_______________________________________ Κυριακή 28 Ιανουαρίου 2007 Κίνηση Φιλοσοφικών και Μεταφυσικών Ομάδων για Ελεύθερη Πνευματική Έκφραση «ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ» _______________________________________ "Η Διαλεκτική σχέση του μέρους με το Όλο και πώς η ανθρωπότητα μπορεί να μεταλλάξει τη μεγαλύτερη 'κατάρα' σε βατήρα για την Ελευθερία"
Μιχάλης Βίνος, ESOTERICA Ποια και πόσα είναι τα βασικά ερωτήματα που θέτει ο Αναζητητής κατά τη διάρκεια της πορείας του; Πολλά και περίπλοκα ή λίγα και απλά, θολά ή σαφή και συγκεκριμένα, όπως και σε όποιο αριθμό και αν εμφανίζονται, είναι μάλλον αδύνατον να μην περιλαμβάνουν τα εξής αναπόφευκτα και πολύ συχνά, συναισθηματικά και νοητικά, άκρως πιεστικά: είναι αυτός ο «δρόμος» ή «δρόμοι» ατομικού ή ομαδικού τύπου; Η τόσο ποθούμενη ατομικότητα ή η ατομική συνείδηση παραχωρεί κάποια στιγμή την αυτοτέλειά της προς χάρη κάποιας γενικότερης ή συνολικότερης σκοπιμότητας; Είναι εντέλει η πλήρης «απελευθέρωση» μία καθαρά «ατομική υπόθεση» ή χρειάζεται μία ιδιαίτερη αναλογία του ενός προς το άλλο στοιχείο(ομαδικό και ατομικό) για να οδηγηθούμε σ’αυτήν; Και αρκετά άλλα σχετικά ή συναγόμενα από τα προηγούμενα…
Εννοείται πως οι απαντήσεις δεν είναι τόσο απλές ούτε και καθόλου εύκολες! Άλλωστε πρόκειται για μία «συζήτηση» πραγματικά πανάρχαια και οι θέσεις σ’αυτήν τόσες πολλές, τόσο ποικίλες και μερικές φορές τόσο φαινομενικά αντικρούουν η μία την άλλη, που θα ήταν τουλάχιστον κενόδοξο να προσπαθήσουμε να δώσουμε μία υποτιθέμενη «τελική» απάντηση στον παρόντα χώρο και χρόνο και με τον τρόπο μίας εισήγησης. Εξάλλου τέτοια απάντηση ίσως να μην μπορεί, ούτως ή άλλως, να δοθεί καθώς, όπως συχνά συμβαίνει με τα εσωτερικά ζητήματα, σημασία δεν έχει η ίδια η απάντηση αλλά τα ερωτήματα και περισσότερο η πορεία προς αυτήν... Σταχυολογώντας όμως κάποιες από τις «ενδιάμεσες» απαντήσεις που είναι δυνατόν να συνεργαστούν μεταξύ τους ή να συντεθούν(χωρίς κατ’ανάγκη και να συμφωνούν), μπορούμε να κάνουμε κάποιες ενδιαφέρουσες νύξεις και να προτείνουμε κάποια ερεθίσματα για περαιτέρω σκέψεις. Καταρχήν, είτε διερευνούμε τη σχέση μεταξύ ατόμου και ανθρωπότητας, είτε μεταξύ κρατών ή εθνοτήτων και της παγκόσμιας κοινότητας, είτε μεταξύ ξεχωριστών γραμμών σκέψης και πρακτικής και του ευρύτερου ρεύματος και συνόλου των φιλοσοφικών και μεταφυσικών θεάσεων, είτε ακόμη μεταξύ των μερών που συναποτελούν ένα άτομο και του ίδιου του ατόμου ως σύνολό τους(και θα μπορούσε κάποιος να βρίσκει τέτοια ζεύγη χωρίς πιθανώς να φτάσει ποτέ σ’ένα τέρμα), οι αναλογίες μεταξύ των οποιωνδήποτε δύο στοιχείων δεν αλλάζουν κατά πολύ. Μόνον οι σχετικές τάξεις μεγεθών των διαλεγόμενων