- H αλληγορική διδασκαλία του Ομήρου - .-= Η ΣΟΦΙΑ =-.

quote:

---

kost
Πραγματικά δεν μπορώ να καταλάβω gianipsefti από πού συμπέρανες ότι προσπάθησα να απαξιώσω έναν φιλόσοφο και παν-επιστήμονα του αναστήματος του Θαλή? Kαι πώς νομίζεις ότι τον θεωρώ "ανίκανο" που κατάφερε όσα κατάφερε?? Θα έπρεπε να έχουν φύγει ντομάτες από όλο το esoterica σύσσωμο έαν έκανα κάτι τέτοιο....

---

Εδώ κοιτάμε να αποσυμβολίσουμε τον Όμηρο με οδηγούς τους αρχαίους φιλοσόφους. Η γνώμη σου για το ότι ο Πλάτωνας ήταν απλώς ένας επιρρεπής παραμυθάς είναι φυσικά σεβαστή ωστόσο δεν ξέρω κατά πόσο έχεις μελετήσει τους διαλόγους του Πλάτωνα και κατά πόσο μπορείς να τεκμηριώσεις την παραπάνω γνώμη...η δική μου γνώμη, την οποία εξέφρασα και παραπάνω, είναι ότι ο Πλάτωνας είχε συγκεκριμένους λόγους που χρησιμοποίησε μύθους, και αυτοί οι μύθοι αποτελούν εμπνευσμένες αλληγορίες θεολογικού, φιλοσοφικού, αλλά πιθανόν και ιστορικού χαρακτήρα. Δεν ισχυρίζομαι με αυτό ότι η αρχαία Ατλαντίδα οπωσδήποτε υπήρξε ούτε όμως και το αποκλείω. Γενικώς η βεβαιότητα σε τόσο απρόσιτα ζητήματα μου είναι ανυπόφορη.

Νικόμαχε σε ευχαριστούμε για το πολύ ενδιαφέρον link. Είχα παραθέσει παλιότερα κάποια link σχετικά με τις έρευνες του καθηγητή Παϊπέτη και γενικότερα για το διεθνές ερευνητικό ενδιαφέρον των τελευταίων δεκαετιών γύρω από τις περιγραφές προηγμένης τεχνολογίας στα Ομηρικά Έπη. Μεταξύ άλλων ο Όμηρος ήταν ο πρώτος που περιέγραψε λεπτομερειακά ένα ρομπότ (Σ ραψωδία).

Αύριο θα συνεχίσουμε την αναφορά σε μεγάλες φιλοσοφικές σχολές της αρχαιότητας που ερμήνευσαν αλληγορικά τα Ομηρικά Έπη!

Από εκεί και πέρα, θεωρώ πως ο Πλάτωνας ήταν ένα από τα μεγαλύτερα πνεύματα της αρχαιότητας κι ίσως είναι λίγο άδικο να τον χαρακτηρίσουμε ως παραμυθά, παραβλέποντας την διδασκαλία του αλλά και την επιρροή που άσκησε μετέπειτα στην ανθρωπότητα για περίπου 2000 χρόνια.
Οι μύθοι που χρησιμοποίησε όπως για παράδειγμα του σπηλαίου, του Ηρός κλπ δείχνουν έναν άνθρωπο ο οποίος ήταν σπουδαίος διανοητής - για τα δεδομένα της εποχής τουλάχιστον - και με ένα συνεκτικό σύνολο απόψεων.
Ακόμη και στους διαλόγους του και στα έργα του μπορεί κανείς να δει μια διδασκαλία η οποία είναι - τουλάχιστον κατά την δική μου άποψη - αρκετά πλήρης κι αξιοπρόσεκτη.
Όσον αφορά το μύθο της Ατλαντίδας, ένας άνθρωπος θα μπορούσε να τον εκλάβει καθαρά αλληγορικά και να προσπαθήσει να τον αποσυμβολίσει ή να θεωρήσει ότι όντως η Ατλαντίδα υπήρξε.
Αν και προσωπικά πιστεύω ότι είναι εξίσου πιθανό να υπήρξε η Ατλαντίδα όσο και να μην υπήρξε, νομίζω πως δε μπορούμε να είμαστε 100% σίγουροι για το εάν όντως αυτή υπήρξε διότι πολύ απλά δεν γνωρίζουμε σε τι ακριβώς αναφερόταν ο Πλάτωνας.
Αναφερόταν πχ στην βύθιση τμήματος της Στρογγύλης (Θήρα) λόγω της ηφαιστειακής έκρηξης;
Αναφερόταν στην βύθιση κάποιου νησιού πέραν των Ηράκλειων Στηλών κι εάν ναι, σε ποιές Ηράκλειες Στήλες ακριβώς αναφερόταν;

Εν πάσει περιπτώσει, κλείνω εδώ την παρένθεση μου προκειμένου να μπορέσει να συνεχιστεί το θέμα.

