- Ανωτερότητα - .-= Η ΣΟΦΙΑ =-.
Πολύ καλο το θεμα αγαπητε lorenzo και ζηλευτη η αρμονια του διαλογου.Νομιζω όμως ότι ταιριαζει περισσοτερο στην ενοτητα της Σοφιας...
Ανωτεροτητα νομιζω ότι είναι εκεινη η κατασταση κατά την οποια ο ανθρωπος μπορει κι απλωνει την συνειδηση του κατανοωντας κι όχι κρινοντας.Σωστα το θεμα εχει μπει στην βαση των σχεσεων μεταξυ των ανθρωπων.
Είναι μια κατασταση δυναμικη και πρεπει να είναι τετοια από την στιγμη που είναι αληθινη και συνειδητη.Η αληθεια της και η δυναμη της εγκειται στο βαθμο που συνιστα για τον ανθρωπο πραγματικοτητα ελευθεριας.
Παραδειγμα:
Η συγνωρεση μπορει να είναι δυναμη, μπορει όμως να είναι και αδυναμια.Ειναι δυναμη για τον ανθρωπο που κατανοει μια κατασταση, γιατι τοτε γνωριζει.Και η γνωση είναι δυναμη.
Είναι αδυναμια για τον ανθρωπο που προβαλει τον εαυτο του στον χωρο του , και θελει να διατηρησει αυτόν τον χωρο δειχνοντας μεγαλοψυχος με τους αλλους.
Ετσι και η ανωτεροτητα εχει να κανει με το απλωμα μας στους κοσμους και στα συμπαντα κι όχι με την προβολη μας σε αυτά.
Υπαρχουν περιπτωσεις βεβαια που ο ανθρωπος πρεπει να κανει εντονη την παρουσια της προσωπικοτητας του.Φανταστειτε έναν δασκαλο σε καποια σχολικη ταξη.Εαν δεν κανει εντονη την παρουσια του πως θα μπορεσει να φερει την ηρεμια ώστε να διδαξει; Μηπως δεν πρεπει να δειξει θυμο;Προσεξτε όμως!Να δειξει θυμο, όχι να ταυτιστει με αυτην την κατασταση. Να εκφρασω ένα συναισθημα αλλα η πηγη της δυναμης που το κινει να βρικεται στην γνωση όχι της χρησης του αλλα της αξιας του.
Όπως και να εχει ο ανθρωπος στην ζωη του ερχεται αντιμετωπος με δυο λογιων καταστασεις: του αρεστου και του δυσαρεστου.Κατατασει ποτε στην μια ποτε στην άλλη τα διαφορα που αντιλαμβανεται.Ο ερευνητης προσπαθει να δει τον πραγματικο σκοπο αυτων των καταστασεων.Η κατανοηση της πραγματικης αιτιας αυτων είναι η απαρχη της ελευθεριας του ανθρωπου, η απαρχη του δρομου προς την ανωτεροτητα.
Είναι μια εργασια που πρεπει να γινει σε αποσταση επαφης από την υλη, κατι που σημαινει την αναγκαιοτητα της συνεχης εγρηγορσης του ανθρωπου ώστε να μην ταυτιστει με αυτην.
quote:
Παρόλα αυτά όμως αφού μπορέσουμε να κάνουμε θετικές σκέψεις και να προσδιορίσουμε αυτό που πραγματικά θέλουμε πρέπει να δείχνουμε και την ανάλογη υπομονή ως προς την χρονική στιγμή που προσδιορίζεται ως κατάλληλη για δράση.
Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να ρωτήσω την άποψη σου για το αν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ανωτερότητα (αναφερόμενος στην υπομονή)το παρακάτω (αν ξεφεύγω από το θέμα να με συγχωρείς): Δίνουμε τόπο σε ευκαιρίες που μας παρουσιάζονται και πιάνουμε την στιγμή από τα μαλλιά, προσπαθούμε να την τιθασεύσουμε και όπου μας πάει, ή περιμένουμε υπομονετικά μέχρι την στιγμή που ο χρόνος θα έχει τον δικό μας βηματισμό ώστε να μπορέσουμε να του ορίσουμε την ρότα?
Καλέ μου φίλε Trovadouros,
Αυτό που ουσιαστικά ρωτάς - αφού διαπιστώνεις εμμέσως πλην σαφώς - είναι ο αυτοπεριορισμός της ελευθερίας μας μέχρι ποιο σημείο πρέπει να φτάνει ώστε να μη λειτουργήσει εις βάρος των συμφερόντων μας υλικών ή πνευματικών..?
Τι να σου πω?
Κάποτε ο Σαββόπουλος είχε πει πως αν δώσεις στους Έλληνες το δικαίωμα της ελευθερίας και της δημοκρατίας θα τα κάνουν σκατά.
Δεν ξέρω αν στην δημοκρατία τα έχουμε κάνει ολίγον από περιττώματα, ακόμα πειραματιζόμαστε, αλλά ως προς την ελευθερία το έχουμε κάνει βόθρος.
Σύμφωνα με το Σύνταγμα λοιπόν, η ελευθερία του ενός τελειώνει εκεί που ξεκινά η ελευθερία του άλλου. Δεν ξέρω αν ποτέ εφαρμόστηκε αυτό. Τα χρόνια που έζησα όμως, δεν μου έδειξαν κάτι τέτοιο. Ίσα ίσα που κατάλαβα πως η ελευθερία του ενός ξεκινά εκεί που αρχίζει και η ελευθερία του άλλου. Το που σταματάνε, ο Θεός κι η ψυχή τους.
Η λέξη ελευθερία πρώτο-ειπώθηκε από τον Σωκράτη (σύμφωνα πάντα με τα γραφόμενα του Πλάτωνα) και προέρχεται από την λέξη "έλευση", που σημαίνει ερχομός. Με λίγα λόγια λοιπόν η λέξη ελευθερία σημαίνει "αυτή που θα έλθει" (πιστή μετάφραση του Ρήγα Φεραίου). Αν η ελευθερία είναι πάντα το αναμενόμενο, τότε απλώς δεν υπάρχει ελευθερία, γιατί η σημερινή ελευθερία με τα αυριανά δεδομένα θα είναι σκλαβιά και η αυριανή ελευθερία με τα σημερινά δεδομένα θα είναι ασυδοσία.
Επειδή λοιπόν, τα ταξίδια στον χρόνο είναι (τουλάχιστον για το σήμερα) απραγματοποίητα, για να μην πω όνειρα θερινής νυκτός και παρεξηγηθεί ο Σαίξπηρ, κρίνουμε την ελευθερία μας με τα σημερινά δεδομένα, αλλά ίσως (και λέω ίσως γιατί είναι απόλυτα σχετικό) να οραματιζόμαστε μία πιο "ελεύθερη" ελευθερία.
Ίσως και να προσπαθούμε υπέρ του οράματος, εγώ λόγω φύσης και θέσης τάσσομαι υπέρ των οραμάτων και υπέρ της πραγματοποίησης αυτών, όμως δεν προσπαθούμε συλλογικά-ομαδικά, αλλά προσπαθούμε πάντα σε προσωπικό επίπεδο και με τα δικά του μέτρα και σταθμά ο καθείς.
Έτσι λοιπόν, το όραμα χάνεται και βουλιάζουμε πάλι στην πραγματικότητα της καθημερινότητας, με αποτέλεσμα να μην βαδίζουμε προς την ελευθερία που οραματιστήκαμε, αλλά στην σκλαβιά που πολεμήσαμε.
Μερικοί γίνονται και υπερασπιστές της και εν τέλει υποχρεώνουν τους άλλους σε μια πιο αντάξια ελευθερία, στην ασυδοσία δηλαδή. Δεν σεβόμαστε τα όρια του άλλου και απλώς τον υποχρεώνουμε να δει, να ακούσει, να διαβάσει αυτά που εμείς ίσως και να απεχθανόμαστε.