ζευγαριών. Πολύ περισσότερο δεν φαίνεται να μεταβάλλονται οι «νόμοι» που αφορούν αυτές τις σχέσεις, φέρνοντας ίσως στο μυαλό του επίδοξου ερευνητή ξανά την τόσο απλή αλλά θεμελιώδη και βαθιά σε νοήματα αρχή: «Όπως είναι πάνω είναι και κάτω». Λαμβάνοντας ως παράδειγμα και ως υπόθεση εργασίας τη σχέση μεταξύ ενός ανθρώπου(ατόμου) και ενός συνόλου ανθρώπων στο οποίο συμμετέχει ή «ανήκει» οργανικά είτε λειτουργικά – ας πούμε της ανθρωπότητας – και για μεταξύ τους συγκρινόμενο παράγοντα το ζητούμενο της πνευματικής εξέλιξης, ανακαλύπτουμε πως και μέσα στο μέρος-άτομο και στο σύνολο γενικότερα υπάρχουν εγγενή στοιχεία που δεν μπορούν να παραμεριστούν και τα οποία κάνουν την ανάπτυξη του ατόμου να εξαρτάται από την ανάπτυξη του συνόλου και το αντίστροφο. Όπως και να θεωρήσουμε το άτομο, ακόμη και στην πιο ακραία κατάσταση απομόνωσης από άλλα άτομα, δεν είναι δυνατόν να αποκλείσουμε όλους τους παράγοντες που το συνδέουν μ’αυτά. Δηλαδή η οπτική του ατόμου ως εντελώς κλειστό σύστημα που εμπεριέχει τον ίδιο τον σκοπό του, μπορεί να αξιοποιηθεί ως τέτοια μόνο για τεχνητούς – μπορούμε να πούμε «εργαστηριακούς» - στόχους. Ο άνθρωπος θεάται τον εαυτό του ως άνθρωπο μόνον αν αυτό-τοποθετηθεί ως άτομο του είδους «άνθρωπος», αναλαμβάνει δε την ίδια του την ταυτότητα μέσω διαδικασιών σύγκρισης (αντιθετικής ή αναλογικής) με άλλα άτομα του είδους του. Ο άνθρωπος όπως και καθετί άλλο σ’αυτό το σύμπαν, δεν είναι «αυτοφυής». Και μόνο η προέλευσή του, ως βιολογικό ον αλλά και ως ψυχονοητική ακόμη οντότητα σε μεγάλο βαθμό, από άλλα – γονεϊκά – όντα που δεν είναι ο ίδιος, δίνει έναν από τους βασικούς τόνους στην ύπαρξη των πολλαπλών συσχετίσεων. Ως άτομα αλληλοεξαρτούμαστε με χιλιάδες τρόπους, πολλές φορές αδιόρατους, αλλά δεν είναι αναγκαίο να ασχοληθούμε για την οικονομία αυτής της μικρής μελέτης με αυτές, εφόσον υπάρχουν ήδη οι πολύ προφανείς: Πέρα από τις πρακτικές ανάγκες, τροφής, ένδυσης, στέγασης κ.ο.κ. που μάλλον στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων δεν μπορούν να καλυφθούν παντελώς ατομικά, υπάρχουν και άλλων τύπων ανάγκες, που έχουν πιο θεμελιώδη σχέση με την πνευματική πορεία, όπως είναι οι γνωσιακές. Αναγκαστικά, σε αυτήν την Αναζήτηση, θα πρέπει να στηριχτούμε τουλάχιστον σε ένα βασικό σώμα γνώσεων, πληροφοριών και γνωστικών μεθόδων που κάποιοι άλλοι θα αναλάβουν να μας διδάξουν και που συνολικά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν αποκτήματα ή κατακτήσεις της Ανθρωπότητας. Είναι μάλλον αυτονόητο, για παράδειγμα, πως φιλοσοφικού τρόπου σκέψη είναι αδύνατον να αναπτυχθεί σε ένα ον που είναι «tabula rasa» χωρίς να υπάρχουν οι προεγγραφές τουλάχιστον των απαραίτητων εργαλείων