκε χρησιμοποιώντας το Τηλεσκόπιο Νέας Τεχνολογίας του ESO στη La Silla της Χιλής. Οι επόμενες μελέτες πραγματοποιήθηκαν με το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο του ESO.
Ένα Planemo είναι ένα αντικείμενο που έχει στρογγυλοποιηθεί από την ιδιο-βαρύτητα του και που δεν κατάφερε να επιτύχει σύντηξη του υδρογόνου του κατά τη διάρκεια της ζωής του. Μοιάζει δηλαδή με ένα καφέ νάνο αστέρι., αλλά αφενός είναι μικρότερο από αυτό (μικρότερο και από μερικούς εξωπλανήτες) και αφετέρου ποτέ δεν έχει τεθεί σε τροχιά γύρω από κανένα αστέρι. Επομένως, οι πλανήτες ακόμη και τα μεγάλα φεγγάρια είναι Planemos. Μπορούν δε να ανακαλυφθούν μόνο όταν είναι πολύ νέα και ακόμη αδύνατα. Μετά ακτινοβολούν από τη δική τους βαρυτική ενέργεια. Τα ψυχρά και μοναχικά Planemos είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθούν. Επίσης, ένα απλό Planemos μπορεί να έχει πλανήτες ή φεγγάρια, εξ αιτίας του δίσκου υλικών που υπάρχει γύρω του. Έτσι, θα μοιάζει με ένα μίνι ηλιακό σύστημα. Λόγω ότι απουσιάζει το φως από κοντά του η ζωή, πιθανώς, δεν μπορεί να αναπτυχθεί εκεί πάνω.
Για παράδειγμα το αντικείμενο Cha 110913-773444 είναι ένα Planemo με ένα δίσκο υλικού γύρω του. Έχει ηλικία 2 εκατομμύρια ετών και η μάζα του είναι μόνο τα 0.008 της μάζας του ήλιου ή 8 Δίιες μάζες. Η απόσταση από τη Γη είναι 500 έτη φωτός και είναι στον αστερισμό του Χαιμελέοντα.
Ένα ζευγάρι παράξενων νέων πλανητών, που θολώνουν τα όρια μεταξύ των πλανητών και των αστεριών, έχει ανακαλυφθεί πέρα από το ηλιακό σύστημά μας.
Τα τελευταία χρόνια έχουν προσδιοριστεί λίγες δωδεκάδες τέτοια αντικείμενα αλλά αυτό είναι το πρώτο σύνολο "διδύμων".
Ονομάζονται planemos, και περιβάλλουν ο ένας τον άλλον αντί να είναι σε τροχιά γύρω από ένα αστέρι.
Η παρουσία τους προκαλεί τις καθιερωμένες θεωρίες για το σχηματισμό των πλανητών και των αστεριών, γράφουν στην ανακοίνωση τους οι αστρονόμοι στο περιοδικό Science.
"Είναι ένα αληθινά αξιοπρόσεκτο ζεύγος διδύμων αντικειμένων - που το κάθε ένα έχει περίπου το 1% μόνο της μάζας του ήλιου μας", λέει ο Ray Jayawardhana του πανεπιστημίου του Τορόντου, ένας από αυτούς που υπογράφουν την ανακοίνωση.
"Και μόνο η ύπαρξη τους είναι μια έκπληξη, αλλά και η προέλευση και η μοίρα τους ένα μυστήριο."
(Στην εικόνα φαίνονται δύο δίδυμοι πλανήτες - planemos - που εντοπίστηκαν στον αστερισμό του Οφιούχου, η εξωτική ύπαρξη των οποίων έχει προκαλέσει αναταραχή στην επιστημονική κοινότητα)
Διπλός πλανήτης
Το ζευγάρι ανήκει σε αυτό που μερικοί αστρονόμοι θεωρούν ότι είναι μια νέα κατηγορία αντικειμένων σαν πλανήτες, που κολυμπούν αυτόνομα στο διάστημα. Έτσι ονομάζονται αντικείμενα πλανητικής μάζας ή "planemos", τα οποία δεν είναι συνδεδεμένα με ένα αστέρι.
Εμφανίζονται να σφυρηλατούνται από ένα νέφος αερίου, με παρόμοιο τρόπο όπως τα αστέρια, αλλά είναι πάρα πολύ ψυχρά για να είναι αληθινά αστέρια.
Και ενώ έχουν παρόμοιες μάζες με πολλούς από τους γιγαντιαίους πλανήτες που ανακαλύπτονται πέρα από το ηλιακό σύστημά μας (ο μεγαλύτερος εξωηλιακός πλανήτης έχει 14 φορές τη μάζα του Δία και ένας άλλος έχει περίπου επτά φορές τη μάζα του), δεν είναι πιθανά ούτε αληθινοί πλανήτες.
"Αντιστεκόμαστε στον πειρασμό να ονομάσουμε το σύστημα "διπλό πλανήτη", επειδή το ζεύγος αυτό πιθανώς δεν διαμορφώθηκε με τον ίδιο τρόπο με τους πλανήτες στο ηλιακό σύστημά μας", αναφέρει ο ερευνητής Valentin Ivanov του Ευρωπαϊκού Νότιου Παρατηρητήριου (ESO) στο Σαντιάγο της Χιλής.
Καταπληκτική ποικιλομορφία
Τα δύο αντικείμενα έχουν παρόμοια φάσματα και χρώματα, κάτι που δείχνει ότι διαμορφώθηκαν συγχρόνως μόλις πριν ένα εκατομμύριο έτη.
Η μεταξύ τους απόσταση είναι περίπου έξι φορές την απόσταση μεταξύ του Ήλιου και του Πλούτωνα, και μπορούν να παρατηρηθούν στην περιοχή του Οφιούχου, που σχηματίζονται νέα άστρα κάπου 400 έτη φωτός μακριά. Ονομάστηκαν Oph 162225-240515, ή Oph 1622 για συντομία.
"Οι πρόσφατες ανακαλύψεις έχουν αποκαλύψει μια καταπληκτική ποικιλομορφία των πλανητών εκεί έξω", είπε ο Δρ Jayawardhana. "Ακόμα, το διπλό αντικείμενο Oph 1622 ξεχωρίζει ως ένα από το πιο περίεργο, εάν όχι το πιο ασυνήθιστο".
Ο συνάδελφός του, ο Δρ Ivanov, είπε ότι είναι περίεργοι να ανακαλύψουν εάν τέτοια ζευγάρια είναι κοινά ή σπάνια.