Έτσι λοιπόν δημιουργούμε ομάδες που η μία να μπορεί να αποδεχτεί κάποιον από κάποια άλλη ομάδα, αλλά όχι όλη την ομάδα. Και γινόμαστε ρατσιστές χωρίς καν να το καταλάβουμε. Βάζουμε ταμπέλες στις ομάδες, τις κατατάσσουμε για να τις "μελετήσουμε", αυτές που δεν μας αρέσουν τις περιθωριοποιούμε γιατί η διαφορετικότητα πονάει. Δημιουργούμε κοινωνίες με θεμέλιο την ελευθερία και επιστέγασμα τον ρατσισμό.
Με βάση τα παραπάνω λοιπόν, η ελευθερία (έτσι όπως μας την έμαθαν) έχει άμεση σχέση με τον ρατσισμό, με τον φασισμό, με τον σεβασμό στην άποψη των πολλών και όχι των λίγων. Γιατί για τους λίγους δεν μας νοιάζει, ο λόγος απλούστατους: Είναι λίγοι και είναι μια εξαίρεση για να επιβεβαιώσουμε τον κανόνα και κατά προέκταση τον εαυτό μας.
Ποιος λοιπόν θα νοιαστεί σε ποιο κοινωνικό στρώμα ανήκεις εσύ, αφού αυτός επιβεβαιώνει το δικό του; Ποιος θα νοιαστεί τι μουσική ακούς εσύ, αφού αυτός ακούει αυτή που θέλει; Ποιος θα νοιαστεί αν θα σε πάρει ο ταρίφας από την γωνία αφού αυτός πάει με μηχανάκι;
Θυμάστε μια ατάκα που έλεγε "πουτάνα κοινωνία"; Δεν είναι η κοινωνία πουτάνα, εμείς είμαστε καριόληδες και είτε μας αρέσει είτε όχι, αυτό είμαστε.
Μας φόρτωσαν ένα σωρό ρατσιστικές ιδεολογίες και εμείς τις αποδεχόμαστε γιατί απλώς είμαστε Έλληνες κι όπως και να το κάνουμε δώσαμε τα φώτα του πολιτισμού. Κι αφού εμείς δώσαμε τα φώτα ποιος διάολος κατέβασε τον γενικό και κουτουλάμε πάνω σε ντουβάρια ολημερίς;
Ίσως αύριο να είμαστε καλύτεροι, πιο ελεύθεροι, πιο δημοκρατικοί και λιγότερο ρατσιστές. Ίσως αύριο ν' ανάψουν μεμιάς τα φώτα και αντιληφθούμε τι και ποιον έχουμε πίσω μας. Ίσως και όχι όμως.
Κι επειδή είμαι ρεαλιστής (και όχι απαισιόδοξος) σίγουρα δεν θα ανάψουν τα φώτα αύριο. Τουλάχιστον ας φέρει κάποιος ένα κερί να μπορέσουμε να βγάλουμε αυτό που έχουμε πίσω μας και να βρούμε επιτέλους μια ασφάλεια για τον γενικό...
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
Καλώς όρισες στην συντροφιά μας!!
Αναφέρεσαι στην θεματική ενότητα που θα πρέπει να τοποθετηθεί το παρών θέμα. Δεν έχω πρόβλημα αλλά ως συντονιστής αν το θεωρείς καλύτερο κάν’ το..
Τώρα με αυτά που γράφεις με μπέρδεψες… ή τα ‘χεις μπερδεμένα ή μάλλον έγραψες πολύ βιαστικά. 
Πχ. αναφέρεσαι στην ανωτερότητα ορίζοντας την ως συγχωροχάρτι.... ή ως Υπεροψία… ή ως κατανόηση χωρίς κρίση όπως γράφεις.. ως εργαλείο επιβολής ανθρώπου σε άνθρωπο…
Και καταλήγεις στο συμπέρασμα:
quote:
Είναι μια εργασια που πρεπει να γινει σε αποσταση επαφης από την υλη, κατι που σημαινει την αναγκαιοτητα της συνεχης εγρηγορσης του ανθρωπου ώστε να μην ταυτιστει με αυτην.
μπερδεύοντας με έτι περισσότερο..
Δεν ξέρω μπορεί επειδή τώρα πιέζομαι εγώ χρονικά να σε αδικώ και δεν το θέλω.. Υπόσχομαι ότι θα σε ξαναδιαβάσω πιο προσεχτικά αργότερα και θα επανέλθω..
Αν έχεις χρόνο διευκρύνησε μου λίγο περισσότερο τις θεάσεις σου..
Νάσαι καλά..
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
Η ανωτερότητα ως έννοια ήταν πάντα στο μυαλό μου κάτι θετικό!
Διαβάζοντας όμως το προτελευταίο ποστ του θεματοθέτη, προβληματίστηκα πολύ.
Πραγματικά μπορεί να ενέχει η ανωτερότητα ρατσισμό και μάλιστα της χειρότερης μορφής.
Είναι σαν χρυσωμένο χάπι, το οποίο διόλου ρατσιστικό και ιδιαίτερα ανώτερο μοιάζει.
Αναρωτιέμαι πλέον αν δείχνω πραγματική ανωτερότητα,
ή αν απλά βαυκαλίζομαι ομαδοποιώντας και υποτιμώντας άλλους χαρακτήρες και νοοτροπίες.
Πόση ανωτερότητα πραγματικά δείχνω,
όταν δεν απαντώ στο επίπεδο του άλλου ο οποίος με πληγώνει
και διακατέχομαι από ένα συναίσθημα αυτοθυσίας.
Όταν ακόμη και την προσβολή και τη μικρότητα του άλλου,
τη μεταφράζω σε άλλη μια προσωπική επιτυχία.
Ίσως αυτό που ονόμαζα εγώ ως τώρα ανωτερότητα και πίστευα ότι με χαρακτηρίζει,
νε είναι απλά ένας άκρατος εγωισμός ότι είμαι καλύτερη από τον άλλο.
Ευχαριστώ ειλικρινά για τον πολύ γόνιμο προβληματισμό,
με εκτίμηση
Ξωτικούλα
Φύτεψα πάλι τα κρίνα της ψυχής μου σ'άπιστο χώμα
Με τόση οργή αν έίχαμε οπτική επαφή αμφιβάλλω αν θα μίλαγα...
Μερικές παραθέσεις αν και όλο το κείμενο σου είναι μία μία φράση για ανάλυση...
quote:
Δίνουν εξηγήσεις για τα πάντα, τα τοποθετούν σε κουτάκια, τα περιεργάζονται, τα επεξεργάζονται και ησυχάζουν. Κλείνουν τα συναισθήματα, τις ανάγκες (αυτές τις πιο έσχατες) σε κλουβιά σαν τα άγρια θηρία. Φοβούνται.
Καταφυγή τους οι Ψευδαισθήσεις!!!
Επειδή εγώ έχω καταφύγει σε ψευδαισθήσεις ασυνείδητα και συνειδητά
έχω την άποψη οτι ο μόνος τρόπος για να απαλλαγούμε απο αυτές είναι να τις εκλογικεύσουμε για να τις αντιμετωπίσουμε.
Αφού έχουμε δεχθεί οτι πέρα απο την εννοούμενη ελευθερία ξεκινά η ασυδοσία όταν αυτό το αντιλαμβανόμαστε δεν θα πρέπει να θέσουμε υπο έλεγχο τις '' ανάγκες '' μας και το θηρίο?
Παραπάνω είπες και εγώ προσωπικά το δέχομαι αν και δεν με ενθουσιάζει, οτι η ελευθερία του ενός σταματάει εκεί που ξεκινάει η ελευθερία του άλλου και οτι το εγώ χωρίς το εμείς δεν μπορεί να σταθεί.
