Κρυφό σχολειό : Αλήθεια ή μύθος ;

Δεν βρήκα κάτι αντίστοιχο στο forum και με αφορμή μια εκπομπή του Μητσικώστα που έτυχε να δω και είχε καλεσμένο τον γνωστό τηλε-παπά Πατήρ Τσάκαλο, άκουσα για πρώτη φορά ιερέα να αρνείται την ύπαρξη του κρυφού σχολιού. Σε σχέση και με άλλες αναφορές που έχω ακούσει για το εν λόγω ζήτημα, είπα να το εξετάσουμε, ο καθένας με τις πληροφορίες του, για να δούμε που περίπου βρίσκεται η αλήθεια. Το παρέθεσα σε αυτή τη κατηγορία αλλά μπορεί να είναι και λάθος...παρακαλούνται οι συντονιστές όπως προβούν σε διορθώσεις εάν και εφόσον χρειάζονται.

Στην πραγματικότητα όλη η φιλολογία περί κρυφού σχολειού είναι παραμύθι. Κανένας έγκυρος ιστορικός, ούτε ο Παπαρρηγόπουλος, που αφιερώνει στην εποχή της τουρκοκρατίας τους δύο από τους εννέα τόμους της «Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους», ούτε ο Σάθας, εις την «Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα» του, ούτε και η νεώτερη δεκατετράτομη «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» της Εκδοτικής Αθηνών, κάνουν οποιαδήποτε μνεία περί κρυφού σχολειού. Στο τελευταίο μάλιστα σύγγραμμα και συγκεκριμένα στον 10ο τόμο και στη σελίδα 366, οι συντάκτες του σχετικού κεφαλαίου Γ. Ζώρας και Α. Αγγέλου (καθηγητές πανεπιστημίου αμφότεροι), είναι κατηγορηματικοί: «Κρυφό σχολειό δεν υπήρξε, πρόκειται για μύθο», υποστηρίζουν. Το ίδιο είχε πει από τον 19ο ήδη αιώνα ο Μ. Γεδεών και κατά τον 20ον ο Γιάννης Βλαχογιάννης: «Δεν υπάρχει καμία ιστορική μαρτυρία που να βεβαιώνει την ύπαρξη κρυφού σχολειού», βεβαιώνει.

Πώς όμως δημιουργήθηκε ο σχετικός μύθος; Οι αιτίες που τον γέννησαν είναι πιθανότατα δύο. Η πρώτη είναι να καταδειχτεί η βαρβαρότητα και ο φωτοσβεστικός ρόλος των Τούρκων κατακτητών και ο δεύτερος να αναδειχτεί ο ρόλος της Εκκλησίας στην πνευματική αναγέννηση του έθνους, ώστε να εξιλεωθεί κατά κάποιο τρόπο στα μάτια των Ελλήνων για την αρνητική και καταδικαστική στάση που είχε η επίσημη εκκλησία του Φαναρίου σε σχέση με την επανάσταση και τους επαναστάτες (οι γνωστοί αφορεσμοί για τους αρματωλούς και κλέφτες).

Ή όντως υπήρχε μια λειτουργία σχολείων όπου δεν ήταν μεν κρυφά αλλά δίδασκαν κρυφά μυνήματα?

Μια παρα πολυ καλη αποψη, ωστοσο θα μου επιτρεψεις να περασω στον αντιποδα και να πω οτι αν υπηρξε αλλα ποτε δεν βρεθηκαν στοιχεια οτι υπηρξε? Αν σβηστηκαν απο το χρονο η εσκεμμενα και μετα συγκεκριμενοι ανθρωποι μιλησαν για την μη υπαρξη του?