"Η απάντηση θα μπορούσε να ρίξει φως στον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται αντικείμενα πλανητικής μάζας που επιπλέουν ελεύθερα", πρόσθεσε.
Το διπλό σύστημα Oph 1622 ανακαλύφθηκε χρησιμοποιώντας το Τηλεσκόπιο Νέας Τεχνολογίας του ESO στη La Silla της Χιλής. Οι επόμενες μελέτες πραγματοποιήθηκαν με το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο του ESO.
Ένα Planemo είναι ένα αντικείμενο που έχει στρογγυλοποιηθεί από την ιδιο-βαρύτητα του και που δεν κατάφερε να επιτύχει σύντηξη του υδρογόνου του κατά τη διάρκεια της ζωής του. Μοιάζει δηλαδή με ένα καφέ νάνο αστέρι., αλλά αφενός είναι μικρότερο από αυτό (μικρότερο και από μερικούς εξωπλανήτες) και αφετέρου ποτέ δεν έχει τεθεί σε τροχιά γύρω από κανένα αστέρι. Επομένως, οι πλανήτες ακόμη και τα μεγάλα φεγγάρια είναι Planemos. Μπορούν δε να ανακαλυφθούν μόνο όταν είναι πολύ νέα και ακόμη αδύνατα. Μετά ακτινοβολούν από τη δική τους βαρυτική ενέργεια. Τα ψυχρά και μοναχικά Planemos είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεθούν. Επίσης, ένα απλό Planemos μπορεί να έχει πλανήτες ή φεγγάρια, εξ αιτίας του δίσκου υλικών που υπάρχει γύρω του. Έτσι, θα μοιάζει με ένα μίνι ηλιακό σύστημα. Λόγω ότι απουσιάζει το φως από κοντά του η ζωή, πιθανώς, δεν μπορεί να αναπτυχθεί εκεί πάνω.
Για παράδειγμα το αντικείμενο Cha 110913-773444 είναι ένα Planemo με ένα δίσκο υλικού γύρω του. Έχει ηλικία 2 εκατομμύρια ετών και η μάζα του είναι μόνο τα 0.008 της μάζας του ήλιου ή 8 Δίιες μάζες. Η απόσταση από τη Γη είναι 500 έτη φωτός και είναι στον αστερισμό του Χαιμελέοντα.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Ο μακρινότερος γνωστός γαλαξίας δείχνει τις απαρχές του φωτός
Το ιαπωνικό τηλεσκόπιο Subaru στη Χαβάη εντόπισε τον μακρινότερο και αρχαιότερο γνωστό Γαλαξία, ο οποίος σχηματίστηκε πριν από σχεδόν 13 δισ. χρόνια, όταν άρχισαν να δημιουργούνται τα πρώτα άστρα και εμφανίστηκε φως.
Ο μακρινός γαλαξίας, που ονομάστηκε IOK1, εμφανίζεται στις εικόνες του τηλεσκοπίου όπως ήταν λίγο μετά το σχηματισμό του, μόλις 780 εκατ. χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Το Σύμπαν εκτιμάται όχι έχει ηλικία γύρω στα 13,66 δισ. χρόνια.
Ο IOK1 είναι 60 εκατ. χρόνια αρχαιότερος από τον αμέσως επόμενο πιο μακρινό γαλαξία. Οι διαφορές ανάμεσα στους δύο γαλαξίες επιτρέπουν στους αστρονόμους να προχωρήσουν σε νέες υποθέσεις για το τι συνέβη στο μικρό μεσοδιάστημα.
Οι Ιάπωνες ερευνητές, που δημοσιεύουν τα αποτελέσματά τους την Πέμπτη στο Nature, περίμεναν ότι με τα ειδικά φίλτρα που χρησιμοποίησαν για τις παρατηρήσεις θα εντόπισαν περισσότερους γαλαξίας αυτής της ηλικίας. Τελικά ανίχνευσαν μόνο έναν, γεγονός που αφήνει ανοιχτά δύο ενδεχόμενα.
Το πιθανότερο, εκτιμούν, είναι ότι υπάρχουν κι άλλοι τόσο μακρινοί γαλαξίες, όμως δεν μπορούμε να τους διακρίνουμε επειδή είναι τυλιγμένοι σε ένα αδιαφανές σύννεφο ουδέτερου υδρογόνου. Οι γαλαξίες που δημιουργήθηκαν αργότερα είναι ορατοί επειδή μεσολάβησε ο «επανιονισμός» του Σύμπαντος, δηλαδή η μετατροπή του ουδέτερου υδρογόνου σε πλάσμα από τα ίδια τα άστρα.
Η δεύτερη θεωρία είναι ότι εκείνη την περίοδο, πριν από 12,88 δισ. χρόνια, υπήρχαν ελάχιστα άστρα και γαλαξίες. Σε αυτή την περίπτωση ο επανιονισμός πρέπει να είχε ολοκληρωθεί νωρίτερα και το Σύμπαν ήταν ήδη διαφανές.
Πηγή:http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=738664&lngDtrID=252
Το ιαπωνικό τηλεσκόπιο Subaru στη Χαβάη εντόπισε τον μακρινότερο και αρχαιότερο γνωστό Γαλαξία, ο οποίος σχηματίστηκε πριν από σχεδόν 13 δισ. χρόνια, όταν άρχισαν να δημιουργούνται τα πρώτα άστρα και εμφανίστηκε φως.
Ο μακρινός γαλαξίας, που ονομάστηκε IOK1, εμφανίζεται στις εικόνες του τηλεσκοπίου όπως ήταν λίγο μετά το σχηματισμό του, μόλις 780 εκατ. χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Το Σύμπαν εκτιμάται όχι έχει ηλικία γύρω στα 13,66 δισ. χρόνια.
Ο IOK1 είναι 60 εκατ. χρόνια αρχαιότερος από τον αμέσως επόμενο πιο μακρινό γαλαξία. Οι διαφορές ανάμεσα στους δύο γαλαξίες επιτρέπουν στους αστρονόμους να προχωρήσουν σε νέες υποθέσεις για το τι συνέβη στο μικρό μεσοδιάστημα.
Οι Ιάπωνες ερευνητές, που δημοσιεύουν τα αποτελέσματά τους την Πέμπτη στο Nature, περίμεναν ότι με τα ειδικά φίλτρα που χρησιμοποίησαν για τις παρατηρήσεις θα εντόπισαν περισσότερους γαλαξίας αυτής της ηλικίας. Τελικά ανίχνευσαν μόνο έναν, γεγονός που αφήνει ανοιχτά δύο ενδεχόμενα.
