- Αριστοτέλης και Ορισμός του "αγαθού". - .-= Η ΣΟΦΙΑ =-.

Η μεγάλη δυσκολία της νεότητας (και πολλών μεγαλύτερων από τους νέους) είναι να βγαίνει από μια ακρότητα χωρίς να πέφτει στην αντίθετη .

Γιατί η μια ακρότητα εύκολα περνά στην άλλη , είτε από υπερβολική διόρθωση είτε με άλλο τρόπο : Η ανειλικρίνεια διαμαρτύρεται πάρα πολύ και η ταπεινοφροσύνη αιωρείται πάνω από το βάραθρο της αλαζονείας .

Εκείνοι που έχουν επίγνωση της υπερβολής στην οποία βρίσκονται θα δώσουν το όνομα της αρετής όχι στο μέτρο αλλά στην αντίθετη υπερβολή . Καμιά φορά αυτό είναι καλό .

Αν αντιληφθούμε ότι βρισκόμαστε σε πλάνη στην μια υπερβολή “θα πρέπει να αποβλέψουμε στην άλλη και έτσι θα μπορέσουμε να φθάσουμε στη μεσαία θέση … όπως κάνουν οι άνθρωποι όταν ισιάζουν στραβωμένα ξύλα (Ηθικά , ii , 9) .

Είναι φανερό ότι αυτή η θεωρία του μέτρου είναι η διατύπωση μιας χαρακτηριστικής στάσης που εμφανίζεται σχεδόν σε κάθε σύστημα ελληνικής φιλοσοφίας . Ο Πλάτωνας την είχε στο μυαλό του όταν αποκαλούσε την αρετή αρμονική δράση . Οι Επτά Σοφοί είχαν δημιουργήσει την παράδοση χαράζοντας στον ναό του Απόλλωνος των Δελφών , το ρητό “μηδέν άγαν” – τίποτα σε υπερβολή .

Αλλά το χρυσό μέτρο , λέει ο πραγματιστής φιλόσοφός μας , δεν είναι το όλο του μυστικού της ευτυχίας . Θα πρέπει να έχουμε επίσης έναν αρκετό βαθμό κοσμικών αγαθών . Η φτώχεια κάνει τον άνθρωπο τσιγκούνη και αρπακτικό , ενώ ο πλούτος δίνει στον άνθρωπο εκείνη την απαλλαγή από φροντίδες και πλεονεξία που είναι η πηγή της αριστοκρατικής άνεσης .

“Ο ευγενέστερος από τους εξωτερικούς αυτούς βοηθούς της ευτυχίας , είναι η φιλία “ .

Πραγματικά , η φιλία χρειάζεται πιο πολύ στον ευτυχή παρά στον δυστυχή . Γιατί η ευτυχία πολλαπλασιάζεται όταν μοιράζεται . Έχει μεγαλύτερη σημασία από την δικαιοσύνη :

Γιατί “Όταν οι άνθρωποι είναι φίλοι , η δικαιοσύνη δεν χρειάζεται . . Αλλά όταν οι άνθρωποι είναι δίκαιοι η φιλία εξακολουθεί να είναι μια ευλογία” .

Φιλικά

Κηφεύς

α) επιλέγεται ελεύθερα απο το άτομο..
β) βρίσκεται στο μεσον , στο μέσον όμως το "σε σχέση προς εμάς" το μέσον καθορίζεται απο την λογική , πιστεύω που καθορίζει ο ΦΡΟΝΙΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ , είναι μεσότητα μεταξύ δυο κακιών ... η μια που βρίσκεται απο την πλευρά της υπερβολής και η άλλη απο την πλευρά της έλλειψης ...και ακόμη με το νόημα ότι ορισμένες κακίες αποτελούν έλλειψη και άλλες πάλι υπερβολή σε σχέση με αυτό που πρέπει , είτε στα πάθη , είτε στις πράξεις ... ενώ η αρετή ΚΑΙ ΒΡΙΣΚΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΓΕΙ ΤΟ ΜΕΣΟΝ!

Ιδιαίτερη έμφαση δε ,δίνει στην ειδοποιό διαφορά και νοηματοδότηση των εννοιών "κινούμαι" και "διάκειμαι" ,όπου επι τη συλλήψη της διαφοράς των δυο αυτών εννοιων , μπορεί να "ανακατασκευασθεί" επι του πιο συγκεκριμένου κάθε σκέψη μας και επι μέρους προσέγγισή μας..!

Επίσης η προσέγγιση αυτού του μεγάλου δάσκαλου , ως προς την αρετή και που καμμιά σχέση δεν έχει , με οτιδήποτε αναφερόμενο στην αρετή απο άλλες φιλοσοφίες - ιδεολογίες...

quote:

---

Εαρνός: Θα σταθώ , στα οσα αναφέρει ο Αριστοτέλης , περί αρετής και την οποία ορίζει ως μια Έξη, που...

α) επιλέγεται ελεύθερα απο το άτομο..
β) βρίσκεται στο μεσον , στο μέσον όμως το "σε σχέση προς εμάς" το μέσον καθορίζεται απο την λογική , πιστεύω που καθορίζει ο ΦΡΟΝΙΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ , είναι μεσότητα μεταξύ δυο κακιών ... η μια που βρίσκεται απο την πλευρά της υπερβολής και η άλλη απο την πλευρά της έλλειψης ...και ακόμη με το νόημα ότι ορισμένες κακίες αποτελούν έλλειψη και άλλες πάλι υπερβολή σε σχέση με αυτό που πρέπει , είτε στα πάθη , είτε στις πράξεις ... ενώ η αρετή ΚΑΙ ΒΡΙΣΚΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΓΕΙ ΤΟ ΜΕΣΟΝ!

