- Χριστιανισμός: "ο μη μεθ'εμού... φωτιά και τσεκούρι" - .-= ΜΥΘΟΣ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ =-.
δεν νομίζω να είμαι και τόσο εκτός θέματος. Όταν κάτι τέτοιο συμβαίνει το αντιλαμβάνομαι και το επισημαίνω.
Βασικά η απάντηση του Trainman με καλύπτει, θα προσεγγίσω όμως το θέμα από μια άλλη οπτική. Έχω γνωρίσει χριστιανούς (και μάλιστα νέους) παραγματικούς ...Ταλιμπάν, οπισθοδρομικά άτομα που ακροβατούν μεταξύ λογικής και παράνοιας. Σε καμία περίπτωση όμως δεν θεωρώ ότι αυτά τα άτομα θα ήταν διαφορετικά αν είχαν διαφορετική ιδεολογία ή θρησκεία. Ίσως μάλιστα, αν ακολουθούσαν έναν άλλο δρόμο με λιγότερους ηθικούς φραγμούς, τα αιμοβόρα ενστικτά τους να αναδυόταν πιο εύκολα δείχνοντας ένα πολύ χειρότερο πρόσωπο.
Διάφοροι θεωρούν ότι όπως στο Αφγανιστάν κυβερνούσαν για καμιά 10ετία οι Ταλιμπάν, έτσι και στη Δύση είχαν θρονιαστεί για καμιά 15αριά αιώνες κάποιοι αντίστοιχοι Ταλιμπάν. Ίσως και νάχουν δίκιο.
Από τη δική μου οπτική πάντως δεν συνέβη κάτι τέτοιο. Τα συγκεκριμένα άτομα που ζούσαν τότε, θα κάναν τα ίδια και χειρότερα για να προωθήσουν οποιαδήποτε θρησκεία ή ιδεολογία.
Money makes the world go round που λένε κι οι Αμερικάνοι. Οι φιλοδοξίες, οι αντιζηλίες και ...το κυνήγι του χρυσού είναι τα στοιχεία που κρύβονται πίσω από κάθε εγκληματική πράξη. Η θρησκεία απλά είναι το περιτύλιγμα που προσαρμόζεται γύρω από την εκάστοτε εξουσία και για να επιβιώσει, αν θέλετε, πολλές φορές.
Αλλά κι η θρησκεία να μην υπήρχε ο κόσμος δεν θα ήταν καλύτερος. Τρανό παράδειγμα η γειτονική Αλβανία (το πρώτο επίσημα άθεο κράτος του κόσμου επί Χότζα), ή οι μαχητές Ερυθροί Χμέρ στην Καμπότζη.
Αυτά τα ολίγα και βιαστικά γιατί με περιμένουν !!!
quote:
Trainman: Πώς στοιχειοθετείται η «μισαλλοδοξία» ενός έθνους, ή ενός κράτους; Τα στοιχεία που οριοθετούν το φαινόμενο πρέπει να αλλάζουν σε σχέση με την εποχή που εξετάζουμε, ή αποτελούν αξίες που πρέπει να παραμένουν πάνω-κάτω αναλλοίωτες μέσα στο χρόνο;
Η έννοια της μισαλλοδοξίας φαίνεται να είναι από τις πλέον ευκρινείς, ένεκα της ετυμολογίας της: Μισαλλοδοξία - Το μίσος απέναντι στις αλλότριες δοξασίες. Εκείνος που μισεί τις δοξασίες που δεν συμμερίζεται, είναι μισαλλόδοξος. Η έννοια όμως, μπορεί να διευρυνθεί και ως εξής: Μισαλλόδοξος είναι εκείνος που μισεί τις δοξασίες του άλλου. Στην περίπτωση αυτή, έχουμε δηλαδή, την εισαγωγή ενός προσωπικού στοιχείου – πρώτα προηγείται ο «εχθρός» και αργότερα ακολουθούν οι απόψεις του. Ένα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, αποτέλεσε η χιτλερική Γερμανία: Ό,τι δεν ήταν αρεστό στο καθεστώς, από τη μουσική μέχρι την ένδυση, μπορούσε κανείς να το βαφτίσει «εβραιομπολσεβικικό» και να κινείται εντός του κυρίαρχου ιδεολογικού πλαισίου, χωρίς να γνωρίζει τίποτε περισσότερο.
Αν ανατρέξει κανείς στην Παλαιά Διαθήκη, θα βρει κείμενα που εκ πρώτης όψεως αποτελούν σχεδόν, τον ορισμό της μισαλλοδοξίας, υπό την στενή της έννοια. Αν λάβει κανείς όμως υπόψη τις εθνογεωγραφικές παραμέτρους της εποχής της σύνταξης των κειμένων της, ίσως αναγνωρίσει ότι ο λαός του Ισραήλ, δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να διεκδικεί μια σπιθαμή γης ανάμεσα σε δεκάδες άλλους λαούς, τους οποίους η Ιστορία έχει ξεχάσει. Αν λοιπόν, το πλέον χαρακτηριστικό διαφοροποιό στοιχείο του Ισραήλ ανάμεσα στους υπόλοιπους λαούς της περιοχής, ήταν η θρησκεία του, αλλά όχι η γλώσσα του, ή το πολίτευμά του, τότε μπορεί να αντιληφθεί κανείς, γιατί η συγκεκριμένη θρησκεία οπλίστηκε και αρματώθηκε, στολίζοντας τον Θεό της με τα πλέον πολεμικά χαρακτηριστικά.
Τα ελληνικά φύλα, δεν είχαν να αντιμετωπίσουν, ούτε τη γεωγραφική περικύκλωση και εδαφική ασφυξία των Ισραηλιτών, ούτε και την απειλή της θρησκευτικής τους μοναδικότητας. Κυρίαρχο στοιχείο στη διαφοροποίηση των Ελλήνων, της κλασσικής αρχαιότητας τουλάχιστον, από τους γύρω λαούς, ήταν η γλώσσα, η οποία αντικατόπτριζε στα μάτια των Ελλήνων μία πολιτισμική ανωτερότητά τους σε σχέση με τους «βαρβάρους» και τις ακατάληπτες («βαρ-βαρ») λαλιές τους. Η ιστορική θρησκεία των Ελλήνων, το δωδεκάθεο, είναι μία ΦΥΣΙΚΗ θρησκεία, η οποία αντανακλά υπαρκτά βιώματα και πραγματικότητες, όπως ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΥΣΙΚΕΣ, ΕΘΝΙΚΕΣ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ. Στις θρησκείες της ερήμου, δεν υπάρχει θεός της θάλασσας, γιατί δεν υπάρχει θάλασσα. Οι ισχυροί θεοί τους είναι ηλιακής φύσεως, κάτι πολύ φυσικό, καθώς ο ήλιος στο τοπίο κυριαρχεί. Στην ελληνική φύση, ο Απόλλων είναι ένας από τους δώδεκα - προβεβλημένος μεν, αλλά όχι ο πρώτος.
Ο σύγχρονος συγκριτιστής, βλέπει την αρχαία ελληνική θρησκεία, τη ρωμαϊκή, την κελτική, την φοινικική, ζυγίζει και στοιχίζει τις ομοιότητες και προσπαθεί να βρει, ποιος δανείστηκε από ποιόν. Όπως έχω γράψει και αλλού, αυτό είναι ένα εύλογο ερώτημα το οποίο όμως προκρίνει και την απάντηση. Γιατί, τι μας βεβαιώνει ότι οι ομοιότητες ανάμεσα στις εθνικές θρησκείες, αποτελούν αποδείξεις δανείων και πολιτισμικών ανταλλαγών και όχι για μια κοινή περί του θείου αντίληψη - μια κοινή άφιξη σε ένα πολυθεϊστικό σχήμα που χαρακτηρίζει μια ολόκληρη ιστορική εποχή; Το ερώτημα αυτό, δεν είναι ρητορικό και αφηρημένο, αλλά έχει ενδεχομένως σχέση με δύο άλλα ερωτήματα:
- Γιατί δεν ανευρίσκονται στην αρχαία Ελλάδα, ναοί αφιερωμένοι σε αλλότριους θεούς;
- Πώς έγινε η εισαγωγή ή η ανάδειξη του 12θεου, σε σχέση με προγενέστερες θρησκευτικές δοξασίες.
Για το πρώτο ερώτημα, δεν είμαι τόσο δογματικός και δέχομαι την οιαδήποτε διόρθωση, αν κάποιος μπορεί να μου υποδείξει την ύπαρξη ναών αφιερωμένους σε εξω-ελληνικούς Θεούς, προς χρήση αλλοδαπών που επισκέπτονταν την Ελλάδα, ή παρέμεναν σ’ αυτήν ως μέτοικοι.
Με βάση τα σημερινά στάνταρ περί θρησκευτικής ανεκτικότητας, θα μπορούσε κανείς να αξιώσει από τους αρχαίους τη λειτουργία κάποιων επανδρωμένων ναών, ή βωμών, στους οποίους θα προσέφευγαν δούλοι, ναυτικοί, αλλόθρησκοι μέτοικοι και μετανάστες. Δεν μπορώ να φανταστώ, ότι τα καράβια των εμπόρων της Φοινίκης έμεναν αγκυροβολημένα στον Πειραιά μόνο για μια μέρα, υπό τις θαλάσσιες και ναυπηγικές συνθήκες της εποχής. Σύμφωνα με την κοινότητα των ελλήνων εβραίων, στην αρχαία Ελλάδα τεκμηριώνεται η παρουσία ισραηλιτών από τον 3 π.α.χ.χ. αιώνα. (http://www.kis.gr/main.html) Φαντάζομαι ότι ανάμεσα στους σοφιστές, ή τους χειρόνακτες δούλους, ίσως υπήρχαν άνθρωποι διαφορετικών θρησκευτικών πεποιθήσεων. Γιατί δεν λειτούργησε γι’ αυτούς ένας διαφορετικός ναός, ανάμεσα στους πολλούς άλλους για τους πολλούς άλλους θεούς; Ήσαν και οι αρχαίοι μας πρόγονοι, «μισαλλόδοξοι»;
Κάποιος μπορεί να ισχυριστεί, ότι η ομοιότητα των εθνικών θρησκευτικών συστημάτων, οδηγούσε τους ξένους σε ιεροπραξίες στους ναούς με τους αντίστοιχους θεούς. Αν ήταν όμως τα πράγματα, έτσι απλά, τότε «η προστασία των ιερών» από την ξένη κατάκτηση, το «υπέρ βωμών και εστιών» που λέμε και σήμερα, δεν θα ήταν μία από τις σημαντικότερες υποχρεώσεις (αν όχι και η πλέον σημαντική) των αρχαίων πολιτών, αλλά θα περνούσε σε δεύτερη μοίρα. Η σκέψη αυτή λοιπόν, με οδηγεί στο συμπέρασμα ότι για τον αρχαίο κόσμο, ΟΙ ΕΘΝΙΚΟΙ ΘΕΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΑΤΑ ΤΟΠΟΥΣ ΘΕΟΙ, ΜΕ ΕΞΟΥΣΙΑ ΟΠΟΥ ΟΙ ΛΑΤΡΕΙΣ ΤΟΥΣ ΚΑΤΕΧΟΥΝ ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΙΕΡΑ. Ο ναυτικός, ο περιηγητής, δεν αξιώνει τη λειτουργία ενός ιερού της δικής του θρησκείας για να ζητήσει από το θεό έναν καλό άνεμο για το ταξίδι του, ή την προστασία του από ληστές, σεισμούς, καταποντισμούς. Αρκεί να θυσιάσει στον τοπικό ΘΕΟ-ΠΡΟΣΤΑΤΗ.
Ο καθένας αναγνωρίζει στον άλλο το δικαίωμα να έχει τους δικούς του θεούς στο δικό του έδαφος, αλλά όχι και την επέκταση των άλλων θεών, των «καινών δαιμονίων», πέρα από τα όρια της δικαιοδοσίας τους. Όταν ο θεός επιχειρήσει να περάσει τα όρια, τότε αυτό θεωρείται «εισβολή» στην οποία οφείλει η Πόλις να αντιδράσει. Το ποια «καινά δαιμόνια» απειλούσαν την ιδιοσυστασία της Πόλεως, τη δημόσια τάξη, τις παραδόσεις - και ποια όχι, το αποφάσιζε η ίδια η Πόλις.
Μπορεί ο Σωκράτης να καταδικάστηκε για χίλιους δυο άλλους λόγους από εκείνους που ανακοινώθηκαν, δεν παύει όμως ο νόμος και η πρόφαση της καταδίκης του, να αφορά συνέργεια σε έναν θρησκευτικό ιμπεριαλισμό – κάτι που η Πόλις απαγόρευε. Ήσαν οι αρχαίοι «μισαλλόδοξοι»; Πώς άραγε θα αντιμετώπιζαν κάποιον που θα ισχυριζόταν (όπως οι γερμανοί μυθολόγοι) ότι οι Θεοί είναι θνητοί και μέλλει να αποθάνουν την εποχή του δικού τους λυκόφωτος;
Σε τι διαφέρει η στάση των αρχαίων, μ' εκείνη των σημερινών κρατών με επίσημη, ή κυριαρχούσα θρησκεία, απέναντι σε νεοπαγείς αιρέσεις, ή εισαγόμενα θρησκεύματα;
Ας έλθουμε τώρα στο δεύτερο ερώτημα. Γνωρίζουμε από τη μυθολογία μας, ότι ο Δίας με τους δώδεκα, επαναστάτησε εναντίον του πατέρα του Κρόνου, ο οποίος είχε εκθρονίσει τον πατέρα του Ουρανό. Πριν από χρόνια, διαβάζοντας τη «Μυστική Δοξασία» της Μπλαβάτσκυ, συνάντησα τη θέση της ότι οι μυθικές αυτές «επαναστάσεις», αντικατοπτρίζουν θρησκευτικές διαμάχες που συνέβησαν και έλαβαν χώρα σε πραγματικό και συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Η συγγραφέας ωστόσο, δεν παρέθετε καμία απόδειξη του ισχυρισμού της – και τίποτα σχετικό δεν έχουμε διδαχθεί κι εμείς στα σχολεία μας. Η ικανοποίησή μου υπήρξε μεγάλη, όταν απάντησα μια σχετική αναφορά στο εξαιρετικά ενδιαφέρον έργο του Πλουτάρχου «Περί των Εκλελοιπότων Χρηστηρίων»:
«…λέγεται για τον Τυφώνα πως αδίκησε τον Όσιρι και για τον Κρόνο πως αδίκησε τον Ουρανό. Οι τιμές που τους αποδίδονταν έχασαν σ’ εμάς τη λάμψη τους, ή εξέλειπαν εντελώς, εφ’ όσον αυτοί εγκαταστάθηκαν σε άλλο κόσμο. Πράγματι, πληροφορούμαι ότι οι Σόλυμοι, οι γείτονες των Λυκίων, τιμούσαν ιδιαίτερα τον Κρόνο, αφότου όμως σκότωσε τους αρχηγούς τους, τον Άρσαλο, τον Δρύο και τον Τρωσοβιό και έφυγε εξόριστος προς άγνωστη κατεύθυνση (διότι δεν μπορούν να πουν πού πήγε), δεν τον τιμούσαν πια και αποκάλεσαν τον Άρσαλο και την παρέα του σκληρούς θεούς και στο όνομά τους εξαπέλυαν οι Λύκιοι τις κατάρες στη δημόσια και την ιδιωτική ζωή. Πολλές όμοιες περιπτώσεις μπορεί να αντλήσει κανείς από τις μυθικές διηγήσεις».