Oι Οθωμανοί είχαν δώσει δικαίωμα ελεύθερης παιδείας για τους Έλληνες η οποία όμως θα ρυθμιζόταν(τα μαθήματα,ο τρόπος διδασκάλίας,τα σχολεία,κ.λ.π.)...από τους ιερείς!!!
Γιάυτό και μόνο το λόγο πιστεύω πως το κρυφό σχολειό δεν είχε λόγο ύπαρξης.Επίσης,επειδή το ιερατείο είχε απόλυτη δικαιοδοσία στα μαθήματα,δίδασκαν στα παιδιά μόνο ανάγνωση,γραφή και θεολογικά μαθήματα.Είναι γνωστό πως μαθήματα όπως φιλοσοφία και μαθηματικά είχαν αφοριστεί.

Κρυφά σχολειά υπήρχαν, αλλά δεν ήταν σχολεία. Υπήρχαν κυρίως σε μοναστήρια - όπως αυτό που παραθέτω στην Αιτωλοακαρνανία - σε μυστικές κρύπτες κάτω από τη γη, όπου απλά γινόταν ανάγνωση του ευαγγελίου που απαγορεύονταν κατά τη Τουρκοκρατία. Επίσης, ήταν και μέρη όπου κρύβονταν όσοι κινδύνευαν να πιαστούν από τους Τούρκους.
Ίσως ονομάστηκαν "σχολειά" επειδή για κάποιους νέους αυτή ήταν η μοναδική επαφή τους με βιβλία την εποχή εκείνη. Μάλιστα λένε ότι κατά την ανάγνωση του Ευαγγελίου οι νέοι έρχονταν σε επαφή με τα αρχαία Ελληνικά, οπότε κι αυτό είναι ένα είδος μόρφωσης.

Φίλε Teoilio, στη συνέχεια του άρθρου από το οποίο παρέθεσες αποσπάσματα, αναφέρεται:

Η χαμηλή λοιπόν, σχεδόν ανύπαρκτη, εκπαίδευση κατά τα πρώτα 100-150 χρόνια μετά την Άλωση, ίσως γέννησε το μύθο του κρυφού σχολειού. Στα επόμενα χρόνια βέβαια ιδρύθηκαν πολλές σχολές σε όλη την Ελλάδα που λειτουργούσαν ελεύθερα. Αλλά όταν ένας "μύθος" γεννηθεί, συνήθως διογκώνεται και εδραιώνεται. Αυτό το παρατηρούμε κατ' επανάληψη στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας.
Αφήνω ένα ανοικτό παράθυρο να υπήρχε όντως το φαινόμενο του "κρυφού σχολειού" σε περιοχές όπου η πίεση των Μουσουλμάνων (Τούρκων και Αρβανιτών) γινόταν όντως αφόρητη σε περιόδους εντάσεων και μαζικών εξισλαμισμών.
Πάντως σε καμιά περίπτωση δεν ήταν καθολικό φαινόμενο και χαρακτηριστικό της Τουρκοκρατίας (όπως έχει περάσει στη συλλογική μνήμη του Νεοέλληνα) .

Θα συμφωνήσω μαζί σου φίλε pertinax και θα θέσω το εξής ερώτημα/αμφιβολία που αναφέρεται στο ανοικτό παράθυρο που άφησες για την ύπαρξη του κρυφού σχολειού, μια τοποθέτηση στην οποία με βρίσκεις απολύτως σύμφωνο: Εφόσον ιδρύθηκαν πολλές σχολές όπου η παιδεία λειτουργούσε ελεύθερα, σε τι αποσκοπούσε η ύπαρξη των κρυφών σχολειών, εφόσον υπήρξαν? Μήπως, αναρωτιέμαι, η θρησκευτική ιεραρχία στην οποία ο Τούρκος κατακτητής είχε δώσει τα περισσότερα προνόμια, φοβόταν ότι μέσα σε αυτές τις ελεύθερες σχολές ο Έλληνας θα γνώριζε το μεγαλείο των προγόνων του και θα ξεσηκονώταν σε επανάσταση, όπως κι έγινε από τους πεφωτισμένους που υπήρξαν και την οργάνωσαν? Μήπως λοιπόν έπρεπε με κάποιο τρόπο να απομακρύνουν τη θέληση και τη σκέψη των νεαρών Ελλήνων από μία τέτοια περίπτωση ώστε να μη χάσουν τα προνόμιά τους και γι' αυτό, παρόλο που υπήρχε ελευθερία εκπαίδευσης,οργάνωσαν τα κρυφά σχολειά για νά διδάξουν όσα ήθελαν αλλά κρυφά από τους αρματωλούς και κλέφτες από αυτούς που αγωνίζονταν για την ελευθερία? ....απλώς αναρωτιέμαι.....

