- ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ, ΜΥΘΟΙ, ΗΘΗ & ΕΘΙΜΑ ΕΛΛΗΝΩΝ. - .-= ΜΥΘΟΣ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ =-.
Ο Ιούνιος αρχικά είχε 29 ημέρες που έγιναν 30 όταν διορθώθηκε το Ρωμαϊκό ημερολόγιο. Ονομάσθηκε έτσι προς τιμήν της θεάς Ήρας, που στα λατινικά λέγεται Juno και ήταν αφιερωμένος σ’ αυτήν.
Είναι αντίστοιχος προς τον Σκιροφοριώνα του αττικού ημερολόγιου.
Μεταξύ 21-22 Ιουνίου γίνεται η θερινή τροπή του ήλιου και τότε είναι η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου.
Στον Ελλαδικό χώρο τον Ιούνιο τον λένε Θεριστή ή Θέρτη, γιατί τότε γίνεται ο θερισμός στη χώρα μας.
Στον πόντο Ο Ιούνιος λεγόταν και λέγεται από τους Έλληνες Κερασινός από τα ξακουστά κεράσια του Πόντου. Άλλωστε η Κερασούντα θεωρείται πατρίδα της κερασιάς.
Ο Ιούλιος για τους αρχαίους Έλληνες ήταν ο πρώτος μήνας του χρόνου και τον έλεγαν «Εκατομβαιώνα», γιατί τότε έκαναν πολλές και πλούσιες θυσίες για την Πρωτοχρονιά.
Το σημερινό του όνομα το χρωστάει στον αυτοκράτορα Ιούλιο Καίσαρα που ρύθμισε και το Ιουλιανό ημερολόγιο.
Στους Ελλαδικούς αγροτικούς πληθυσμούς λέγεται Αλωνάρης και Αλωνιστής.
Στον πόντο ο Ιούλιος λεγόταν Χορτοθέρτς, γιατί ήταν ο μήνας του θερισμού των χόρτων. Τότε ο θερισμός έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα, όπως μαρτυράει ο Δ.Κ. Παπαδόπουλος (Σταυριώτης)
Στο Βυζάντιο όπως αναφέρει ο Φαίδων Κουκουλές, απαγορεύονταν να οδηγούνταν αυτή την εποχή οι γεωργοί στα δικαστήρια, επειδή δίνονταν μεγάλη σημασία στον θερισμό, για τη διατροφή του λαού.
ΟΤΑΝ ΚΑΝΑΝΕ ΓΙΟΡΤΕΣ-ΤΡΑΠΕΖΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ...ΠΑΛΙΕΣ ΕΠΟΧΕΣ... ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΕΚΑΝΕ ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΕΣΦΑΖΕ ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΒΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΨΗΝΑΝΕ ΓΙΑ ΝΑ ΦΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ. ΕΚΕΙ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΔΙΑΒΑΖΑΝΕ ΤΗΝ ΚΟΥΤΑΛΑ ΣΥΓΚΕΚΡΥΜΕΝΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΑΤΟΥ ΜΕΤΑ ΠΟΥ ΘΑ ΤΗΝ ΕΤΡΩΓΕ ΚΑΠΟΙΟΣ ΚΑΙ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΤΗΝ ΔΙΑΒΑΣΕΙ ΜΟΝΟ Ο ΚΑΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΑΤΟΥ ΚΑΙ ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΑΦΤΟΝ ΠΟΥ ΤΗΝ ΕΦΑΓΕ.
ΕΤΣΙ ΛΟΙΠΟΝ ΔΙΑΒΑΖΑΝΕ ΤΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΚΑΙ ΜΑΝΤΕΒΑΝΕ ΑΝΑΛΟΓΑ. ΑΥΤΗ Η ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΡΧΑΙΑ. ΣΥΓΚΕΚΡΥΜΕΝΑ Ο ΠΑΠΟΥΣ ΜΟΥ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΠΕΘΑΝΕΙ ΤΩΡΑ ΗΞΕΡΕ ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΑ ΝΑ ΤΗΝ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΟΤΑΝ ΜΑΝΤΕΨΕ ΟΤΙ ΘΑ ΠΕΘΑΝΟΥΝ ΔΥΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΑΚΡΥΝΟΥ ΤΟΥ ΣΥΓΓΕΝΗ ΟΠΟΥ ΘΑ ΤΑΝ ΝΕΟΙ ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΕΓΙΝΕ.