Πιθανώς η τοποθέτηση σου να είναι πολύ πιο ευρεία απο αυτή την πρόταση και να επεκτείνεται και σε άλλες καταστάσεις αλλά σταμάτησα σε αυτή την φράση ξεχωριστά.
quote:
Ποιος λοιπόν θα νοιαστεί σε ποιο κοινωνικό στρώμα ανήκεις εσύ, αφού αυτός επιβεβαιώνει το δικό του; Ποιος θα νοιαστεί τι μουσική ακούς εσύ, αφού αυτός ακούει αυτή που θέλει; Ποιος θα νοιαστεί αν θα σε πάρει ο ταρίφας από την γωνία αφού αυτός πάει με μηχανάκι;
Γιατί το λές αυτό? Και αν υποθέσουμε οτι κάποιος νοιάζεται για όσα αναφέρεις με ποιό τρόπο θα μπορούσε να αλλάξει τις συνθήκες?
φιλικά
Φίλε morent11,
Σου οφείλω μια συγγνώμη γιατί όντως σε αδίκησα.. Τώρα που βρήκα χρόνο και σε ξαναδιάβασα σε κατανόησα πλήρως φίλε μου και θα ‘λεγα μάλιστα ότι σε γενικές γραμμές οι θέσεις σου με βρίσκουν σύμφωνο..
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
kswtikoula καλώς όρισες!
Ο προβληματισμός μας είναι το ζητούμενο καλή μου. Η εγρήγορση κι όχι ο εφησυχασμός θα μας βοηθήσει να ξεδιαλύνουμε τα πράγματα..
Μην αποθαρρύνεσαι.. τα μονοπάτια που θα χρειαστεί να περπατήσουμε μέχρι να βρούμε αυτό που θα μας οδηγήσει στο φως είναι σκοτεινά οπότε λογικό και φυσιολογικό είναι να πατήσουμε και λάσπες και βρωμιές.
Αυτές μπορούμε μετά να τις πλύνουμε και να καθαρίσουν.
Οι άλλες όμως - της ψυχής εννοώ - δεν καθαρίζουν με τίποτα!!!
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
Αγαπητή μου nst,
το ζητούμενο είναι να βρούμε το βηματισμό μας μέσα σ’ αυτήν την κοινωνία που ζούμε. Επομένως δεν πρέπει να δούμε ρεαλιστικά, ποια είναι αυτή η κοινωνία?
Είτε μας αρέσει, είτε δεν μας αρέσει αυτή είναι! Έτσι δε λέμε?
Άρα εκ προοιμίου την έχουμε ΑΠΟΔΕΧΤΕΙ!!!
Τα υπόλοιπα είναι επιλογές μας.. Κι επειδή διαβλέπω ότι εδώ μπερδεύεσαι σου διευκρινίζω ότι η κριτική μας προς τους άλλους δεν έχει νόημα κι αξία γιατί είναι ΔΙΚΗ ΜΑΣ και ΜΟΝΟΝ!!!
ΚΑΤΑΔΙΚΗ ΜΑΣ!!!! {Σημ. ο τονισμός όπου νομίζεται}
Κι επομένως η όποια αξία των συμπερασμάτων ΜΑΣ βελτιώνει ή το αντίθετο ΕΜΑΣ και ΜΟΝΟΝ!!! Οι πράξεις μας είναι χρήσιμες για καλό ή κακό για τους άλλους!
ΑΝΩ – {Ε} ΤΕΡΟΤΗΤΑ = Παρατήρησε πάνω από την ετερότητα, πέρα, ψηλά, πάνω από τον έτερο, τον διπλανό σου, άρα… σ’ αυτόν που τον έφτιαξε! κι αν έχεις κάτι να πεις πες τα σε κείνον που τον έφτιαξε..
- Τι έγινε κώλωσες??
Σωστά, κι εγώ!!!
Τι κάνεις συνήθως κι εσύ κι εγώ κι όλοι?
Τα βάζουμε με το δημιούργημα κι όχι με τον Δημιουργό, Φταίει ο γάιδαρος βαράμε το σαμάρι??!
Γιατί?
Μα με τον Θεό θα τα βάλω?
Και γιατί έφτασες στον Θεό? Οι γονείς δεν έχουν ευθύνη? Οι συγγενείς, οι φίλοι, οι παρέες, η κοινωνία ++++++++++………………………………..
Κάπως έτσι πάει, και πάει, και θα πάει.. ώσπου να βρούμε την άκρη ΜΑΣ!!! {ΠΑΝΤΑ!!!}
Και τότε το βιώνουμε, το κάνουμε πράξη, καθημερινότητα, συμπεριφορά, κι η πράξη είναι δράση και η δράση θα φέρει αντίδραση κι η αντίδραση κάποτε εεε ίσως θα γίνει σχάση κι όποιος χάσει έχασε..
ΥΓ. Για το πρώτο σου σχόλιο αν και σου το είπα προ καιρού σε κάποιο email θα σου το επαναλάβω.
Όλοι είμαστε ΙΣΟΙ δεν υπάρχουν Υπεράνθρωποι, δάσκαλοι, Μύστες, έξυπνοι, βλάκες κι επομένως τέτοιοι χαρακτηρισμοί είναι λίαν επιεικώς αυθαίρετοι κι αβάσιμοι..
Ο καθένας είναι καλύτερος σε κάτι από κάποιον άλλο, στο ίδιο ποσοστό που είναι κατώτερος σε κάποιο άλλο. Όλοι κάπου υπερτερούμε και κάπου υστερούμε!! Σ’ ένα καζάνι βράζουμε όλοι μας γλυκιά μου!!!
Πάντως σ' ευχαριστώ, όπως και την γλυκιά μας Αφροδίτη, για την γνώμη που έχετε για την αφεντιά μου.. 
Νάσται καλά!
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
quote:
Για το πρώτο σου σχόλιο αν και σου το είπα προ καιρού σε κάποιο email θα σου το επαναλάβω.
Όλοι είμαστε ΙΣΟΙ δεν υπάρχουν Υπεράνθρωποι, δάσκαλοι, Μύστες, έξυπνοι, βλάκες κι επομένως τέτοιοι χαρακτηρισμοί είναι λίαν επιεικώς αυθαίρετοι κι αβάσιμοι..
Ο καθένας είναι καλύτερος σε κάτι από κάποιον άλλο, στο ίδιο ποσοστό που είναι κατώτερος σε κάποιο άλλο. Όλοι κάπου υπερτερούμε και κάπου υστερούμε!! Σ’ ένα καζάνι βράζουμε όλοι μας γλυκιά μου!!!
Δεν το ξεχνάω και συμφωνώ απολύτως. Οπως είπα και παραπάνω συνεχώς αποδεικνύεται. Απλώς θέλω να ανακαλύπτω μόνη μου.
quote:
Παρατήρησε πάνω από την ετερότητα, πέρα, ψηλά, πάνω από τον έτερο, τον διπλανό σου, άρα… σ’ αυτόν που τον έφτιαξε! κι αν έχεις κάτι να πεις πες τα σε κείνον που τον έφτιαξε..
Ο θεός, μας έδωσε το πνεύμα. Η συμπεριφορά μας όμως και ή κατάσταση της ψυχής μας δεν είναι δική μας ευθύνη?
Καληνύχτα
quote:
Ο θεός, μας έδωσε το πνεύμα. Η συμπεριφορά μας όμως και ή κατάσταση της ψυχής μας δεν είναι δική μας ευθύνη?
Ομιλία του Υπουργού Δικαιοσύνης ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΠΑΠΑΛΗΓΟΥΡΑ στο Διήμερο Συμπόσιο με θέμα «Ελευθερία της βούλησης και τα όριά της – Ντετερμινισμός και Ιντετερμινισμός»
04/02/2005
Θέμα : Ομιλίες
Διοργανώση: Ινστιτούτο Goethe, τα Πανεπιστήμια Αθηνών, Θράκης και Κρήτης, και η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία
Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι,
Το θέμα του Συμποσίου σας – «Η ελευθερία της βούλησης και τα όριά της» - είναι ταυτόχρονα πολύ παλιό και πολύ σύγχρονο, τόσο διαχρονικό όσο και επίκαιρο. Αντανακλά μια προβληματική που το ανθρώπινο γένος θέτει, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, σε κάθε βαθμίδα ή στάδιο της εξέλιξής του, από τη στιγμή που διαμορφώνεται η ανθρώπινη συνείδηση και ξεκινά η Ιστορία της σκέψης.