Περί μυθικών διηγήσεων βεβαίως πρόκειται, καθώς η συγκεκριμένη εποχή δεν έτυχε χρονογραφικής κάλυψης. Βλέπουμε όμως ότι ο μύθος οδηγεί σε κοινωνικές καταστάσεις τις οποίες ο συγγραφέας αναγνωρίζει ως πραγματικές («κατάρες στη δημόσια και ιδιωτική ζωή») και αναγνωρίζουμε πως οι περισσότερες θρησκείες (αν όχι όλες) εδράζονται σε έναν γενεσιουργό μύθο. Μπορεί κανείς, τόσο απ’ αυτή, όσο και από τις «πολλές όμοιες περιπτώσεις», να αναρωτηθεί, κατά πόσον η εισαγωγή και ο επίλογος των διαφόρων λατρειών και θρησκευτικών πρακτικών στην απώτατη ελληνική αρχαιότητα, ήσαν αναίμακτα, κατά πόσον ήταν αποτέλεσμα εισαγωγής, ή ήσαν αυτοφυή; Η απάντηση κατά την γνώμη μου, μόνον θετική μπορεί να είναι.
Ανεξαρτήτως όλων των προβληματισμών βεβαίως, εκείνο που είναι σίγουρο, είναι ότι η θρησκεία που ανέδειξε και δόξασε την αρχαία Ελλάδα ήταν το δωδεκάθεο. Παρότι πολυθεϊστικές λατρείες υπήρχαν και αλλού, στην Αθήνα πιστώνεται η γένεση της Δημοκρατίας, η οποία θεωρώ πως υπό τις συνθήκες της εποχής εκείνης, δεν θα μπορούσε να είχε γεννηθεί σε ένα μονοθεϊστικό περιβάλλον. Σε κάθε περίπτωση όμως, και η αρχαία ελληνική θρησκεία, είναι εθνική, τοπική, οριοθετημένη, ακμαία και ισχυρά υπό συνθήκες ελευθερίας.
Το ίδιο ακριβώς ευχόταν για τους δικούς του θεούς και λατρείες και κάθε μη επεκτατικό έθνος της αρχαιότητας, συμπεριλαμβανομένου και του Ισραήλ.
Υπό το πρίσμα των παραπάνω, επανερχόμαστε στο αρχικό ερώτημα του τίτλου: Τη «μισαλλοδοξία», πρέπει να την αντιμετωπίζουμε στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης τάξης πραγμάτων (πολιτισμικής-διανοητικής, πολιτικής-γεωγραφικής, ιστορικής), δηλαδή με τρόπο ΣΧΕΤΙΚΙΣΤΙΚΟ, ή θα πρέπει να την ανιχνεύουμε με κριτήρια διαχρονικά και απόλυτα; Το ερώτημα ίσως να μην χρειαζόταν ποτέ να τεθεί, εάν δεν εμφανίζονταν στο ιστορικό προσκήνιο, οι πολυεθνικές αυτοκρατορίες…
(To be continued!)
_________________________
Tότενες το μαύρο φίδι
το διπλό του το γλωσσίδι
πίσω από την αστοιβιά
βγάζει και κουνάει με βιά:
"Φως ζητάνε τα χαϊβάνια
κι' οι ραγιάδες απ' τα ουράνια,
μα θεοί κι' όξαποδώ
κει δεν είναι παρά δώ."
πώς είχες πει εκείνο, σε κάποια από τα τελευταία μηνύματά σου, για κάτι πιτσιρικάδες κάποιων ακρο-...... οργανώσεων που σουλατσάρουν εδώ μέσα και ........
ξαναβάλτο βρε αδελφέ γιατί δεν το βρίσκω και είχες πολύ δίκιο σε αυτή σου την επισήμανση!!!!
Επιπλέον, έχει υπάρξει ήδη σχετική ανακοίνωση για την προσπάθεια αναδιοργάνωσης των Συζητήσεων μας, συμπεριλαμβανομένης και της προσπάθειας αναδιοργάνωσης της συγκεκριμένης Κατηγορίας.
Το θέμα είναι το εξής:
Ανακοίνωση: ΑΠΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ .-= ΜΥΘΟΣ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ =-.
Το θέμα λοιπόν θα παραμείνει ανοιχτό για 2 ακόμη ημέρες προκειμένου να ολοκληρώσουν τις τοποθετήσεις τους οι συμμετέχοντες οι οποίοι επιθυμούν να καταθέσουν την συνέχεια των σκέψεων τους.
In anticipation of my resurrection...
Όταν άνοιξα το topic αυτό, ύστερα από πολύ σκέψη και μελέτη, είχα κατά νου την παρουσίαση και συζήτηση της ιστορικής πορείας του χριστιανισμού, όσον αφορά στις μεθόδους επικράτησής του πάνω στους αλλόθρησκους λαούς και ειδικά τη συμφωνία μεταξύ θεωρίας και πράξης του δόγματος.
Σε όλη τη θεματολογία του forum αυτού δεν υπάρχει παρόμοιο θέμα. Ανοίχτηκε κάποτε ένα με τίτλο "Χριστιανισμός: Μας επιβλήθηκε ή τον πιστέψαμε;" αλλά αφορούσε την επικράτηση του χριστιανισμού πάνω στους Έλληνες μόνο.
Από άποψη λοιπόν διπλού θέματος δεν υπήρχε πρόβλημα.
Πριν όμως γράψω το εισαγωγικό μου μήνυμα διάβασα και το άρθρο περί απενεργοποίησης θεμάτων, για να δω αν συγκρούεται με κάποια από τις αρχές. Εκεί μέσα λέει λοιπόν (η αρίθμηση δικιά μου).
Οι απενεργοποιήσεις αυτές πιο συγκεκριμένα αφορούν:
1. Θέματα αρκετά παλιά, τα οποία έχουν ελάχιστες απαντήσεις και είτε έχουν θιχτεί σε άλλα θέματα με μεγαλύτερη έκταση, είτε δεν είναι πλέον επίκαιρα.
2. Θέματα διπλά. Έχουν εντοπιστεί τα "διπλότυπά" τους και υπάρχει αναφορά σε αυτά, κυρίως σε απενεργοποιήσεις που αφορούν πρόσφατα θέματα ή θέματα μεγάλης έκτασης.
3. Πολλά από τα θέματα του παλαιότερου (απενεργοποιημένου πλέον) μέλους ZOIROS, το κεντρικό αντικείμενο των οποίων ήταν, η με διαφόρους τρόπους αρνητική κριτική που αφορά τον Χριστιανισμό γενικά και την εκκλησία ειδικότερα.
4. Θέματα τα οποία αναλύουν διάφορες πλευρές του χριστιανικού δόγματος και που θα μπορούσαν να περιοριστούν σε λιγότερα, ώστε να μην υπάρχει σκέδαση των απόψεων σε διάφορα υποθέματα.
5. Θέματα που αφορούν με παρόμοιο (με τον παραπάνω) τρόπο, την αρχαιοελληνική θρησκεία, την καταγωγή των Ελλήνων, θεωρίες υπεροχής των Ελλήνων σε σχέση με άλλους λαούς και συσχετισμοί της Ελληνικής θρησκείας με τον Χριστιανισμό. Έχουν παραμείνει ενεργά αρκετά τέτοια θέματα, που κατά τη γνώμη μας επαρκούν και με το παραπάνω για τις ανάγκες των συζητήσεων.
6. Θέματα που κρίνονται ως προκλητικά σε σχέση με το οποιοδήποτε "πιστεύω" ανθρώπων.
Πιστεύω ότι το συγκεκριμένο θέμα δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες, εκτός αν θεωρείς ότι είναι προκλητικό ως προς τα "πιστεύω" των ανθρώπων δεδομένου ότι οι περισσότεροι πιστεύουν πως οι λαοί "πίστεψαν" ενώ η ιστορική έρευνα αποδεικνύει πως οι λαοί "έπρεπε να πιστέψουν για να επιβιώσουν".
Κι έρχομαι στην επίσημη αιτίαση που προβάλλεις (οι υπογραμμίσεις δικές μου)
"πιστεύω πως σχεδόν όλες οι πληροφορίες αλλά κι οι απόψεις (έστω και διαφορετικά διατυπωμένες) οι οποίες αναφέρονται στο θέμα που άνοιξες, έχουν συζητηθεί αρκετές φορές μέσα σε αρκετά θέματα της Κατηγορίας του Μύθου & της Θρησκείας και πολλές φορές το αποτέλεσμα δεν ήταν το καλύτερο..."
Πιστεύω πως οι πληροφορίες που παρατίθενται δεν έχουν διατυπωθεί σε άλλες συζητήσεις. Εκτός απ'αυτό, να μου επιτρέψεις να σου θέσω μια ερώτηση: Πόσα από τα ανώνυμα σεντόνια του απολογητή και των άλλων παρεμφερών ομάδων έχουν αντιγραφεί και επικολληθεί στα διάφορα θέματα από τους γνωστούς παπαγάλους και διασκεδαστές, τα οποία (σεντόνια) εκτός του ότι στερούνται του γνωστικού στοιχείου, αποτελούν και ύβρη προς τον σκεπτόμενο άνθρωπο και προσβολή προς τους συμμετέχοντες συζητητές; Σε πόσα από τα υπάρχοντα θέματα επαναλαμβάνονται τα "στοιχεία" αυτά; Σε πόσα απ'αυτά τα θέματα έκανες την τοποθέτηση "τα στοιχεία αυτά έχουν συζητηθεί στο παρελθόν";
Κι ερχόμαστε στο τελευταίο σκέλος της παρατήρησής σου, ότι το θέμα αποτελεί εν δυνάμει χώρο γηπεδικής αντιπαλότητας. Θα έχεις παρατηρήσει ίσως πως οι γνωστοί εμπρηστές απουσιάζουν από το συγκεκριμένο topic, ίσως γιατί αγνοούν το θέμα, ίσως γιατί το επίπεδο της συζήτησης διατηρείται σε καλό επίπεδο, ίσως ακόμη γιατί η ιστορική έρευνα αποτελεί γι'αυτούς terra incognita.
Προσωπικά, με όλο το σεβασμό προς το πρόσωπό σου, θεωρώ το κλείδωμα του συγκεκριμένου θέματος απαράδεκτη ενέργεια, αφενός γιατί θα στερήσει τη δυνατότητα απ'όλους μας να γνωρίσουμε και να συζητήσουμε πλευρές της ιστορίας που αγνοούμε και αφετέρου γιατί θα επιβεβαιώσει την (διάχυτη) εντύπωση ότι το esoterica επιθυμεί θέματα του τύπου "Ηρωικός παπάς κάνει λειτουργία στην Αγία Σοφία" (όπου συζητιούνται τα χαρακτηριστικά του βιντεοπαιχνιδιού "Total War") ή θέματα τα οποία ουδόλως θίγουν την επίσημα επιβεβλημένη θρησκεία και δίνουν την ευκαιρία στους διάφορους μαϊντανούς να ανθίζουν.
Επιπλέον (και το λέω με λύπη μου) θεωρώ υποκριτική την τοποθέτησή σου να μείνει ανοιχτό το topic για δύο μέρες ακόμη, ώστε "να τοποθετηθούν οι συμμετέχοντες". Το topic είτε συγκρούεται με τους κανόνες, την αισθητική ή τις απόψεις του forum και πρέπει να κλείσει αμέσως, είτε δε συγκρούεται με τίποτε απ'αυτά και παραμένει ανοιχτό. Την περίπτωση το topic να συγκρούεται με τις προσωπικές σου απόψεις (όπως έχουν διατυπωθεί αλλαχού) περί ατομικής (και όχι συλλογικής) ευθύνης των ιστορικών γεγονότων που περιγράφονται εδώ, προτιμώ να τη θεωρήσω ως μη ούσα.
Μετά τιμής
Κωνσταντίνος Θεοδωρίδης
macedon
Ψηλέ
Ο Velial είναι προς το παρόν υπό την υψηλή μου βαρυμεταλλική ιπποτική προστασία! Κατά τα άλλα, ό,τι έχω γράψει το εννοώ...
Αγαπητέ Θνήσκοντα Ίνκουβε
Θα ζητήσω κι εγώ, μερικές μέρες...παράταση! Όχι διότι δεν μπορώ να γράψω τα όσα θέλω εντός δύο ημερών, αλλά διότι, όλο και θα βρεθεί κανείς μισοπάλαβος να μου προσάψει ότι "κάνω κηρύγματα"!
Δες το κι αλλιώς: Μέχρι στιγμής, χτύπα ξύλο, εδώ και μιάμισυ σελίδα καλά τα πάμε 
Είμαστε λίγοι, στο Λίβανο σφάζονται κι εμείς εδώ λειτουργούμε υπό καθεστώς ανακωχής, κάνει και ζέστη. Τι έχεις να χάσεις Αυγουστιάτικα;
Κάτσε και συ στην παρέα. Κι άμα δεις κανέναν να παρεκτρέπεται, σπάσε το τούβλο με ένα χτύπημα καράτε!
Από ότι φαίνεται μάλιστα διάφορα μέλη, έχουν ιδέες και θέλουν να δώσουν στοιχεία που μπορούν να βοηθήσουν τη δημιουργική μας σκέψη.
Τέλος πάντων.
Οι αρμόδιοι θεωρούν ότι το θέμα δεν έχει ενδιαφέρον, ή ότι δεν τραβάει ή ότι οδηγείται σε επικίνδυνα μονοπάτια.
Σε κάθε περίπτωση, δεν τρέχει κάστανο!
ΟΙ ΜΑΧΕΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ
Αγαπητέ Macedon
Όσοι φίλοι
Συνεχίζοντας από εκεί που είχα μείνει εχθές και σε μία προσπάθεια να φαιδρύνω την ατμόσφαιρα από την άκομψη παρέμβαση του Dying Incibus, παραμένοντας ωστόσο στο θέμα, θα υπενθυμίσω στην ομήγυρη μία αφίσα που είχαν κυκλοφορήσει πριν από περίπου δύο δεκαετίες, κάποιοι χριστιανικοί παραεκκλησιαστικοί κύκλοι.