"Μηνύστε με, μηνύστε με σε δίκες ξεφτιλίστε με"
Ο Αύγουστος ήταν ο έκτος μήνας του Ρωμαϊκού ημερολογίου και γι’ αυτό λεγόταν και Sextilis. Ονομάστηκε Αύγουστος από την σύγκλητο, για να τιμηθεί ο αυτοκράτορας Οκταβιανός Αύγουστος, κάτι που είχε ήδη κάνει με τον Ιούλιο προς τιμήν του αυτοκράτορα Ιουλίου Καίσαρα.
Για να μην θεωρηθεί όμως ότι μείωναν τον αυτοκράτορα Αύγουστο, διότι ο Sextilis είχε 30 μέρες, πήραν μια μέρα από τον Φεβρουάριο, που έμεινε κουτσοφλέβαρος με 28 ημέρες, και έτσι έγινε ο Αύγουστος με 31 μέρες και αυτός όπως και ο Ιούλιος. Γι’ αυτό έχουμε δύο συνεχόμενους μήνες με 31 μέρες.
Το όνομά του ταυτίσθηκε με έννοιες όπως Σεβαστός και Ιερός, μετά την θεοποίηση του Οκταβιανού Αύγουστου.
Στους αρχαίους Έλληνες αντίστοιχος μήνας ήταν ο Μεταγειτνιών. Αυτό γιατί το δεύτερό του μισό γίνονταν οι μετακομίσεις από τη μια γειτονιά της πόλης στην άλλη και έτσι γιόρταζαν τη γιορτή των γειτόνων, τα «μεταγείτνια» ή «μετοίκια», με προστάτη τον Απόλλωνα.
Στον πόντο διατήρησε το όνομα Αύγουστος και ήταν ο πιο πλούσιος και καλός μήνας γιατί αυτόν τον μήνα ωρίμαζαν πολλοί καρποί.
Ο λαός μας θεωρεί τον Αύγουστο σαν αρχή του χειμώνα, όπως εξάλλου το Μάρτη σαν αρχή του καλοκαιριού. Έτσι στη μητροπολιτική Ελλάδα έχουμε τη φράση: «Από Αύγουστο χειμώνα κι από Μάρτη καλοκαίρι».
Αλλά και στον Πόντο πίστευαν τα ίδια. Έτσι έλεγαν: «Επάτεσαμ’ σον Αύγουστον και ση χονί την άκραν»(πατήσαμε τον Αύγουστο και την άκρη του χιονιού).
Τις πρώτες μέρες του Αυγούστου, όπως και του Μάρτη τις έλεγαν δρίμες και πίστευαν ότι κάτω από την επήρεια των άστρων οι δρίμες βλάπτουν τα ρούχα και τά ξύλα.
Η Άλκη Κυριακίδου-Νέστωρος, αναφερόμενη στις δρίμες, τονίζει ότι η λέξη παράγεται από τη λέξη δριμύς.
Ιδιαίτερα οι δρίμες του Αυγούστου, αλλού πίστευαν πως διαρκούν τρείς, αλλού οχτώ και αλλού δώδεκα ημέρες. Επίσης τις έλεγαν «μερομήνια», γιατί από τον καιρό που θα κάνει την κάθε μέρα, προμάντευαν και τον καιρό που θα κάνει τον κάθε μήνα του επόμενου χρόνου.
Ο Νικ. Πολίτης εξηγώντας το φαινόμενο, μα λέει πως είναι λείψανο αρχαίων μεθόδων πρόγνωσης του καιρού, που έχουν σχέσεις με αστρολογικές παρατηρήσεις. Επειδή δε ο Αύγουστος θεωρείται η αρχή του χειμώνα, γι’ αυτό και στον μήνα αυτό εστιαζόταν η πρόγνωση του καιρού.