Ιδιαίτερη έμφαση δε ,δίνει στην ειδοποιό διαφορά και νοηματοδότηση των εννοιών "κινούμαι" και "διάκειμαι",όπου επι τη συλλήψη της διαφοράς των δυο αυτών εννοιων , μπορεί να "ανακατασκευασθεί" επι του πιο συγκεκριμένου κάθε σκέψη μας και επι μέρους προσέγγισή μας..!

Επίσης η προσέγγιση αυτού του μεγάλου δάσκαλου , ως προς την αρετή και που καμμιά σχέση δεν έχει , με οτιδήποτε αναφερόμενο στην αρετή απο άλλες φιλοσοφίες - ιδεολογίες...

soul

---

Ου τα πάντα τοις πάσι ρητά

“Ο φίλος είναι μια ψυχή σε δυο σώματα” .

Αλλά η φιλία υπονοεί λίγους φίλους αντί πολλούς . “Όποιος έχει πολλούς φίλους , δεν έχει κανέναν φίλο”. Και “να είναι κανείς φίλος με πολλούς με τον τρόπο της τέλειας φιλίας , είναι αδύνατο” .

Η διαλεχτή φιλία απαιτεί μάλλον διάρκεια παρά μεγάλη ένταση . Κι’αυτό υπονοεί σταθερότητα του χαρακτήρα . Στην αλλαγή του χαρακτήρα πρέπει να αποδώσουμε το διαλυτικό καλειδοσκόπιο της φιλίας .

Η φιλία απαιτεί ισότητα . Γιατί η ευγνωμοσύνη της δίνει στην καλύτερη περίπτωση μια ολισθηρή βάση .

“Γενικά πιστεύεται ότι οι ευεργέτες έχουν περισσότερη φιλία προς τα αντικείμενα της καλοσύνης τους παρά αυτοί για κείνους . Η εκτίμηση του ζητήματος που ικανοποιεί τους περισσότερους είναι ότι οι μεν είναι οφειλέτες και οι άλλοι δανειστές … και έτσι οι οφειλέτες θέλουν να φύγουν οι δανειστές τους από τη μέση , ενώ οι δανειστές ενδιαφέρονται να διατηρηθούν οι οφειλέτες τους” .

Ο Αριστοτέλης απορρίπτει αυτή την ερμηνεία . Προτιμά να πιστεύει ότι η μεγαλύτερη τρυφερότητα του ευεργέτη πρέπει να εξηγηθεί ως αντίστοιχο με την αγάπη του καλλιτέχνη προς το έργο του , ή της μητέρας προς το παιδί της . Αγαπούμε εκείνο που έχομε κάνει (Ηθικά , viii , και ix) .

Και όμως , παρ’όλο ότι εξωτερικά αγαθά και εξωτερικές σχέσεις είναι αναγκαίες για την ευτυχία , η ουσία της παραμένει μέσα μας , σε σαφή γνώση και καθαρότητα ψυχής . Ασφαλώς η ηδονή των αισθήσεων δεν είναι ο τρόπος – αυτός ο δρόμος είναι ένας κύκλος – όπως ο Σωκράτης διατύπωσε την ωμότερη επικούρεια ιδέα , ξύνομε ό,τι μας τρώει και μας τρώει ό,τι ξύνομε . Ούτε μια πολιτική σταδιοδρομία είναι ο τρόπος . Γιατί σ’αυτήν βαδίζομε σύμφωνα με τα κέφια του λαού . Και τίποτε δεν είναι τόσο ασταθές όσο το πλήθος .

Όχι, η ευτυχία πρέπει να είναι μια απόλαυση του πνεύματος . Και πρέπει να την εμπιστευόμαστε μόνο όταν προέρχεται από την επιδίωξη ή την κατάκτηση της αλήθειας .

“Η δραστηριότητα της διάνοιας … δεν αποβλέπει σε άλλον σκοπό πέρ’από τον εαυτό της , και βρίσκει μέσα της την ευχαρίστηση που την παρακινεί για περεταίρω δράση . Και εφόσον οι ιδιότητες της αυτάρκειας , του ακαταπόνητου και της ικανότητας για ανάπαυση … ανήκουν πλήρως σ’αυτή την ασχολία , σ’αυτήν πρέπει να υπάρχει η τέλεια ευτυχία” .

Φιλικά

Κηφεύς

Όσον αφορά τις βασικές αντιλήψεις στο πεδίο της μεταφυσικής , η συμφωνία είναι μεγαλύτερη της διαφωνίας .

Εδώ προκύπτει το εξής ζήτημα : Τι είναι εκείνο το οποίο καταπολέμησε ο Αριστοτέλης στην περί ιδεών διδασκαλία του Πλάτωνα ;

Η πολεμική το Αριστοτέλη στρέφεται ακριβώς κατά του σημείου εκείνου , στο οποίο εδράζεται η Πλατωνική ηθική , δηλαδή εναντίον της αυτοτελούς υπόστασης , την αυθυπαρξίας των ιδεών , η οποία εγγυάται την ύπαρξη ενός υπερβατικού κόσμου , προς τον οποίο ο Πλάτωνας συνδέει στο σύνολό τους τις αντιλήψεις του περί του ηθικού βίου .