Το πιθανότερο, εκτιμούν, είναι ότι υπάρχουν κι άλλοι τόσο μακρινοί γαλαξίες, όμως δεν μπορούμε να τους διακρίνουμε επειδή είναι τυλιγμένοι σε ένα αδιαφανές σύννεφο ουδέτερου υδρογόνου. Οι γαλαξίες που δημιουργήθηκαν αργότερα είναι ορατοί επειδή μεσολάβησε ο «επανιονισμός» του Σύμπαντος, δηλαδή η μετατροπή του ουδέτερου υδρογόνου σε πλάσμα από τα ίδια τα άστρα.
Η δεύτερη θεωρία είναι ότι εκείνη την περίοδο, πριν από 12,88 δισ. χρόνια, υπήρχαν ελάχιστα άστρα και γαλαξίες. Σε αυτή την περίπτωση ο επανιονισμός πρέπει να είχε ολοκληρωθεί νωρίτερα και το Σύμπαν ήταν ήδη διαφανές.
Πηγή:http://www.in.gr/news/article.asp?lngEntityID=738664&lngDtrID=252
'Φουσκωμένος' εξωηλιακός πλανήτης είναι ένα αίνιγμα για τους αστρονόμους
Πηγή: NewScientist, 14 Σεπτεμβρίου 2006
Ένας εκπληκτικά φουσκωμένος πλανήτης έχει επισημανθεί να περιβάλλει ένα αστέρι στον αστερισμό Lacerta. Είναι το δεύτερο αντικείμενο αυτού του είδους που επισημαίνεται, κάτι που κάνει τους αστρονόμους να υποψιαστούν ότι αυτοί οι ανεξήγητα φουσκωμένοι πλανήτες είναι στην πραγματικότητα συνηθισμένοι.
Ο πλανήτης HAT-P-1 έχει μια ακτίνα 1.38 φορές αυτής του Δία αλλά μόνο τη μισή μάζα του Δία
Η μέση πυκνότητα του νέου πλανήτη είναι το ένα τέταρτο του νερού, έτσι παρουσιάζεται σαν λιγότερο πυκνός ακόμα και από ένα φελλό. Η ομάδα που την ανακάλυψε, με επικεφαλής τον Gáspár Bakos από το Κέντρο Αστροφυσικής του Χάρβαρντ-(CfA) στο Καίμπριτζ της Μασαχουσέτης, εξέθεσε την ανακάλυψη της σε μια συνέντευξη τύπου στην Ουάσιγκτον.
"Εάν ο Κρόνος επρόκειτο να επιπλεύσει στο νερό, θα ήταν σαν ένα παγόβουνο με το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη κάτω από το νερό", λέει το μέλος της ομάδας Dimitar Sasselov από το CfA. "Αλλά ο νέος πλανήτης μας θα ήταν στην επιφάνεια λόγω της μικρής πυκνότητας του όπως μια μπάλα."
Η ομάδα επισήμανε αρχικά τον πλανήτη χρησιμοποιώντας το ουγγρικό αυτοματοποιημένο τηλεσκόπιο HAT. Το HAT είναι ένα δίκτυο έξι μικρών τηλεσκοπίων στην Αριζόνα και τη Χαβάη που χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένους φακούς για να ελέγξουν ευρείες περιοχές του ουρανού, με σκοπό να ψάξουν για μικροσκοπικές αλλαγές φωτεινότητας στα αστέρια.
Η ανάλυση στους υπολογιστές των μακροχρόνιων παρατηρήσεων από το HAT αποκάλυψε ότι ένα άστρο, από ένα ζεύγος σαν τον ήλιο μας, κάπου 450 έτη φωτός εξασθενίζει κατά, περίπου, 1,5% κάθε 4,5 ημέρες. Οι επόμενες παρατηρήσεις αυτό το καλοκαίρι με τη βοήθεια μεγάλων τηλεσκοπίων στη Χαβάη επιβεβαίωσαν ότι η εξασθένιση οφείλεται σε έναν τεράστιο πλανήτη όσο ο Δίας που περνά ή που "διέρχεται" μπροστά από το πρόσωπο του άστρου κατά τη διάρκεια της τροχιάς του.
Επιδημία παχυσαρκίας
Αλλά το μέγεθος της εξασθένισης έχει νόημα μόνο εάν ο πλανήτης, που λέγεται τώρα HAT-P-1, είναι στην πράξη 38% ευρύτερος από τον Δία, δηλαδή πολύ φουσκωμένος για πλανήτης αυτής της μάζας. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι εν μέρει πολύ θερμός λόγω της εγγύτητάς του στο γονικό αστέρι του. Ακόμα κι έτσι, είναι 24% μεγαλύτερο από όσι η θεωρία προβλέπει.
Ένας παρόμοιος πλανήτης, ο HD 209458b, ανακαλύφθηκε το 1999. Είναι 20% μεγαλύτερος από όσο προβλέπει η θεωρία. Επειδή μόνο 11 είναι διερχόμενοι πλανήτες από όλους όσους είναι γνωστοί, το γεγονός ότι δύο είναι 'φουσκωμένοι' δείχνει ότι η ιδιότητα αυτή είναι κοινή.
"Η διαδικασία αυτή που κάνει τους πλανήτες σαν αυτόν, δεν είναι ιδιαίτερα σπάνια", σχολιάζει ο Tim Brown, ένας εμπειρογνώμονας στους εξωηλιακούς πλανήτες στο Εθνικό Κέντρο για την Ατμοσφαιρική Έρευνα στο Boulder του Κολοράντο. "Αλλά δεν σκέφτομαι κάποιον λόγο γιατί ο HD 209458b ή ο HAT-P-1 είναι τόσο μεγάλος."
Οι πλανήτες μπορεί να έχουν μια κάποια εσωτερική πηγή θερμότητας που τους φουσκώνει. Μια άλλη πιθανότητα είναι η παλιρροιακή θέρμανση. Η βαρύτητα του γονικού άστρου κάθε πλανήτη μπορεί να τον διαστρεβλώσει και να τον τεντώσει, απελευθερώνοντας έτσι ενέργεια ως εσωτερική θερμότητα.