Η αφίσα ήταν εναντίον των Μαρτύρων του Ιεχωβά και έδειχνε, με φόντο ένα χάρτη των ΗΠΑ και της Ελλάδας, έναν τύπο ντυμένο καουμπόυ με μία βαλίτσα στο χέρι (προφανώς γεμάτη από «Σκοπιές» και «Ξύπνα»!) να εισβάλλει από τις ΗΠΑ προκειμένου να πατήσει το πόδι του στη χώρα μας. Απέναντί του όμως, στεκόταν ένας…τσολιάς, κρατώντας ένα γιαταγάνι και φωνάζοντας: «Πίσω! Εδώ ορθόδοξος χριστιανική Ελλάς!».
Πέραν της πλάκας και τη φαιδρότητα της έμπνευσης του... «χαράκτη», η αφίσα εκφράζει κατά τη γνώμη μου μία πανάρχαια αντίληψη: Εκείνη της ΚΑΘΕΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΗΣΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ, ΕΘΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΟΡΙΩΝ. Το γεγονός ότι μια τέτοια αντίληψη μπορεί και επιβιώνει και σήμερα, δείχνει ότι, η ευθύγραμμη εξελικτική αντίληψη της ιστορίας, δεν είναι ο μόνος τρόπος ανάγνωσής της. Ότι δηλαδή, την ίδια ιστορική περίοδο, μπορεί να έχουμε πολλαπλά, παράλληλα επίπεδα εξέλιξης σκέψης.
Η αλήθεια όμως είναι, ότι υπάρχει και γραμμική εξέλιξη – εκείνη που είναι πάντα ΜΕΤΡΗΣΙΜΗ δίνοντας τη δυνατότητα στην επιστήμη να εργαστεί, καθώς χωρίς μέτρηση δεν υπάρχει επιστήμη. Πού βρίσκεται λοιπόν η εξέλιξη; Στην τεχνολογία.
Οι αρχαίοι λαοί, δεν οφείλουν να απολογηθούν πουθενά και σε κανέναν, για ήθη που δεν χρειάστηκε να δοκιμάσουν. Δεν δοκιμάζεται η συγκρότηση και η υφή μιας κοινωνίας όταν στο λιμάνι του Πειραιά καταφθάνει ένα καράβι το μήνα – δοκιμάζεται όμως, όταν καταφθάνουν εκατό καράβια την ημέρα. Και πάντα βεβαίως, δοκιμάζεται όταν μέσα στο καράβι, βρίσκονται άνθρωποι με ανώτερο εξοπλισμό.
Ο εξοπλισμός, μπορεί να είναι πολεμικός, ή ειρηνικός, αλλά – όπως το λέει και η λέξη – παραμένει πάντα εξοπλισμός. Ο γηγενής, ο ντόπιος, δεν νοιώθει μόνον την ανάσα του ορατού χάλυβα στην άκρη του δόρατος, αλλά και την ανάσα του μη ορατού όπλου πίσω από την ειρηνική τεχνολογία του καραβιού, όταν βλέπει ότι η τεχνολογία αυτή ξεπερνά τη δική του. Η απειλή, είναι πρωτίστως ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ.
Την απειλή λοιπόν που νοιώθει μια κοινότητα από την παρουσία κάποιου άλλου, (στο πλαίσιο πάντα της αντιστοίχησης γεωγραφικών-εθνικών-θρησκευτικών ορίων) την νοιώθουνε μοιραία ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΟΙ. Δεν την νοιώθουνε τόσο βεβαίως, όταν οι Θεοί της Αθήνας αντιμετωπίζουν τους Θεούς της Σπάρτης, ούτε όταν ο σημερινός Θεός της Ελλάδας αντιμετωπίζει το σημερινό Θεό της Βουλγαρίας. Την νοιώθουν όμως (και την…παρανοιώθουν), όταν ο Θεός προ των πυλών είναι ΞΕΝΟΣ.
Εδώ ερχόμαστε λοιπόν σε ένα εξαιρετικά σημαντικό σημείο: Ας μην ξεχνάμε ότι η θρησκεία, τουλάχιστον στο κατώτερο επίπεδό της, προσπαθεί να καλύψει τις πρωτόλειες ανάγκες του ίδιου του ανθρώπου, αξιώνοντας το ίδιο από το Θεό-προστάτη του. Ο Θεός λοιπόν, σε περίπτωση πολέμου, ΟΦΕΙΛΕΙ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ τον πιστό του, ΑΛΛΙΩΣ ΕΙΝΑΙ ΘΕΟΣ ΑΧΡΗΣΤΟΣ.
Η δοκιμασία του πολέμου έτσι, ιδιαίτερα απέναντι σε ένα ξένο έθνος, είναι μία δριμύτατη δοκιμασία για τους Θεούς, τα ιερατεία τους και τους πιστούς τους. Μπορούμε υπό αυτή την οπτική, να δούμε ότι το Μαντείο των Δελφών δεν «μήδισε» (όπως κατηγορήθηκε) ένεκα χρημάτων κατά τους περσικούς πολέμους, αλλά ένεκα στρατηγικής. Μπορούμε να δούμε πώς τόσες και τόσες θεότητες εξαφανίστηκαν στην πορεία του χρόνου, πώς άλλες διαλύθηκαν μέσα σε άλλες μεταγενέστερες θεότητες (σε ένα πλαίσιο όσμωσης) και πώς άλλες επεβίωσαν αυτούσιες, ή σχεδόν αυτούσιες: Οι μάχες των Θεών, των ιερατείων και των πιστών τους, ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΑΥΤΕΣ ΚΑΘΕΤΑ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΜΕΝΕΣ.
Αυτή η κάθετη αντιστοίχηση, (κάθετη=στατική), απειλείται λοιπόν από μία ενάντια, χρονικής φύσης παράμετρο, που είναι η αντικειμενική ΕΞΕΛΙΞΗ.
Η εξέλιξη στην τεχνολογία, τόσο στα όπλα, όσο και στην ναυσιπλοΐα, την μηχανική, την ενέργεια, θα δίνει τα εφόδια εκείνα ώστε κάποιο έθνος, είτε συμπαγές, είτε υπό μία πιο χαλαρή εσωτερική δομή, (όπως εκείνο των αρχαίων ελληνικών φύλων), να αποτολμήσει να υπερβεί τα όριά του και να προχωρήσει σε ξένες κατακτήσεις. Η εξέλιξη είναι αυτή που θα οδηγήσει στη δημιουργία των αυτοκρατοριών και πάνω απ’ όλα εκείνη που θα δώσει στις αυτοκρατορίες τη δυνατότητα της διατήρησης της εσωτερικής τους δομής.
ΟΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΕΣ
Οι αυτοκρατορίες, είναι εν πολλοίς, ιδιόμορφοι σχηματισμοί, καθώς αναγκάζονται να κινούνται πάντα σε αντίρροπες δυνάμεις. Μια αυτοκρατορία οφείλει να έχει πολύ ισχυρή κεντρική διοίκηση, ώστε να αντιπαρατίθεται στις κεντρόφυγες δυνάμεις που ποτέ δεν παύουν να ασκούνται. Από την άλλη ωστόσο, η αυτοκρατορία οφείλει να έχει και πολύ ισχυρές αποκεντρωτικές δομές, ώστε η ισχυρή κεντρική διοίκηση, αφ’ ενός μεν να μην κατακλύζεται από έναν ωκεανό υποθέσεων προς διεκπεραίωση, αφ’ ετέρου δε, να αποφεύγεται η δημιουργία μιας ισχυρής κεντρικής γραφειοκρατίας, που μοιραία απομονώνεται από την Περιφέρεια και οδηγείται σε λανθασμένες αποφάσεις.
Όποιος αντιμετωπίζει το φαινόμενο της σύμπτυξης πολυεθνικών αυτοκρατοριών, οφείλει να εξετάζει ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΑΝΤΙΡΡΟΠΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΥΣ – κάτι που στην πράξη, πολύ συχνά ξεχνάμε.
Η αυτοκρατορία, όντας ένα ενιαίο κράτος, επιβάλει νέες, δικές της εσωτερικές δομές, που μοιραία ανατρέπουν τις τοπικές τάξεις πραγμάτων των προηγούμενων κρατών. Εκεί που η νομοθεσία π.χ. της Αρχαίας Αθήνας μπορούσε να απαγορεύει την εισαγωγή «καινών δαιμονίων», η νομοθεσία της αυτοκρατορίας, όχι μόνον την επιτρέπει, αλλά και ενδεχομένως την επιβάλλει, διότι η ισχύς του κάθε κράτους είναι η εσωτερική του συνοχή, η οποία, στις πολυεθνικές αυτοκρατορίες, δεν συμβιβάζεται με εθνικά θρησκευτικά και ιδεολογικά στεγανά. Η αυτοκρατορία λοιπόν, μοιραία προσπαθεί να επιτύχει τη ΜΕΓΙΣΤΗ ΔΥΝΑΤΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ.
Από την άλλη όμως, η πολυεθνική αυτοκρατορία, είναι αναγκασμένη να προσπαθεί να επιτύχει τη μέγιστη δυνατή αυτή εσωτερική συνοχή, ΜΕ ΤΟ ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΔΥΝΑΤΟ ΚΟΣΤΟΣ, ώστε να αποφεύγει τη δημιουργία συνεχών εσωτερικών τριβών και επαναστάσεων που θα την εξασθένιζαν.
Τι μπορεί να σημαίνουν οι δύο αυτοί άξονες αναφορικά με τα θρησκευτικά πιστεύω των λαών; Στο πλαίσιο της εσωτερικής συνοχής, οι ακμές τους μοιραία λειαίνονται. Κάποιες λατρείες συνεργάζονται μεταξύ τους μέχρι συγχώνευσης. Κάποιες άλλες εξαφανίζονται. Κάποιες τρίτες, κυριαρχούν. Ποιες είναι αυτές; Είναι οι λατρείες της ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ.
Με βάση τα παραπάνω, μπορεί κανείς λοιπόν, να ρίξει μια ματιά και σε συγκεκριμένες πολιτικές. Στα σχολεία μας, μάθαμε για την αρχοντιά και το σεβασμό που επέδειξε ο Μέγας Αλέξανδρος απέναντι στα κατακτημένα έθνη, ενώ η θεοποίησή του από τους λαούς της Ασίας, θεωρείται ότι έτυχε απλώς της ανοχής του μακεδόνα στρατηλάτη, στο πλαίσιο της σύμπλευσής του με τις νοοτροπίες τους. Θεωρώ ότι η εικόνα αυτή, είναι μάλλον ειδυλλιακή.
Ο Αλέξανδρος ο Μακεδών, είχε χίλια δύο αναμφισβήτητα χαρίσματα, αλλά στο συγκεκριμένο ζήτημα πιστεύω ότι απλώς, διαχειρίστηκε, (όντως με τον πλέον κατάλληλο τρόπο) ζητήματα που εκ των πραγμάτων προκύπτουν για κάθε αυτοκρατορία. Αν ήθελε, μπορούσε να αποποιηθεί τη λατρεία του και να διακηρύξει την ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΑΤΗ θέση, ότι κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να τιμάται σαν Θεός όσο ζει. Αν ήθελε, θα είχε αποτρέψει τη δημιουργία δεκάδων πόλεων στο όνομά του. Δεν το θέλησε, γιατί δεν είχε κανένα λόγο να το κάνει. Είχε αντιθέτως χιλιάδες λόγους για να το επιτρέψει, έστω και συγκρουόμενος με τους καλύτερους από τους φίλους του.
Πολυθεϊστική βεβαίως υπήρξε η πραγματικότητα που έπρεπε να διαχειριστεί ο Αλέξανδρος, πολυθεϊστική υπήρξε και η ελληνική θρησκεία. Δεν θα επέβαλε τη μία πολυθεΐα έναντι των άλλων – μπορούσαν όλες οι λατρείες να συνυπάρχουν, αρκεί να μην δημιουργούσαν πρόβλημα στην αυτοκρατορία του. Η δική του κατ’ αρχάς λατρεία, αλλά βεβαίως και ο ελληνικός πολιτισμός υπό την προστασία όμως του ξίφους του, θα εξασφάλιζαν τη δημιουργία μιας κυρίαρχης πολιτισμικής κατάστασης σε όλα τα υπό κατάκτηση μέρη, με αναφορά στο κέντρο.
Αυτοκρατορία, τουλάχιστον μετά το Μ. Αλέξανδρο, σημαίνει πρώτιστα τη δημιουργία ελίτ σε κάθε χώρα, με αναφορά στην κεντρική πολιτική, οικονομική και πολιτισμική κατάσταση. Το ίδιο συνέβαινε και τότε, το ίδιο συμβαίνει και σήμερα.
Με αυτά που γράφω, ελπίζω να είναι κατανοητό, πως δεν επιθυμώ να υποτιμήσω τον Μ. Αλέξανδρο, ή να προσβάλλω τον οιονδήποτε. Επιθυμώ απλά να αναδείξω, το πώς διάφορες αυτοκρατορίες κινούνται διαφορετικά η μία από την άλλη, περισσότερο ή λιγότερο επιτυχημένα, στην ίδια ωστόσο φόρμουλα, της "μέγιστης εσωτερικής συνοχής με ελάχιστο δυνατό κόστος".
Αν όμως αυτά συμβαίνουν σε επίπεδο κορυφής, τι συμβαίνει στη βάση των κοινωνιών; Πώς αντιδρούν οι Θεοί στην ήττα τους; Αυτά και άλλα πολλά, σκοπεύω να επιχειρήσω να περιγράψω αύριο, του Dying Incubus (ζωή να’ χει!) επιτρέποντος.
Edited by - Trainman on 12/08/2006 17:55:27
Περιμένω να ολοκληρώσεις τη σκέψη σου ώστε να τοποθετηθώ πάνω στα λεγόμενά σου συνολικά.
macedon
Φίλε Macedon
Θα ολοκληρώσω τη σκέψη μου, εφ' όσον προλάβω και δεν επέμβει ο Dying Incubus, ο οποίος παραμένει εξωφρενικά σιωπηλός στο αίτημα όλων μας να αφήσει τη συζήτηση να εξελιχθεί. Βλέπεις, έτοιμα, προκάτ κείμενα, δεν έχω για να ανεβάσω.
Σε κάθε περίπτωση, ακόμα και αν πέσει η αυλαία και το επιθυμείς, μπορώ να σου στείλω ό,τι ετοιμάσω σε προσωπικό μήνυμα - ελπίζω όμως να μην χρειαστεί να φτάσουμε σ' αυτό το σημείο.
quote:
Trainman
Βλέπεις, έτοιμα, προκάτ κείμενα, δεν έχω για να ανεβάσω.
Το γνωρίζω γι'αυτό και τα διαβάζω προσεκτικά.
macedon
ΣΚΛΑΒΟΙ ΘΕΟΙ – Ή ΟΙ ΘΕΟΙ ΤΩΝ ΣΚΛΑΒΩΝ
Φίλοι
Αν η υποδούλωση ενός λαού, αποτελεί τη μέγιστη ίσως, ιστορική του δοκιμασία, το ίδιο μπορεί να αναμένει κανείς και για τους εθνικούς του, «πατρώους» Θεούς. Γιατί, αν ο κατακτητής δεν έχει την ίδια ακριβώς θρησκεία με τον κατακτημένο, (κάτι που, στην περίπτωση των εθνικών θρησκειών θα σήμαινε ότι οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές είναι ΣΥΓΓΕΝΙΚΑ ΦΥΛΑ) τότε ο Θεός του ηττημένου, μοιραία θα δεχθεί και την εντονότατη αμφισβήτηση του απογοητευμένου λαού του.