In anticipation of my resurrection...

Δεν ξέρω αν έγινα κατανοητός.

Σχετικά με τον Πλάτωνα έχω την δική μου γνώμη, που σαφώς διαφέρει από την δική σου.
Αναγνωρίζω πως ο Πλάτωνας έχει πολλούς θαυμαστές, σε παγκόσμιο επίπεδο, και ήταν ο αγαπημένος φιλόσοφος των θεολόγων του μεσαίωνα.

Περιμένουμε περισσότερα!

Το παραμελήσαμε λίγο το εν λόγω θέμα, συνεχίζουμε όμως σταθερά. Για λόγους συντομίας από εδώ και στο εξής δεν θα παραπέμπω σε συγκεκριμένα χωρία από αρχαία έργα όμως οποιοσδήποτε ενδιαφερθεί να μου ζητήσει κάποιο χωρίο θα το αναφέρω αμέσως.

Παρέλειψα επίσης να πω ότι δύο σπουδαία βιβλία που με βοήθησαν στην έρευνα αυτή είναι το «Homer the Theologian: Neoplatonist Allegorical Reading and the Growth of the Epic Tradition» του Robert Lamberton και το «Birth of the Symbol: Ancient Readers at the Limits of their Texts» του Peter Struck, αμφότεροι σημαντικοί σύγχρονοι κλασικιστές, τα βιβλία των οποίων δυστυχώς δεν κυκλοφορούν στα ελληνικά.

Ας περάσουμε λοιπόν τώρα στη φιλοσοφική σχολή των Αναξαγορείων (κανονικά θα έπρεπε να αναφέρομαι στις σχολές κατά χρονολογική σειρά, κάτι που θα βοηθούσε και στη ροή, αφενός όμως είναι ανάποδος από κούνια και αφετέρου ήθελα εξ'αρχής να αναδείξω τις άγνωστες απόψεις του Πλάτωνα για το Ομηρικό έργο).

Πάμε λοιπόν.

Κατ'αρχάς, ο Διογένης ο Λαέρτιος μας μεταφέρει την άποψη του Φαβωρίνου ότι«πρώτος ο φιλόσοφος Αναξαγόρας διατύπωσε την άποψη ότι η Ομηρική ποίηση αναφέρεται στην αρετή και τη δικαιοσύνη». Προσωπικά πάντως διαφωνώ με την εν λόγω άποψη, διότι όπως θα δούμε παρακάτω ήδη προγενέστεροι φιλόσοφοι του Αναξαγόρα φαίνεται να είχαν αποδώσει ηθικού τύπου συμβολισμούς και αλληγορίες στον Όμηρο.

Επίσης, η θεωρία του Αναξαγόρα περί των κυρίαρχων στοιχείων -του Αιθέρα και του Αέρα, τα οποία και κατέχουν την υψηλότερη θέση στην κοσμική διάταξη- παραπέμπει ευθέως στην αλληγορική ερμηνεία που είχε δώσει ο Εμπεδοκλής στο κυβερνητικό ζεύγος των Ολύμπιων θεών του Ομήρου (Ζευς = Αιθήρ, Ήρα = Αήρ)!!

Σύμφωνα πάλι με τον Διογένη τον Λαέρτιο, ο μαθητής και φίλος του Αναξαγόρα Μητρόδωρος ο Λαμψακηνός «ενίσχυσε την παραπάνω άποψη (του Αναξαγόρα) και ήταν ο πρώτος που μελέτησε τη φυσική διδασκαλία του Ομήρου». Και πάλι εδώ η άποψη του Διογένη ελέγχεται διότι ήδη από τον 6ο αιώνα γνωρίζουμε ότι ο Φερεκύδης, δάσκαλος του Πυθαγόρα, είχε προχωρήσει στην ερμηνεία της φυσικής διδασκαλίας του Ομήρου!