Οι δρίμες στην Κύπρο αποκαλούνταν κακαουστιές, δηλαδή κακές μέρες του Αυγούστου και κατ’ ευφημισμόν καλαουστιές.
Στον πόντο οι δρίμες ήταν αποφράδες και αποκαλούνταν σαπέας, γιατί στο διάστημα αυτό πίστευαν ότι επιταχύνεται το σάπισμα των ρούχων, των ξύλων αλλά και του δέρματος. Πίστευαν ότι η πληγή που θα άνοιγε αυτές τις μέρες θα αργούσε να γιατρευτεί. Τα παθήματα, που προέρχονταν από την κατάσταση αυτή, τα έλεγαν αυγουστιάσματα.
Ο Γεώργιος Μέγας προσπαθώντας να εξηγήσει το γεγονός αυτό μας πληροφορεί ότι επειδή ιδιαίτερα τον Αύγουστο υπάρχουν άφθονα φρούτα, ο λαός τρώγοντάς τα πάθαινε σοβαρές γαστρικές-κοιλιακές παθήσεις.
Αυτό είχε παρατηρηθεί από παλιά, έτσι στο βυζάντιο υπήρχε η παροιμία:
«περί της υγείας σου
Τον Αύγουστο ερώτα».
Το όνομά του προέρχεται από το λατινικό septem δηλαδή εφτά, γιατί ήταν ο έβδομος μήνας του αρχαίου Ρωμαϊκού ημερολογίου που άρχιζε τον Μάρτιο.
Σε διάφορους περιόδους πήρε και άλλα ονόματα, κυρίως από διάφορους αυτοκράτορες, όπως Γερμανικός προς τιμήν του Δομιτιανού, Αντωνίνος προς τιμήν του Αντωνίνου Πίου και Ηράκλειτος προς τιμήν του Κόμμοδου.
Ο Ελληνικός λαός στο μήνα έχει δώσει και άλλα ονόματα, προερχόμενα κυρίως από τη μεγάλη γιορτή της ύψωσης του Τιμίου Σταυρού (14/9), όπως Σταυρίτης, Σταυριώτης αλλά και Τρυγητής.
Ο Δ. Λουκάτος τονίζει ότι είναι αντίστοιχος με τον Αττικό Βοηδρομιώνα και αναφέρει και άλλα ονόματα που του έδωσε ο λαός μας, όπως Θεσέμπρης, Σταυριάτης, Αϊ-Νικήτας (15/9), Βεντεμάς (από τη λέξη βενδέμα που σημαίνει τον τρύγο) και Σποριάρης.
Ο Σεπτέμβριος είναι η αρχή του Εκκλησιαστικού χρόνου, «αρχή της Ινδίκτου), όπως ορίζει η Εκκλησία μας. Το σύστημα Οι Έλληνες του πόντου κράτησαν αυτήν την παράδοση σχεδόν σε όλη την επικράτειά του.
Έτσι για την 1η Σεπτεμβρίου υπάρχουν πολλές δοξασίες και έθιμα σε όλες τις επαρχίες της Πόντου, αλλά και σε όλα τα μέρη της πατρίδας μας. Κυρίως αντιστοιχούν με έθιμα της πρωτοχρονιάς και της πρωτομαγιάς.
Ο Οκτώβριος είναι αντίστοιχος με τον μήνα Πυανεψιώνα των Αρχαίων Ελλήνων, σύμφωνα με το Εγκυκλοπαιδικό λεξικό του Ελευθερουδάκη (τόμος 10, σ. 35). Ονομάσθηκε έτσι από τα Πυανέψια, γιορτή προς τιμήν του Απόλλωνα.
Ο μήνας Πυανεψιών όπως και η γιορτή ονομάσθηκε έτσι από τα πύανα που ήταν τα κουκιά που βρασμένα, πολλές φορές με άλλα όσπρια, μέχρι να γίνουν πολτός προσφέρονταν στον Απόλλωνα.