Και μένα κάτι τέτοιο μου φαίνεται..
Ή απλά γινόταν ανάγνωση του Ευαγγελίου
ή ήταν μυστικές κρύπτες για καταζητούμενους
ή αποτελούσαν μυστικούς χώρους συνάντησης συγκεκριμένων ομάδων..

Το κρυφό σχολειό είναι δίχως άλλο ένας μύθος της επίσημης ελληνικής ιστορίας.
Οι Οθωμανοί δεν είχαν σε καμία περίπτωση απαγορεύσει τη λειτουργία σχολείων. Αυτοί ενδιαφέρονταν μόνο να παίρνουν τους φόρους από τους Έλληνες και τίποτα άλλο.
Πολλοί πνευματικοί άνθρωποι είχαν φύγει για τη Δύση και γι' αυτό δημιουργήθηκε ένα έλλειμα στην εκπαίδευση των Ελλήνων. Μερικοί από αυτους γύριζαν πίσω και άνοιγαν σχολεία. Όμως αυτά τα σχολεία δεν ήταν πολλά και λειτουργούσαν μόνο σε ορισμένες πόλεις και περιοχές.
Υπήρχαν πολλά χωριά που ήταν απομονωμένα και αποκλεισμένα από το αγαθό της εκπαίδευσης. Όχι όμως επειδή απαγορευόταν από κάποιο νόμο ή φιρμάνι του σουλτάνου. Καμία σχέση. Έλλειψη διδακτικού προσωπικού ήταν ο λόγος.

Ενδεχομένως σε κάποια από αυτά τα χωριά να υπήρχε και κάποιος εγγράματος που να αναλάμβανε τη μόρφωση του πληθυσμού. Μπορεί αυτός να ήταν και ο παπάς. Δεν αντιλέγω επίσης ότι μπορεί οι εκπαιδευόμενοι να συγκεντρώνονταν σε εκκλησίες. Άλλωστε δεν υπήρχαν άλλα "δημόσια" κτίρια με αρκετό χώρο ώστε να είναι δυνατές τέοιου είδους συγκεντρώσεις μαθητών (ενηλίκων και ανηλίκων). Σίγουρα όμως αυτές οι "συγκεντρώσεις" δεν ήταν ούτε κρυφές ούτε απαγορευμένες από κανέναν.
Αρεσκόμαστε να λέμε ότι όλα αυτά γίνονταν "κάτω από τη μύτη του Τούρκου κατακτητη". Εδώ όμως βρίσκεται και ο μύθος. Αρκεί να σας πω ότι και μέσα στην Κωνσταντινούπολη λειτουργούσε ελληνικό σχολείο! Αλλά και σε άλλες πόλεις. Το διδακτικό περιεχόμενο, όπως όλα γενικώς τα θέματα που αφορούσαν τους Έλληνες, καθοριζόταν από την επίσημη εκκλησία.
Υπήρχε μάλιστα και περίπτωση ελληνικού σχολείου (στη Χίο νομίζω) που έκλεισε μετά από παρέμβαση της εκκλησίας! Επειδη διδάσκονταν μαθήματα αντίθετα του λόγου του θεού, όπως... φυσική, μαθηματικά, αστρονομία κλπ.!
Οι διώξεις Ελλήνων διδασκάλων που δίδασκαν πράγματα που δεν άρεσαν στο θρησκευτικό κατεστημένο ήταν συχνές. Οι Τούρκοι δεν έκαναν καμία τέτοια δίωξη.
Η ίδια η εκκλησία που μιλάει για κρυφό σχολειό ας μας εξηγήσει το γιατί οι Τούρκοι κατακτητές άφηναν ανενόχλητο τον Κοσμά Αιτωλό να ιδρύει εκατοντάδες σχολεία (όχι "κρυφά") ανά την Ελλάδα (όπως η εκκλησία στο βίο του αναφέρει) χωρίς να τα απαγορεύει και να τα κλέινει μετά.
Αρκετά πια με τους μύθους της επίσημης ελληνικής ιστορίας! Ας πούμε και μια αλήθεια...