Είναι δε περιττό να προσθέσω, ότι το ζήτημα της βουλητικής ελευθερίας διαπερνά ολόκληρο τον δυτικό πολιτισμό μας, αποτελεί ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα, στα οποία ο άνθρωπος του Δυτικού κόσμου αναδιατυπώνει συνεχώς αποκρίσεις. Ούτε είναι προφανώς τυχαίο το γεγονός, ότι το ερώτημα τίθεται κατά τρόπο ολοένα και πιο αγωνιώδη στον σύγχρονο κόσμο μας – εννοώ από την εποχή που η Επιστήμη εκθρόνισε τη θεοκρατία: πράγματι, ο σύγχρονος προβληματισμός για την ελευθερία της βούλησης – που είναι συνώνυμη της ελεύθερης εκλογής – εδράζεται στο πρόβλημα του καλού και του κακού, σ’ έναν κόσμο όπου ο άνθρωπος είναι πλέον οντολογικά υπεύθυνος των πράξεών του…
Η αλήθεια είναι βέβαια ότι και ο θεολογικός – και ειδικότερα ο ώριμος χριστιανικός – ντετερμινισμός, επεχείρησε να αντιμετωπίσει διαλεκτικά το πρόβλημα της ελεύθερης βούλησης, όταν βρέθηκε στην ανάγκη να επαναπροσδιορίσει τη σχέση μεταξύ του θείου και του ανθρώπινου παράγοντα – μεταξύ του Θεού και των ανθρώπων. Ο Ιούδας, για παράδειγμα, προδίδει τον Ιησού «ίνα πληρωθεί το ρηθέν υπό των προφητών» - λειτουργεί δηλαδή ως μέρος του θεϊκού σχεδίου. Είναι ένας «κακός» άνθρωπος – ταυτόχρονα, όμως, είναι και όργανο του Θεού! Η Ευαγγελική περιγραφή δίνει την εντύπωση ότι ο Ιούδας δεν είχε περιθώρια να πράξει διαφορετικά, δεν είχε την ελευθερία επιλογής να αποστεί του ρόλου που ο Θεός είχε προεπιλέξει γι’ αυτόν. Η εκκλησιαστική ανάγνωση ασφαλώς διαφέρει – και είναι λογικό να διαφέρει: γιατί αν δεχθεί κανείς την αρχή της προδιαγεγραμμένης – από τον Θεό ή άλλα εξωτερικά αίτια – συμπεριφοράς, κλονίζεται ολόκληρο το σύστημα ηθικής ευθύνης – και ηθικής ενοχής – πάνω στο οποίο έχει οικοδομηθεί η οργανωμένη εκκλησία.
Η ελεύθερη βούληση είναι επίσης προϋπόθεση για τον ποινικό καταλογισμό. Δεν μπορούμε να μιλάμε για ποινή χωρίς ενοχή – και η δυνατότητα του «άλλως πράττειν» είναι ουσιαστική προϋπόθεση της ενοχής.
Κι εδώ ωστόσο η σύγχρονη επιστήμη – και ειδικότερα η κοινωνιολογία και η ψυχολογία – θέτει ερωτήματα που έν πολλοίς παραπέμπουν στο αυγό του Κολόμβου! Αν ως ελευθερία της βούλησης ορίζεται η συνειδητή εκλογή μεταξύ περισσοτέρων κινήτρων και περισσοτέρων δυνατοτήτων ενέργειας, τότε η ελευθερία υποδηλώνει ότι στις πράξεις και επιλογές μας δεν υπεισέρχονται ανεξέλεγκτοι εξωγενείς παράγοντες, εξωτερικές περιστάσεις, κοινωνικά ή άλλα αίτια, ακόμη και η ίδια η ψυχοσύνθεσή μας. Είναι, όμως, άραγε έτσι; Είμαστε ολοκληρωτικά ελεύθεροι από τις φυσικές δουλείες και επομένως ολοκληρωτικά υπεύθυνοι για τις πράξεις μας, ή μήπως – όπως θα ’λεγε ο Σπινόζα – «το συναίσθημα της βουλητικής ελευθερίας δεν είναι παρά μια πλάνη οφειλόμενη στην άγνοια των αιτίων που ουσιαστικά προσδιορίζουν τις ηθελημένες κινήσεις μας»; Τότε όμως, στο πλαίσιο μιας τέτοιας αιτιοκρατίας, όλοι είμαστε σε τελευταία ανάλυση άμοιροι των πράξεων μας: και οι υπεύθυνοι είναι ανεύθυνοι, και οι ένοχοι αθώοι, και οι θύτες θύματα!...
Ο Bruce Waller υποστηρίζει ότι ο βασικός λόγος για τον οποίο διαχρονικά οι ανθρώπινες κοινωνίες έχουν προχωρήσει στην ανεπιφύλακτη παραδοχή της «ελευθερίας της βούλησης», έγκειται στο ότι δεν έχουν βρεί άλλον τρόπο που να καθιστά τον πολίτη υπεύθυνο για τις πράξεις του. Το σύστημα του ποινικού ελέγχου της παραβατικότητας στηρίζεται ακριβώς σ’ αυτήν την ιδέα, σύμφωνα με την οποία ο δολοφόνος, ο βιαστής ή ο κλέφτης, θα πρέπει να τιμωρούνται ανάλογα με την ηθική απαξία της πράξης.
Ο Waller υποστηρίζει επίσης ότι η θεωρία της ελεύθερης βούλησης και της ηθικής ευθύνης είναι διανοητικά εφευρήματα–δικαιολογίες, προκειμένου να μην μπούμε στον κόπο να δούμε τις εσώτερες αιτίες που παράγουν συμπεριφορές στον άνθρωπο και υπαγορεύουν τις ενέργειές του, ώστε να χτυπήσουμε το πρόβλημα στη ρίζα του. Γιατί αν ο παραβατικός άνθρωπος είναι απόλυτα υπεύθυνος για τις πράξεις και την όλη κατάστασή του, τότε τί σημασία έχουν η κοινωνική ανισότητα, η οικονομική ανάγκη, η τραυματική παιδική ηλικία, οι ψυχικές στρεβλώσεις; Αποκλειστικά υπεύθυνη είναι η ελεύθερη βούληση του καθενός και ο καθένας είναι προσωπικά υπεύθυνος για τις πράξεις και τις παραλείψεις του.
Στην αντίπερα όχθη, ο ντετερμινισμός – η αιτιοκρατία – βλέπει πίσω από κάθε πράξη μια αιτία. Ο θρησκευτικός ντετερμινισμός τοποθετεί την αιτία στο μεταφυσικό πεδίο, σε μία υπερβατική, θεϊκή βούληση, συχνά ανεξιχνίαστη, που υπερισχύει αυτής του ανθρώπου. Ο επιστημονικός ντετερμινισμός τοποθετεί την αιτία στο φυσικό περιβάλλον, στις οικονομικοκοινωνικές συνθήκες, στο ψυχικό υπέδαφος. Η ουσία όμως παραμένει η ίδια. Υπάρχει μια σχέση αιτίου – αιτιατού στην ανθρώπινη συμπεριφορά, κατά την αιτιοκρατική αντίληψη, και ως εκ τούτου τα περιθώρια αλλαγής της είναι μεγάλα, εφ’ όσον αλλάζουν τα αίτια που την παράγουν.