Ο Αριστοτέλης δεν απορρίπτει ό,τι ανήκει στο ιδεατό "είναι" , αλλά αποκρούει τον χωρισμό του από την ύλη , (εξαιρέσει της καθαρής νόησης και της θεότητας) . Αλλά εφόσον το ιδεατό και πνευματικό "είναι" υφίσταται μόνο υπό αισθησιακή μορφή , η ηθική δράση πρέπει να νοηθεί μόνο σαν συνδεδεμένη προς τον κόσμο τον προσιτό στην αισθησιακή αντίληψη . Γι’αυτό , ο Αριστοτέλης , θέλει να εξακριβώσει τι είναι το αγαθό για τον άνθρωπο μέσα στο πλαίσιο της αισθησιακής , εμπειρικής ύπαρξής του .

Ο Αριστοτέλης συμμερίζεται την γνώμη του Πλάτωνα , ότι το άτομο μπορεί να αποκτήσει “το ύψιστο αγαθό” μόνο σαν μέλος της πολιτείας . Γι’αυτό συνδέει την ηθική του στενά με την πολιτική και ορίζει τον άνθρωπο σαν “πολιτικό όν” . Ο φιλόσοφός μας θεωρεί την ζωή του ατόμου ως μέλους της πολιτείας τελειότερη , όχι μόνο διότι με αυτήν πραγματοποιούνται υψηλότεροι σκοποί από εκείνους τους οποίος μπορεί να πετύχει μεμονωμένο άτομο , αλλά προ παντός διότι η πραγμάτωση ατομικών σκοπών εξασφαλίζεται πλήρως με την βοήθεια της πολιτείας . Τόσο ως προς την πολιτεία , όσο και ως προς το άτομο , οι σκοποί αυτοί συνίστανται στην απόκτηση της “ευδαιμονίας” .

Ο Αριστοτέλης δεν έχει καμία αμφιβολία ότι το περιεχόμενο «του αγαθού» είναι η ευδαιμονία .

Οι γνώμες μόνο διαφέρουν , σε ό,τι αφορά στο είδος της ευδαιμονίας και τον τρόπο ή το μέσο , με το οποίο αυτή εξασφαλίζεται . Το ότι η αισθησιακή ηδονή , ο πλούτος , οι τιμές πρέπει να θεωρούνται ως αγαθά , φαίνεται , ότι κατά κάποιο τρόπο , αυτονόητο στον Αριστοτέλη . "Αλλά τα αγαθά αυτά δεν είναι το ύψιστο αγαθό , διότι αυτό μπορεί να πηγάσει μόνο από την καθαρή νόηση” . Να λοιπόν ακόμη ένα σημείο , στο οποίο οι αντιλήψεις του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα συναντώνται .

Φιλικά

Κηφεύς

Με την έννοια αυτή ο Αριστοτέλης διακρίνει τις αρετές , σύμφωνα με την κατεύθυνση της ενέργειας της νόησης .

Κατά την θεωρητική της δράση , η νόηση συγκεντρώνεται στον εαυτό της , χωρίς να έρχεται σε επικοινωνία με τις λοιπές ψυχικές δυνάμεις .

Κατά την πρακτική ενέργειά της περιστέλλει και καθοδηγεί τις ορέξεις .

Έτσι η θεωρητική νόηση αποκαλύπτεται στο “διανοείσθαι” και η πρακτική στο “βούλεσθαι” .

Σε κάθε μια από τις κατευθύνσεις αυτές αντιστοιχούν ιδιάζουσες αρετές :

Στην θεωρητική (διανοείσθαι) οι διανοητικές , δηλαδή η σοφία , η σύνεση και η φρόνηση .

Στην πρακτική (βούλεσθαι} οι ηθικές , δηλαδή η ελευθεριότητα , η σωφροσύνη , η ανδρεία , η αυτοκυριαρχία κλπ.

Τα παραπάνω δύο είδη των αρετών (διανοητικές και ηθικές) , όπως ανέφερε και ο φίλος Dying_Incubus , τις έχει ήδη πολύ εύστοχα επισημάνει και ο elo στο πρώτο μήνυμά του .

Σύμφωνα με το πνεύμα της παραπάνω εκτεθείσης σχηματικής διαίρεσης των αρετών , μόνον οι ηθικές αρετές σχετίζονται με την ηθική δράση με την κυριολεκτική σημασία της λέξης . Οι διανοητικές είναι και αρετές , αλλά και ικανότητες . Αυτές μπορούν μεν να ενισχύουν σε μέγιστο βαθμό τις πραγματικές αρετές , προ παντός την μεγαλύτερη από αυτές , την δικαιοσύνη, αλλά αυτό γίνεται μόνον εφόσον εξασκούν επίδραση πάνω στην βούληση, με άλλα λόγια , εφόσον οι διανοητικές αρετές μεταβάλλονται σε ηθικές .

Ο Αριστοτέλης , από την άποψη αυτή , αποκρούει το γνωστό αξίωμα του Σωκράτη , ότι αρετή είναι γνώση , και τον ισχυρισμό του ότι : “ουδείς εκών κακός” .

Εδώ πρέπει να τονίσουμε το γεγονός , ότι η διαίρεση αυτή των αρετών αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες ανακαλύψεις επί φιλοσοφικού πεδίου , διότι για πρώτη φορά χαράχθηκαν με ασφάλεια τα όρια της ηθικής . Ο Πλάτωνας θεωρεί σαν όργανο του “ηθικώς ενεργείν” την νόηση . Αλλά ο ισχυρισμός αυτός οδήγησε σε μια φανερή υπερτίμηση της νόησης . Ο Πλάτωνας δεν διακρίνει την διαφορά μεταξύ του διανοείσθαι και του βούλεσθαι .