Ο Μητρόδωρος έζησε μεταξύ 6ου και 5ου αιώνα π.Χ. θεωρούνταν δεινός ερμηνευτής του Ομήρου, κάτι που αναφέρει και ο Πλάτωνας στον Ίωνα, και είχε σαν κεντρικό δόγμα ότι οι θεότητες και οι ήρωες των Επών αποτελούσαν αλληγορικές διδασκαλίες περί των φυσικών στοιχείων και φαινομένων, καθώς και περί των οργάνων του σώματος.

Χάρη μάλιστα στον Φιλόδημο έχει διασωθεί ένα πολύ ενδιαφέρον απόσπασμα του Μητροδώρου, το οποίο αναφέρει ότι «ο Αγαμέμνων είναι ο αιθέρας, ο Αχιλλέας ο ήλιος, η Ελένη η γη, ο Αλέξανδρος (Πάρης) ο αέρας, ο Έκτορας η σελήνη, και ανάλογα ονομάζονται οι υπόλοιποι ήρωες. Μεταξύ των θεών η Δήμητρα είναι το ήπαρ, ο Διόνυσος η σπλήνα και ο Απόλλωνας η χολή». Οι ήρωες εδώ συσχετίζονται με φυσικά στοιχεία και κοσμικές δυνάμεις, ενώ οι θεοί με όργανα του σώματος, απόσπασμα που, κατά τον Ν.J Richardson ("Homeric professors in the age of the Sophists"), αποτελεί σαφή ένδειξη της αναξαγόρειας φιλοσοφίας που συνέδεε τον μικρόκοσμο με τον μακρόκοσμο.

Οι λόγοι που ο Μητρόδωρος κατέληξε στον παραπάνω αποσυμβολισμό θα μπορούσαν να μας απασχολήσουν για ώρες, όμως έτσι φοβάμαι πως θα ξεφύγουμε λιγάκι από τη ροή του θέματος, εάν δηλαδή εστιάσουμε στον κάθε ήρωα ξεχωριστά αλλά και στις μεταξύ των ηρώων αλληγορικήες συσχετίσεις.

Ας αρκεστώ μονάχα να σημειώσω (παρ’όλο που δεν ενστερνίζομαι πλήρως τον αποσυμβολισμό του Μητρόδωρου) πως ο ήρωας Αχιλλέας παρομοιάζεται σε ουκ ολίγα χωρία από τον Όμηρο με «φωτοβόλο ήλιο»! Ο Αχιλλέας είναι ο κεντρικός, «ηλιακός» ήρωας του Έπους και αν παρατηρήσουμε την εξέλιξη της μάχης βλέπουμε ότι λίγο μετά την απόσυρσή του από τη μάχη επέρχεται «νύχτα» και θάνατος στον πόλεμο για τους Αχαιούς από τους Τρώες και τον Έκτορα που περνούν σε μεγάλη αντεπίθεση. Η επιστροφή όμως του υπέρλαμπρου Αχιλλέα στον πόλεμο επισκιάζει όλους τους υπόλοιπους ήρωες, Αχαιούς και Τρώες!! Όπως η σελήνη, οι πλανήτες και τα αστέρια λάμπουν μόνο κατά τη νυχτερινή απουσία του Ηλίου έτσι και όλοι οι υπόλοιποι ήρωες του Έπους (Έκτορας, Διομήδης, Αίαντες, Οδυσσέας, Αγαμέμνων, Σαρπηδόνας, Μενέλαος και άλλοι) έλαμψαν στο πεδίο της μάχης μονάχα κατά την απουσία του «πυροειδή» ήρωα!

Κλείνοντας με τα περί της σχολής γύρω από τον Αναξαγόρα να τονίσουμε πως μία από τις σημαντικότερες αποδείξεις αλληγορικής ερμηνείας των Αναξαγορείων αποτελεί ο περίφημος Πάπυρος των Δερβενίων (http://en.wikipedia.org/wiki/Derveni_papyrus). Το θρυλικό αυτό κείμενο ανακαλύφθηκε το 1962 στην περιοχή Δερβένια έξω από τη Θεσσαλονίκη και η μερική ανασύνταξη, μετάφραση, ερμηνεία και έκδοσή του διήρκεσε 40 ολόκληρα έτη! Αποτελεί το αρχαιότερο σωζόμενο κείμενο του ευρωπαϊκού πολιτισμού και έχει χαρακτηριστεί ως η σημαντικότερη νέα μαρτυρία για την αρχαία ελληνική φιλοσοφία και θρησκεία από την εποχή της Αναγέννησης! Σύμφωνα με τους ειδικούς γράφτηκε γύρω στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ., προέρχεται από τον κύκλο της σχολής του Αναξαγόρα, φέρει έναν μυστικιστικό χαρακτήρα «οδηγιών προς μυημένους» και «αποτελεί φιλοσοφική πραγματεία για τη φύση των θεών, την κοσμογονία, τη σωτηρία της ψυχής και τη φύση των θρησκευτικών τελετών, κυρίως υπό μορφή αλληγορικής ερμηνείας ενός παλαιότερου ορφικού ποιήματος» καθώς και γενικότερη υπεράσπιση του αλληγορικού πνεύματος των κοσμογονικών μύθων.