Περίεργη και απίθανη κλίση του άξονα
Εντούτοις, οι αστρονόμοι δεν μπορούν να επιβεβαιώσουν αυτή την θεωρία δίχως να έχουν και οι δύο πλανήτες μια περίεργη και απίθανη κλίση του άξονα περιστροφής ή τροχιές ιδιαίτερα επιμηκυμένες. Γιατί ξέρουν ότι η τροχιά του HD 209458b, τουλάχιστον, δεν είναι και πολύ επιμηκυμένη.
Ο Sasselov αναφέρει και μια άλλη πιθανότητα - ότι κάποιος ανεπαρκώς κατανοητός μηχανισμός έχει χωρίσει το υδρογόνο και το ήλιο σε κάθε πλανήτη. "Όντας βαρύτερο, το ήλιο θα πήγαινε έπειτα στο κέντρο του πλανήτη", λέει ο Sasselov. "Αυτή η συστολή θα μπορούσε να απελευθερώσει ενέργεια βαρύτητας ως πηγή θερμότητας". Αλλά σε αυτή την περίπτωση, οι αστρονόμοι θα έπρεπε να εξηγήσουν γιατί αυτό δεν συμβαίνει και σε όλους τους γιγαντιαίους πλανήτες.
Ο Brown καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο πλανήτης HAT-P-1 θα δώσει άφθονη τροφή στους αστρονόμων για να το μελετήσουν. "Το αποτέλεσμα είναι μια συναρπαστική και δύσκολη πρόκληση για τους θεωρητικούς, που πρέπει να εξηγήσουν πώς μπορούν να σχηματιστούν οι πλανήτες όπως αυτός, αλλά και στους παρατηρητές, η εργασία των οποίων είναι να καταργήσουν τέτοιες θεωρίες όταν είναι έξυπνες μεν αλλά λανθασμένες δε", συμπληρώνει.
Πηγή: NewScientist, 14 Σεπτεμβρίου 2006
Ένας εκπληκτικά φουσκωμένος πλανήτης έχει επισημανθεί να περιβάλλει ένα αστέρι στον αστερισμό Lacerta. Είναι το δεύτερο αντικείμενο αυτού του είδους που επισημαίνεται, κάτι που κάνει τους αστρονόμους να υποψιαστούν ότι αυτοί οι ανεξήγητα φουσκωμένοι πλανήτες είναι στην πραγματικότητα συνηθισμένοι.
Ο πλανήτης HAT-P-1 έχει μια ακτίνα 1.38 φορές αυτής του Δία αλλά μόνο τη μισή μάζα του Δία
Η μέση πυκνότητα του νέου πλανήτη είναι το ένα τέταρτο του νερού, έτσι παρουσιάζεται σαν λιγότερο πυκνός ακόμα και από ένα φελλό. Η ομάδα που την ανακάλυψε, με επικεφαλής τον Gáspár Bakos από το Κέντρο Αστροφυσικής του Χάρβαρντ-(CfA) στο Καίμπριτζ της Μασαχουσέτης, εξέθεσε την ανακάλυψη της σε μια συνέντευξη τύπου στην Ουάσιγκτον.
"Εάν ο Κρόνος επρόκειτο να επιπλεύσει στο νερό, θα ήταν σαν ένα παγόβουνο με το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη κάτω από το νερό", λέει το μέλος της ομάδας Dimitar Sasselov από το CfA. "Αλλά ο νέος πλανήτης μας θα ήταν στην επιφάνεια λόγω της μικρής πυκνότητας του όπως μια μπάλα."
Η ομάδα επισήμανε αρχικά τον πλανήτη χρησιμοποιώντας το ουγγρικό αυτοματοποιημένο τηλεσκόπιο HAT. Το HAT είναι ένα δίκτυο έξι μικρών τηλεσκοπίων στην Αριζόνα και τη Χαβάη που χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένους φακούς για να ελέγξουν ευρείες περιοχές του ουρανού, με σκοπό να ψάξουν για μικροσκοπικές αλλαγές φωτεινότητας στα αστέρια.
Η ανάλυση στους υπολογιστές των μακροχρόνιων παρατηρήσεων από το HAT αποκάλυψε ότι ένα άστρο, από ένα ζεύγος σαν τον ήλιο μας, κάπου 450 έτη φωτός εξασθενίζει κατά, περίπου, 1,5% κάθε 4,5 ημέρες. Οι επόμενες παρατηρήσεις αυτό το καλοκαίρι με τη βοήθεια μεγάλων τηλεσκοπίων στη Χαβάη επιβεβαίωσαν ότι η εξασθένιση οφείλεται σε έναν τεράστιο πλανήτη όσο ο Δίας που περνά ή που "διέρχεται" μπροστά από το πρόσωπο του άστρου κατά τη διάρκεια της τροχιάς του.
Επιδημία παχυσαρκίας
Αλλά το μέγεθος της εξασθένισης έχει νόημα μόνο εάν ο πλανήτης, που λέγεται τώρα HAT-P-1, είναι στην πράξη 38% ευρύτερος από τον Δία, δηλαδή πολύ φουσκωμένος για πλανήτης αυτής της μάζας. Αυτό συμβαίνει γιατί είναι εν μέρει πολύ θερμός λόγω της εγγύτητάς του στο γονικό αστέρι του. Ακόμα κι έτσι, είναι 24% μεγαλύτερο από όσι η θεωρία προβλέπει.
Ένας παρόμοιος πλανήτης, ο HD 209458b, ανακαλύφθηκε το 1999. Είναι 20% μεγαλύτερος από όσο προβλέπει η θεωρία. Επειδή μόνο 11 είναι διερχόμενοι πλανήτες από όλους όσους είναι γνωστοί, το γεγονός ότι δύο είναι 'φουσκωμένοι' δείχνει ότι η ιδιότητα αυτή είναι κοινή.
"Η διαδικασία αυτή που κάνει τους πλανήτες σαν αυτόν, δεν είναι ιδιαίτερα σπάνια", σχολιάζει ο Tim Brown, ένας εμπειρογνώμονας στους εξωηλιακούς πλανήτες στο Εθνικό Κέντρο για την Ατμοσφαιρική Έρευνα στο Boulder του Κολοράντο. "Αλλά δεν σκέφτομαι κάποιον λόγο γιατί ο HD 209458b ή ο HAT-P-1 είναι τόσο μεγάλος."
Οι πλανήτες μπορεί να έχουν μια κάποια εσωτερική πηγή θερμότητας που τους φουσκώνει. Μια άλλη πιθανότητα είναι η παλιρροιακή θέρμανση. Η βαρύτητα του γονικού άστρου κάθε πλανήτη μπορεί να τον διαστρεβλώσει και να τον τεντώσει, απελευθερώνοντας έτσι ενέργεια ως εσωτερική θερμότητα.