Σε συνδυασμό με τα προηγούμενα , δηλαδή ότι η αρετή είναι καθοδήγηση της βούλησης, που συντελείται κάτω από την επίδραση της νόησης , πρέπει να παρατηρήσουμε , ότι με τον τρόπο αυτό δεν καθορίζεται το πραγματικό περιεχόμενο της αρετής με την κυριολεκτική σημασία της λέξης .

Φιλικά

Κηφεύς

Έτσι , κατά την ερμηνεία της γενικής έννοιας της αρετής δεν πρόκειται πάλι για υλικούς (κατά κάποιο τρόπο) καθορισμούς , αλλά περί τυπικού κριτήριου , βάσει του οποίου καθορίζονται οι διάφορες αρετές .

Κατά τον Αριστοτέλη , όλες οι ορέξεις , τα συναισθήματα και τα πάθη κινούνται μεταξύ αντιθέσεων , που σαν συνέπεια αυτού του γεγονότος είναι ότι και τα ηθικά παραπτώματα που οφείλονται στην αχαλίνωτη δράση αυτών των ορέξεων , παρουσιάζουν αντιθέσεις .

Διευκρινίζοντας περισσότερο αυτά που προαναφέραμε : Σε κάθε ελάττωμα ανταποκρίνεται άλλο ελάττωμα με αντίθετα χαρακτηριστικά γνωρίσματα : στην φιλαργυρία η σπατάλη , στην δειλία η ασύνετη τόλμη , στην υπεροψία η δουλοπρέπεια . Έτσι με δεδομένο ότι η αρετή συνίσταται στην αναχαίτιση των ορέξεων , έπεται ότι αυτή έγκειται στο ότι τηρεί μεταξύ δύο αντιθέσεων την μέση οδό

Πράγματι μεταξύ δυο ελαττωμάτων υπάρχει μια ιδιότητα , την οποία μπορούμε να θεωρήσουμε σαν αρετή και την άσκησή της σαν προϋπόθεση ανθρώπινης ευδαιμονίας . Έτσι η ανδρεία είναι η μέση οδός μεταξύ της δειλίας και της ασύνετης τόλμης , η αυτοκυριαρχία μεταξύ της φιληδονίας και της ασκητικής περιφρόνησης της ευτυχίας , η γενναιοδωρία μεταξύ της φιλαργυρίας και της σπατάλης , η μεγαλοψυχία μεταξύ της δουλοπρέπειας και της έπαρσης , η υπερηφάνεια μεταξύ της αχαλίνωτης φιλοδοξίας και της ψεύτικης μετριοφροσύνης , η πραότητα μεταξύ της ηλιθιότητας και της οξυθυμίας κλπ.

Αλλά το αποκορύφωμα των διαφόρων αρετών εκπροσωπεί η “δικαιοσύνη” , η οποία κατά τον Αριστοτέλη , βρίσκεται στην μέση οδό μεταξύ του αδικείν και του αδικείσθαι , ή συνίσταται στο να παίρνει κανείς ό,τι του ανήκει πράγματι , ούτε υπέρμετρα πολύ ούτε πάρα πολύ λίγο . Αλλά η δικαιοσύνη είναι εφικτή μόνο στην πολιτεία , διότι η άσκησή της χωρίς την ύπαρξη δικαίων νόμων είναι αδύνατη .

Η ρεαλιστική κατεύθυνση της Αριστοτελικής ηθικής φαίνεται από το γεγονός ότι ενώ ο Πλάτωνας θεωρεί σαν ταπεινότερη αρετή την σωφροσύνη , αντίθετα ο Αριστοτέλης την θεωρεί σαν πηγή όλων ωτν αρετών , ακόμη και της δικαιοσύνης .

Χαρακτηριστική είναι επίσης και η σημασία , την οποία ο φιλόσοφός μας αποδίδει στην ηδονή και τα υλικά αγαθά . Ναι μεν τα αγαθά αυτά έχουν γι’αυτόν κατώτερη αξία , παρ’όλα αυτά φαίνονται απαραίτητα στον Αριστοτέλη , για τον λόγο ότι πρώτα αυτά είναι τα βοηθητικά μέσα για την ανάπτυξη και την άσκηση των πραγματικών αρετών . Έτσι η ανδρεία προϋποθέτει την υγεία του σώματος , η γενναιοδωρία τον πλούτο . Επειδή δε αυτά τα υλικά αγαθά αποτελούν ηθικά βοηθητικά μέσα , αποτελούν πηγή πραγματικής ηδονής και ικανοποίησης μόνο γι’αυτούς που ασκούν την αρετή .

Φιλικά

Κηφεύς

Κατά τον Αριστοτέλη , αν τον ερμηνεύω σωστά ,το “ύψιστο αγαθό” του ανθρώπου , ο σκοπός όλων των πράξεων και ενεργειών του , δηλαδή η ευδαιμονία , μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με την άσκηση της αρετής , και επειδή ο άνθρωπος δεν ζει μεμονωμένος , αλλά είναι μέλος , κατά κάποιο τρόπο , οργανικό μιας κοινωνικής ομάδας , ο δε προορισμός του εκτελείται μόνο μέσα σ’αυτήν και με αυτήν , ο φιλόσοφός μας πραγματεύεται το θέμα των αρετών , σαν αναπόσπαστο μέρος της περί πολιτείας διδασκαλίας του . Η αποστολή της πολιτείας συνίσταται στο να κάνει ευτυχείς τους υπηκόους της , με το να καθοδηγεί αυτούς και να τους συγκρατεί στην οδό της αρετής . Έτσι , οι σκοποί του ατόμου συμπεριλαμβάνονται στους σκοπούς της πολιτείας , όπως το μερικό εμπεριέχεται στο γενικό .