Αυτό για αστείο το είπες???Ελπίζω...

Η αλήθεια είναι ότι δεν γνωρίζω επακριβώς τί επιτρέπονταν ή όχι και για ποιές περιοχές και για ποια χρονικά διαστήματα, απλά υποθέσεις έκανα.

Ακολουθεί άρθρο του ερευνητή Γ. Λάζαρη πάνω στο θέμα:


Από τον 17ο αιώνα οι Έλληνες που ζούσαν στο εξωτερικό επηρεασμένοι από την πνευματική κίνηση της Ευρώπης άρχισαν όχι μόνο να στέλνουν χρήματα στη σκλαβωμένη Ελλάδα για να κτιστούν σχολεία και να πληρώνονται οι δάσκαλοι, αλλά και να ενισχύουν τους γραμματισμένους Έλληνες για να μεταφράζουν ξενόγλωσσα βιβλία και να γράφουν δικά τους χρήσιμα για τα ελληνικά σχολεία. Επίσης πολλοί έστελναν βιβλία σε πόλεις και χωριά κι έτσι σχηματίστηκαν αξιόλογες βιβλιοθήκες. Στην προσπάθειά τους αυτή βρήκαν σύμφωνους και τους εμπόρους και βιοτέχνες της ελλαδικής περιοχής. Έτσι λοιπόν, η αστική τάξη πρωτοστάτησε στην εκπαιδευτική αναμόρφωση και στην πνευματική ανάπτυξη της χώρας μας, σε αντίθεση με τους μεγαλοκτηματίες και τους κοτζαμπάσηδες που ήταν αγράμματοι και αντιδραστικοί.
Η Τουρκική εξουσία δεν εμπόδιζε τα σχολεία ώστε να είναι κρυφά. Τα προνόμια του Πατριαρχείου ήταν πολλά και σπουδαία, αφού μπορούσαν οι ραγιάδες να έχουν αυτοδιοίκηση. Την ανάγκη να ιδρυθούν σχολεία μόνο η αστική τάξη την ένοιωσε κι έτσι η τουρκοκρατούμενη Eλλάδα κι οι ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού γέμισαν από ανώτερα και κατώτερα σχολεία. Εκεί που υπήρχαν κέντρα εμπορικά, στην Ήπειρο, στη Θεσσαλία, στο Πήλιο κι αλλού, άρχισαν να φυτρώνουν ένα ένα τα σχολεία, αλλού κατώτερα κι αλλού ανώτερα, ελληνομουσεία, ακαδημίες (δηλαδή σαν τα λύκεια τα σημερινά) και μερικά με πρόγραμμα διδασκαλίας πανεπιστημιακό.