Η σύγχρονη νομική επιστήμη πάντως, έχει αρχίσει να απομακρύνεται από την απόλυτη αποδοχή της αρχής της «ελεύθερης βούλησης». Η ιδέα του σωφρονισμού, που ήλθε ν’ αντικαταστήσει την αναχρονιστική ιδέα της τιμωρίας, ήδη αποδέχεται ότι το περιβάλλον και η διδαχή μπορούν να αναμορφώσουν έναν παραβατικό χαρακτήρα. Η σύγχρονη Φυλακή δεν (πρέπει να) είναι Κόλαση αλλά Καθαρτήριο! Βεβαίως όχι ενάντια στη θέληση του ίδιου του παραβάτη, όχι χωρίς και τη δική του βούληση!
Κυρίες και κύριοι,
Ως πολιτικός – η πολιτική, καθώς γνωρίζετε, είναι η τέχνη του εφικτού – έχω την τάση να είμαι πρακτικός. Θεωρώ ότι, πίσω απ’ τον όλο προβληματισμό περί της ελευθερίας της βούλησης, βρίσκεται η υπαρξιακή διεκδίκηση του Ανθρώπου να πάρει στα χέρια του την ευθύνη και την κατεύθυνση της μοίρας του, της ιστορίας του – να επιβεβαιώσει την ελευθερία του, με τη γνώση, με τη συνείδηση, με τη δράση, σ’ έναν κόσμο ανεξέλεγκτων παραγόντων και αστάθμητων περιστάσεων.
Εκείνο που απορρίπτω – και ας μου συγχωρεθεί η προσωπική εκφορά – είναι αυτό που ο Καρτέσιος αποκαλεί τον «κατώτατο βαθμό ελευθερίας»: την ελευθερία αδιαφορίας. Γνωρίζετε βέβαια την ιστορία του όνου του Μπουριντάν: τοποθετημένος ανάμεσα σε δύο όμοιους και ίσους σάκκους σίτου, πεθαίνει από την πείνα, καθόσον δεν υπάρχει αίτιο που να τον ωθεί προς τον ένα ή προς τον άλλο σάκκο! Θέλω να πω με αυτό, ότι η ελευθερία της βούλησης είναι ταυτόσημη με την ελευθερία της επιλογής. Η ελευθερία εκλέγει. Κατ’ αυτήν την έννοια, προφανώς δεν υπάρχει απόλυτη, μεταφυσική ελευθερία, την οποία ο άνθρωπος κατέχει εγγενώς – υπάρχει όμως η ελευθερία που ο άνθρωπος μπορεί να κατακτήσει ως αποτέλεσμα μακράς και επίπονης εξελικτικής πορείας, νοητικής και ψυχικής διεργασίας, αυτοσυνείδησης. Ο άνθρωπος της ελευθερίας, είναι ο άνθρωπος της συνειδητής επιλογής. Αυτός ορίζει τη μοίρα του, αυτός επιδρά στο κοινωνικό γίγνεσθαι, αυτός κάνει την ιστορία! Την ευθύνη αυτή εναποθέτει ουσιαστικά στον άνθρωπο ο Κάντ, όταν διακηρύσσει ότι «από όλα τα πράγματα, μόνο ένα μπορεί να θεωρηθεί ως απεριόριστα αγαθό: η αγαθή βούληση – αυτή που εκπορεύεται από την έννοια του καθήκοντος, αποκλειομένου κάθε άλλου κινήτρου ή ελατηρίου»… Η αγαθή βούληση είναι ο ανώτατος βαθμός ελευθερίας.
Με αυτές τις σκέψεις, και με την πεποίθηση ότι το Συμπόσιό σας θα συμβάλει δημιουργικά στον συνεχώς ανανεούμενο προβληματισμό πάνω σ’ ένα τόσο καίριο θέμα, εύχομαι καλή επιτυχία στις εργασίες σας.
Το άρθρο προέρχεται από το Υπουργείο Δικαιοσύνης
http://www.ministryofjustice.gr/
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
quote:Είχα πάντα την εντύπωση οτι οι διαφωτιστές είπαν τα πιο σωστά πράγματα και ως τώρα τίποτα δεν το διαψεύδει.
Ο άνθρωπος της ελευθερίας, είναι ο άνθρωπος της συνειδητής επιλογής. Αυτός ορίζει τη μοίρα του, αυτός επιδρά στο κοινωνικό γίγνεσθαι, αυτός κάνει την ιστορία! Την ευθύνη αυτή εναποθέτει ουσιαστικά στον άνθρωπο ο Κάντ, όταν διακηρύσσει ότι «από όλα τα πράγματα, μόνο ένα μπορεί να θεωρηθεί ως απεριόριστα αγαθό: η αγαθή βούληση – αυτή που εκπορεύεται από την έννοια του καθήκοντος, αποκλειομένου κάθε άλλου κινήτρου ή ελατηρίου»… Η αγαθή βούληση είναι ο ανώτατος βαθμός ελευθερίας.
Ενδιαφέρουσα η ομιλία αρκετά.
Νομίζω πως το θέμα άπτεται άμεσα και του θέματος της ταπεινότητας που υπάρχει, καθώς στη βάση που τοποθετούνται αμφότερα μου δίνει την αίσθηση πως μιλάμε για την ίδια συμπεριφορά μέσω άλλης προσέγγισης.
Με εκτίμηση
Ξωτικούλα
Φύτεψα πάλι τα κρίνα της ψυχής μου σ'άπιστο χώμα
quote:
«από όλα τα πράγματα, μόνο ένα μπορεί να θεωρηθεί ως απεριόριστα αγαθό: η αγαθή βούληση – αυτή που εκπορεύεται από την έννοια του καθήκοντος, αποκλειομένου κάθε άλλου κινήτρου ή ελατηρίου»… Η αγαθή βούληση είναι ο ανώτατος βαθμός ελευθερίας.
Το όλο κείμενο ήταν κατά την δική μου γνώμη απο τα πιό ευκατανόητα και επεξηγηματικά μεταξύ αυτών που έχω διαβάσει σχετικά με το κατά πόσο υπάρχει ελεύθερη βούληση.
Η άποψη μου είναι οτι δεν υπάρχει ποτέ και ούτε μπορεί να υπάρξει απόλυτος βαθμός συνειδητότητας στις αποφάσεις μας.
Οχι τόσο γιατί πιστεύω οτι η διάθεση μας αλλάζει συνέχεια ή οτι απαντούν μέσα απο εμάς τα διάφορα εγώ μας αλλά γιατί θεωρώ σχεδόν αδύνατο να απαλλαγούμε απο αυτά που έχουμε ''μάθει'' εως τώρα.
Ακόμα και αν ξεφύγουμε απο ένα πρότυπο θα βρούμε ένα άλλο που θα είναι αποθηκευμένο στο μυαλό μας. Απλώς διαλέγουμε αυτό που μας αρέσει περισσότερο [ γιατί άραγε μας αρέσει αυτό και όχι εκείνο?]
Μπορούμε να κατασκευάσουμε πρότυπα και να τα στηρίξουμε?
Εμφανίζεται όμως η έννοια του καθήκοντος.
Καθήκον = αγαθή βούληση = ο ανώτατος βαθμός ελευθερίας.
Ποιός ορίζει το καθήκον?
Η πολιτεία, η θρησκεία, η οικογένεια, ο ανώτερος εαυτός μας?
Αλλη μια απάντηση είναι << τίποτα απο αυτά αλλά η συνείδηση μας>>
Πολύ βολική μου φαίνεται σαν απάντηση...
υγ. Δεν ξέρω αν βγαίνω εκτός θέματος αλλά το ένα θέμα με παραπέμπει σε ένα άλλο και όλα μαζί μοιάζουν συνέχειες.
Ας αποφασίσει ο θεματοθέτης...
Φιλικά
Ελπίζω να μην τα κάνω χειροτερότερα αλλά...
Άλλο ετερότητα (διαφορά) κι άλλο το άλλο.
Ανώτερος/η/ο είναι συγκριτικό από το «άνω», «ανίημι» κλπ.
Αρα χρησιμοποιείται – και δηλώνει – ιδιότητα, εδώ υπεροχή, σε σχέση με κάτι ή κάποιον άλλο.