Φιλικά

Κηφεύς

quote:

---

Όπως προκύπτει από αυτά που έχουν εκτεθεί μέχρι τώρα , η ηθική του Αριστοτέλη είναι ατομικιστική , δεδομένου ότι σαν “μεγαλύτερο αγαθό” θεωρείται η ευδαιμονία του ατόμου , και ότι οι αρετές θεωρούνται σαν ιδιότητες της ψυχής , οι οποίες κάνουν εφικτή την πραγματοποίηση του σκοπού αυτού .

Κατά τον Αριστοτέλη , αν τον ερμηνεύω σωστά ,το “ύψιστο αγαθό” του ανθρώπου , ο σκοπός όλων των πράξεων και ενεργειών του , δηλαδή η ευδαιμονία , μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με την άσκηση της αρετής , και επειδή ο άνθρωπος δεν ζει μεμονωμένος , αλλά είναι μέλος , κατά κάποιο τρόπο , οργανικό μιας κοινωνικής ομάδας , ο δε προορισμός του εκτελείται μόνο μέσα σ’αυτήν και με αυτήν , ο φιλόσοφός μας πραγματεύεται το θέμα των αρετών , σαν αναπόσπαστο μέρος της περί πολιτείας διδασκαλίας του . Η αποστολή της πολιτείας συνίσταται στο να κάνει ευτυχείς τους υπηκόους της , με το να καθοδηγεί αυτούς και να τους συγκρατεί στην οδό της αρετής . Έτσι , οι σκοποί του ατόμου συμπεριλαμβάνονται στους σκοπούς της πολιτείας , όπως το μερικό εμπεριέχεται στο γενικό .

Φιλικά

Κηφεύς

Ου τα πάντα τοις πάσι ρητά

---

soul

Οι πραγματικές (ηθικές) και οι διανοητικές αρετές συνδέονται κατά κάποιο τρόπο μεταξύ τους . Ο Αριστοτέλης διακρίνει πέντε διανοητικές αρετές , ή όπως θα τις ονομάζαμε σήμερα , μεταχειριζόμενοι έναν ακριβέστερο χαρακτηρισμό , ικανότητες ή δεξιότητες .

Αυτές είναι η επιστήμη , η τέχνη , η σύνεση , η φρόνηση και η σοφία . Από αυτές πάλι η επιστήμη , η φρόνηση και η σοφία έχουν θεωρητικότερο χαρακτήρα , η τέχνη και η σύνεση πρακτικότερο , αφού οι μεν πρώτες εκδηλώνονται μόνο εσωτερικά , δηλαδή μέσα στο "διανοείσθαι", οι δε δεύτερες και εξωτερικά , δηλαδή με ενέργειες .

Αλλά οι αρετές ή δεξιότητες αυτές βρίσκονται πάλι σε στενότερη επικοινωνία με την βούληση και συνεπώς συγχρόνως με τις ηθικές αρετές . Αυτό ισχύει προπαντός στην σύνεση , την οποία ο Αριστοτέλης θεωρεί σαν συμβουλευτική δράση , με την οποία , σε ορισμένες περιπτώσεις , γίνεται εφικτή η εξακρίβωση του σωστού . Ναι μεν η σύνεση δεν είναι η πηγή των αρετών , οι οποίες γεννιούνται , όπως είπαμε παραπάνω , από την δρώσα δύναμη πάνω στην μέση οδό μεταξύ αντιθέσεων , αλλά είναι αρετή , που εμφανίζει στην ηθική δράση σκοπούς , διότι δείχνει στην βούληση την σωστή μέση οδό που πρέπει να ακολουθήσει . Έτσι η σύνεση γίνεται , κατά κάποιο τρόπο δάσκαλος της βούλησης . Έτσι δε όπως σε κάθε αγωγή , και εδώ αποδίδεται ιδιάζουσα σημασία στην καθ έξιν και την από αυτήν προερχόμενη ορμεμφυτική άσκηση .

Πάνω στην καθ έξιν ισορροπία μεταξύ αλληλοσυγκρουόμενων ροπών στηρίζεται η εγκράτεια , την οποία ο Αριστοτέλης θεωρεί σαν προκαταρκτικό όρο κάθε αρετής .

Φιλικά

Κηφεύς

Ο άνθρωπος , σύμφωνα με την φύση του , μπορεί να ασκεί την αρετή μόνο μέσω της πολιτείας , αφού πλάστηκε σαν μέλος της από αυτήν την ίδια , διότι , σαν άτομο δεν είναι αυτάρκης . Αλλά αυτάρκεις δεν είναι ούτε οι οικογένειες και οι ομάδες οικογενειών που απαρτίζουν τις κοινότητες της υπαίθρου . Τέτοια είναι μόνο η πολιτεία , που αποτελεί τον σκοπό , την πραγμάτωση του οποίου επιδιώκει η φυσική εξέλιξη της ανθρώπινης ζωής .

Η πολιτεία είναι μια πραγματική ολοκλήρωση , επειδή δε το όλον είναι φύσει προγενέστερο των μερών και σκοπός προγενέστερος της εξέλιξης , την οποία επιδιώκει , η πολιτεία είναι προγενέστερη της κοινότητας , της οικογένειας και του ατόμου , αν και εμφανίζεται τελευταία κατά την χρονική εξέλιξη . Η πολιτεία είναι και αυτή φαινόμενο της ζωής , αλλά ο κύριος σκοπός της συνίσταται στην εξασφάλιση μιας αγαθής , δηλαδή μιας ενάρετης και ευτυχούς συμβίωσης των μελών , από τα οποία απαρτίζεται .