Ας παμε πρωτα στην ετυμολογια της λεξης,που ειναι βασικο.Κυκλος+ωψ.Για τους κυκλωπες τι γνωριζουμε;Οτι ηταν οι κατασκευαστες των αρχαιων τειχων,οι λεγομενες κυκλωπιες κατασκευες.Γιατι ομως κυκλος;Η απαντηση κρυβεται στους θολωτους ταφους,κυκλικης τεχνοτροπιας.....

Οταν καταστραφηκε ο μυκηναικος πολιτισμος απο τους δωριεις,σιγα σιγα οι νεοι κατοικοι,βλεποντας αυτα τα μεγαλα οικοδομηματα,αρχισαν να πιστευουν οτι αυτα κατασκευαστηκαν απο γιγαντες,εξου παρομοιασθηκαν οι κατασκευαστες κυκλωπες =αυτοι που εχτιζαν κυκλικα οικοδομηματα, με γιγαντες.Εδω ακομα και σημερα προκαλουν τεραστια εντυπωση αυτες οι μεγαλιθικες κατασκευες.

Οι ιδιες παραδοσεις για τους κατασκευαστες αυτων των κτισματων,δημιουργηθηκαν ξανα χιλλιαδες χρονια αργοτερα απο τους νεοελληνες.Ειναι οι γνωστες παραδοσεις για τους γιγαντες αρχαιους λεννηδες που εχτιζαν ολα αυτα τα αξιοθαυμαστα κτιρια.

Εάν εννοείς την ετυμολογία της λέξης «Κύκλωψ» τότε ναι, αυτό είναι μάλλον κάτι απλό..."Ωψ" σημαίνει «μάτι» (οι "όψεις" ήταν οι οφθαλμοί), άρα το "Κύκλωψ" φαίνεται να σημαίνει ο "κυκλικός οφθαλμός", αναφορά στο μάτι του Κύκλωπα. Τα λεγόμενα «κυκλώπεια τείχη» με τους κυκλικούς συνήθως σχηματισμούς φαίνεται να ονομάστηκαν έτσι λόγω του τεράστιου όγκου τους (οι ογκόλιθοί τους λέγεται πως ζύγιζαν μέχρι και τόνους) μιας και οι αρχαίοι φαντάστηκαν ότι είχαν χτιστεί από πελώριους χειροδύναμους άνδρες όπως οι μυθικοί Κύκλωπες (ο Πολύφημος περιγράφεται από τον Όμηρο να έχει φοβερή χειροδύναμη, ξεκολλώντας μέχρι και βουνοκορφές για να τις ρίξει στο καράβι του Οδυσσέα).

Αποκλείουμε παντελώς την πιθανότητα οι Κύκλωπες να ήταν μια παλαιά απτή πραγματικότητα και να μην οδηγούν σε κάποιο συμβολισμό?

Σου ξαναλέω όμως Νικόμαχε πως το ιστορικό κομμάτι δεν αποκλείει το αλληγορικό. Τα Έπη του Ομήρου είναι γεμάτα από συμβολισμούς και μυστικές αλληγορίες και αυτό είναι κάτι αδιαμφισβήτητο. Και το εν λόγω αλληγορικό κομμάτι είναι και το σημαντικότερο όλων κατ'εμέ -και εκεί θέλω να εστιάσουμε. Τα αιώνια σύμβολα και η μυστική τους διδασκαλία (περί Θεών για παράδειγμα) πηγάζουν από τα αιώνια αρχέτυπα των Ιδεών του κόσμου και αγγίζουν τα εσώτερα βάθη του κόσμου και της ανθρωπότητας, με έναν τρόπο που κανένα άλλο έργο κατά τη γνώμη μου δεν το έχει ξανακάνει στην ιστορία του γνωστού πολιτισμού.