Μπορούμε όλοι να συμφωνήσουμε, ότι στην κατώτατη βαθμίδα της κάθε οργανωμένης θρησκείας, βρίσκεται η επιθυμία των πιστών για την εξασφάλιση της αρωγής του Θεού στις βασικές τους ανάγκες. Αν ένας Θεός αρνείται στην πράξη την αρωγή του, αποδεικνύεται στα μάτια του πιστού, είτε απόμακρος, είτε ανίσχυρος - και άρα, ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ.
Την ώρα όμως, που ο ηττημένος πιστός, αρνείται τον εθνικό Θεό του, την ίδια ώρα αποστρέφεται ένα τμήμα της δικής του εθνικής κληρονομιάς, αποδυναμώνοντάς την ακόμα περισσότερο. Αυτό δε, το στοιχείο, είναι στοιχείο δύναμης για τις αυτοκρατορίες, καθώς οι εξασθενημένες ντόπιες εθνικές ταυτότητες καθίστανται έτι περαιτέρω ΑΚΙΝΔΥΝΕΣ.
Όσο πιο προσωπικός και ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΣ είναι ο Θεός, όσο δηλαδή αντιστοιχεί στις ανάγκες της κατώτερης βαθμίδας της θρησκευτικής συνείδησης, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος της, εκ των πραγμάτων, αμφισβήτησής του. Κανείς δεν θα περίμενε αρωγή στον πόλεμο, από το Ταό των Κινέζων, ή το Βράχμαν των Ινδών – θα αναζητούσε ωστόσο με περισσό ενδιαφέρον την απόκριση του «μεγαλοδύναμου» Γιαχβέ, ή των (και) πολεμικών Θεών της αρχαίας Ελλάδας, του Άρη, της Αθηνάς, του Απόλλωνα ή του Δία.
Δεν υπάρχουν ίσως, πιο χαρακτηριστικά κείμενα για να περιγράψουν την κατάσταση που ακολουθεί την απογοήτευση, από εκείνα του προφήτη Ιερεμία στην Παλαιά Διαθήκη, όπου καταγράφεται ανάγλυφα, τόσο η ψυχολογία του κύματος της αμφισβήτησης, όσο και οι προσπάθειες του προφήτη για την αναχαίτισή του.
Μετά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και τη βαβυλωνιακή αιχμαλωσία, μια μερίδα Ιουδαίων αποφασίζουν να βρουν την υγειά τους στην Αίγυπτο, εγκαταλείποντας την πατρώα θρησκεία. Ο Γιαχβέ σπεύδει να απειλήσει δια του προφήτη του (Ιερεμίας κεφ.36), τους αποστάτες:
«Ιδού εγώ θέλω στήσει το πρόσωπόν μου εναντίον υμών εις κακόν και δια να εξολοθρεύσω πάντα τον Ιούδαν. Και θέλω λάβει τους υπολοίπους του Ιούδα οίτινες έστησαν το πρόσωπον αυτών εις το να υπάγωσιν εις την γην της Αιγύπτου. Θέλουσι πέσει εν μαχαίρα, θέλουσι καταναλωθή εν πείνη, από μικρού έως μεγάλου, εν μαχαίρα και εν πείνη θέλουσιν αποθάνει. Και θέλουσιν είσθαι εις βδέλυγμα, εις θάμβος και εις κατάραν και εις όνειδος…»
Ποια είναι η απάντηση των αποστατών;
«Περί του λόγου τον οποίον ελάλησας προς ημάς εν ονόματι Κυρίου, δεν θέλομεν σου ακούσει. Αλλά θέλομεν εξάπαντος κάμνει παν πράγμα εξερχόμενον εκ του στόματος ημών, δια να θυμιάζωμεν εις την βασίλισσαν του ουρανού και να κάμνωμεν σπονδάς εις αυτήν, καθώς εκάμνομεν ημείς και οι πατέρες ημών, οι βασιλείς ημών και οι άρχοντες ημών, εν ταις πόλεσι του Ιούδα και εν ταις πλατείαις της Ιερουσαλήμ και εχορταίνομεν άρτον και διεκείμεθα καλώς και κακόν δεν εβλέπομεν. Αλλ’ αφότου επαύσαμε θυμιάζοντες εις την βασίλισσαν του ουρανού, και κάμνοντες σποδνάς εις αυτήν, εστερήθημεν πάντων και κατηναλώθημεν εν μαχαίρα και εν πείνη».
Η λογική, είναι ακλόνητη: Τι προκοπή είδαμε Ιερεμία με σένα και το Θεό σου; Από τότε που θυσιάσαμε στην Ίσιδα «χορταίνουμε το ψωμί και περνάμε καλά και κακό δεν βλέπουμε, ενώ με τον Γιαχβέ στερηθήκαμε τα πάντα και μας αφάνισε το μαχαίρι και η πείνα». Τι θα είχε όμως συμβεί, εάν το παράδειγμα των αποστατών, είχε ακολουθήσει το σύνολο των Ιουδαίων; Λίγα χρόνια αργότερα, ο λαός αυτός θα είχε απορροφηθεί από το μεγάλο έθνος των Αιγυπτίων.
Είναι αλήθεια, ότι προφήτης αντίστοιχος του Ιερεμία, απουσιάζει στην αρχαία Ελλάδα (με εξαίρεση ενδεχομένως, την τρώα Κασσάνδρα). Είναι αλήθεια, ότι η θρησκεία των αρχαίων Ελλήνων δεν ήταν χαρακτηριστικό τους γνώρισμα, στο βαθμό που ήταν η λατρεία του Γιαχβέ για τους Ιουδαίους. Μπορεί επίσης να σκεφτεί κανείς, ότι λογικά, η ομοιότητα της θρησκείας των Ρωμαίων με την αρχαία ελληνική, απάλυνε τις εντυπώσεις από την ήττα των ελλήνων Θεών. Ας σκεφτούμε όμως:
- Τι νόημα μπορούσαν να έχουν η λατρεία και οι θυσίες στον Άρη, από εκείνους που είδαν τους στρατούς τους να συντρίβονται;
- Τι νόημα μπορούσε να έχει η λατρεία της Αθηνάς όταν η Πόλις έχει κυριευθεί, όταν η Εκκλησία του Δήμου δεν λειτουργεί, όταν ο Άρειος Πάγος που η Θεά ίδρυσε, αποφασίζει επί τη βάσει δικαίου αλλότριου;
- Τι νόημα μπορούσε να έχει η λατρεία του Δία, του Πατέρα των Θεών, όταν οι πατέρες των ανθρώπων έσκυβαν το κεφάλι στα σκλαβοπάζαρα της Ρώμης;
Ο μύστης ποιητής μας, ο Άγγελος Σικελιανός, στην συγκλονιστική τραγωδία του «Σίβυλλα», σχηματοποιεί (20 αιώνες αργότερα, είναι αλήθεια) τη σύγκρουση αυτή του κατακτητή με τις πατρώες λατρείες, στο πρόσωπο του Νέρωνα που αξιώνει για τον Τρίποδα του Μαντείου των Δελφών «να βγει στο φως, τη νέα να διακηρύξει Τάξη του κόσμου». Όταν η Σίβυλλα το αρνείται, ο Νέρωνας απαντά με τους δικούς του «χρησμούς»:
«Του Απόλλωνά Σας τώρα είναι τα βέλη
Μες στη δική μου τη φαρέτρα».
Ποιες φανταζόμαστε ότι μπορούσαν να είναι οι αντιδράσεις των ανθρώπων στο «λυκόφως των Θεών»; Καταγράφω μερικές:
1) Στροφή προς στην αθεΐα και τον σκεπτικισμό.
2) Σεξουαλική αποχαλίνωση (για τους πρώην εγκρατείς), τάση προς την ανομία. «Αφού δεν υπάρχει Θεός, τα πάντα επιτρέπονται».
3) Στροφή προς άλλες, πιο αφηρημένες, μυστικιστικές λατρείες - όπως για παράδειγμα, ο γνωστικισμός, ο ορφισμός, η λατρεία του Άττη και του Μίθρα, η διονυσιακή λατρεία
4) Διέξοδος προς τα υψηλότερα δώματα της υφιστάμενης θρησκευτικής συνείδησης: Μια τέτοια επιλογή, υπήρξε ο νεοπλατωνισμός, ο οποίος, χωρίς να απαρνιέται το σχήμα της πατρώας θρησκείας, ουσιαστικά το αποδυνάμωνε προς όφελος ενός μονοθεϊστικού φιλοσοφικού συγκρητισμού.
5) Σταδιακή υιοθέτηση της θρησκείας του νικητή, η οποία καλείται πλέον να αντέξει το βάρος της εισδοχής αυτής. Εναλλακτικά, προσηλυτισμός σε «εισαγωγικά» σχήματα της ξένης θρησκείας. Δεν είναι τυχαίο, ότι τα τάγματα των Γενιτσάρων στην τουρκοκρατία, ελέγχονταν από το δερβισικό τάγμα των Μπεκτασί, το οποίο τιμά και ευλαβείται την Παναγία, τον Αη-Γιώργη και άλλους χριστιανούς αγίους.
6) Ενστικτώδης πεισματική οχύρωση πίσω από την τυπολατρεία της ηττημένης, ή κλονιζόμενης θρησκείας. Ένα τέτοιο φαινόμενο, υπήρξε ο φαρισαϊσμός στο Ισραήλ της εποχής του Ιησού. Εντονότατα τέτοια δείγματα ενέχει σήμερα κατά τη γνώμη μου, ο λόγος του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου.
7) Δικαιολόγηση των δεινών, υπό το πρίσμα της «θείας τιμωρίας» για την αδιαφορία του λαού σχετικά με τα θρησκευτικά του καθήκοντα. «Ήτανε θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψει».
8) Επαναστατική δραστηριότητα για την εκδίωξη του κατακτητή, ενίοτε σε συνδυασμό με το 5 και το 6. Χαρακτηριστική περίπτωση, το κίνημα των «Ζηλωτών», στο Ισραήλ της εποχής του Ιησού.
Για μένα, αγαπητοί φίλοι (και δεν είναι σόφισμα αυτό), οι δοκιμασίες των αρχαίων ελλήνων θεών και των πιστών τους, δεν ξεκινούν με τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, αλλά τέσσερις αιώνες πριν απ’ αυτόν, με την ρωμαϊκή κατάκτηση που τυπικώς προσδιορίζουμε στα 146 π.α.χ.χ.. Εκατό περίπου χρόνια μετά την υποταγή της Ελλάδας στη Ρώμη, τόσο οι «δώδεκα», όσο και οι εκατοντάδες άλλες θεότητες που επεβίωναν στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΡΩΜΑΪΚΩΝ, έμελλε να γνωρίσουν τη νικηφόρα θρησκεία που θα τους εξευτέλιζε – και ήταν αυστηρώς μονοθεϊστική: Ήταν η λατρεία του Αυτοκράτορα…
Γι' αυτήν και για τις εξελίξεις που δρομολογούνται στην Αυτοκρατορία μέχρι τον Μ. Κωνσταντίνο, θα επιχειρήσω να γράψω αύριο.
Σας ευχαριστώ για την υπομονή σας
Trainman
Ένα τέτοιο θέμα λοιπόν χρήζει ιδιαίτερης προσοχής τόσο στην παράθεση των απόψεων που παρατίθενται αλλά και γενικότερα στον τρόπο αντιμετώπισης ενός θέματος τέτοιου που αφορά μια μερίδα ανθρώπων.
Είναι επίσης γεγονός οτι στο συγκεκριμένο θέμα έχουν συμμετάσχει μέλη τα οποία έχουν την διάθεση για την ανάπτυξη ενός υγιούς διαλόγου μέσα στα πλαίσια της ανταλλαγής των απόψεων τους με τον κατάλληλο σεβασμό στον συνομιλητή τους.
Στην προκειμένη περίπτωση το θέμα μπορεί να παραμείνει ενεργό προς συζήτηση λαμβάνοντας υπόψιν μας οτι είναι πολύ σημαντικό να διατηρηθεί ο διάλογος στα πλαίσια εκείνα που όχι μόνο θα είναι γόνιμος αλλά και πραγματικά θα ωφελήσει τους συμμετέχοντες (και τους αναγνώστες του) με την ανταλλαγή των πληροφοριών αλλά και με το γεγονός οτι ένα θέμα κάποιας "αυξημένης επικινδυνότητας" μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση.
Ως θεματοθέτης λοιπόν, αγαπητέ macedon, σε περίπτωση κάποιου προβλήματος στο συγκεκριμένο θέμα ή κάποιας προσπάθειας για εκτροπή από την αρχική πορεία του, θα μπορούσες να στείλεις κάποιο e-mail τόσο σε μένα όσο και σε κάποιον άλλον από την Ομάδα των Υπευθύνων αυτού του χώρου για την επίλυση του και την επαναφορά του.
In anticipation of my resurrection...
Ο ΘΕΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
«Και προσεκύνησαν τον δράκοντα, όστις έδωκεν εξουσίαν εις το θηρίον και προσεκύνησαν το θηρίον, λέγοντες, τις όμοιος με το θηρίον; Τις δύναται να πολεμήσει με αυτό;» (Αποκάλυψις Ιωάννου ΙΓ : 4)
Φίλοι
Δεν είμαι ιστορικός, αλλά υποθέτω ότι στους χιλιάδες τίτλους βιβλίων που αφορούν τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, το μεγαλείο και την παρακμή της, θα υπάρχει τουλάχιστον ένας που θα ασχολείται με την απορωμαϊκοποίησή της.
Τυπικά ομιλώντας, η ρωμαϊκή αυτοκρατορία διαδέχεται τη ρωμαϊκή δημοκρατία την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα, αλλά βεβαίως, για τους κατακτημένους λαούς, η αρχή της ξεκινά πολύ πιο πίσω, τουλάχιστον πριν από την αρχή της δικής τους υποδούλωσης. Κανείς δεν προσετέθη οικιοθελώς στη δύναμη των Ρωμαίων – και κάποιοι που το διεκδίκησαν σε βάση ισοτιμίας με αυτούς (τα υπόλοιπα φύλα της Ιταλίας) το πλήρωσαν με το αίμα τους από το σπαθί του Σύλλα.