Αυτή η σχέση μεταξύ της πολιτικής και της ηθικής δείχνει καθαρά , ότι δεν είναι πλέον ατομικιστική η άποψη του Αριστοτέλη .

Αντίθετα επανεμφανίζεται η διμερής κατεύθυνση , που διέπει ολόκληρη την κοσμοθεωρία του . Δηλαδή , καθώς ακριβώς το οντολογικό πρόβλημα , που αφορά την πραγματικότητα ως προς το κάθε μέρος του και το γενικό , δεν λύνεται μονομερώς , όπως προκύπτει από τα παραπάνω , έτσι και στο ζήτημα , αν ο σκοπός της ζωής έγκειται στην ευδαιμονία του ατόμου ή του συνόλου , δεν δίνεται λύση μονομερής . Ναι μεν από το γεγονός , ότι το άτομο είναι μέλος αδιάσπαστο ενός συνόλου , τίθεται το κέντρο βάρους στο σύνολο , εν τούτοις όμως ο σκοπός της πολιτείας συνίσταται στο να παρέχει σε όλους τους πολίτες την δυνατότητα μιας ζωής ενάρετης και ευδαίμονης .

Φιλικά

Κηφεύς

Ήδη οι πρώτες σελίδες των «Ηθικών Νικομαχείων» δείχνουν την ρεαλιστική κατεύθυνση του Αριστοτέλη στο πεδίο της ηθικής . Ο φιλόσοφός μας εξετάζει την ζωή και την ψυχή του ανθρώπου , όπως φαίνονται σ’αυτόν στην πραγματικότητα . Μελετάει τους ανθρώπους αντικειμενικά με τις αγαθές ιδιότητές τους , αλλά και με τις εγωιστικές ροπές και διαθέσεις τους . Παντού διακρίνεται η πρόθεσή του να στηρίζεται στο στερεό έδαφος της εμπειρίας και να καθοδηγείται από θετικά κριτήρια . Σε αντίθεση με τον Πλάτωνα , έχει πάντοτε το βλέμμα του στραμμένο προς την γη , την κοιλάδα αυτή με τις μυστηριώδεις αντινομίες , τους στεναγμούς και τα δάκρια , και όχι προς τον ουρανό των αστεριών .

Πρέπει εδώ να υπογραμμίσουμε το γεγονός , ότι στην φιλοσοφία της Ελληνικής αρχαιότητας το ηθικό πρόβλημα συνοψίζεται στην εξής ερώτηση : «τι είναι εκείνο που κάνει τον άνθρωπο πραγματικά ευτυχή» ; Το μέσο , με το οποίο εξασφαλίζεται η πραγματική ευδαιμονία , καλείται «ηθική» . Συνεχίζοντας , η ηθική των Αρχαίων είναι , ως επί το πλείστον , «ατομιστική διδασκαλία περί αρετής» . Εν τούτοις η διδασκαλία αυτή δεν είναι «ατομιστική ηθική» . Τα αντικειμενικά γεγονότα , από τα οποία δημιουργούνται οι συνθήκες του ηθικού βίου , η πολιτεία και η κοινωνία , θεωρούνται δεδομένα . Ολόκληρη η σφαίρα των ηθικών σκοπών , που βρίσκει στους νόμους και τα ήθη την έκφρασή της , δεν διερευνάται , αλλά προϋποτίθεται . Οι περί αρετής ιδέες των Ελλήνων ηθικολόγων δείχνουν , ότι γι’αυτούς το σπουδαιότερο αντικείμενο ηθικών σκοπών είναι η πολιτεία και όχι το άτομο . Ναι μεν η σοφία , η ανδρεία , η σύνεση , η σωφροσύνη , η δικαιοσύνη κάνουν , σαν τέτοιες , τους κατόχους τους ευδαίμονες , συγχρόνως , όμως , είναι είδη ενεργειών , οι οποίες επιδιώκουν περισσότερο το αγαθό του συνόλου παρά την ευτυχία του ατόμου . Έτσι η ζωή της πολιτείας είναι τελειότερη της ζωής του ατόμου , όχι μόνο επειδή το άτομο έχει ανάγκη της κοινότητας για την πραγματοποίηση των σκοπών του , αλλά διότι οι σκοποί της πολιτείας , αυτοί καθεαυτοί , είναι ανώτεροι των σκοπών του ατόμου . Με άλλα λόγια : Το άτομο υπάρχει για την πολιτεία και όχι η πολιτεία για το άτομο .

Φιλικά

Κηφεύς

quote:

---

Με άλλα λόγια : Το άτομο υπάρχει για την πολιτεία και όχι η πολιτεία για το άτομο .

Φιλικά

Κηφεύς

Ου τα πάντα τοις πάσι ρητά

---

soul

quote:

---

Εαρινός: Ασφαλώς υπήρχαν όλοι εκείνοι οι λόγοι , οι οποίοι "υποκειμενικοποιούσαν" τον Αριστοτέλη στην ψυχή -συλλογικη ψυχή" της κοινωνίας και έχω την αίσθηση , ότι ορθώς με τα τότε δεδομμένα αναφερόταν στην ύπαρξη και "διατήρηση" της Πολιτείας , μιας και αυτή ήταν και είναι και θα είναι πάντα -κατα την γνώμη μου- η προϋπόθεση επιβίωσης αλλα και "ευ-δαιμονίας- του ατόμου...
Η μόνη μου αν μπορούσα να το πώ "ένσταση" είναι ότι: "Την κοινωνία την διαμορφώνουν οι πολίτες της και οι πολίτες διαμορφώνονται απο την πολιτεία και τις αξίες που αυτή προτάσσει και εκ των οποίων νοη-ματοδοτούνται τα μέλη της"...θα μπορούσα να πώ δε , ότι λειτουργεί το όλο σύστημα σαν συγκοινωνούντα δοχεία και ότι όλα ξεκινούν και έχουν ως αφετηρία τον άνθρωπο και ότι όλα τίθενται και θα πρέπει να τίθενται αλλα και να οργανώνονται για τον ίδιο τον άνθρωπο!