Περίεργη και απίθανη κλίση του άξονα
Εντούτοις, οι αστρονόμοι δεν μπορούν να επιβεβαιώσουν αυτή την θεωρία δίχως να έχουν και οι δύο πλανήτες μια περίεργη και απίθανη κλίση του άξονα περιστροφής ή τροχιές ιδιαίτερα επιμηκυμένες. Γιατί ξέρουν ότι η τροχιά του HD 209458b, τουλάχιστον, δεν είναι και πολύ επιμηκυμένη.
Ο Sasselov αναφέρει και μια άλλη πιθανότητα - ότι κάποιος ανεπαρκώς κατανοητός μηχανισμός έχει χωρίσει το υδρογόνο και το ήλιο σε κάθε πλανήτη. "Όντας βαρύτερο, το ήλιο θα πήγαινε έπειτα στο κέντρο του πλανήτη", λέει ο Sasselov. "Αυτή η συστολή θα μπορούσε να απελευθερώσει ενέργεια βαρύτητας ως πηγή θερμότητας". Αλλά σε αυτή την περίπτωση, οι αστρονόμοι θα έπρεπε να εξηγήσουν γιατί αυτό δεν συμβαίνει και σε όλους τους γιγαντιαίους πλανήτες.
Ο Brown καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο πλανήτης HAT-P-1 θα δώσει άφθονη τροφή στους αστρονόμων για να το μελετήσουν. "Το αποτέλεσμα είναι μια συναρπαστική και δύσκολη πρόκληση για τους θεωρητικούς, που πρέπει να εξηγήσουν πώς μπορούν να σχηματιστούν οι πλανήτες όπως αυτός, αλλά και στους παρατηρητές, η εργασία των οποίων είναι να καταργήσουν τέτοιες θεωρίες όταν είναι έξυπνες μεν αλλά λανθασμένες δε", συμπληρώνει.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Οι εξωηλιακοί πλανήτες προκαλούν σύγχυση στους επιστήμονες
Μια νέα έρευνα στον ουρανό έχει κάνει την πρώτη σημαντική ανακάλυψή της - δύο πλανήτες που είναι σε τροχιά γύρω από απομακρυσμένα άστρα.
Ένας πλανήτης όταν περνά μπροστά από το γονικό του άστρο προκαλεί μια ελάττωση της φωτεινότητας του
Το πρόγραμμα SuperWasp χρησιμοποιεί κανονικούς φακούς φωτογραφικών μηχανών και υπερευαίσθητους ανιχνευτές για να ελέγξει άστρα για μικροσκοπικές ελαχιστοποιήσεις στο φως τους, που μπορούν να προδώσουν έναν διερχόμενο πλανήτη.
Τούτο το βρετανικό πρόγραμμα προσδιόρισε διάφορους "υπόπτους πλανήτες" και έδωσε έπειτα τα στοιχεία σε ένα γαλλικό παρατηρητήριο για έλεγχο.
Το τελευταίο χρησιμοποίησε ένα όργανο για να αναλύσει το φως από τα αστέρια με λεπτομέρεια και να επιβεβαιώσει την παρουσία των πλανητών.
"Για να πάρουμε αυτά τα δύο έπρεπε να ερευνήσουμε περίπου 1,1 εκατομμύρια αστέρια και μετά να τα περάσουμε από διάφορα στάδια φιλτραρίσματος", λέει ο καθηγητής Andrew Collier Cameron από το πανεπιστήμιο του Αγ. Ανδρέα.
Οι δύο εξωηλιακοί πλανήτες (έξω από το ηλιακό σύστημά μας), που είναι τώρα γνωστοί ως Wasp-1b και Wasp-2b, είναι στους αστερισμούς της Ανδρομέδας και Δελφίνι.
Πολύ καυτοί
Το ένα είναι περίπου 1.000 έτη φωτός από τη γη. Το άλλο είναι σχεδόν στη μισή απόσταση.
Αυτοί οι δύο πλανήτες είναι του τύπου "καυτοί Δίιοι πλανήτες" - δηλαδή πολύ μεγάλοι πλανήτες όπως οι αέριοι γίγαντες στο ηλιακό σύστημά μας, αλλά είναι σε τροχιά γύρω από το γονικό άστρο τους πολύ πιο κοντά τους.
Κι ενώ ο Δίας μας είναι σχεδόν 700 εκατομμύρια χλμ από τον ήλιο και θέλει περίπου 12 έτη για να ολοκληρώσει μια τροχιά, αυτοί οι πλανήτες είναι μόλις μερικά εκατομμύριο χλμ από τα αστέρια τους και θέλουν μόνο μερικές ημέρες για να ολοκληρώσουν μια τροχιά.
Και το γεγονός αυτό τους καθιστά εξαιρετικά καυτούς. Πράγματι, οι επιστήμονες νομίζουν ότι από τους 200 περίπου εξωηλιακούς πλανήτες που έχουν ανιχνευτεί μέχρι σήμερα, οι δύο αυτοί πλανήτες μπορεί να είναι μεταξύ των πιο καυτών. Η θερμοκρασία του Wasp-1b υπολογίζεται να είναι πάνω των 1,800C.
Το πρότζεκτ SuperWasp είναι ένα νέο πρόγραμμα που χρησιμοποιεί οκτώ φακούς και κορυφαίες ποιοτικές CCD κάμερες με ένα ρομποτικό υποστήριγμα.
Υπάρχουν δύο τμήματα: το ένα είναι στο Παρατηρητήριο Λα Πάλμα στις Κανάριες νήσους, το άλλο είναι στο παρατηρητήριο Sutherland στη Νότια Αφρική. Μαζί κτενίζουν ολόκληρο τον ουρανό
Γαλλική λεπτομέρεια
Κάθε νύχτα, τα ρομπότ SuperWasp προσέχουν εκατομμύρια αστέρια για μικρές αποκλίσεις στη φωτεινότητα τους, που να οφείλεται στην κίνηση ενός πλανήτη που περνά πάνω από τον αστρικό δίσκο.
Σε κανονικές περιστάσεις, με μόνο ένα τηλεσκόπιο μικρού πεδίου, οι πιθανότητες να βρεθούν τέτοιες διελεύσεις θα ήταν πολύ μικρές. Αλλά οι πιθανότητες αυξάνονται εντυπωσιακά για το SuperWasp, επειδή τα αυτοματοποιημένα συστήματά του μπορούν να φιλτράρουν ένα τεράστιο σύνολο αστεριών.