Τα πρώτα χρόνια της ρωμαϊκής εξουσίας, η Πόλις αυτή είχε το δικό της δημοκρατικό πολίτευμα, τα δικά της ήθη και έθιμα, τον δικό της παραδοσιακό πολιτισμό, τη δική της ΣΥΝΟΧΗ. Τα πρώτα χρόνια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, έχουν ήδη συντελεστεί κορυφαίας ποιότητος αλλαγές: Η Δημοκρατία έχει καταλυθεί. Ο στρατός είναι μισθοφορικός, ήδη από την εποχή της μεταρρύθμισης του Μάριου. Η διάκριση ανάμεσα σε πληβείους και πατρικίους έχει διευρυνθεί και η κοινωνική συνοχή έχει διαρραγεί μετά την αποτυχία του τελευταίου πειράματος κοινωνικής μεταρρύθμισης από τους Γράκχους. Και μια νέα λατρεία, τυπική μεν, αλλά εξόχως σημαντική ιστορικά, εμφανίζεται στο προσκήνιο: Πρόκειται για τη λατρεία του Αυτοκράτορα. (http://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/roman_religion_gallery_06.shtml)
Για κάποιους, η λατρεία αυτή που εμφανίζεται την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα και των διαδόχων του, αποτελεί μια εξέλιξη του παραδοσιακού θεσμού του “pater familias” – τη θεσμοθετημένη απόλυτη εξουσία του πατέρα στην οικογένεια για όσο εκείνος ζει. Πράγματι, ο pater familias είχε εξαιρετικά δικαιώματα επί της συζύγου του, των παιδιών του και των σκλάβων του, εφ’ όρου ζωής. Στην περίπτωση όμως της λατρείας του Αυτοκράτορα, οι οφειλόμενες στον πρώτο πολίτη (Princeps) τιμές, αποκτούν μια νέα, ποιοτικώς πρωτοφανή διάσταση.
Με τη θεοποίηση του Αυτοκράτορα, η Ρώμη προσπαθεί να ξαναβρεί μια κεντρική σταθερά που έχασε ένεκα της υπερβολικής διεύρυνσής της και της απώλειας της παραδοσιακής της συνοχής. Για 400 χρόνια, η Αυτοκρατορία θα προσπαθεί εις μάτην να ενισχύει και να επανακαθορίζει το σημείο αυτό. Και αν η μεταρρύθμιση του Καρακάλα (http://www.roman-emperors.org/caracala.htm) δίνει τον τίτλο του ρωμαίου πολίτη σε όλους τους ελεύθερους κατοίκους της Αυτοκρατορίας, έρχεται στη συνέχεια ο Διοκλητιανός, να καθιερώσει την προσφώνησή του ως “Dominus Noster” («ο Κύριός μας»), υποβιβάζοντας (έστω και σε τυπικό επίπεδο) όλους τους πολίτες της Αυτοκρατορίας σε δούλους του. (http://www.roman-emperors.org/dioclet.htm)
Η λατρεία του ρωμαίου Αυτοκράτορα, δεν θα πρέπει να ειδωθεί ως μία ακόμη θρησκευτική λατρεία. Με εξαίρεση ενδεχομένως, ορισμένους ημιπαράφρονες Καίσαρες, είναι σίγουρο ότι ουδείς πίστευε στη θειότητά του. Τέτοιου είδους παράδοση, δεν υπήρχε άλλωστε, ούτε στην Ελλάδα, ούτε στη Ρώμη. Η θρησκευτική σκιά της λατρείας αυτής ωστόσο, δεν ήταν δυνατόν να υποτιμηθεί, διότι το ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ της φύσης της, (όπου και όποτε τουλάχιστον εφαρμόστηκε) ήταν μία διαρκής υπενθύμιση της ΥΠΟΤΕΛΕΙΑΣ των κατοίκων της Αυτοκρατορίας και της ΤΑΠΕΙΝΩΣΗΣ των Θεών τους.
Η αρχαία Ρώμη, μπορούσε να είναι (και υπήρξε όντως) το ΠΛΕΟΝ ΑΝΕΞΙΘΡΗΣΚΟ ίσως κράτος στην Ιστορία (μετά την μακεδονική Αυτοκρατορία) ΑΚΡΙΒΩΣ ΕΠΕΙΔΗ είχε καθιερώσει τη λατρεία του Αυτοκράτορά της, υποχρεωτική σε πρώτη ζήτηση. Σε κάθε άλλη περίπτωση, μετά την ήττα του κινήματος του Σπάρτακου και την παντελή ανυπαρξία δημοκρατικών θεσμών που θα μπορούσαν να απορροφήσουν τους πάσης φύσεως κοινωνικούς κραδασμούς, η πληθώρα των θρησκειών θα προκαλούσε τις ΔΙΑΡΚΕΙΣ ΥΠΟΨΙΕΣ και φοβίες των κρατικών λειτουργών, μήπως η μία ή η άλλη λατρεία, αποτελούσε ΚΙΝΔΥΝΟ για το κράτος - και η ανεξιθρησκεία δεν θα ήταν πλήρης.
Οι εμπνευστές της ρύθμισης αυτής, γνώριζαν ή διαισθάνονταν, ότι η πληθώρα των θρησκειών θα έπρεπε να εξισορροπηθεί με μια κεντρική λατρεία που θα διασφάλιζε την μέγιστη κοινωνική συνοχή με το ελάχιστο δυνατό κόστος. Οι πατρώοι Θεοί, αλλά και οι νεοπαγείς αιρέσεις, όφειλαν να ΥΠΟΚΛΙΝΟΝΤΑΙ στον πραγματικό επί της γης Κυρίαρχο, αναιρώντας έτσι την οιαδήποτε παρεμβατικότητα θα μπορούσαν να έχουν στα γήινα πράγματα και αυτοεξοριζόμενοι, είτε σε ουρανούς νεφελώδεις, είτε στο χώρο της γραφικότητας και του φολκλόρ.
Οι εμπνευστές της ρύθμισης αυτής, γνώριζαν ή διαισθάνονταν, ότι όποιοι θρησκευόμενοι θα αποτολμούσαν να διεκδικήσουν για τους Θεούς τους, ρόλο ανταγωνιστικό στον Κυρίαρχο, αναγκαστικά ΘΑ ΑΡΝΟΥΝΤΑΝ να θυσιάσουν στον Αυτοκράτορα, προδίδοντας έτσι τους εαυτούς τους - είτε θα το αποδέχονταν αργά η γρήγορα, αποδυναμώνοντας την πίστη και την οργάνωση τους.
Επί 400 χρόνια, η ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, προσπαθεί να βρει λύσεις σε κάθε είδους προβλήματα. Το οικονομικό πρόβλημα είναι βεβαίως το πρώτο, όπως πάντα, καθώς το κράτος είναι υποχρεωμένο να πληρώνει μισθοφόρους, αδιάφορους κατά τα άλλα για τη μοίρα της Ρώμης. Ο φατριασμός, τα διαρκή κινήματα των λεγεώνων προς όφελος των αρχηγών τους, η αδιάκοπη μάχη για την εξουσία, είναι το δεύτερο. Και η απώλεια ταυτότητας, η εξαχρείωση των ηθών και οι διωγμοί φιλοσόφων από το Νέρωνα (Σενέκας, Θράσος Παέτος κλπ), απέτρεψαν τη δημιουργία ηθικών πυρήνων στο κέντρο της Αυτοκρατορίας, που θα ήταν δυνατόν συν τω χρόνω, να οδηγήσουν σε μια πνευματική και υλική αναστύλωσή της.
Κοιτώντας κανείς το χρονολόγιο των ρωμαίων Αυτοκρατόρων, αναζητάει πραγματικά να βρει έναν δεύτερο Μάρκο Αυρήλιο στο τιμόνι της Αυτοκρατορίας, ανάμεσα στην σωρεία των ασήμαντων ηγεμόνων που διαδέχονται ο ένας τον άλλον μέσα σε εκατόμβες νεκρών, για να ηγεμονεύσουν το πολύ για μία διετία (http://www.roman-emperors.org/impindex.htm). Την κρίση της Αυτοκρατορίας και σε επίπεδο ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ, μαρτυράει και η αποτυχημένη προσπάθεια εισαγωγής της ηλιακής συριακής λατρείας από τον ημι-παράφρονα Ηλιογάβαλο (218-222 μ.α.χ.χ.) (http://www.roman-emperors.org/elagabal.htm), αλλά και οι ενδείξεις για μια πρώτη προσέγγιση του χριστιανισμού εκ μέρους του Φιλίππου του Άραβα (http://www.roman-emperors.org/philarab.htm), ήδη από τα μέσα του τρίτου αιώνα (244-249 μ.α.χ.χ.)
Στο τόσο ασφυκτικό αυτό πλαίσιο, τι θα μπορούσε να ανατρέψει την κατάσταση; Τι θα μπορούσε να σώσει την Αυτοκρατορία από την παρακμιακή τροχιά που είχε εισέλθει, τι θα μπορούσε να δώσει ανακούφιση στη ζωή των κατοίκων της, τι θα μπορούσε να δώσει νόημα στις μάχες των στρατιωτών της; Η επιστροφή στις ηττημένες πατρώες λατρείες;
Θα μπορούσε να το εξετάσει κανείς ως υπόθεση εργασίας. Θα προέκυπτε όμως εκ νέου το ερώτημα, «προς ποια λατρεία απ’ όλες» και «για ποιόν λόγο». Τι λόγο είχαν αρθρώσει οι φιλόσοφοι και οι ιερείς αντιμετωπίζοντας τις εξελίξεις στην Αυτοκρατορία;
Θα ήταν βεβαίως μεγάλο λάθος, να κρίνει κανείς τη στάση του εθνικού κόσμου, με τα σημερινά κριτήρια επικοινωνίας. Σήμερα, ένα διάγγελμα του Πάπα, μπορεί να το ακούν ή να το διαβάσουν 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη. Την εποχή που εξετάζουμε, ένα μεγάλο μέρος των πολιτών της Αυτοκρατορίας, εξακολουθεί να ασκεί το επάγγελμα του αγρότη στο χωριό του, γνωρίζοντας τα καθέκαστα με διαφορά μηνών, ή και χρόνων. Η βαρύτητα των δηλώσεων ενός ή δύο υποκειμένων, ήταν κυριολεκτικά μηδενική. Και πάλι ωστόσο, πόσοι φιλόσοφοι ή ιερείς βρέθηκαν να σχολιάσουν τις ενέργειες της ρωμαϊκής διοίκησης;
Στο τόσο ασφυκτικό πλαίσιο, οι αλλαγές στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία, μπορούσαν να έλθουν μόνον απ’ έξω: Είτε με τα όπλα, είτε μέσω μιας ιδεολογίας.
Η ιδεολογία, θα έπρεπε να έχει ζηλωτές οπαδούς. Θα έπρεπε να μπορεί να αγγίξει τα κοινωνικά εκείνα στρώματα που είχαν περισσότερο ανάγκη την αλλαγή, θα έπρεπε να χρησιμοποιήσει ένα λόγο, έναν τρόπο που δεν είχε μέχρι τότε δοκιμαστεί. Θα έπρεπε από την άλλη όμως, να αγγίξει τη διανόηση της εποχής (ή ένα τμήμα της έστω), η οποία όπως πάντα στη μεγάλη της πλειοψηφία ανήκε στις ανώτερες τάξεις. Θα έπρεπε να απευθύνεται εξίσου στον γηγενή και τον μέτοικο, στον ελεύθερο και το σκλάβο. Θα έπρεπε να είναι ρωμαλέα στο να κρατήσει στο χρόνο, αλλά και εύπλαστη στο να αγκαλιάσει σφαιρικά τον παλιό κόσμο, να μην μείνει στο ιστορικό περιθώριο ως ένα ακόμη κίνημα φανατικών.
Το ρόλο του αναμορφωτή, έπαιξε αθέλητα ο Χριστιανισμός, καθώς στην πορεία του έγινε κατάλληλος να ανταποκριθεί σε απαιτούμενα σαν τα παραπάνω. Θα εμφανισθεί στο προσκήνιο ως μία ακόμη αίρεση της ανατολής, θα απλωθεί ως πολιτικο-κοινωνικό κίνημα με θρησκευτική χροιά και θα ανδρωθεί ως θρησκεία. Θα δεχθεί τα πυρά των φιλοσόφων και την μήνιν των θιγόμενων παλαιών λατρειών και θα βγει νικητής από τη μία, μοναδική και μεγάλη σύγκρουσή του με τον κύριο αντίπαλό του, τη λατρεία του Αυτοκράτορα, την οποία και θα αντικαταστήσει.(http://www.oxfordscholarship.com/oso/public/content/religion/0195131533/toc.html)
Για την ολοκλήρωση της απάντησής μου, υπολογίζω να χρειαστώ άλλες τρεις αναρτήσεις. Ελπίζω να κατανοείτε ότι δεν θα μπορούσα να είμαι πιο συνοπτικός. Ευχαριστώ και πάλι για την προσοχή και την υπομονή σας και τον Dying Incubus για την απόκρισή του.
Trainman
Η επιβολή του χριστιανισμού υπό το πρίσμα της "ιστορικής αναγκαιότητας", ως μέσο συνοχής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας αλλά και ως γενικό πλαίσιο "ηθικής" και "κινήτρου" των κατοίκων της, ακόμη και η αντικατάσταση της εθνικής (υπό την πολιτική ερμηνεία) ταυτότητας των υπηκόων με μια θρησκευτική, φαίνεται να σκοντάφτει τόσο στα ιστορικά δεδομένα και την πραγματικότητα όσο και σ'αυτήν την ηθική.
Η ΣΥΝΟΧΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ
Αν και έχει αναφερθεί η ανάγκη της συνοχής της πολυεθνικής αυτοκρατορίας της Ρώμης χωρίς ουσιαστική διαφωνία, εντούτοις δεν έχει καταδειχτεί η ύπαρξη των αντίρροπων τάσεων στο εσωτερικό της που θα μετέτρεπαν αυτήν την ικανή και αναγκαία συνθήκη επιβίωσης της αυτοκρατορίας σε επιτακτική ανάγκη επιβολής ενός θρησκεύματος διά του βίαιου προσηλυτισμού ως μέσο εξασφάλισης της συνοχής αυτής. Ακόμη περισσότερο, όταν το μέσο αυτό (ο χριστιανισμός) μεταλλάχτηκε σε σκοπό για να εκτρωματοποιηθεί αργότερα σε αυτοσκοπό μέσα στην ιστορική πορεία της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.
Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν πολυεθνική πριν το χριστιανισμό. Η Αυτοκρατορία του Αλέξανδρου ήταν πολυεθνική 360 χρόνια πριν την εμφάνιση του χριστιανισμού. Και οι δύο, σεβάστηκαν, αφομοίωσαν και ανέχτηκαν τις διάφορες θρησκείες στο εσωτερικό τους και ουδέποτε επιχείρησαν να καταστήσουν αυτές τις θρησκείες υπεύθυνες για οποιαδήποτε πολιτικά προβλήματα ή προβλήματα "συνοχής". Το δε επιχείρημα πως δεν θα μπορούσε μια πολυθεϊστική θρησκεία να αντικατασταθεί με μια άλλη πολυθεϊστική δεν αποτελεί αξίωμα, αποτελεί θεώρημα και ως εκ τούτου χρήζει απόδειξης.