Στο θέμα τώρα, είμαι ανώτερος από κάποιον σε κάτι, άρα με χαρακτηρίζει ανωτερότητα απέναντί του, πάντα σε σχέση με κάτι.
Σαν αφηρημένη έννοια, μάλλον σα γενικώτερη έννοια, δείχνω ανωτερότητα ως άνθρωπος (έναντι άλλων ανθρώπων εννοείται, αφού σιγουρευτώ οτι είμαι ανώτερος απ' τα λοιπά ζώα), όταν αυτά που χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο είναι υπέρτερα σε μένα.
Βέβαια για να δείξω αυτή την ανωτερότητα πρέπει πρώτα να πεισθώ (και μετά να πείσω) οτι την κατέχω (δύσκολο πράμα).
Απ’ την άλλη, αν όντως «έχω» αυτή την «ανωτερότητα», δεν υπάρχει κανένας μα κανένας λόγος να τη δείξω, δε χρειάζεται προσπάθεια για να την κάνω γνωστή, (πρέπει να) είναι εμφανής (όταν υπάρχει) στον καθένα.
Ετσι, όταν νοιώθω την ανάγκη να «δείξω ανωτερότητα», μάλλον νοιώθω την έλλειψή της σε μένα και βαυκαλίζομαι.
Κάπου αναφέρθηκε κάτι για απλότητα και δε δόθηκε σημασία.
Ισως γιατί γενικά το απλό είναι πιό δύσκολο και πιό ωραίο απ’ το πολύπλοκο, γιαυτό και δυσκολευόμαστε να είμαστε απλοί, αφού μέσα από την όποια πολυπλοκότητα καλύπτουμε ελαττώματα και αδυναμίες.
...λέμε τώρα...
Μια ζωη να προσπαθεις, δεν θα μπορεσεις να ξεφυγεις απο τα προσωπικα παθη και αδυναμιες που χαρακτηριζουν τον απλο ανθρωπο.
Ισως την ωρα που πεθαινεις, να αναθεωρησεις ο,τιδηποτε εχεις κανει...
Αλλα και παλι, θα σε συγχωρησει ο θεος στον οποιο πιστευεις...
Ολοι δικαιουμαστε την συγχωρεση.
Αν νομιζουμε οτι την χρειαζομαστε...
Edited by - angi on 09/01/2006 19:45:18
quote:
υγ. Δεν ξέρω αν βγαίνω εκτός θέματος αλλά το ένα θέμα με παραπέμπει σε ένα άλλο και όλα μαζί μοιάζουν συνέχειες.
Ας αποφασίσει ο θεματοθέτης...
Είναι φυσικό το ένα να οδηγεί στο άλλο, αλλά νομίζω ότι έτσι θα χαθούμε σ’ έναν ατέρμονα διάλογο χωρίς συνοχή…
Προτείνω λοιπόν να επικεντρωθούμε στο συγκεκριμένο.
Αν θέλεις άνοιξε καινούργιο θέμα κι ευχαρίστως θα συνεισφέρω με την συμμετοχή μου.
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
Μια ερώτηση θέλω να κάνω.
Ποια κατά την γνώμη σου η διαφορά της ανωτερότητας από αυτήν της ταπεινότητας ;
Θα ήθελα την γνώμη σου διότι αν και συμφωνώ με τις τοποθετήσεις και γενικότερα με το ύφος και το νόημα των post σου , παρόλα αυτά νομίζω ότι με τα ίδια ακριβώς λόγια θα μπορούσαμε να μιλάμε και για την ταπεινότητα. !!
Ευχαριστώ.
Μην κάνεις μη σου κάνουνε
μην πεις να μην σου πούνε
μην κουρταλίσεις κούρταλα
να μην σου κουρταλούνε
Επαναφορά στην τάξη λοιπόν.
Το περί θέματος δεν το σχολιάζω... η συνέχεια είναι γνωστή...
quote:
Ολοι δικαιουμαστε την συγχωρεση.
Αν νομιζουμε οτι την χρειαζομαστε...
Αγαπητή Angi η συγχώρεση που και εγώ πιστεύω οτι όλοι δικαιούμαστε δεν είναι ταυτόσημη με την ανωτερότητα.
Μπορεί να μην τίθεται καν θέμα συγχώρεσης αλλά ευγενικού χειρισμού μιας κατάστασης ωστε να μην ενταθεί περισσότερο, ή απαξίωση ενός γεγονότος αναληθούς.
quote:
Αρα χρησιμοποιείται – και δηλώνει – ιδιότητα, εδώ υπεροχή, σε σχέση με κάτι ή κάποιον άλλο.
Αν η ψυχραιμία και η αποφυγή εμπλοκής σε κακοήθεις καυγάδες που δεν χρησιμεύουν σε τίποτα θεωρούνται '' καλές ιδιότητες'' τότε θα μπορούσαμε να πούμε οτι αυτός που τις διαθέτει υπερέχει απο κάποιον που δεν τις έχει.
quote:
Ετσι, όταν νοιώθω την ανάγκη να «δείξω ανωτερότητα», μάλλον νοιώθω την έλλειψή της σε μένα και βαυκαλίζομαι
Μήπως είναι τρόπος σκέψεως και όχι επίδειξης?
Φιλικά
H ετερότητα ενδιαφέρει όταν (ανά)παράγει σχέσεις εξουσίας: σχέσεις εξουσίας ανάμεσα σε μειονότητες και κράτη, σχέσεις ισχύος ανάμεσα ή μέσα στις ίδιες τις ομάδες, σχέσεις ανισότητας ανάμεσα σε μετανάστες και γηγενείς, κ.ο.κ. Όταν η ετερότητα δεν δημιουργεί τέτοιες σχέσεις, οι άνθρωποι γενικά δεν μπαίνουν στον κόπο να ασχοληθούν μαζί της. Κάθε άνθρωπος που έρχεται στον κόσμο είναι άλλος, "έτερος", φυσιολογικά διαφορετικός, ωστόσο, όταν στις μέρες μας μιλάμε για διαφορά, δεν έχουμε στο νου μας κάθε διαφορά. Ως γενική διαπίστωση, γενικά, η διαφορά είναι αδιάφορη. Ούτε όλες οι διαφορές είναι κοινωνικά κρίσιμες, αλλά ακόμη και αυτές που είναι κρίσιμες δεν συνιστούν αυτοδικαίως τον μείζονα λόγο κοινωνικών αντιθέσεων. Ο λόγος λοιπόν περί ετερότητας δεν είναι εξ ορισμού λόγος απελευθερωτικός. Ενέχει στοιχεία απελευθέρωσης, μόνο στο βαθμό που αποκαλύπτει τους εξουσιαστικούς δεσμούς που υποκρύπτει η διαπραγμάτευση των σχέσεων ταυτότητας/ετερότητας υπό το πρίσμα της κυριαρχίας.
H ενιαία συλλογική ταυτότητα είναι ταυτόχρονα και συλλογική ετερότητα έναντι άλλων ομάδων. Δεν εμπεδώνει απλώς μιαν «αίσθηση του ανήκειν» ανάμεσα στα μέλη της - εμπεδώνει ταυτόχρονα και μια κοινή αίσθηση διαφοράς από άλλες ομάδες. Ταυτότητα και ετερότητα αποτελούν τις αντίθετες όψεις του ίδιου νομίσματος. Είναι αξεχώριστες. Και καθεμιά είναι η «αφανής προϋπόθεση» της άλλης. Δεν μπορεί να υπάρξει «κοινή ταυτότητα» χωρίς «κοινή ετερότητα». Δεν μπορεί να εμπεδώνεται κοινή «αίσθηση του ανήκειν», χωρίς ταυτόχρονη κοινή αίσθηση διαφοράς από άλλες ομάδες.