Η επιβεβαίωση των νέων ευρημάτων ήρθε νωρίτερα αυτό το μήνα όταν ένωσε η υπεύθυνη επιστημονική ομάδα τις δυνάμεις της με Ελβετούς και Γάλλους χρήστες του Sophie, έναν ισχυρό νέο φασματογράφο που εγκαταστάθηκε στο Παρατηρητήριο της Άνω Προβηγκίας.
Το Sophie μπορεί να ανιχνεύσει εάν υπάρχει μια μικρή αλλαγή στην ταχύτητα ενός άστρου - το αποτέλεσμα της βαρύτητας ενός (αλλά απαρατήρητου) εξωηλιακού πλανήτη, που αναγκάζει το αστέρι να ταλαντώνεται σε διαφορετικές κατευθύνσεις καθώς αυτός στρέφεται γύρω του.
Με άλλα λόγια, το αστέρι εμφανίζεται να ταλαντεύεται κάτω από την επίδραση του μικρότερου συντρόφου του.
"Η συνεργασία μεταξύ των δύο οργάνων είναι ιδιαίτερα ισχυρή - το SuperWasp βρίσκει τους υποψήφιους πλανήτες και καθορίζει τις ακτίνες τους, και το Sophie επιβεβαιώνει τη φύση τους και τους ζυγίζει", τονίζει ο Δρ Don Pollacco, του πανεπιστημιακού Μπέλφαστ και ειδικός του προγράμματος SuperWasp.
Ο στόχος του SuperWasp είναι να βρεθούν οι πλανήτες, που τα περισσότερα ειδικά τηλεσκοπικά συστήματα μπορούν έπειτα να ερευνήσουν πιο αναλυτικά.
Μόλις επιβεβαιωθεί ένας στόχος, οι αστρονόμοι μπορούν να κλείσουν όσο χρόνο επιθυμούν στα διαστημικά παρατηρήτηρια Hubble και Spitzer, για να εξετάσουν το αντικείμενο στα υπέρυθρα μήκη κύματος.
"Οι έρευνες αυτές μας λένε αρκετά για τον καιρό πάνω τους", είπε ο καθηγητής Andrew Collier Cameron, ο οποίος εξήγησε ότι αυτοί οι πλανήτες ζούσαν μια άγρια ζωή.
"Όλα τα θεωρητικά μοντέλα μας λένε ότι αυτοί οι πλανήτες θα πρέπει να έχουν πυκνά νέφη φτιαγμένα ουσιαστικά από "βραχώδεις νιφάδες". Τα είδη των χημικών ουσιών που συμπυκνώνονται για να σχηματίσουν τα νέφη σε αυτές τις υψηλές θερμοκρασίες, είναι αντικείμενα τα οποία στη γη θεωρούμε ως μεταλλεύματα - ολιβίνης, φορστερίτης όλα πυριτικά άλατα μαγνησίου.
Ο καθηγητής Collier Cameron είπε ότι οι αστρονόμοι θέλησαν να προσπαθήσουν να ανακαλύψουν πώς τέτοια καιρικά συστήματα μετέφεραν έντονη θερμότητα γύρω από έναν πλανήτη.
Οι νέοι πλανήτες προέρχονται από τις παρατηρήσεις των πρώτων πέντε μηνών του SuperWasp, που ξεκίνησε το 2004. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών χρόνων, το πρόγραμμα ελπίζει να προσδιορίσει όλα τα διερχόμενα γεγονότα στην περιοχή έρευνας των ρομπότ.
Προς το τέλος του χρόνου, οι γάλλοι επιστήμονες θα προωθήσουν την αποστολή Corot. Σε αυτήν το διαστημικό τηλεσκόπιο θα ψάξει επίσης για διερχόμενος γεγονότα μπροστά από άστρα, αλλά και θα δει πιο βαθιά στον ουρανό από ότι το SuperWasp, ανιχνεύοντας για πλανήτες χαμηλής μάζας, που μπορεί να είναι ίσως λίγο μεγαλύτεροι από τη γη.
Μια νέα έρευνα στον ουρανό έχει κάνει την πρώτη σημαντική ανακάλυψή της - δύο πλανήτες που είναι σε τροχιά γύρω από απομακρυσμένα άστρα.
Ένας πλανήτης όταν περνά μπροστά από το γονικό του άστρο προκαλεί μια ελάττωση της φωτεινότητας του
Το πρόγραμμα SuperWasp χρησιμοποιεί κανονικούς φακούς φωτογραφικών μηχανών και υπερευαίσθητους ανιχνευτές για να ελέγξει άστρα για μικροσκοπικές ελαχιστοποιήσεις στο φως τους, που μπορούν να προδώσουν έναν διερχόμενο πλανήτη.
Τούτο το βρετανικό πρόγραμμα προσδιόρισε διάφορους "υπόπτους πλανήτες" και έδωσε έπειτα τα στοιχεία σε ένα γαλλικό παρατηρητήριο για έλεγχο.
Το τελευταίο χρησιμοποίησε ένα όργανο για να αναλύσει το φως από τα αστέρια με λεπτομέρεια και να επιβεβαιώσει την παρουσία των πλανητών.
"Για να πάρουμε αυτά τα δύο έπρεπε να ερευνήσουμε περίπου 1,1 εκατομμύρια αστέρια και μετά να τα περάσουμε από διάφορα στάδια φιλτραρίσματος", λέει ο καθηγητής Andrew Collier Cameron από το πανεπιστήμιο του Αγ. Ανδρέα.
Οι δύο εξωηλιακοί πλανήτες (έξω από το ηλιακό σύστημά μας), που είναι τώρα γνωστοί ως Wasp-1b και Wasp-2b, είναι στους αστερισμούς της Ανδρομέδας και Δελφίνι.
Πολύ καυτοί
Το ένα είναι περίπου 1.000 έτη φωτός από τη γη. Το άλλο είναι σχεδόν στη μισή απόσταση.
Αυτοί οι δύο πλανήτες είναι του τύπου "καυτοί Δίιοι πλανήτες" - δηλαδή πολύ μεγάλοι πλανήτες όπως οι αέριοι γίγαντες στο ηλιακό σύστημά μας, αλλά είναι σε τροχιά γύρω από το γονικό άστρο τους πολύ πιο κοντά τους.