Η προσπάθεια αιτιολόγησης του βίαιου προσηλυτισμού ως "πολιτική αναγκαιότητα" θα μπορούσε ίσως να γίνει δεκτή από την ύπαρξη μιας -έστω υποβόσκουσας- διαμάχης στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας που θα έδραζε αιτίες ή αφορμές σε θρησκευτικές διαφορές. Τέτοια αιτίαση όμως δεν υπήρχε. Θρησκευτικές διαφορές -με την έννοια της δημιουργίας προβλημάτων- δεν υπήρχαν στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Και αίφνης, πολιτικά προβλήματα ενδεδυμένα με το μανδύα της θρησκευτικής καταπίεσης εμφανίζονται τον 1ο αιώνα στη Ρώμη, με την εμφάνιση των πρώτων χριστιανών. Τόσο σύγχρονοι όσο και κλασικοί ιστορικοί συμφωνούν στην παραπάνω επισήμανση, ανεξάρτητα από την εκάστοτε ερμηνεία του ίδιου του γεγονότος.
Και το ιστορικό οξύμωρο είναι πως η θρησκεία που ήταν υπεύθυνη για τη δημιουργία πολιτικών προβλημάτων και την καθιέρωση της θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, επιλέγεται ως μέσο για την επίτευξη της εσωτερικής ειρήνης στην ίδια την αυτοκρατορία που δημιουργούσε προβλήματα!
Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ "ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑΣ"
Η επίκληση της "ιστορικής αναγκαιότητας" για την επιβολή καθεστώτων ή τη διάπραξη εγλημάτων με απώτερο σκοπό τη διαφύλαξη της ειρήνης ή της συνοχής μιας πολιτείας ή ακόμη και αυτής της ίδιας της ύπαρξής της, αποτέλεσε την κολυμβήθρα του Σιλωάμ για τα εκάστοτε ατομικά, συλλογικά ή μαζικά εγκλήματα από καταβολής του ανθρώπου.
Θα πρέπει να γίνει κατανοητό πως η δικαιολογία (ανεξάρτητα της σχέσης της με την πραγματικότητα) δεν αναιρεί το ίδιο το γεγονός ούτε μεταθέτει τις ευθύνες. Το γεγονός συμβαίνει, καταγράφεται και οι επιπτώσεις του παραμένουν ανεξάρτητα με τις δικαιολογίες που θα εμφανιστούν εκ των υστέρων από τους ίδιους τους θύτες (ή τους μελλοντικούς υπερασπιστές) προς την κατεύθυνση της εκτροπής της προσοχής.
Κάνοντας μια παρένθεση εδώ, θα έλεγα ότι δεν είναι ίσως τυχαίο πως η έννοια αυτής της "αναγκαιότητας" (η οποία ενίοτε μετονομάζεται σε "αδυναμία") αποτελεί το θεμέλιο λίθο της φιλοσοφίας του χριστιανισμού. Η γραμμική σχέση "αμαρτάνω" - "εξομολογούμαι" - "συγχωρούμαι" - "έχω περιθώριο να αμαρτήσω εκ νέου", που λειτουργεί στη βάση της χρήσης των πιστωτικών καρτών, παίρνει την προσοχή μας από την πράξη και τη μεταθέτει στην "αναγκαιότητα", στις περιστάσεις. Το ίδιο το γεγονός εξαφανίζεται!
Έχουμε άραγε σκεφτεί πώς θα μπορούσε η επίκληση κάποιας νεφελώδους "ιστορικής αναγκαιότητας" να λειτουργεί σα μέσο κάθαρσης για όλα τα εγκλήματα όλων των ειδών; Σε τι άραγε μπορεί να διαφέρει, στη βάση της αναγκαιότητας, η δικαιολογία του περιθωριακού εγκληματία "χρειαζόμουν χρήματα και τον σκότωσα" με αυτήν του αυτοκράτορα "χρειαζόμουν ομόνοια και τους σκότωσα"; Ειδικά αν στη δεύτερη περίπτωση ο αυτοκράτορας υστερεί έναντι του εγκληματία στο ότι ήδη έχει αυτό που υποτίθεται ότι επιθυμεί.
Μήπως η διαφορά τους είναι πως για τον αυτοκράτορα ισχύει το -εμφανισθέν μαζί με τους χριστιανούς- αξίωμα "Quod principi placuit legis habet vigorem" (ότι αρέσει στον αυτοκράτορα έχει ισχύ νόμου) και ως εκ τούτου νομιμοποιείται έναντι της ιστορίας και της ηθικής;
Το 1945 βομβαρδίστηκε η Ιαπωνία. Η "ιστορική αναγκαιότητα" που επικαλέστηκαν οι θύτες ήταν αυτή του τέλους του πολέμου. Μία δικαιολογία που έγινε προσπάθεια να ενδεδυθεί ένα μανδύα κεντημένο με ψήγματα πολιτικής ηθικής ("σκοτώνουμε λίγους για να σώσουμε πολλούς"). Επρόκειτο για το μεγαλύτερο επιβεβαιωμένο έγκλημα του πολέμου εναντίον της ανθρωπότητας, τόσο σύμφωνα με τους ορισμούς του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου του Πολέμου όσο και μ'αυτήν την ίδια την ανθρώπινη ηθική.
Κανενός είδους δικαιολογία ή "αναγκαιότητα" -είτε ιστορική είτε πολιτική- δεν μπορεί να πάρει την προσοχή μας από το γεγονός πως διακόσιες δέκα χιλιάδες (210.000) άνθρωποι εξαερώθηκαν στιγμιαία και πως οι Αμερικανοί ήταν οι θύτες.
Με τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από τις -πραγματικές ή πλασματικές- ανάγκες που επικαλούμαστε προς επίρρωση των αιτιών ή καλλωπισμό των γεγονότων η προσοχή μας δεν μπορεί να εκτραπεί από τα ίδια τα γεγονότα: πως χιλιάδες ανθρώπων σκοτώθηκαν για λόγους βίαιου προσηλυτισμού και επιβολής της χριστιανικής θρησκείας και πως οι χριστιανοί ήταν αυτοί που τους εκτέλεσαν. Για να χρησιμοποιήσω τα λόγια toy Kevin Bacon: αυτά είναι τα γεγονότα και είναι αδιαμφισβήτητα.
macedon
Edited by - macedon on 15/08/2006 09:32:42
quote:
Η δικονομική εξέταση ενός εγκλήματος, είτε αυτό είναι εναντίον της ανθρωπότητας είτε εναντίον του γείτονα, ουδόλως μειώνει την τέλεση του ίδιου του εγκλήματος και τις ευθύνες του θύτη
Αυτό είναι σωστό, εάν κανείς απλώς θέλει να αποδώσει ευθύνες. Εάν θέλει να κατανοήσει το έγκλημα, προκειμένου για παράδειγμα, να μην επαναληφθεί στο μέλλον, κοιτάζει τι προηγήθηκε του εγκλήματος μία ημέρα, ένα χρόνο, ή και μία ζωή ακόμα. Εξετάζει επίσης και το ρόλο του θύματος, ανεξαρτήτως του αν καταδικάζει το έγκλημα.
quote:
Η επιβολή του χριστιανισμού υπό το πρίσμα της "ιστορικής αναγκαιότητας", ως μέσο συνοχής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας αλλά και ως γενικό πλαίσιο "ηθικής" και "κινήτρου" των κατοίκων της, ακόμη και η αντικατάσταση της εθνικής (υπό την πολιτική ερμηνεία) ταυτότητας των υπηκόων με μια θρησκευτική, φαίνεται να σκοντάφτει τόσο στα ιστορικά δεδομένα και την πραγματικότητα όσο και σ'αυτήν την ηθική.
Αν δεν υπάρχει μια κάποιου είδους "ιστορική αναγκαιότητα", (έστω και υπό την ευρεία έννοια, της σχέσης αιτίου και αποτελέσματος) τότε το μόνο που μένει είναι να σταθεί κανείς απλά σε επιλογές προσώπων. Γιατί θεσπίστηκε η λατρεία του αυτοκράτορα επί Ιουλίου Καίσαρα και διαιωνίσθηκε μέχρι τον Μ. Κωνσταντίνο; Γιατί χρησιμοποιείτο ως ένδειξη νομιμοφροσύνης; Οι διωγμοί συνεπεία της άρνησης της θυσίας στον Αυτοκράτορα, ήσαν απλώς επιπτώσεις μιας παρεξήγησης;
quote:
Η επίκληση της "ιστορικής αναγκαιότητας" για την επιβολή καθεστώτων ή τη διάπραξη εγλημάτων με απώτερο σκοπό τη διαφύλαξη της ειρήνης ή της συνοχής μιας πολιτείας ή ακόμη και αυτής της ίδιας της ύπαρξής της, αποτέλεσε την κολυμβήθρα του Σιλωάμ για τα εκάστοτε ατομικά, συλλογικά ή μαζικά εγκλήματα από καταβολής του ανθρώπου.
Αυτό είναι απολύτως σωστό. Εξαρτάται όμως, ποιός επικαλείται την ιστορική αναγκαιότητα. Κοιτάζοντας προς τα πίσω, δεν βλέπω με καμία συμπάθεια την ανάγκη διατήρησης της συνοχής της Αυτοκρατορίας, πολύ δε, περισσότερο την διάπραξη εγκλημάτων εκ μέρους της Διοίκησης και των εκάστοτε εκλεκτών της, είτε εθνικών, είτε χριστιανών.
quote:
Θα πρέπει να γίνει κατανοητό πως η δικαιολογία (ανεξάρτητα της σχέσης της με την πραγματικότητα) δεν αναιρεί το ίδιο το γεγονός ούτε μεταθέτει τις ευθύνες. Το γεγονός συμβαίνει, καταγράφεται και οι επιπτώσεις του παραμένουν ανεξάρτητα με τις δικαιολογίες που θα εμφανιστούν εκ των υστέρων από τους ίδιους τους θύτες (ή τους μελλοντικούς υπερασπιστές) προς την κατεύθυνση της εκτροπής της προσοχής.
Δεν υπάρχει δικαιολογία. Υπάρχει προσπάθεια εξήγησης. Ο καθένας επιλέγει να εστιάσει την προσοχή του εκεί που επιθυμεί.
quote:
Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν πολυεθνική πριν το χριστιανισμό. Η Αυτοκρατορία του Αλέξανδρου ήταν πολυεθνική 360 χρόνια πριν την εμφάνιση του χριστιανισμού. Και οι δύο, σεβάστηκαν, αφομοίωσαν και ανέχτηκαν τις διάφορες θρησκείες στο εσωτερικό τους και ουδέποτε επιχείρησαν να καταστήσουν αυτές τις θρησκείες υπεύθυνες για οποιαδήποτε πολιτικά προβλήματα ή προβλήματα "συνοχής".
Το λες αυτό, διότι επιμένεις προφανώς ότι τη Ρώμη την έκαψαν οι χριστιανοί. Αν όχι, το "ουδέποτε" μπορείς να το αντικαταστήσεις με κάτι σαν "τις περισσότερες φορές".
Αν η θρησκεία δεν πειράζει την εξουσία, δεν πειράζει και η εξουσία τη θρησκεία. Τι θα συνέβαινε άραγε εάν οι έλληνες ιερείς διεμήνυαν στον Νέρωνα ότι δεν δικαιούται να λάβει μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες καθώς δεν ήταν Έλληνας; Τι θα συνέβαινε, εάν διεμήνυαν ότι οι Έλληνες δεν θεωρούν τους ρωμαίους αυτοκράτορες Θεούς, ούτε ήρωες σαν τον Ηρακλή π.χ., ώστε να θυσιάσουν στους βωμούς τους; Θα ήταν άραγε εξίσου ανεκτικό το ρωμαϊκό κράτος απέναντί τους;
quote:
Το δε επιχείρημα πως δεν θα μπορούσε μια πολυθεϊστική θρησκεία να αντικατασταθεί με μια άλλη πολυθεϊστική δεν αποτελεί αξίωμα, αποτελεί θεώρημα και ως εκ τούτου χρήζει απόδειξης.
Δεν είναι δυνατόν να αποδείξω κάτι αναδρομικά. Η καλύτερη απόδειξη είναι το γεγονός ότι η "άλλη πολυθεϊστική θρησκεία" απλώς επί 400 χρόνια δεν εμφανίστηκε. Η μόνη εναλλακτική θρησκεία που ανταγωνίστηκε σθεναρά τον χριστιανισμό, ήταν ο μιθραϊσμός.
quote:
Έχουμε άραγε σκεφτεί πώς θα μπορούσε η επίκληση κάποιας νεφελώδους "ιστορικής αναγκαιότητας" να λειτουργεί σα μέσο κάθαρσης για όλα τα εγκλήματα όλων των ειδών;
Αυτό είναι ένα γενικότερο ζήτημα, που, αφορά συν τοις άλλοις την ηθική του καθενός, αλλά και τις ιστορικές του συμπάθειες. Νομίζω όμως ότι με αδικείς. Τίποτα το "νεφελώδες" δεν υπάρχει στο κείμενό μου. Για να δώσω ένα ακραίο παράδειγμα: Αν η Ελλάδα ήταν μία δικτατορία με ένα στρατό που απαρτιζόταν από μισθοφόρους Αλβανούς, Αφρικανούς, Ρωσοπόντιους και λούμπεν Έλληνες, άστεγους και χρεωκοπημένους, οι οποίοι κάθε ένα το πολύ χρόνο, χρησιμοποιούνταν από έναν στρατηγό για να ρίξει τον προκάτοχό του στην εξουσία, αυτό θα ήταν ένα "νεφελώδες" θέμα, ή ένα πραγματικά ζωτικό πρόβλημα; Αν αναγκαζόταν να πληρώνει ένα τέτοιο στράτευμα και δεν είχε να πληρώσει μισθούς και συντάξεις;
quote:
Μήπως η διαφορά τους είναι πως για τον αυτοκράτορα ισχύει το -εμφανισθέν μαζί με τους χριστιανούς- αξίωμα "Quod principi placuit legis habet vigorem" (ότι αρέσει στον αυτοκράτορα έχει ισχύ νόμου) και ως εκ τούτου νομιμοποιείται έναντι της ιστορίας και της ηθικής;
Όπως ανέφερα, ο μέγας διώκτης των χριστιανών Διοκλητιανός, αξίωσε να αποκαλείται από τους υπολοίπους "Dominus Noster". Σε ποιόν άραγε λογοδοτούσε ο Αυτοκράτορας; Ποιά εθνική ή μη, θρησκεία, παράδοση, φιλοσοφική σχολή, ιερατείο αντέδρασε και πώς;
Έχεις σκεφτεί, ότι ίσως ο χριστιανισμός δεν θα είχε καθόλου επιβληθεί ή και διαδοθεί ακόμη (στην έκταση που διαδόθηκε), εάν όλοι οι υπόλοιποι έκαναν το καθήκον τους; Και αν δεν μπορούσαν (λόγω έλλειψης οργάνωσης, ή ένοιωθαν ότι δεν θα κατάφερναν τίποτα, ή φοβόντουσαν τελικώς), γιατί όταν κάποιος εξηγεί το πώς οι χριστιανοί, λόγω θρησκευτικού φανατισμού, ή ισχυρής και ακλόνητης πίστης κλπ, επέμειναν στην άρνησή τους, εσύ το μόνο που βλέπεις είναι τα εγκλήματα στα οποία προέβησαν αργότερα;
quote:
αυτά είναι τα γεγονότα και είναι αδιαμφισβήτητα
Εξ αρχής είπα ότι θεωρώ τα γεγονότα στο σύνολό τους πραγματικά και αδιαμφισβήτητα.
ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ
Επιχειρώντας κανείς να ανιχνεύσει τον πρώιμο Χριστιανισμό μέσω των πρώτων γραπτών του κειμένων, ακόμα κι αν δεχθεί την αυθεντικότητά τους, θα σκοντάψει στο πρόβλημα της κοινωνίας με το ακριβές τους πνεύμα. Αν ένας μουσικός της Φινλανδίας έχει την παρτιτούρα ενός σόλο του Τσιτσάνη και την εκτελέσει, θα ηχογραφήσει απλώς μια πιστή εκτέλεση της παρτιτούρας του και όχι της αυθεντικής της σύνθεσης. Οι ίδιοι περιορισμοί ισχύουν και για την αίσθηση του τρόπου που ανάσαινε, συζητούσε, ανησυχούσε, χαιρόταν, βάδιζε, προσευχόταν μια θρησκευτική κοινότητα κατά το παρελθόν.
Από την άλλη, οι γραπτές μαρτυρίες είναι το μόνο στοιχείο στο οποίο μπορεί να βασιστεί κανείς, όχι κατ’ ανάγκην για την ακριβή ιστορική αποτύπωση της φυσιογνωμίας ενός θρησκευτικού ηγέτη και του κινήματος που δρομολόγησε, αλλά τουλάχιστον για την ανάγνωση της ιστορικής ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ της κοινότητας που βασίστηκε στις εν λόγω μαρτυρίες. Τουτέστιν, εξετάζοντας την γένεση και την εξέλιξη του Ισλαμισμού, δεν χρειάζεται να ψάξουμε για αυτόπτες μάρτυρες που θα βεβαίωναν ότι όντως ο αρχάγγελος Γαβριήλ υπαγόρευσε στον Μωάμεθ το Κοράνιο στην έρημο, αλλά για μαρτυρίες που μας βεβαιώνουν ότι το Κοράνιο είναι όντως το κείμενο που δίδαξε ο Προφήτης Μωάμεθ σε πιστούς που το απεδέχθησαν.
Στους συλλογισμούς μας για την επικράτηση του Χριστιανισμού, δεν χρειάζεται αντίστοιχα να ψάξει κανείς για την επιβεβαίωση της αλήθειας των λόγων του Ιησού, ή και την ίδια του την υπόσταση, αλλά μπορεί να βασιστεί στις μαρτυρίες περί της πρώιμης χριστιανικής κοινότητας, όπως αυτές καταγράφονται στις Πράξεις των Αποστόλων και στις Επιστολές τους, με ενδεχόμενη αμφισβήτηση των μαρτυριών για την συντέλεση των θαυμάτων.
Ανατρέχοντας κανείς λοιπόν, στα εν λόγω κείμενα, μπορεί να δει τα πρώτα σκιρτήματα της χριστιανικής κοινότητας και τις πρώτες αντιδράσεις των υπολοίπων θρησκευμάτων απέναντί της. Ας σκύψουμε στις μαρτυρίες αυτές, με ενδιαφέρον, νοημοσύνη και κατανόηση.
Είναι ο Χριστιανισμός μία «μισαλλόδοξη» θρησκεία; Απαντά ο Παύλος, ο ουσιαστικός οργανωτής της νέας θρησκείας: «Ο δε δούλος του Κυρίου, δεν πρέπει να μάχηται, αλλά να ήναι πράος προς πάντας, διδακτικός, ανεξίκακος, διδάσκων μετά πραότητος τους αντιφρονούντας, μήποτε δώση εις αυτούς ο Θεός μετάνοιαν, ώστε να γνωρίσωσι την αλήθειαν, και να ανανήψωσιν από της παγίδος του διαβόλου, υπό του οποίου είναι πεπαγιδευμένοι εις το θέλημα εκείνου» (Προς Τιμόθεον Β’ Επιστολή κεφ.β/24-26). Το απόσπασμα αφορά κατ’ αρχάς τους πρώιμους αιρετικούς, αλλά μπορεί κανείς να το δει να επεκτείνεται και στο σύνολο των αντιφρονούντων, καθώς οι εμφύλιες διαμάχες είναι πάντοτε οι πλέον αιμοβόρες.
Στο ίδιο πλαίσιο, στην Προς Τίτον επιστολή του αποστόλου Παύλου, (κεφ. γ/10-11) αναφέρεται: «Αιρετικόν άνθρωπον μετά μίαν και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού».
Ο «δούλος του Κυρίου» μπορεί να μην μάχεται, αλλά η κάθε νέα ιδεολογία, διδασκαλία, θρησκεία, αναζητά ζωτικό χώρο και έρχεται μοιραία σε σύγκρουση με τις παλαιότερες αντίστοιχες. Τι γίνεται σ’ αυτήν την περίπτωση;
Ο πρώτος «διωγμός» των Χριστιανών αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων, όταν ο Παύλος και ο Βαρνάβας επισκέπτονται το Ικόνιο για να κηρύξουν τη νέα θρησκεία. Οι αντιδράσεις ήρθαν τόσο από τους παραδοσιακούς Εβραίους, όσο και από τους εθνικούς – το σύνολο δηλαδή των παραδοσιακών θρησκειών, ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΕΝΩΝ: «Εσχίσθη δε το πλήθος της πόλεως. Και οι μεν ήσαν μετά των Ιουδαίων, οι δε μετά των αποστόλων. Και ότε ώρμησαν οι εθνικοί και οι Ιουδαίοι μετά των αρχόντων αυτών, εις το να υβρίσωσι και να λιθοβολήσωσιν αυτούς, εννοήσαντες κατέφυγον εις τας πόλεις της Λυκαονίας, Λύστραν και Δέρβην και τα περίχωρα, και εκεί εκήρυττον το ευαγγέλιον» (Πράξεις κεφ. ιδ/4-7).
Τρία κεφάλαια μετά (ιζ/5-6), πάλι στις Πράξεις των Αποστόλων, περιγράφονται οι αντιδράσεις των Ιουδαίων της Θεσσαλονίκης απέναντι στον Παύλο, ο οποίος εισήλθε στη συναγωγή τους, προσπαθώντας να τους πείσει για την αλήθεια της νέας θρησκείας:«Φθονήσαντες δε, οι μη πειθόμενοι Ιουδαίοι, και λαβόντες μεθ’ εαυτών κακούς τινάς ανθρώπους εκ των αγοραίων και οχλαγωγήσαντες, εθορύβουν την πόλιν». Ας σημειωθεί εδώ, η αναφορά σε «κακούς ανθρώπους εκ των αγοραίων» - κάτι που στα νεοελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί με τη φράση «λαχαναγορίτες». Τέτοιας ποιότητος άνθρωποι πρωταγωνιστούν πάντα σε τέτοιου είδους επεισόδια και τέτοιους μπορούμε να φανταστούμε να πρωταγωνιστούν 300 χρόνια αργότερα εναντίον των εθνικών.
Στο 19ο κεφάλαιο των Πράξεων (εδάφια 23-41), βλέπουμε μία ακόμη αντίδραση, αμιγώς εθνικο-ειδωλολατρική, απέναντι στον απόστολο Παύλο, στην Έφεσο, όπου και υπήρχε το άγαλμα της Θεάς Αρτέμιδος «που έπεσε από τον ουρανό» (κάτι δηλαδή, σαν την «αχειροποίητο εικόνα» της Παναγίας στην Τήνο): «Αργυροκόπος τις, ονόματι Δημήτριος, κατασκευάζων ναούς αργυρούς της Αρτέμιδος, επροξένει εις τους τεχνίτας ουκ ολίγον κέρδος, τους οποίους συναθροίσας και τους εργαζόμενους τα τοιαύτα, είπεν: «Άνδρες, εξεύρετε ότι εκ ταύτης της εργασίας προέρχεται η ευπορία ημών. Και θεωρείτε και ακούετε, ότι πολύν λαόν, ου μόνον της Εφέσου, αλλά σχεδόν πάσης της Ασίας ο Παύλος ούτος έπεισε και μετέβαλε, λέγων ότι δεν είναι θεοί οι δια χειρών κατασκευαζόμενοι. Και ου μόνον η τέχνη ημών αύτη κινδυνεύει να εξουδενωθή, αλλά και το ιερόν της μεγάλης θεάς Αρτέμιδος να λογισθή εις ουδέν και μέλλει μάλιστα να καταστραφή η μεγαλειότητς αυτής, την οποίαν όλη η Ασία και η οικουμένη σέβεται». Ακούσαντες δε και εμπλησθέντες θυμού, έκραζον λέγοντες, «Μεγάλη η Άρτεμις των Εφεσίων». Και η πόλις όλη επλήσθη ταραχής».
Μπορεί τα εθνικά θρησκεύματα να μην ήσαν «μισαλλόδοξα», αλλά σε καμία περίπτωση δεν ήταν διατεθειμένα να δεχθούν την αμφισβήτηση των πρακτικών της λατρείας τους εκ μέρους των Χριστιανών. Μπορεί κανείς να φανταστεί μια παρόμοια αντίδραση των ιερέων αλλά και των κατοίκων της Τήνου που θησαυρίζουν από τον θρησκευτικό τουρισμό, αν κάποια νέα αίρεση, τολμούσε να επισκεφτεί το νησί (πόσο μάλλον το 15Αύγουστο) για να διακηρύξει ότι η εικόνα της Παναγίας είναι ένα ακόμη είδωλο φτιαγμένο από ανθρώπινο χέρι.
Με τι βλέμμα αντιμετωπίζει άραγε ο σημερινός ορθολογιστής, ο σκεπτικιστής και ο άθεος τις αντιδράσεις των τότε εθνικών; Ποιον δικαιολογεί και ποιόν κατακρίνει; Στο θέμα θα επιστρέψουμε ξανά αύριο. Το ζήτημα είναι απλό: Ακόμα και αν ο Χριστιανισμός ήταν η πλέον «πασιφιστική» διδασκαλία (που σίγουρα δεν ήταν) ακόμα και αν «ο δούλος του Κυρίου δεν μάχεται», οι αντιδράσεις ήταν εκεί – έτοιμες και αναμενόμενες.
Ξέρω ότι θα φανεί ως ανέκδοτο αυτό που θα ισχυριστώ, αλλά θα επικαλεστώ την υπομονή σας για μία ακόμα φορά: Ο Χριστιανισμός, εμφανίζεται στο προσκήνιο, ως δύναμη ορθολογισμού.
Ας μην ξαφνιαστούμε με το επιχείρημα αυτό, κρίνοντας με τα σημερινά κριτήρια, αλλά ας αντιμετωπίσουμε κάποια δεδομένα στο πλαίσιο της εποχής τους: Γιατί, μπορεί το δικαίωμα που δίνει ο Μωάμεθ στους μουσουλμάνους να νυμφεύονται μέχρι τέσσερις γυναίκες, να μοιάζει σήμερα, ως μία εξαιρετικά υποτιμητική για τη γυναίκα ρύθμιση, αν σκεφτεί όμως κανείς, ότι μέχρι τότε οι πλούσιοι Άραβες μπορούσαν να διαθέτουν και περισσότερες συζύγους, ενδεχομένως να συμφωνήσει ότι ο Προφήτης καινοτόμησε.
Εκτός από την καταδίκη της λατρείας των ειδώλων «που έπεσαν από τον ουρανό», τι ακόμα μαρτυρά για τον «ορθολογισμό» της νέας θρησκείας;
Στην Α’ Προς Τιμόθεον Επιστολή του, ο Παύλος, παραγγέλνει στον νεαρό Κρητικό: «Τους δε, βέβηλους και γραώδεις μύθους παραιτού και γύμναζε σεαυτόν εις την ευσέβειαν» (κεφ δ/7-8). Ποιοι είναι άραγε οι «βέβηλοι μύθοι που αρμόζουν σε γριές»; Δεν διευκρινίζει ο απόστολος.
Στη δεύτερη επιστολή του προς τον Τιμόθεο (κεφ. δ/3), ο Παύλος προβλέπει: «Διότι θέλει ελθεί καιρός, ότε δεν θέλουσιον υποφέρει την υγιαίνουσαν διδασκαλίαν, αλλά θέλουσιν επισωρεύσει εις εαυτούς διδασκάλους κατά τας ιδίας αυτών επιθυμίας, γαργαλιζόμενοι την ακοήν. Και από μεν της αληθείας θέλουσιν αποστρέψει την ακοήν αυτών, εις δε τους μύθους θέλουσιν εκτραπή». Εδώ ο απόστολος, ήδη στο ξεκίνημα του έργου του, παρουσιάζει την στροφή των πιστών στη μυθοπλασία, ως περίπου νομοτελειακό φαινόμενο – και δεν πέφτει έξω.
Στο ζήτημα των μύθων, επανέρχεται ο Παύλος στην επιστολή του προς τον δεύτερο αντιπρόσωπό του στην Κρήτη, το νεαρό Τίτο (κεφ. α/14) : «…έλεγχε αυτούς (σ.σ. τους Κρητικούς) αποτόμως δια να υγιαίνωσιν εν τη πίστει και να μην προσέχωσιν εις Ιουδαϊκούς μύθους και εντολάς ανθρώπων αποστρεφομένων την αλήθειαν».. Ποιοι είναι οι «ιουδαϊκοί μύθοι» τους οποίους πρέπει να περιφρονούν οι Χριστιανοί της Κρήτης; Δυστυχώς, ούτε αυτό διευκρινίζεται στην επιστολή.
Για όσους επιθυμούν να εντοπίσουν και άλλα «σκοτεινά σημεία» στην Καινή Διαθήκη, ο απόστολος Παύλος τους προσφέρει ακόμη ένα ενδιαφέρον εδάφιο στην πρώτη επιστολή του προς τον Τιμόθεο (κεφ. α/3-4): «Καθώς σε παρεκάλεσα απερχόμενος εις Μακεδονίαν, να προσμείνης εν Εφέσω για να παραγγείλης εις τινας να μη ετεροδιδασκαλώσι, μηδέ να προσέχωσιν εις μύθους και γενεαλογίας απεράντους, αίτινες προξενούσι φιλονεικίας μάλλον, παρά την εις την πίστιν οικοδομήν του Θεού…». Να είναι άραγε μία αναφορά στις ευαγγελικές αναφορές περί της δαυιδικής διαδοχής του Ιησού; Πολύ πιθανόν.