γι’αυτήν και σχεδόν σίγουρα και των ερεθισμάτων από προηγούμενους(ή γενικότερα άλλους) στοχαστές, ή των οδηγημάτων από άλλους οδοιπόρους της γνώσης είτε για την γέννησή της, είτε για την ανάπτυξή της. Καθώς ο υποτιθέμενος «ανεξάρτητος» αναζητητής στοχεύει σε όλο και περισσότερο βαθείς στόχους κατανόησης ή θεμελιακές αρχές, αναγκαστικά θα πρέπει να εξάγει απαραίτητα συμπεράσματα διερευνώντας τους μηχανισμούς με τους οποίους συσχετίζονται μεταξύ τους τα όντα οποιουδήποτε μεγέθους. Δεν γίνεται να έχει ως μοναδικό αντικείμενο έρευνας τον εαυτό του. Και εξάλλου θα χρειαστεί να θέσει σε δοκιμασία τις ενδιάμεσες υποθέσεις του… Πού αλλού; Στη συνδιαλλαγή του με άλλα όντα. Ακόμη και αν αυτό γίνεται μόνον ιδεατά, τα άλλα όντα υπάρχουν με όλους τους χαρακτήρες τους στον νοητικό του χώρο! Και στην υποθετική ακόμη περίπτωση(στο πεδίο των φανταστικών σεναρίων) που κάποιο άτομο κατορθώνει να απομονωθεί – ακόμη και νοητικά - σε μία ιδιότυπη τέλεια αυτάρκεια, από κάθε άλλο άτομο και από την ανθρωπότητα συνολικά, κάποια στιγμή στην πορεία των στοχασμών του θα πρέπει να συνδιαλλαγεί με το Σύμπαν ή, για όποιον το προτιμάει, με τη Θεότητα. Τότε αυτόματα θα καταστρέφονταν κάθε προηγούμενη προσπάθεια απομόνωσης, καθώς αυτό το σύνολο που απέφυγε με τόσο κόπο και που μπορεί να ονομαστεί ανθρωπότητα, ανήκει μέσα σε αυτό το ευρύτερο σύνολο με το οποίο έρχεται σε επαφή. Όπως εξάλλου και κάθε «ανθρωπότητα». Συμπληρώνοντας αυτή τη σειρά έκθεσης λογικών αντιφάσεων στον αποκλεισμό του συνόλου από το άτομο, αξίζει να αναφέρουμε έναν άλλον παράγοντα που αλληλεξαρτά το μέρος από το όλο και τα δύο με τη Συνειδητότητα. Για να κατανοήσουμε ένα «όλο» υπάρχουν διάφοροι τρόποι, συνήθως όμως οι περισσότεροι από αυτούς περιλαμβάνουν κάποια μορφή αναλυτικής προσέγγισης. Χωρίζουμε για παράδειγμα το όλο σε μέρη – όσο μικρότερα γίνεται – και εξετάζουμε τα μέρη προσπαθώντας να καταλάβουμε τα χαρακτηριστικά τους, τους μηχανισμούς που τα διέπουν και τις «σκοπιμότητές» τους. Στη συνέχεια ανάγουμε σε όλο και μεγαλύτερα σύνολα εξετάζοντας τις συσχετίσεις τους, έως ότου φτάσουμε ξανά στο όλο που έχουμε υπό εξέταση. Ελπίζουμε, προσθέτοντας και συσχετίζοντας τους ενδιάμεσους μηχανισμούς και σκοπούς, να καταλάβουμε και τον σκοπό του όλου. Να αποκτήσουμε τη συνολική εικόνα συνθέτοντας τις επιμέρους που προήλθαν από την ανάλυσή μας. Αλίμονο… πρόκειται για μία απέλπιδα προσπάθεια… Όπως έχουν υποδείξει αρκετοί Φιλόσοφοι και γενικότερα πνευματικοί άνθρωποι κατά τη διάρκεια των αιώνων, αλλά και σύγχρονοι στοχαστές, τόσο του χώρου της μεταφυσικής Φιλοσοφίας, όσο και της επιστημονικής πρωτοπορίας, είναι αδύνατον να κατορθώσουμε μία πλήρη κατανόηση του σκοπού – με φιλοσοφικούς όρους των τελεολογικών χαρακτηριστικών – του όλου, απλά συγκεντρώνοντας τα μερικά σε ένα σύνολο, έστω και συσχετιζόμενα απόλυτα και όσο ορθά και αν είναι ανεπτυγμένη η μεθοδολογία μας. Η βαθύτερη ουσία πάντα θα μας ξεφεύγει! Χρειάζεται να θεωρήσουμε το Όλο ως Όλο για να κατανοήσουμε τον σκοπό του, είτε είναι το άτομο ως ολότητα, είτε η Ανθρωπότητα, είτε το Σύμπαν, και αυτός ο τρόπος θέασης αλλά και έκθεσής της υπερβαίνει κατά πολύ τις δυνατότητες της έκφρασης με λογικούς όρους. Αγγίζουμε σ’αυτήν την περίπτωση τον χώρο του χαοτικά παράδοξου, του υπερλογικού και του διαισθητικού. Υπάρχει βέβαια και ένας εξαιρετικά πιο απλός τρόπος, τόσο απλός που καταλήγει να φαίνεται αστείος, για να αντιληφθεί κάποιος πως ή να εξετάσει εάν ένα ζητούμενο πνευματικής εξέλιξης για την ανθρωπότητα εξαρτάται από την πνευματική εξέλιξη των ανθρώπων ατομικά. Εκτός από το να περιοριστούμε να πούμε πως η απάντηση στο «πρόβλημα» βρίσκεται μέσα στην ίδια τη διατύπωση της «ερώτησης», μπορούμε να προσθέσουμε το ότι, όποια και να είναι η πραγματική φύση αυτής της πνευματικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας, είναι μάλλον απαραίτητος για να επιτευχθεί ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων που θα την επιζητήσουν και θα την οραματιστούν. Και για να την οραματιστούν θα χρειαστεί να έχουν φροντίσει, σε κάποιο βαθμό τουλάχιστον, τη δική τους πνευματική ανάπτυξη. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο ή καλύτερα ανατροφοδοτούμενο. Αλλά οπωσδήποτε για έναν θαυμάσιο φαύλο κύκλο. Έχοντας μιλήσει ήδη για την Ανθρωπότητα προηγούμενα, είναι μάλλον η στιγμή εδώ να εξετάσουμε κάπως τη σχέση της, δημιουργική ή μη, με τις έννοιες που αναφέρονται στον όρο «παγκοσμιοποίηση» τόσο της ανθρωπότητας, όσο και των υποσυνόλων της, κρατών-εθνών ή ατόμων. Είναι μάλλον περιττό να αναφέρουμε πολλά για το ότι η Ανθρωπότητα είναι ήδη – λογικά τουλάχιστον εξετάζοντάς το – «παγκοσμιοποιημένη», εφόσον για να τη θεωρήσουμε ως τέτοια θα πρέπει οπωσδήποτε να επιλέξουμε κάποια τουλάχιστον κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ των ατόμων του ανθρώπινου γένους. Υπάρχει μία ανθρωπότητα γιατί υπάρχουν άτομα που την αποτελούν και τα οποία ήδη μοιράζονται κάποια στοιχεία. Ποια άλλα όμως μπορούν να μοιραστούν μεταξύ τους, και καλύτερα: ποια προβάλλονται ως τέτοια κοινά στοιχεία από τους μηχανισμούς των μέσων ενημέρωσης(και προφανώς από τα οποιαδήποτε κέντρα εξουσίας που τους ελέγχουν) όταν «συζητείται» η παγκοσμιοποίηση και ποια είναι τα στοιχεία που μπορούν οι Αναζητητές ή οι Μαθητές της εσωτερικής πορείας να αντιληφθούν ή και να αντιτάξουν όταν θεωρούν το γενικότερο σύνολο «Ανθρωπότητα» με την εσωτερική συνοχή και τελεολογική ενότητα(σκοπού) – έστω και παράδοξη; Στην πρώτη περίπτωση είναι εύκολο να καταλάβουμε τουλάχιστον κάποια από τα βασικότερα χαρακτηριστικά αυτής της όψης παγκοσμιότητας: χωρίς να θέλουμε να υποβαθμίσουμε την καθαυτή αξία των οικονομικών παραγόντων, είναι περισσότερο από προφανές πως το ζητούμενο μίας παγκόσμιας «πλατφόρμας εμπορίου» είναι ο πρωταρχικός κινητήρας και αφορμή για την προώθηση της παγκοσμιοποίησης στην εποχή μας. Αν αναλογιστούμε δε, ότι για μία μικρή μερίδα ανθρώπων, που κρατούν όμως σφιχτά τα ηνία της σύγχρονης γεωπολιτικής πραγματικότητας, αυτό το παγκόσμιο ανοιχτό παζάρι διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο για να εξυπηρετήσει αποκλειστικά τα ιδιοτελή τους συμφέροντα και να συνυπολογίσουμε στα μέσα ώθησης, παράγοντες καθόλου επιβοηθητικούς για την καθαρότητα της ανθρώπινης γνώμης, όπως αυτόν της τρομοκρατίας για την καταπολέμηση… της τρομοκρατίας, γίνεται μάλλον σαφές ότι σε αυτόν τον βωμό των επιθυμιών των λίγων, η προάσπιση στοιχείων όπως η διαφορετικότητα έχει πολύ μικρή προτεραιότητα… Και δυστυχώς η γνώση μας ως ανθρωπότητα, βιωματική και επιστημονική, υποδεικνύει πως όταν λιγοστεύει η ποικιλότητα σε ένα σύνολο, αυτό αποκτά γρήγορα χαρακτηριστικά εκφυλιστικά. Ένα τέτοιο, που ταυτόχρονα χρησιμοποιείται σχεδόν ξεδιάντροπα και γι’αυτό σε μεγάλο μέρος αόρατα, είναι η υποτιθέμενη προστασία της ελευθερίας της γνώμης. Μία μικρή «κουταλιά ζάχαρης» για να μπορέσει η ανθρωπότητα να καταπιεί ευκολότερα το πικρό χάπι της καταδυνάστευσής της από τις εγωιστικές διαθέσεις ελαχίστων… αλλά δυνατών. Όμως η ίδια αυτή παγκόσμια επιταγή για την οποία έχουν σπαταληθεί τόνοι μελανιού και για την οποία έχει χυθεί πολύ αίμα, έχει τόσο εξαιρετικά υποβαθμιστεί στην προτεινόμενη ποιότητά της από τους κύκλους της παγκόσμιας κυριαρχίας που μόνον ως ένα ακόμα ύπουλο μέσο για να αποκλείσει την ανάπτυξη της αντίληψης και της συνείδησης απ’όσους γίνεται περισσότερους ανθρώπους μπορεί να ειδωθεί. Σε ένα περιβάλλον όπου δεν προβάλλεται σχεδόν καθόλου ούτε καν η παραμικρότερη ανάγκη στήριξης και επιχειρηματολογίας για να υπάρξει μία γνώμη, πόσο μάλλον η μελέτη για την κατάκτηση της γνώσης η οποία θα έπρεπε να την προκαλεί, η άποψη, η σκέψη και η ίδια η έννοια της γνώσης υποβιβάζεται στο κατώτερο δυνατόν επίπεδο και ταυτίζεται μ’αυτό, πολύ συχνά αφαιρώντας αυταρχικά(με τη δύναμη του αριθμού των πολλών) τη δυνατότητα να ακουσθούν οι λίγες σώφρονες προειδοποιήσεις. Η δυνατότητα έχει γίνει τροχοπέδη και η πρόταση για Ελευθερία των Ιδεών έχει μετατραπεί σε σκλαβιά για το νου. Σε αυτό ακριβώς το σημείο της Ιστορίας που βρισκόμαστε είναι που αποκτά την