soul

---

Ας συνοψίσουμε τις διαφωνίες μας . Μας / με ενόχλησε στην αρχή με την επιμονή του στην λογική . Θεωρεί τον συλλογισμό του ως περιγραφή του τρόπου που σκέφτεται ο άνθρωπος , ενώ απλώς περιγράφει τον τρόπο που ο άνθρωπος ντύνει τη σκέψη του για να πείσει ένα άλλο πνεύμα . Υποθέτει ότι η σκέψη αρχίζει με προϋποθέσεις και ζητάει τα συμπεράσματά τους , ενώ στην πραγματικότητα η σκέψη αρχίζει με υποθετικά συμπεράσματα και ζητάει τις προϋποθέσεις που τα δικαιολογούν . Αλλά πόσο ανόητοι θα είμαστε αν λησμονούσαμε ότι δύο χιλιάδες χρόνια άλλαξαν απλώς τα δευτερεύοντα της λογικής του Αριστοτέλη , ότι ο Occam και ο Bacon και ο Mill , και τόσοι άλλοι , δεν βρήκαν παρά μόνο κηλίδες στον ήλιο του . Και ότι η δημιουργία από τον Αριστοτέλη της νέας πειθαρχίας της σκέψης και ο σταθερός καθορισμός των ουσιωδών γραμμών της , παραμένουν μεταξύ των διαρκέστερων κατορθωμάτων του ανθρώπινου πνεύματος .

Φιλικά

Κηφεύς

Η διδασκαλία του Αριστοτέλη για τους ηθικούς θεσμούς και την ηθική ζωή , παρουσιάζει πολλά χαρακτηριστικά γνωρίσματα που εξαρτώνται , ως επί το πλείστον , από την υπαγωγή της ηθικής του στην διδασκαλία του περί πολιτείας . Την εξάρτηση αυτή δείχνει προ παντός το ότι η έννοια του σκοπού , που επιδιώκει την απόκτηση της μεγαλύτερης ευδαιμονίας , περιορίζεται στον κόσμο αυτό .

Πολλοί φιλόσοφοι , όπως ο Olle – Laprune , (Essai sur la Morale d’Aristote , 1881) , o Augusto Conti , (Storia della Filosofia , 1882) κ.α. ξεκινώντας από τις χριστιανικές αντιλήψεις τους , κατακρίνουν σφοδρά των Αριστοτέλη για τον ισχυρισμό του για τον σκοπό της ηθικής του , ότι , δηλαδή , επιδιώκει αποκλειστικά την ευδαιμονία στον κόσμο αυτό . Αλλά η μομφή αυτή είναι αδικαιολόγητη , αφού ο ισχυρισμός αυτός δεν πρέπει να αποδοθεί στο ότι ο Αριστοτέλης δεν πιστεύει σε μια πέρα από τον τάφο ζωή . Γνωρίζομε ότι ο φιλόσοφός μας όπως ακριβώς και ο μεγάλος δάσκαλός του Πλάτωνας , διδάσκει την αθανασία της ψυχής . Αλλά , συνεπής προς την ηθικοπολιτική διδασκαλία του , θεωρεί την ευδαιμονία του ατόμου να συναρτάται , κατά κάποιο τρόπο , οργανικά από τον σκοπό που επιδιώκει η κοινωνική ομάδα . Αλλά η κοινωνική ομάδα , η πολιτεία , είναι οργάνωση , που ανήκει στον κόσμο αυτό , άρα δεν είναι δυνατόν να επιδιώκει παρά μόνο γήινα αγαθά .

Φιλικά

Κηφεύς

Αλλά μεταξύ του ισχυρισμού , ότι η άσκηση της αρετής κάνει τον άνθρωπο ευδαίμονα και του ισχυρισμού , ότι στο σημείο αυτό αυτή εξαντλείται απολύτως , δηλαδή ότι η αξία και η σημασία της συνίστανται αποκλειστικά και μόνο στην πραγματοποίηση του παραπάνω σκοπού , υπάρχει μεγάλη διαφορά .

Ναι μεν ο Αριστοτέλης τονίζει τον ευδαιμονιστικό σκοπό της αρετής αλλά σ’αυτό τον έσπρωξε πάλι η ιδιότυπη σχέση που υπάρχει μεταξύ της ηθικής και της πολιτικής .

Η πολιτική επιδιώκει την ευημερία των μελών της πολιτείας , άρα και για το άτομο ο παράγοντας που κυριαρχεί εν προκειμένω είναι ο ευδαιμονιστικός .

Παρ’όλα αυτά όμως ο Αριστοτέλης απέχει πολύ του να πιστεύει ότι ο μόνος και αποκλειστικός παράγοντας της αρετής είναι η απόκτηση της ευδαιμονίας . Αντιθέτως ισχυρίζεται , ότι ο άνθρωπος οφείλει να ασκεί την αρετή ακόμη και με θυσία της ζωής του και ότι είναι προτιμότερο να υποστεί κανείς σκληρά βασανιστήρια παρά να κάνει πράξεις ανήθικες .