Mια παγκόσμια δημοκρατική διακυβέρνηση προϋποθέτει κοινή ταυτότητα, αλλά αδυνατεί να εμπεδώσει κοινήν ετερότητα. Αν όλος ο πληθυσμός της γης περιλαμβάνεται στην «κοινή ταυτότητα», έναντι ποιων θα υπάρξει η «κοινή ετερότητα»; Άρα θα δημιουργηθούν φυγόκεντρες δυνάμεις ισχυρότερες από τις κεντρομόλες. Άρα μια τέτοια παγκόσμια διακυβέρνηση, είτε αναδεικνύει εκφυλιστικά/ διαμελιστικά φαινόμενα - είτε οδηγείται αναγκαστικά προς μορφές Ολοκληρωτισμού. Και καθώς ο δημοκρατικός έλεγχος σε τέτοια κλίμακα είναι εξαιρετικά δυσχερής, είναι πιθανότερο μια παγκόσμια διακυβέρνηση να αποκλίνει προς τον Ολοκληρωτισμό.
Πράγματι, η «διεθνής Κυβέρνηση», είναι σήμερα το όνειρο κάθε διεθνιστή. Αλλά το πιθανότερο είναι να καταλήξει σε εφιάλτη κάθε φιλελευθέρου ανθρώπου. Δεν θα είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που ένα ευγενές ιδανικό καταντά εφιάλτης...
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
Ο υποτιμητικός και περιφρονητικός τρόπος αντιμετώπισης της διαφορετικότητας των ανθρώπων είναι γνωστός από παλιά, σχεδόν ανήκει στην αιωνιότητα της ανθρώπινης ιστορίας.
Οι κοινωνίες πάντα συμπεριφέρονταν μειωτικά στους φτωχούς, τους ανάπηρους, τους ψυχικά άρρωστους ακόμα και στους ξένους. Ας μη ξεχνάμε τον Καιάδα των Σπαρτιατών και ότι ακόμα και στην αρχαία Ελλάδα της Δημοκρατίας ήταν ισχυρή η ιδεολογία του « πας μη Ελλην βάρβαρος» και φυσικά οι ξένοι όχι μόνο δεν αμφισβητούσαν την άνιση μεταχείριση που τους είχε επιβληθεί αλλά δέχονταν καρτερικά κάθε συνέπειά της, όπως ήταν η φτώχεια, η υποτίμηση και η στέρηση των κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων τους.
Η προκατάληψη λοιπόν για τον διαφορετικό άνθρωπο έχει τις ρίζες της στο πολύ μακρινό παρελθόν. Από τότε υπήρχαν οι κοινωνικά αδύναμες ομάδες, με κυρίαρχο χαρακτηριστικό τους την διαφορετική « ράτσα» Η λέξη προέρχεται από την αραβική ras και σημαίνει κεφάλι. Οι Άραβες, επειδή αποτελούνταν από πολλές φυλές και ζούσαν τον νομαδικό τρόπο ζωής είχαν καθιερώσει ένα όνομα για κάθε μια από αυτές. Κάθε μέλος έπρεπε να θυμάται την ονομασία της φυλής που ανήκε, «να την κρατά δηλαδή μέσα στο κεφάλι του» . Μόνο έτσι ένιωθε ξεχωριστός αυτός και η φυλή του, σε σχέση με τις υπόλοιπες.
Από αυτή τη λέξη προήλθε ο ρατσισμός, δηλαδή ο αποκλεισμός και η περιθωριοποίηση, με βάση τη φυλή, μικρών ομάδων από τα δικαιώματα και τα προνόμια , που απολαμβάνει η ευρύτερη κοινωνία.
Η ετερότητα, δηλαδή το να είναι κάποιος διαφορετικός από τους άλλους και να ανήκει σε αριθμητικά μικρότερες πληθυσμιακές ομάδες, δείχνει να είναι ένα από τα κυριότερα στοιχεία του κοινωνικού αποκλεισμού και του ρατσισμού. Η ετερότητα επιφυλάσσει σχεδόν αυτόματα μια θέση αδυναμίας, μια κατάσταση «ευπάθειας» του ατόμου στο κοινωνικό πεδίο. Ένα άτομο, γίνεται θύμα του κοινωνικού αποκλεισμού, επειδή και μόνον ανήκει σε μια ομάδα με συγκεκριμένα και διαφορετικά χαρακτηριστικά, φυλετικά, κοινωνικά, οικονομικά, επαγγελματικά, ή επειδή πάσχει από οργανική, πνευματική ή ψυχική αρρώστια.
Σήμερα, ο κοινωνικός αποκλεισμός, αν και είναι μια σχετικά πρόσφατη εννοιολογική κατασκευή, δεν περιγράφει τίποτε το καινούριο. Επινοήθηκε γύρω στο 1960, όταν το φαινόμενο της περιθωριοποίησης άρχισε να απασχολεί τους κοινωνικούς επιστήμονες και τους ευαίσθητους απέναντι στην αδικία ανθρώπους. Χρησιμοποιείται λανθασμένα με διπλή σημασία και σημαίνει: 1) Τον στιγματισμό, την περιθωριοποίηση και τη φτώχεια και 2) Τα κοινωνικά και νομοθετικά μέτρα, που στοχεύουν στην καταπολέμησή του. Γι’ αυτή τη δεύτερη σημασία του κοινωνικού αποκλεισμού θα ήταν καλύτερα να βρεθεί μια άλλη έννοια.
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius
Πραγματικά, τα άτομα που βιώνουν τον αποκλεισμό δοκιμάζονται σκληρά, συναντούν συνεχώς εμπόδια στην άσκηση των φυσικών δικαιωμάτων τους, όπως είναι η ελευθερία και η αυτοπραγμάτωση, μέσα στην κοινωνία, που ζουν. Η παραβίαση των ατομικών και ανθρώπινων δικαιωμάτων τους είναι γι αυτούς μια διαρκής τραυματική εμπειρία, που τα αναγκάζει να ζουν σε συνθήκες κυριολεκτικά ανεπίτρεπτης εξαθλίωσης.
Ο κοινωνικός αποκλεισμός οδηγεί μοιραία στην φτώχεια κι αυτό δεν μπορεί παρά να αποτελεί σκάνδαλο.
Η φτώχεια δεν είναι η φυσική συνέπεια της διαφορετικότητας όπως πχ μια σωματική αναπηρία μπορεί να οδηγεί σε κάποιες κινητικές ή άλλες οργανικές δυσλειτουργίες. Η φτώχεια είναι μια επιλογή, μια επικίνδυνη και συνειδητή συμπεριφορά της ομάδας πλειοψηφίας, μια πανούργα και πολυσύνθετη διαδικασία, που στοχεύει αποκλειστικά στην ενδυνάμωση των ισχυρών και πλειοψηφικών ομάδων, σε βάρος των ασθενέστερων και μικρότερων. Η σχέση αυτών των ισχυρών ομάδων με το θεσμοθετημένο σύστημα στηρίζεται στην πίεση που αυτές ασκούν για την απόκτηση όλο και περισσότερων προνομίων, σε βάρος των ευπαθών και αδύναμων ομάδων.
Στον άνθρωπο δεν είναι ευχάριστο να ζει μόνος του. Αντίθετα, υπάρχει έμφυτη η ανάγκη της επικοινωνίας και της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον και τους άλλους ανθρώπους. Μέσα στο περιβάλλον συντελείται η μάθηση, η απόκτηση εμπειριών και βιωμάτων, μέσα στο περιβάλλον δημιουργούνται οι συνθήκες για εξέλιξη και αυτοπραγμάτωση.
Αυτές είναι και οι αιτίες που οδήγησαν στην δημιουργία οργανωμένων κοινωνιών και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ένταξη ενός ατόμου σε μια κοινωνία ή έστω μια κοινωνική ομάδα, που διαθέτει κύρος και δύναμη, του εξασφαλίζει ασφάλεια και σταθερότητα, άρα περισσότερες δυνατότητες εξέλιξής του.
