- "" ΗΛΙΑΚΕΣ"" ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - .-= Η ΓΝΩΣΗ =-.

Νικόμαχε , κάτι τετοια λες , και με βάζεις , πάλι σε καινούργιες σκέψεις . . .

Δεν με παρασύρεις , όμως , αυτή τη φορά .

Συνεχίζοντας , λοιπόν , το σκεπτικό του τελευταίου μηνύματός μου , θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν αμφισβητείται , ασφαλώς , ότι η αναζήτηση των αλληλεπιδράσεων της επιστήμης κάθε εποχής και της λογοτεχνίας ή της τέχνης είναι έργο δύσκολο αλλά και παρακινδυνευμένο . Συχνά όμως αναδύονται κάποιες αξιοσημείωτες πλευρές .

“Στην ιμπρεσιονιστική ζωγραφική”, παρατηρεί η Μαρίνα Λαμπράκη :

“Σε αυτήν την φαινομενολογία του ορατού κόσμου , υπάρχει η προϊδέαση των επιστημονικών θεωριών για τη σχέση ύλης και ενέργειας .Ο τρόπος εξάλλου που αποδίδουν στους πίνακές τους τον χρόνο , σαν μια διάσταση του χώρου , προοιωνίζεται την θεωρία του Αϊνστάιν . Ο χώρος που στος πρώτους ιμπρεσιονιστικούς πίνακες διατηρούσε την ευκλείδια διατύπωσή του , διασαλεύεται και καταλύεται στα τελευταία τους έργα” .

Σε μια ενδιαφέρουσα άλλωστε μελέτη τους , ο καθηγητής φυσικής A. Friedman (για να τον θυμηθούμε , από την αναφορά σ' αυτόν από τον Νικόμαχο) και ο κριτικός της λογοτεχνίας C. Donley σημειώνουν :

“Οι ιδέες του Αϊνστάιν παρήγαγαν μια νέα περιγραφή του Σύμπαντος , μια άποψη του κόσμου τόσο ριζοσπαστική , που οι συνέπειές της ακόμα διαπερνούν την κοινωνία . Επίσης , δημιούργησαν ένα νέο σύνολο θεμελιωδών εικόνων , που προσετέθηκαν στην γλώσσα της κουλτούρας , και βρήκαν εφαρμογές , πέραν της επιστήμης , στην ποίηση , στο μυθιστόρημα , στην τέχνη , ακόμα και στην διαφήμιση” .

Όσο για την κβαντική θεωρία , η διείσδυσή της στην γενική κουλτούρα υπήρξε , ασφαλώς , λιγότερο δραματική από εκείνην της σχετικότητας , που ως ενισχυτικό στοιχείο της είχε , άλλωστε , την μορφή και τον μύθο του Αϊνστάιν .

“Η αβεβαιότητα και η ασυνέχεια έπαιζαν πάντα κάποιον ρόλο στην λογοτεχνία”, συνεχίζουν οι ίδιοι μελετητές , “ακόμα και σαν αντιθέσεις στις τιμημένες αρετές της αιώνιας αλήθειας και της συνέχειας . Στην πολύ σπουδαία εν τούτοις λογοτεχνία του 20ου αιώνα , η απροσδιοριστία , η ασάφεια και ό,τι σχετίζεται με αυτά αποκτούν κεντρική σημασία στο ύφος και στην δομή της και , σποραδικά , θα ήταν δυνατόν να τεκμηριώσει κανείς την ανανέωση του ενδιαφέροντος ως άμεση επίδραση της κβαντικής φυσικής” .

Ο σημαντικός άλλωστε Άγγλος ποιητής , αλλά και ήρωας της αριστεράς W. H. Auden , διερεύνησε την σχέση ανάμεσα στην αρχή της αβεβαιότητας και στον ρόλο της τέχνης και επισημαίνει :

“ Η σύγχρονη επιστήμη κατέστρεψε την πίστη μας στην απλοϊκή παρατήρηση , που βασίζεται στις αισθήσεις . Μας λέει ότι δεν μπορούμε ποτέ να γνωρίσομε πώς είναι στην πραγματικότητα το Σύμπαν . Αυτό αναιρεί την παραδοσιακή αντίληψη της τέχνης ως μιμήσεως , αφού δεν υπάρχει εκεί έξω κάποια φύση για να την μιμηθεί κανείς σωστά ή λανθασμένα . Ένας καλλιτέχνης μπορεί να εκφράσει μόνον την αλήθεια των υποκειμενικών αισθήσεων και αισθημάτων του”.

Σε όλον πάντως τον κορμό της λογοτεχνίας , στο μυθιστόρημα ή στον πεζό λόγο , στο θέατρο και στην ποίηση , οι παραδοσιακές φόρμες εμφανίζουν ρωγμές . Καινούργια στοιχεία κυριαρχούν : χρονικές ανατροπές , μια γεύση του παραλόγου , η τεχνική και οι πρακτικές του υπερρεαλισμού , η αβέβαιότητα των αξιών και του κόσμου .

Παρόμοια στοιχεία ανιχνεύονται λίγο - πολύ στον Κάφκα και στην Βιρτζίνια Γουλφ , στον Καμύ και στον Τζόυς , στο θέατρο του Μπέκετ και του Ιονέσκο , στο κίνημα των ντανταϊστών .

Όσο όμως είναι αλήθεια ότι τα ρεύματα αυτά συμβαδίζουν με τις ανατροπές και τις ρήξεις στην επιστήμη , άλλο τόσο θα ήταν άκρως υπερβολικό να αναζητήσει κανείς στο σύνολο ή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις , σχέσεις αιτίου - αιτιατού .

Φαίνεται ότι η δημιουργικότητα της τέχνης και εκείνη της επιστήμης κινούνται σε δρόμους παράλληλους . Μόνον σπάνια όμως — ίσως σε έναν μη ευκλείδιο κόσμο ! — τέμνονται .

Σημασία αναμφισβήτητη έχει το γενικό φαινόμενο και όχι αναγκαστικά οι επιμέρους συναρτήσεις .

Υ.Γ. : Θα χρειασθεί απ' ότι βλέπω ακόμα ένα μήνυμά μου για να ολοκληρώσω το όλο σκεπτικό .