Άλλο στοιχείο προόδου, που συχνά παραγνωρίζεται, είναι η κατάργηση των θυσιών. Ο Χριστιανισμός πρέπει ενδεχομένως να είναι η πρώτη θρησκεία που καταργεί τις αιματηρές θυσίες, εκείνης του Ιησού θεωρουμένης ως υπέρτατης και τελειωτικής, αντικαθιστώντας τες με το μοίρασμα των αγαθών: «Της δε ευποιίας και κοινωνίας μη επιλανθάνεσθε. Τοιαύταις γαρ θυσίαις ευαρεστείται ο Θεός» (Προς Εβραίους κεφ. ιγ/16).
Οι χριστιανοί πρέπει να μην διάγουν «βίον αργόν», αλλά να εργάζονται: «Επειδή σεις εξεύρετε πώς πρέπει να μιμήσθε ημάς. Διότι δεν εφέρθημεν ατάκτως μεταξύ σας, ουδέ εφάγομεν δωρεάν άρτον παρά τινός, αλλά μετά κόπου και μόχθου νύκτα και ημέραν εργαζόμενοι δια να μην επιβαρύνωμεν μηδένα υμών. Ουχί διότι δεν έχομεν εξουσίαν, αλλά δια να σας δώσωμεν εαυτούς τύπον εις το να μιμήσθε ημάς. Διότι και ότε ήμεθα παρ’ υμίν, τούτο σας παρηγγέλλομεν, ότι εάν τις δεν θέλη να εργάζηται, μηδέ ας τρώγη» (Προς Θεσσαλονικείς Β’ επιστολή κεφ. γ/7-10)
Ο «βασιλέας» δεν έχει τίποτε να φοβηθεί από τους χριστιανούς: «Υποτάχθητε λοιπόν εις πάσαν ανθρωπίνην διάταξιν δια τον Κύριον, είτε εις βασιλέα ως υπερέχοντα, είτε εις ηγεμόνας ως δι’ αυτού πεμπομένους εις εκδίκησιν μεν κακοποιών, έπαινον δε αγαθοποιών (…) Πάντας τιμήσατε. Την αδελφότητα αγαπάτε, τον Θεό φοβείσθε, τον βασιλέα τιμάτε» (Α’ Πέτρου γ/17). Οι τιμές προς τον «βασιλέα», θα μετατραπούν αργότερα ωστόσο σε οιμωγές και κατάρες, όταν η ρωμαϊκή Διοίκηση θα ξεκινήσει τους διωγμούς κατά των χριστιανών.
Οι δούλοι, καλούνται από τον Πέτρο, «υποτάσσεσθε εν παντί φόβω εις τους κυρίους σας, ου μόνον εις τους αγαθούς και επιεικείς, αλλά και εις τους διεστραμμένους, διότι τούτο είναι χάρις, το να υποφέρη τις λύπας δια την εις τον Θεόν συνείδησιν, πάσχων αδίκως» (Α’ Πέτρου γ/18-20). Από την άλλη ωστόσο, ο Παύλος υποδεικνύει ότι και «οι κύριοι το δίκαιον και την ισότητα τοις δούλοις παρέχεσθε, ειδότες ότι και υμείς έχετε Κύριον εν ουρανοίς» (Προς Κολοσσαείς κεφ. δ/1)
Έναν ενδιαφέροντα ορισμό της «πραγματικής θρησκείας», επιφυλάσσει ο Ιάκωβος στη δική του επιστολή (κεφ. α/27), προσδίδοντας στον όρο ένα βαθύ κοινωνικό περιεχόμενο: «Θρησκεία καθαρά και αμίαντος ενώπιον του Θεού και Πατρός, είναι αύτη: Να επισκέπτηται τους ορφανούς και τας χήρας εν τη θλίψει αυτών και να φυλάττη εαυτόν αμόλυντον από του κόσμου». Ο Ιάκωβος, απευθύνει μάλιστα δριμύτατες προειδοποιήσεις προς τους πλουσίους: «Έλθετε τώρα οι πλούσιοι, κλαύσατε ολολύζοντες δια τας επερχομένας ταλαιπωρίας σας. Ο πλούτος σας εσάπη και τα ιμάτιά σας έγειναν σκωληκόβρωτα. Ο χρυσός σας και ο άργυρος εσκωρίασε και η σκωρία αυτών θέλει είσθαι εις μαρτυρίαν εναντίον σας και θέλει φάγει τας σάρκας σας ως πυρ…» (Ιακώβου κεφ. ε/1-5). Η επιστολή του Ιακώβου, αντανακλά την επιβίωση του πνεύματος του ζηλωτισμού στη χριστιανική κοινωνία της Ιερουσαλήμ, πριν την καταστροφή της πόλης από τον Τίτο. Μήπως το άδοξο τέλος της επανάστασης των Ιουδαίων είναι και η αιτία της υποχώρησης του πνεύματος της κοινωνικής απελευθέρωσης από τις υπόλοιπες επιστολές της Καινής Διαθήκης;
Τέλος, ας μας επιτραπεί η παράθεση ακόμη ενός αποσπάσματος από τις Πράξεις των Αποστόλων (κεφ. ιθ/18-20), το οποίο, είμαι βέβαιος ότι θα σας προξενήσει το ενδιαφέρον: Αφορά και πάλι τη διακονία του Παύλου στην Έφεσο: «Και πολλοί των πιστευσάντων ήρχοντο εξομολογούμενοι και φανερόνοντες τας πράξεις αυτών. Πολλοί δε αι εξ εκείνων οίτινες έκαμνον τας μαγείας, φέροντες τα βιβλία αυτών, κατέκαιον ενώπιον πάντων. Και αριθμήσαντες τας τιμάς αυτών, εύρον πεντήκοντα χιλιάδας αργυρίου. Ούτω κραταιώς ηύξανε και ίσχυεν ο λόγος του Κυρίου»
Στο παραπάνω απόσπασμα, βλέπει κανείς ενδεχομένως, τον σπόρο των μελλοντικών εγκλημάτων του χριστιανικού όχλου κατά των έργων του πολιτισμού. Πενήντα χιλιάδες αργυρά νομίσματα κόστιζαν τα βιβλία της μαγείας, που κάηκαν ενώπιον του Παύλου στην Έφεσο. Αναρωτιέται κανείς: Διατίθεντο στο εμπόριο τα βιβλία αυτά; Ήταν τόσο διαδεδομένη η μαγεία στην περιοχή; Πώς προσδιορίζεται ο όρος «μαγεία»; Αφορούσε την γνωστή μας «μαγική επιστήμη», ή μήπως περιελάμβανε τόμους φαρμακολογίας που συμπεριελάμβαναν απλώς στα περιεχόμενά τους και την τέχνη της παρασκευής δηλητηρίων («φαρμακεία»); Υπήρχαν άραγε στα βιβλία αυτά γνώσεις επιστημονικές, φιλοσοφικές διατριβές, ή εκθέσεις παλαιότερων φιλοσοφικών και θρησκευτικών δογμάτων;
Όποια κι αν είναι η απάντηση (η οποία δυστυχώς, μόνον υποθετική μπορεί να είναι), το δεδομένο σύμφωνα με την έκθεση του συντάκτη των Πράξεων των Αποστόλων, είναι πως η ΠΡΟΘΕΣΗ των νεοπροσύλητων αφορούσε την πυρπόληση των έργων της μαγείας, που η νεαρά θρησκεία θεωρούσε ως έργο των δαιμόνων. Το τι μπορεί να καταγράφεται σε ένα τέτοιο index, αποτελεί πάντοτε συνάρτηση της εποχής και των γνώσεων εκείνων που προβαίνουν σε τέτοιου είδους ενέργειες.
Η νέα θρησκεία διεκδίκησε εξ αρχής το ζωτικό χώρο που ένοιωθε ότι της ανήκε. Δεν ήταν μία εθνική θρησκεία, συνδεδεμένη με μία ξεχωριστή φυλή και συγκεκριμένα γεωγραφικά όρια, δεν προετοίμαζε τους οπαδούς της για την βίαιη καταστροφή όλων των υπολοίπων θρησκειών – αλλά από την άλλη, δεν εσκόπευε και να περιοριστεί, προκειμένου να μην θίξει την κοινωνική γαλήνη. Ήταν μία μονοθεϊστική θρησκεία με κοινωνικό λόγο, διακήρυττε την εναντίωσή της στη λατρεία των ειδώλων, διεκδικούσε να ερμηνεύει την εβραϊκή θρησκευτική παράδοση με έναν εσωτερικό τρόπο, απλωνόταν σε όλες τις χώρες και προσηλύτιζε κόσμο. Το μόνο ανορθολογικό στοιχείο στο οποίο εστιαζόταν, ήταν η θειότητα του Ιησού και η ανάστασή του, μαζί και η ανάσταση των νεκρών – σίγουρα πολύ περιορισμένο σε έναν ωκεανό από εθνικούς μύθους.
Όπου υπάρχει προσηλυτισμός, υπάρχουν αντιδράσεις – ακόμα και σήμερα. Οικογένειες χωρίζουν, κοινωνίες εξεγείρονται, συμφέροντα διακυβεύονται, ιερείς ταράζονται, ηγεμόνες ανησυχούν. Έξω από την όποια κρατική νομοθεσία, μπορεί κανείς να φανταστεί τις αντιδράσεις σε τοπικό, ανθρώπινο επίπεδο, στην εξάπλωση του χριστιανισμού, αλλά και να προδικάσει την όποια ικανοποίηση εκ μέρους της κυρίαρχης μερίδας του πληθυσμού, στους πρώτους διωγμούς της νέας θρησκείας.
Νομίζω πως υπάρχει μία παρεξήγηση όσον αφορά τα σχόλιά μου σε σχέση με τα δικά σου. Κατ'αρχήν δεν σε θεωρώ απολογητή. Πολλά από τις θέσεις που κατάθεσες, είναι απολύτως αληθινές και (δυστυχώς) διαχρονικές. Οι επισημάνσεις μου αναφέρονται στην πάγια τακτική "ο σκοπός αγιάζει τα μέσα" που ακολουθείται από καταβολής ανθρώπου και δεν περιείχαν ουδεμία προσωπική αιχμή.
quote:
Trainman
Δεν υπάρχει δικαιολογία. Υπάρχει προσπάθεια εξήγησης. Ο καθένας επιλέγει να εστιάσει την προσοχή του εκεί που επιθυμεί.
Όντως, ήταν λάθος έκφραση από μέρους μου. Η λέξη που ταίριαζε ήταν "ερμηνεία".
quote:
Trainman
Το λες αυτό, διότι επιμένεις προφανώς ότι τη Ρώμη την έκαψαν οι χριστιανοί. Αν όχι, το "ουδέποτε" μπορείς να το αντικαταστήσεις με κάτι σαν "τις περισσότερες φορές".
Δεν είμαι σίγουρος αν υπήρχαν οργανωμένοι χριστιανοί εκείνη την εποχή στη Ρώμη ή με τον όρο "χριστιανούς" ονομάζουμε όλους τους Εβραίους ζηλωτές που ζούσαν τότε εκεί. Προσωπικά κλίνω προς την άποψη πως αν δεν ήταν οι ηθικοί, ήταν σίγουρα οι φυσικοί αυτουργοί. Σε κάθε περίπτωση, οποιεσδήποτε διώξεις των "χριστιανών" (οι οποίες τεκμηριώνονται σε πολύ μικρότερο βαθμό απ'όσο έχουμε διδαχτεί στα σχολεία μας) είχαν αιτία και αποτελούσαν την αντίδραση στη μπηχεβιοριστική αρχή "ερέθισμα-αντίδραση". Καμία απ'αυτές δεν βασίζονταν στη μισαλλοδοξία, όπως αυτήν την όρισες σε προηγούμενο σχόλιό σου (με την κυριολεκτική της δηλαδή σημασία).
quote:
macedon
Έχουμε άραγε σκεφτεί πώς θα μπορούσε η επίκληση κάποιας νεφελώδους "ιστορικής αναγκαιότητας" να λειτουργεί σα μέσο κάθαρσης για όλα τα εγκλήματα όλων των ειδών;Trainman
Νομίζω όμως ότι με αδικείς. Τίποτα το "νεφελώδες" δεν υπάρχει στο κείμενό μου.
Νομίζω ότι εσύ με αδικείς. Ο όρος "νεφελώδες" δεν αναφερόταν στο κείμενό σου. Αναφερόταν στις αόριστες και μη ευκρινείς αιτιάσεις που προβάλλονται γενικά από τους υπαίτιους για τη νομιμοποίηση των πράξεών τους.
Η αλήθεια είναι πως αποδίδοντας τον όρο "νεφελώδες" σε μια σειρά δικαιολογιών, είχα στο μυαλό μου την κατάσταση που επικρατεί εδώ και 3-4 χρόνια στις Η.Π.Α., όπου η επίσημη δικαιολογία είναι πως "πρόκειται για θέμα εθνικής ασφαλείας" και στο όνομα αυτού επιτρέπονται τα πάντα από την πλευρά της διοίκησης.
quote:
Trainman
Έχεις σκεφτεί, ότι ίσως ο χριστιανισμός δεν θα είχε καθόλου επιβληθεί ή και διαδοθεί ακόμη (στην έκταση που διαδόθηκε), εάν όλοι οι υπόλοιποι έκαναν το καθήκον τους;
Μα... ο χριστιανισμός δεν θα μπορούσε να διαδοθεί αν δεν γινόταν κύριος της αυτοκρατορίας σε επίπεδο κεντρικής διοίκησης. Εάν οι αυτοκράτορες δεν ταύτιζαν (ουσιαστικά) τη συγκεκριμένη θρησκεία με την ύπαρξη της αυτοκρατορίας, δεν θα συζητούσαμε αυτή τη στιγμή.
Επιπλέον, ο χριστιανισμός διαδόθηκε σε διάφορα μέρη της γης πάνω σε τελείως διαφορετικούς λαούς και σε διαφορετική χρονική στιγμή. Το μόνο που έμενε ίδιο ήταν η μέθοδος. Άρα τελικά μήπως μιλάμε για δόγμα βίαιου προσηλυτισμού και όχι μια συγκυριακή κατάσταση;
Άλλωστε, όπως θα γνωρίζεις και συ, η προσπάθεια βίαιης επιβολής της θρησκείας συνέχισε πολύ μετά τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία και κατά έναν τρόπο συνεχίζεται ακόμη και στις μέρες μας.
quote:
Trainman
Και αν δεν μπορούσαν (λόγω έλλειψης οργάνωσης, ή ένοιωθαν ότι δεν θα κατάφερναν τίποτα, ή φοβόντουσαν τελικώς), γιατί όταν κάποιος εξηγεί το πώς οι χριστιανοί, λόγω θρησκευτικού φανατισμού, ή ισχυρής και ακλόνητης πίστης κλπ, επέμειναν στην άρνησή τους, εσύ το μόνο που βλέπεις είναι τα εγκλήματα στα οποία προέβησαν αργότερα;
Θα ήθελα μια επεξήγηση πάνω σ'αυτό που αναφέρεις γιατί ομολογώ ότι δεν το κατανόησα πλήρως και δεν θέλω να βγάλω λάθος συμπεράσματα.
macedon