Ο Δημ. Λουκάτος (από τα μέσα του) τον θεωρεί αντίστοιχο με τον Μαιμακτηριώνα από τις γιορτές του γεωργικού Δία Μαιμάκτη (χειμωνιάτικου). (Δ.Σ.Λουκάτου, τα φθινοπωρινά, σ. 59).
Είναι γιορτές κατά τις οποίες εξευμένιζαν τον Νεφεληγερέτη Δία, προκειμένου ο επερχόμενος χειμώνας να είναι ήπιος και όσο το δυνατόν απαλλαγμένος από κακοκαιρίες, αλλά και πλούσιος σε ήπιες βροχές.
Οι Έλληνες τον «βάπτισαν» με άλλα ονόματα, όπως «Σπάρτης». «Αγιοδημήτρης» ή «Αγιοδημητριάτης».
Οι Ρωμαίοι τον έλεγαν October γιατί ήταν ο όγδοος μήνας αφού το έτος τότε άρχιζε από τον Μάρτιο.
Στον Πόντο, σαν μήνας του τρύγου λεγόταν κυρίως Τρυγομηνάς.
Γενικά αυτό το μήνα προσπαθούσαν να τελειώσουν τις εξωτερικές δουλειές τους, τη σπορά, τη συγκομιδή των φθινοπωρινών καρπών (κάστανα, ελιές, τελευταία μήλα) και το μάζεμα των ξύλων.
Γι αυτό και τραγουδούσαν:
«Τρυγωμηνά το λάμσιμον (όργωμα)
Και η σπορά τελείνταν (τελειώνουν).
Στον πόντο το χιόνι ερχόταν γρήγορα και έκλεινε τους ορεινούς δρόμους και τα περάσματα και γι’ αυτό τον Οκτώβριο, οι ρομάνες και οι παρχαρέτ’ κατέβαζαν τα κοπάδια από τα παρχάρια, όπως φαίνεται από το παρακάτω δίστιχο:
«Τρυγωμηνά χειμός καιρός και σιόνια σα ραχία,
Ας σα παρχάρια έφυγαν κ’ επήγαν σα χωρία».
Η Νοέμβριος οφείλει το όνομά του στη λατινική λέξη November, δηλ. ένατος μήνας.
Αντιστοιχεί με τον Μαιμακτυριώνα και σύμφωνα με τον Δ. Λουκάτο με τον Πυανεψιώνα.
Ο Νοέμβριος στον Ελλαδικό χώρο έχει πολλά ονόματα.
Το λένε βροχάρη για τις πολλές βροχές, Νιαστή (από το νεάσματα που σημαίνει οργώματα), Αϊστάτηγο και Αϊταξιάρχη (8 Νοεμβρίου), Αϊφίλιππα (14 Νοεμβρίου) και Αντριά ή Αγιαντριά από τον Αγ. Ανδρέα (30 Νοεμβρίου).
Στον Πόντο ο μήνας αυτός λεγόταν Αεργίτες (λέξη που προέρχεται από το όνομα Αγ. Γεώργιος) από την γιορτή του Αγ. Γεωργίου «του εν Λύδδη» που στον πόντο γιορταζόταν στις 3 Νοεμβρίου.
Ο Γ. Μέγας ονομάζει τον Αγ. Γεώργιο που γιορτάζει σήμερα (3 Νοεμβρίου) Σποριάρη ή Μεθυστή και τονίζει ότι «με την επωνυμία αυτή διακρίνεται ο μικρός ή φτωχός αυτός άγιος από το μεγάλο συνώνυμό του, τον τροπαιοφόρο Γεώργιο, που η μνήμη του τιμάται στις 23 Απριλίου. Λέγεται Σποριάς ή Σποριάρης, επειδή σε πολλές περιοχές γίνεται την ημέρα της γιορτής του η προετοιμασία του σπόρου και αρχίζει η σπορά. Ορισμένες μάλιστα συνήθειες αποβλέπουν στην αφθονία των καρπών».