Κι ενώ ο Δίας μας είναι σχεδόν 700 εκατομμύρια χλμ από τον ήλιο και θέλει περίπου 12 έτη για να ολοκληρώσει μια τροχιά, αυτοί οι πλανήτες είναι μόλις μερικά εκατομμύριο χλμ από τα αστέρια τους και θέλουν μόνο μερικές ημέρες για να ολοκληρώσουν μια τροχιά.
Και το γεγονός αυτό τους καθιστά εξαιρετικά καυτούς. Πράγματι, οι επιστήμονες νομίζουν ότι από τους 200 περίπου εξωηλιακούς πλανήτες που έχουν ανιχνευτεί μέχρι σήμερα, οι δύο αυτοί πλανήτες μπορεί να είναι μεταξύ των πιο καυτών. Η θερμοκρασία του Wasp-1b υπολογίζεται να είναι πάνω των 1,800C.
Το πρότζεκτ SuperWasp είναι ένα νέο πρόγραμμα που χρησιμοποιεί οκτώ φακούς και κορυφαίες ποιοτικές CCD κάμερες με ένα ρομποτικό υποστήριγμα.
Υπάρχουν δύο τμήματα: το ένα είναι στο Παρατηρητήριο Λα Πάλμα στις Κανάριες νήσους, το άλλο είναι στο παρατηρητήριο Sutherland στη Νότια Αφρική. Μαζί κτενίζουν ολόκληρο τον ουρανό
Γαλλική λεπτομέρεια
Κάθε νύχτα, τα ρομπότ SuperWasp προσέχουν εκατομμύρια αστέρια για μικρές αποκλίσεις στη φωτεινότητα τους, που να οφείλεται στην κίνηση ενός πλανήτη που περνά πάνω από τον αστρικό δίσκο.
Σε κανονικές περιστάσεις, με μόνο ένα τηλεσκόπιο μικρού πεδίου, οι πιθανότητες να βρεθούν τέτοιες διελεύσεις θα ήταν πολύ μικρές. Αλλά οι πιθανότητες αυξάνονται εντυπωσιακά για το SuperWasp, επειδή τα αυτοματοποιημένα συστήματά του μπορούν να φιλτράρουν ένα τεράστιο σύνολο αστεριών.
Η επιβεβαίωση των νέων ευρημάτων ήρθε νωρίτερα αυτό το μήνα όταν ένωσε η υπεύθυνη επιστημονική ομάδα τις δυνάμεις της με Ελβετούς και Γάλλους χρήστες του Sophie, έναν ισχυρό νέο φασματογράφο που εγκαταστάθηκε στο Παρατηρητήριο της Άνω Προβηγκίας.
Το Sophie μπορεί να ανιχνεύσει εάν υπάρχει μια μικρή αλλαγή στην ταχύτητα ενός άστρου - το αποτέλεσμα της βαρύτητας ενός (αλλά απαρατήρητου) εξωηλιακού πλανήτη, που αναγκάζει το αστέρι να ταλαντώνεται σε διαφορετικές κατευθύνσεις καθώς αυτός στρέφεται γύρω του.
Με άλλα λόγια, το αστέρι εμφανίζεται να ταλαντεύεται κάτω από την επίδραση του μικρότερου συντρόφου του.
"Η συνεργασία μεταξύ των δύο οργάνων είναι ιδιαίτερα ισχυρή - το SuperWasp βρίσκει τους υποψήφιους πλανήτες και καθορίζει τις ακτίνες τους, και το Sophie επιβεβαιώνει τη φύση τους και τους ζυγίζει", τονίζει ο Δρ Don Pollacco, του πανεπιστημιακού Μπέλφαστ και ειδικός του προγράμματος SuperWasp.
Ο στόχος του SuperWasp είναι να βρεθούν οι πλανήτες, που τα περισσότερα ειδικά τηλεσκοπικά συστήματα μπορούν έπειτα να ερευνήσουν πιο αναλυτικά.
Μόλις επιβεβαιωθεί ένας στόχος, οι αστρονόμοι μπορούν να κλείσουν όσο χρόνο επιθυμούν στα διαστημικά παρατηρήτηρια Hubble και Spitzer, για να εξετάσουν το αντικείμενο στα υπέρυθρα μήκη κύματος.
"Οι έρευνες αυτές μας λένε αρκετά για τον καιρό πάνω τους", είπε ο καθηγητής Andrew Collier Cameron, ο οποίος εξήγησε ότι αυτοί οι πλανήτες ζούσαν μια άγρια ζωή.
"Όλα τα θεωρητικά μοντέλα μας λένε ότι αυτοί οι πλανήτες θα πρέπει να έχουν πυκνά νέφη φτιαγμένα ουσιαστικά από "βραχώδεις νιφάδες". Τα είδη των χημικών ουσιών που συμπυκνώνονται για να σχηματίσουν τα νέφη σε αυτές τις υψηλές θερμοκρασίες, είναι αντικείμενα τα οποία στη γη θεωρούμε ως μεταλλεύματα - ολιβίνης, φορστερίτης όλα πυριτικά άλατα μαγνησίου.
Ο καθηγητής Collier Cameron είπε ότι οι αστρονόμοι θέλησαν να προσπαθήσουν να ανακαλύψουν πώς τέτοια καιρικά συστήματα μετέφεραν έντονη θερμότητα γύρω από έναν πλανήτη.
Οι νέοι πλανήτες προέρχονται από τις παρατηρήσεις των πρώτων πέντε μηνών του SuperWasp, που ξεκίνησε το 2004. Κατά τη διάρκεια των επόμενων τριών χρόνων, το πρόγραμμα ελπίζει να προσδιορίσει όλα τα διερχόμενα γεγονότα στην περιοχή έρευνας των ρομπότ.
Προς το τέλος του χρόνου, οι γάλλοι επιστήμονες θα προωθήσουν την αποστολή Corot. Σε αυτήν το διαστημικό τηλεσκόπιο θα ψάξει επίσης για διερχόμενος γεγονότα μπροστά από άστρα, αλλά και θα δει πιο βαθιά στον ουρανό από ότι το SuperWasp, ανιχνεύοντας για πλανήτες χαμηλής μάζας, που μπορεί να είναι ίσως λίγο μεγαλύτεροι από τη γη.
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
Έτος δέκα ωρών
Νέα κατηγορία πλανητών ανακάλυψε το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble
(Καλλιτεχνική απεικόνιση ενός πλανήτη που απέχει από το άστρο του μόλις 1,2 εκατ. χιλιόμετρα)
Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble ανακάλυψε έξω από το Ηλιακό Σύστημα μια πιθανή νέα κατηγορία πλανητών, οι οποίοι χρειάζονται λιγότερο από μια γήινη ημέρα για να συμπληρώσουν μια πλήρη περιφορά γύρω από τα μητρικά τους άστρα.