ιδιαίτερη αξία της και αναγκαιότητα η συμβολή των αυθεντικών αναζητητών όλων των πεδίων. Βασική προϋπόθεση είναι να καταλάβουν – να καταλάβουμε – ότι πιθανώς η πιο ριζοσπαστική, πιο επαναστατική και ταυτόχρονα πιο αποτελεσματική πράξη είναι η απελευθέρωση από τις προκαταλήψεις, εσωτερικές ή εξωτερικά επιβαλλόμενες, ατομικές ή ομαδικές. Ίσως πιο δύσκολη – και μάλλον προαπαιτούμενη – είναι η απελευθέρωση από τις ίδιες τις δικές μας προκαταλήψεις, πριν επιχειρήσουμε να καταδείξουμε στους άλλους τις δικές τους. Δεν φτάνει μόνον να τοποθετηθούμε ως κατακριτές των διαφόρων «πανανθρώπινων κακών». Είναι αναγκαίο να αντιληφθούμε έναν ουσιαστικότερο ρόλο και χρέος για τον εαυτό μας, παραδειγματίζοντας με την δικής μας «πρακτική ελευθερίας» συνεχώς και σε κάθε τομέα της ζωής μας χωρίς κατασκευασμένες εξαιρέσεις που «βολεύουν». Οφείλουμε, και αυτό είναι μία πραγματικά έξυπνη δράση, να αξιοποιήσουμε τα δημιουργικά μέσα που μας παρέχει το σημερινό σύστημα. Μπορούμε και πρέπει να αναδείξουμε και να μεγιστοποιήσουμε την επίδραση των καλύτερων «προϊόντων» αυτής της εποχής στην οποία κληθήκαμε να ζήσουμε και για να το κάνουμε, χρειάζεται να γινόμαστε διαρκώς πιο συνθετικοί-ενοποιητικοί και λιγότερο χωριστικοί. Να βλέπουμε την Αλήθεια στα πονήματα και στη σκέψη των άλλων και όχι μόνο στη δική μας και να αγαπήσουμε αυθεντικά και ολοκληρωτικά καθετί δίκαιο, όμορφο, καλό και αληθινό, όπου και αν αυτό βρίσκεται. Και πράγματι μερικές φορές αυτά τα «αρχετυπικά όντα» ζουν σε εντελώς αναπάντεχους «τόπους». Σε αυτήν την εποχή των μεγάλων αντιφάσεων, των ισχυρών συγκρούσεων νοοτροπιών, της βάναυσης επιβολής των διαθέσεων ύποπτων κέντρων σε ολόκληρα έθνη ή περιοχές της υφηλίου, στο όνομα πάντα της «ελευθερίας» και με την αδυναμία αντίδρασης από τα υποτίθεται «κυρίαρχα» κράτη και τους εικονικούς, πολλές φορές, συνασπισμούς τους, αλλά και στην εποχή των πλέον συγκλονιστικών ανακαλύψεων για τη φύση και τις απαρχές του σύμπαντος, εκτός από την επιλογή της «άνευ όρων παράδοσης» που μας έχει προσφερθεί «απλόχερα», μία άλλη επιλογή έχει αρχίσει να διαφαίνεται. Μία πανίσχυρη δυνατότητα ειρηνικής Επανάστασης, που έχει πιο έντονο τον χαρακτήρα της μονιμότητας καθώς προέρχεται και στοχεύει στις ίδιες τις νοητικές μας δομές και μηχανισμούς, που ανάμεσα σε άλλα μπορεί να πάρει το όνομα «Φιλοσοφία της Συνθετικής Επίγνωσης». Ζούμε την εξέλιξη μίας από τις πιο οδυνηρές στιγμές της Ανθρωπότητας, πιθανώς, αλλά ταυτόχρονα και μίας από τις πλέον θαυμάσιες για την ολιστική ανάπτυξη του ανθρώπινου όντος. Υιοθετώντας μία παραλλαγή κάποιας αρχαίας φράσης, μπορούμε να πούμε πως αυτή οπωσδήποτε είναι «Μία εποχή όπου οι ψυχές μπορούν να ανθίσουν!» |