Η Λάρισα είχε σχολείο. Ο Τύρναβος, η Αγιά, τα Αμπελάκια, η Ζαγορά, οι Μηλιές, το Καρπενήσι, τα Άγραφα, η Ρεντίνα, η Υπάτη, οι Σέρρες, η Νάουσα, η Σιάτιστα, η Καλαμάτα, η Δημητσάνα, η Αθήνα είχαν ξακουστά σχολεία. Το Μεσολόγγι είχε Ακαδημία. Στο Άγιο Όρος ακμάζει η «Αθωνιάς Ακαδημία». Εκεί όμως που η πνευματική κίνηση ξεπερνάει κάθε όριο, είναι η Ήπειρος. Στα Γιάννενα, στο Μέτσοβο, στο Ζαγόρι, σε κάθε κοινότητα που υπάρχουν βιοτέχνες και έμποροι, ανοίγονται σχολεία. Η Τραπεζούντα επίσης κι η Προύσσα είχαν καλά σχολεία. Η Σμύρνη ακόμα καλύτερα. Στις Κυδωνίες (Αϊβαλί) συστάθηκε Ακαδημία. Το ίδιο και στα νησιά του Αιγαίου. Η Χίος, η Πάτμος, η Άνδρος, η Σάμος, η Λέσβος, η Ύδρα, η Πάρος, η Νάξος, γίνονται όχι μόνον εμπορικά κέντρα, μα και πνευματικά. Στα Επτάνησα επίσης (Ιόνιος Ακαδημία). Στο εξωτερικό, σαν παράρτημα κάθε ελληνικής κοινότητας, συσταίνονται σχολές ανώτερες και κατώτερες (στην Βιέννη, στις Ηγεμονίες (Μολδοβλαχία), στην Οδησσό κ.τ.λ.).

Τα πολλά γράμματα όμως τα θεωρούσαν οι κοτζαμπάσηδες καθώς κι οι ανώτεροι κληρικοί άχρηστα ή πιο σωστά βλαβερά. Το Πατριαρχείο αντέδρασε συστηματικά στην καθιέρωση στα ανώτερα σχολεία της περιοχής του, του εκπαιδευτικού προγράμματος της Δύσης. Με κανένα τρόπο δεν ήθελε να διδάσκονται στα σχολεία τα ανώτερα μαθηματικά, οι φυσικές επιστήμες και τα φιλοσοφικά μαθήματα. Γι’αυτό όχι μόνο αποδοκίμαζε τα νέα εκπαιδευτικά προγράμματα, μα και τα απαγόρευε. Υποστήριζε πως τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν το Ψαλτήρι και την Οκτώηχο. Μπροστά σ’αυτή τη στάση του Πατριαρχείου, πολλοί Έλληνες του εξωτερικού και εσωτερικού διαμαρτυρήθηκαν και πολλοί μάλιστα αναγκάστηκαν να γράψουν φυλλάδια για να κτυπήσουν τέτοιες αντιλήψεις. Μα δεν ήταν εύκολο να τα βάλουν με τους Δεσποτάδες, γιατί αμέσως τους χαρακτήριζαν άθεους. Ο συγγραφέας της «Eλλη- νικής Νομαρχίας», εκτός των άλλων τονίζει πως στα παλιά χρόνια -στα χρόνια του Ρήγα του Βελεστινλή και πρίν- δεν τολμούσαν στα σχολεία να προφέρουν τη λέξη ε λ ε υ θ ε ρ ί α, γιατί φοβούνταν τους προεστούς και τους παπάδες: «Οι διδάσκαλοι δεν επρόφεραν το όνομα της ελευθερίας, από το φόβο μήπως και τους ακούσωσιν οι προεστοί ή οι αρχιερείς και τους κηρύξωσιν ως αθέους».
Κρυφό Σχολειό υπήρχε για τα Ελληνόπουλα μέχρι την ηλικία των 11 ετών, όχι γιατί οι Τούρκοι απαγόρευαν στους Ρωμιούς να μορφωθούν, αλλά διότι οι Έλληνες έκρυβαν τα παιδιά τους για να μην τα πάρουν γενίτσαρους. Όμως το πιο συγκλονιστικό είναι άλλο. Τα πρώτα και πραγματικά Κρυφά Σχολειά που καταγράφει η ιστορία ήταν από Έλληνες εθνικούς πού δίδασκαν κρυφά από τους χριστιανούς τους Έλληνες φιλοσόφους στα παιδιά τους, προκειμένου να τα εισάγουν στην απαγορευμένη επί ποινή θανάτου θύραθεν παιδεία. Από εκεί βγήκε και το γνωστό: «Φεγγαράκι μου λαμπρό, φέγγε μου να περπατώ, να πηγαίνω στο σχολειό, να μαθαίνω γράμματα, γράμματα, σπουδάματα, του Θεού τα πράματα». Στο στιχούργημα αυτό ο μικρός μαθητής παρακαλεί τη Σελήνη να φέγγει για να πηγαίνει στο σχολείο, γιατί προφανώς είχε δυσκολία για να φτάσει σ’ αυτό γιατί πήγαινε νύκτα και προφανώς βρισκόταν σε δύσβατο, απόμερο και μακρινό για την ηλικία του τόπο. Σπεύδει όμως αμέσως να δώσει τη διαβεβαίωση, ότι τα γράμματα που θα μαθαίνει δεν θα έχουν κάτι το ανεπίτρεπτο. Δεν θα μαθαίνει ο μαθητής για τη μεγάλη του πατρίδα ούτε για τα κατορθώματα των εκλεκτών του προγόνων, αλλά τα γράμματα που θα μαθαίνει θα είναι του Θεού τα πράγματα…
Ας δούμε τέλος και τις σχετικές απόψεις μερικών ιστορικών, Ελλήνων και ξένων. Ο Φιλήμων στο έργο του «Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως», τόμος Γ΄, κεφ. κβ΄ αποκαλεί το κρυφό σχολειό «παχυλόν ψεύδος». Ο Σπυρίδων Τρικούπης στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» τόμος Α΄, σελ. 229, το χαρακτηρίζει «μέγα ψεύδος». Ο Ιωάννης Βλαχογιάννης, που αγωνίστηκε με πάθος να θεμελιώσει την αρχειακή έρευνα στην ιστορία του ΄21, αναφέρει: «Δεν υπάρχει καμία ιστορική μαρτυρία, που να βεβαιώνει την ύπαρξη κρυφού σχολειού». Ο Φίνλεϋ στην «Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως» τόμος Α΄, σελ. 217, λέει: «τούτο (το κρυφό σχολειό) δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια».