Οι αστρονόμοι του Επιστημονικού Ινστιτούτου Διαστημικού Τηλεσκοπίου στη Βαλτιμόρη ανακάλυψαν συνολικά 16 εξωηλιακούς πλανήτες κοντά στο κέντρο του Γαλαξία μας, πιο μακριά από οποιαδήποτε άλλη έρευνα.
Από τους 16 νέους πλανήτες, οι πέντε φαίνεται ότι βρίσκονται τόσο κοντά στα μητρικά τους άστρα ώστε το έτος τους διαρκεί μόλις 10 γήινες ώρες, αναφέρουν οι ερευνητές σε άρθρο που θα δημοσιευτεί την Πέμπτη στο Νature. Η απόσταση των πλανητών από τα άστρα τους είναι σε ορισμένες περιπτώσεις μόλις 1,2 εκατ. χιλιόμετρα, τη στιγμή που η Γη απέχει από τον Ήλιο περίπου 150 εκατ. χιλιόμετρα.
Όλα τα νέα αντικείμενα είναι γίγαντες από αέριο, όπως ο Δίας, αλλά περιφέρονται γύρω από άστρα μικρότερα από τον Ήλιο, αναφέρει το Reuters.
Από το 1995 έως σήμερα έχουν ανακαλυφθεί περίπου 200 πλανήτες εκτός του Ηλιακού Συστήματος, οι περισσότεροι αέριοι γίγαντες μεγαλύτεροι από τον Ήλιο.
Ορισμένοι από τους πλανήτες που είχαν ανακαλυφθεί παλαιότερα απέχουν από τα μητρικά τους άστρα οκτώ φορές λιγότερο από ό,τι απέχει ο Ερμής από τον Ήλιο. Όμως η τροχιακή περίοδος των πλανητών αυτών είναι μεγαλύτερη από ό,τι στους νεοανακαλυφθέντες πλανήτες, καθώς διαρκεί από 1,2 έως 4 γήινες ημέρες.
Οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι οι πλανήτες αυτοί σχηματίστηκαν μακριά από τα άστρα τους αλλά πλησιάσαν λόγω της βαρυτικής έλξης. Όσοι βρεθούν υπερβολικά κοντά τελικά καίγονται από τα άστρα τους.
Η ανακάλυψη πλανητών με τόσο σύντομη τροχιακή περίοδο υποδεικνύει ότι άστρα μικρότερα από τον Ήλιο μπορούν να τραβούν τους πλανήτες πολύ κοντά τους χωρίς να τους καταστρέφουν, γράφουν οι ερευνητές.
Η ανακάλυψη βασίστηκε στο ανεπαίσθητο σκοτείνιασμα του μητρικού άστρου καθώς ο πλανήτης διέρχεται μπροστά του.
news.in.gr
Νέα κατηγορία πλανητών ανακάλυψε το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble
(Καλλιτεχνική απεικόνιση ενός πλανήτη που απέχει από το άστρο του μόλις 1,2 εκατ. χιλιόμετρα)
Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble ανακάλυψε έξω από το Ηλιακό Σύστημα μια πιθανή νέα κατηγορία πλανητών, οι οποίοι χρειάζονται λιγότερο από μια γήινη ημέρα για να συμπληρώσουν μια πλήρη περιφορά γύρω από τα μητρικά τους άστρα.
Οι αστρονόμοι του Επιστημονικού Ινστιτούτου Διαστημικού Τηλεσκοπίου στη Βαλτιμόρη ανακάλυψαν συνολικά 16 εξωηλιακούς πλανήτες κοντά στο κέντρο του Γαλαξία μας, πιο μακριά από οποιαδήποτε άλλη έρευνα.
Από τους 16 νέους πλανήτες, οι πέντε φαίνεται ότι βρίσκονται τόσο κοντά στα μητρικά τους άστρα ώστε το έτος τους διαρκεί μόλις 10 γήινες ώρες, αναφέρουν οι ερευνητές σε άρθρο που θα δημοσιευτεί την Πέμπτη στο Νature. Η απόσταση των πλανητών από τα άστρα τους είναι σε ορισμένες περιπτώσεις μόλις 1,2 εκατ. χιλιόμετρα, τη στιγμή που η Γη απέχει από τον Ήλιο περίπου 150 εκατ. χιλιόμετρα.
Όλα τα νέα αντικείμενα είναι γίγαντες από αέριο, όπως ο Δίας, αλλά περιφέρονται γύρω από άστρα μικρότερα από τον Ήλιο, αναφέρει το Reuters.
Από το 1995 έως σήμερα έχουν ανακαλυφθεί περίπου 200 πλανήτες εκτός του Ηλιακού Συστήματος, οι περισσότεροι αέριοι γίγαντες μεγαλύτεροι από τον Ήλιο.
Ορισμένοι από τους πλανήτες που είχαν ανακαλυφθεί παλαιότερα απέχουν από τα μητρικά τους άστρα οκτώ φορές λιγότερο από ό,τι απέχει ο Ερμής από τον Ήλιο. Όμως η τροχιακή περίοδος των πλανητών αυτών είναι μεγαλύτερη από ό,τι στους νεοανακαλυφθέντες πλανήτες, καθώς διαρκεί από 1,2 έως 4 γήινες ημέρες.
Οι αστρονόμοι πιστεύουν ότι οι πλανήτες αυτοί σχηματίστηκαν μακριά από τα άστρα τους αλλά πλησιάσαν λόγω της βαρυτικής έλξης. Όσοι βρεθούν υπερβολικά κοντά τελικά καίγονται από τα άστρα τους.
Η ανακάλυψη πλανητών με τόσο σύντομη τροχιακή περίοδο υποδεικνύει ότι άστρα μικρότερα από τον Ήλιο μπορούν να τραβούν τους πλανήτες πολύ κοντά τους χωρίς να τους καταστρέφουν, γράφουν οι ερευνητές.
Η ανακάλυψη βασίστηκε στο ανεπαίσθητο σκοτείνιασμα του μητρικού άστρου καθώς ο πλανήτης διέρχεται μπροστά του.
news.in.gr
"Αἰὲν ἀριστεύειν καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων, μηδὲ γένος πατέρων αἰσχυνέμεν»..
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208
ΟΜΗΡΟΣ Ιλιάδα, Ζ 208