Κάθε άτομο προσπαθεί να βρει την θέση του μέσα στην κοινωνία. Αυτό γίνεται βαθμιαία σε δυο επίπεδα:
Στο πρώτο επίπεδο τα άτομα συγκρίνονται με τους άλλους και αποκτούν επίγνωση για το ποια και πως είναι, τι ικανότητες έχουν και σε ποια θέση του κοινωνικού πεδίου βρίσκονται
Στο δεύτερο επίπεδο τα άτομα, αν αυτή η θέση που κατέχουν δεν παρέχει δυνατότητες εξέλιξης και θετική αξιολόγηση του εαυτού, προσπαθούν να μετακινηθούν σε μια άλλη θέση, καλύτερη, μια θέση με περισσότερο κύρος, δύναμη και επιρροή. Σ’ αυτό το δεύτερο επίπεδο, αλλαγής της θέσης, τα άτομα έχουν δυο επιλογές:
1. Να προσπαθήσουν να κατακτήσουν αξιοκρατικά και με έντιμα μέσα μια καλύτερη κοινωνική θέση.
2. Να μειώσουν τους άλλους με τέτοιο τρόπο, ώστε να εξασφαλίσουν μια καλύτερη θέση για τον εαυτό τους και με το λιγότερο κόστος ψυχικής ενέργειας.
Η γένεση και η διατήρηση των κοινωνικών διακρίσεων στηρίζεται στη μειωτική για τους άλλους ψυχολογική διαδικασία. Και επειδή σταθερά θέλουμε να βελτιώνουμε τη θέση μας επίσης σταθερά προσπαθούμε να υποβαθμίζουμε την θέση των άλλων, κατασκευάζοντας στερεότυπα και προκαταλήψεις ή αποδίδοντας δυσμενή χαρακτηριστικά προσωπικότητας σε άτομα και σε ομάδες ατόμων, όπως πχ. οι ανάπηροι θεωρούνται δύστροποι και κακότροποι άνθρωποι, οι Αλβανοί αναξιόπιστοι, και οι Ρουμάνοι απατεώνες. Ουσιαστικά πρόκειται για απόρριψη, άλλοτε ανοικτή και άλλοτε υποσυνείδητη.
Αυτή η ανάγκη για συνεχή διατήρηση και βελτίωση της κοινωνικής θέσης του ατόμου οδήγησε στην οργάνωση υπο-ομάδων μέσα στην κοινωνία. Τα άτομα προσπαθούν να ενταχθούν στην καλύτερη, ισχυρότερη και μεγαλύτερη κοινωνική ομάδα, αυτή, που θεωρούν πιο αξιόπιστη και ικανή να τους προσδώσει, πέραν των ατομικών τους θετικών χαρακτηριστικών, και κάποια περισσότερα στοιχεία θετικής αυτοαξιολόγησης και κοινωνικής δύναμης.
Η ανάγκη και αίσθηση του ανήκειν σε μια ισχυρή ομάδα εξηγεί τους λόγους της δημιουργίας, καλλιέργειας και διατήρησης των κοινωνικών ανισοτήτων μεταξύ των ομάδων.. Η επιθυμία διάκρισης μας οδηγεί, πχ, να προσπαθούμε τα παιδιά μας να σπουδάσουν για να γίνουν διακεκριμένα, να κάνουμε παρέα με ξεχωριστούς ανθρώπους, να υπερηφανευόμαστε για την καταγωγή και τους προγόνους μας...
Όμως, δεν είναι δυνατόν να είμαστε όλοι διακεκριμένοι, πλούσιοι, έξυπνοι, όμορφοι, μορφωμένοι και υγιείς. Κι έτσι, αναπτύσσουμε τον ανταγωνισμό και την επιθετικότητα, προκειμένου να αποκλεισθούν όσο γίνεται περισσότεροι από το μοίρασμα του αγαθού της διάκρισης και της δύναμης.
Για το άτομο, η αίσθηση και η ανάγκη του ανήκειν σε μια ομάδα και κατά προτίμηση σε μια μεγάλη ομάδα είναι πολύ ισχυρή. Μέσω της ομάδας αισθάνεται ότι μπορεί να διατηρήσει ακόμα και να βελτιώσει τη θέση του, να αντέξει καλύτερα τη σύγκριση και τον ανταγωνισμό Η απόκτηση μιας ομαδικής κοινωνικής ταυτότητας είναι πιο εύκολη, πιο άκοπη θα λέγαμε, και γι αυτό το λόγο, όπως προαναφέρθηκε, είναι τόσο ορατή η ανάγκη των ανθρώπων να οργανωθούν και να ανήκουν κάπου.. Κι αυτό δεν γίνεται σχεδόν ποτέ ανώδυνα και αναίμακτα για τους άλλους. Οι περισσότερες ομάδες πλειοψηφίας εκπέμπουν με ιδιαίτερα δυναμικό και παράλογο τρόπο ένα μήνυμα διεκδίκησης, αναπτύσσουν μια επίσης παράλογη επιχειρηματολογία, μόνο και μόνο για να εξασφαλίσουν μεγαλύτερο κομμάτι από τις κοινωνικές παροχές και διακρίσεις. Ένα τέτοιο παράλογο επιχείρημα, ένα αδικαιολόγητο «πάτημα» είναι και η κατάσταση αδυναμίας κάποιων συνανθρώπων μας. Με κριτήριο την φυσική, ψυχική, πνευματική και κοινωνική αδυναμία, τα κάποια άτομα αποκλείονται από τις ίσες ευκαιρίες και δεν μπορούν να εξασφαλίσουν μια ισότιμη και δίκαιη κοινωνική θέση.
Οι αδύναμες ή ευπαθείς ομάδες έχουν δεχθεί κατ΄ επανάληψη την βάναυση μεταχείριση και το στίγμα του αποκλεισμού.
Η αδυναμία, των ατόμων μιας ομάδας, εξαιτίας της φτώχειας, της χαμηλής κοινωνικής διαστρωμάτωσης ή της άσκησης κάποιου δήθεν ταπεινού επαγγέλματος ή της αρρώστιας, (καρκινοπαθείς, ΑΙDS, χρόνιες ασθένειες κλπ.,) φέρνει στην επιφάνεια την αιώνια και αρχέτυπη σύγκρουση των ανθρώπων για δύναμη και επικράτηση, «τον πόλεμο» με βασικό κίνητρο το μοίρασμα των αγαθών- συμβολικών και υλικών- μεταξύ των λίγων.
Αυτή η μειωτική και απαξιωτική για τις μικρές ομάδες ψυχολογική διαδικασία είναι η απαρχή του φαύλου κύκλου των διακρίσεων: Τα στερεότυπα, οι προκαταλήψεις ,οι κατηγοριοποιήσεις, οι κοινωνικές κατασκευές για τα χαρακτηριστικά της φυλής, του φύλου, της υγείας ή της ασθένειας δεν επιτρέπει και μερικές φορές απαγορεύει στις ευπαθείς ομάδες να κρατήσουν τις θέσεις τους στη συλλογική ζωή, γεγονός που αναπτύσσει την επιθετικότητα, την εγκληματικότητα και την παραβατικότητα. Αυτές οι συμπεριφορές αυξάνουν ακόμα περισσότερο τις προκαταλήψεις και τον φόβο του ευρύτερου πληθυσμού. Θα πρέπει να τονιστεί ότι κάθε άτομο κάτω από τις περιστάσεις γίνεται διαφορετικό. Αν βιώνει ένα περιβάλλον με συνθήκες ασφάλειας, έχει θετικές συμπεριφορές, ενώ, αν απειλείται, οι συμπεριφορές του είναι αρνητικές.
Η φτώχεια, ο κατατρεγμός, η εξαθλίωση και η ανεργία οδηγούν τις ευπαθείς ομάδες, με κάποιες νομοτέλειες στην ταπείνωση και στο άνοιγμα ενός πεδίου για ανεξέλεγκτες συγκρούσεις.
"I hear and I forget. I see and I remember. I do and I understand."
--Confucius