Γιάννης Λάζαρης

To παρακατω αποτελει δικο μου σχολιο: Η περιγραφη του παρακατω πινακα εχει μεγιστη σημασια. Διαβαστε τα εντονα τονισμενα γραμματα και προβληματιστειτε σχετικα με τη δυναμη της εικονας και το ριζωμα μιας πληροφοριας στο μυαλο των αθωων παιδιων ως ιστορικη αληθεια! Ειναι πραγματικα τραγικο το γεγονος! Υπαρχουν παμπολλα ιστορικα ψευδη που καθοριζουν τη ζωη και την ιδιοσυγκρασια μας απο πολυ μικρη ηλικια μεσω μιας και μονον φωτογραφιας!





Γενιές Ελληνόπουλων έχουν μεγαλώσει συναντώντας διαρκώς στα σχολικά τους βιβλία τον παραπλεύρως πίνακα του Νικολάου Γύζη, με αποτέλεσμα το έργο να έχει μετουσιωθεί στη συνείδησή τους από καλλιτεχνική αναπαράσταση σε ιστορική μαρτυρία. Ο υπ’ όψη ζωγράφος σπούδασε για τρία χρόνια στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου με υπο-τροφία του Ορθόδοξου Ιδρύματος της Τήνου υπό την αιγίδα της Εκκλησίας. Δημιούργησε επίσης τα έργα: «Η Κιβωτός του Νώε», «Ιωσήφ και Φαραώ», «Ο Θρίαμβος της Θρησκείας», «Ιουδήθ και Ολο-φέρνης» κ.ά.