Εάν υποθέσουμε , ότι για τον φιλόσοφό μας η ηδονή ή η ευδαιμονία είναι το μεγαλύτερο αγαθό , θα συμπεράνουμε αναγκαστικά , ότι η αρετή έχει γι’αυτόν δευτερεύουσα θέση , άρα ότι είναι μέσον και όχι σκοπός .

Αλλά τέτοια υποτιμητική αντίληψη της αρετής αντιστρατεύεται απόλυτα τις ιδέες του Αριστοτέλη για την ηθική , μπορούμε μάλιστα να ισχυρισθούμε , ότι στο Βιβλ. Χ. 4 , 11 των “Ηθικών Νικομαχείων” αφήνει την σχέση μεταξύ της αρετής και της ευδαιμονίας από πρόθεση ακαθόριστη .

Έτσι , η σχέση μεταξύ αρετής και ευδαιμονίας παύει , εξ αντικειμένου , να έχει σημασία αφού αρετή και ευδαιμονία αποτελούν μια δυάδα , κατά κάποιο τρόπο , αδιαίρετη .

Όπως και να έχει το πράγμα , δεν είναι δίκαιο να κατακριθεί κανείς για το ότι αγαπά την αρετή χάριν της ευδαιμονίας , την οποία αποκτά πάλι με την αρετή .

Φιλικά

Κηφεύς

Άλλωστε , εάν χαρακτηρίσουμε σαν ψευτοηθική την ηθική , που επαγγέλλεται σαν αμοιβή την ευδαιμονία , θα πρέπει να κατακρίνουμε και την χριστιανική ηθική , ότι και αυτή υπόσχεται τον παράδεισο σε αυτόν που απαρέγκλιτα , εκτελεί τις εντολές της .

Ο Eug. Rolfes (Aristoteles , Nikomachische Ethik , 1921) , ισχυρίζεται , ότι υπάρχει και μια άλλη παράλειψη στην Αριστοτελική ηθική , η οποία αφορά στο ότι ο Αριστοτέλης αποσιωπά τελείως την βούληση του θεού , ως τον υπέρτατο ηθικό νόμο .

Αλλά η μομφή για την παρασιώπηση αυτή είναι αδικαιολόγητη .

Έργο της επιστημονικής ηθικής , όπως αυτή είναι του Αριστοτέλη , είναι προπαντός η διατύπωση των κανόνων εκείνων , στους οποίους ανάγονται τα φαινόμενα της ανθρώπινης βούλησης , σύμφωνα με τα οποία καθορίζεται συγχρόνως από τους νόμους της εξέλιξης της βούλησης το γενικό κύρος των ηθικών θεσμών , η δε κατανόηση της σημασίας των θεσμών αυτών προϋποθέτει αναγκαστικά την γνώση των ηθικών παραγόντων , των ελατηρίων και των σκοπών , η οποία πάλι στηρίζεται στη γνώση των νόμων της ηθικής ζωής του ανθρώπου , ιδίως δε των ενεργειών της βούλησής του .

Φιλικά

Κηφεύς

Πρώτ’απ’όλα ο Αριστοτέλης αποδεικνύει , ότι ο σκοπός της ζωής του ανθρώπου δεν συνίσταται στην αισθησιακή απόλαυση ή την απόκτηση μάταιων , εφήμερων τιμών και αξιωμάτων και εν γένει γήινων αγαθών .

Ο σκοπός της ανθρώπινης ζωής έγκειται , κατά τον φιλόσοφό μας , σε αντάξια δράση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας , σε δράση που επιδιώκει το αγαθό και το τέλειο .

Τα πράγματα στον κόσμο αυτό έχουν μια πρωταρχική τελειότητα , που οφείλεται στην φύση και την εσωτερική ουσία τους , και μια δεύτερη και ακόμη μεγαλύτερη που εξαρτάται από την δράση τους . Όταν οι κλίσεις και οι ροπές τους περιπίπτουν σε αδράνεια , αποτελματώνονται και συνεπώς μένουν άκαρπες , οσονδήποτε και αν είναι αγαθές .

Αυτό συμβαίνει και για τον άνθρωπο .

Και ο άνθρωπος , για να αποκτήσει και ολοκληρώσει την τελειότητά του , οφείλει ζει την ζωή του μοχθώντας , εργαζόμενος και δημιουργώντας .

Φιλικά

Κηφεύς

Η απάντηση δίνεται κατά κάποιο τρόπο από μόνη της .

Η δράση δηλαδή αυτή έγκειται στο να ενεργεί κάποιος σύμφωνα με τους εκάστοτε κανόνες της ηθικής .

Ο άνθρωπος έχει κοινές αισθησιακές λειτουργίες με τις των φυτών και των ζώων , και μόνο η σύμφωνα με τους κανόνες της ηθικής δράση , σαν λειτουργία της νόησης και της βούλησης , διακρίνει τον άνθρωπο από τα λοιπά έμβια όντα .

Έτσι , σύμφωνα μ’αυτά , ο άνθρωπος γίνεται αντάξιος της υπεροχής και του υψηλότερου προορισμού του έναντι των υπολοίπων έμβιων όντων και τον κάνει πραγματικά ευδαίμονα μόνο η δράση του σύμφωνα με την αρετή και μάλιστα με την υπέρτατη από τις αρετές .

Γεννάται άρα το ζήτημα ποια είναι η υπέρτατη από τις αρετές και με ποιο τρόπο εξασφαλίζει στον άνθρωπο την πραγματική ευδαιμονία ;

Αυτό το τόσο σημαντικό θέμα εξετάζεται για πρώτη φορά στο δέκατο βιβλίο του το οποίο θα εξετάσουμε στη συνέχεια .

Φιλικά

Κηφεύς