- Χριστιανισμός: "ο μη μεθ'εμού... φωτιά και τσεκούρι" - .-= ΜΥΘΟΣ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ =-.

Φίλε Macedon

Χαίρομαι ειλικρινά για την απάντησή σου, γιατί βάζει όντως σε τάξη κάποια πράγματα και διορθώνει παρεξηγήσεις. Δεν θα αργήσω να ολοκληρώσω μάλιστα τις σκέψεις μου.

Όσο για εκείνο για το οποίο μου ζητάς διευκρινίσεις, θέλω απλά να πω το εξής: Το χριστιανικό κίνημα, σε όλες του τις πτυχές και τις ιστορικές διακυμάνσεις (όπως άλλωστε γνωρίζεις κι εγώ πιστεύω ότι κάποιοι χριστιανοί συμμετείχαν στην πυρπόληση της Ρώμης, αν ήταν τελικώς πυρπόληση) επέδειξε συμπτώματα "υγείας", είτε λόγω ισχυρής πίστης είτε λόγω φανατισμού. Τα συμπτώματα αυτά, δυστυχώς δεν τα επέδειξαν οι υπόλοιπες πνευματικές κοινότητες για διαφόρους λόγους (τιμητικά εδώ, εξαιρώ τους φιλοσόφους που αναγκάστηκαν σε αυτοκτονία από τον Νέρωνα). Ήταν αυτός λοιπόν ο λόγος κατά τη γνώμη μου, που ο Κωνσταντίνος επέλεξε να πριμοδοτήσει την χριστιανική θρησκεία έναντι των άλλων, για να ακολουθήσουν όσα ακολούθησαν.

Τουτέστιν η Αυτοκρατορία, αναζητώντας έναν νέο θεμέλιο λίθο που θα της έδινε το φιλί της ζωής, αφού απέτυχε με άλλου είδους προσπάθειες, κατέφυγε στη θρησκεία αυτή για πολιτικούς καθαρά λόγους. Υπάρχει μία συνέχεια δηλαδή, η οποία θα πρέπει να γίνεται κατανοητή, τόσο καθεαυτή, όσο και σε σχέση με την στάση των υπολοίπων.

Εκεί που όπως φαίνεται, διαφωνώ μαζί σου, είναι σε δύο πράγματα:

- Πρώτον σχετικά με την μη μισαλλοδοξία των παραδοσιακών θρησκειών και της Αυτοκρατορίας και
- Δεύτερον, ότι δεν θα υπήρχε εξάπλωση της νέας θρησκείας χωρίς την επιβολή της από τους Αυτοκράτορες.

Θα ξεκινήσω από το δεύτερο: Δεν υπάρχουν βεβαίως στατιστικές όπως σήμερα που να μας δίνουν απόλυτα νούμερα - αλλά και να υπήρχαν, με δεδομένο το ότι η χριστιανική θρησκεία ήταν κατά περιόδους παράνομη, τα νούμερα μάλλον δεν θα αντικατόπτριζαν και την απόλυτη αλήθεια. Εφ' όσον όμως, οι παραδοσιακές λατρείες περνούσαν μία σαφή κρίση λόγω της ήττας των εθνών που τις πρέσβευαν, θεωρώ (όπως άλλωστε προσπάθησα να δείξω και σε προηγούμενα κείμενά μου) ότι ΧΩΡΟΣ για μια νέα λατρεία σαφώς και ΥΠΗΡΧΕ. Πάντοτε υπάρχει άλλωστε. Και σήμερα, στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, σε χώρες που χαρακτηρίζονται από μονοθρησκευτική σχεδόν, συμπεριφορά, όπως η Ελλάδα και η Γαλλία, έχουμε τις διάφορες νέες αιρέσεις, την επιρροή των ανατολικών θρησκειών κλπ.

Τώρα, σε ποιό βαθμό η διείσδυση κάποιας νέας λατρείας παρουσιάζει στοιχεία εξαιρετικής διόγκωσης, αυτό έχει να κάνει κατά την γνώμη μου, με την πολιτική και ηθική κατάσταση μιας χώρας. Τη σκέψη μου αυτή, θα την αναπτύξω και στο τελευταίο μου κείμενο, αλλά δεν μπορώ να αποφύγω να επικαλεστώ, από σήμερα κιόλας, την μαρτυρία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, σε μια συνέντευξή του στην ιταλίδα δημοσιογράφο Οριάνα Φαλάτσι (αν δεν κάνω λάθος, περιλαμβάνεται στο βιβλίο της Interview with History), ότι κατά τη διάρκεια της εξορίας του στις Σεϋχέλλες, εβάπτισε χιλιάδες ντόπιους, οι οποίοι τον συμπάθησαν ένεκα του αγώνα του κατά των Άγγλων - ενώ στο νησί υπήρχαν επί δεκαετίες δύο καθολικοί καλόγεροι που δεν είχαν καταφέρει να προσηλυτίσουν κανέναν.

ΚΑΤΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ

Αγαπητέ Macedon
Φίλοι

Στο τελευταίο κείμενό μου για τον Χριστιανισμό, προσπάθησα να δείξω ότι σαν θρησκεία εισήγαγε στοιχεία ορθολογισμού και ηθικής αυστηρότητας, αναζήτησε ζωτικό χώρο και ήρθε σε σύγκρουση με τα σεβαστά από την αρχαιότητα ειδωλολατρικά έθιμα, προκαλώντας τις τοπικές κοινωνίες.

Θέλησα να δείξω πως τίποτε στο περιεχόμενό του χριστιανισμού καθεαυτό, δεν θα ήταν δυνατόν να αναστατώσει έναν ηγεμόνα, ώστε να προβεί σε διωγμούς εναντίον του, με εξαίρεση το γεγονός ότι η θρησκεία αυτή κινείτο σε αντίρροπη κατεύθυνση από εκείνην της υπαγωγής της σε ένα κεντρικό σύστημα θρησκευτικού ελέγχου που δρομολόγησε η Ρώμη, με άξονα τους θεοποιημένους αυτοκράτορες.

Όπως έχω ξαναγράψει, οι εθνικές θρησκείες δεν ήσαν μισαλλόδοξες, καθώς ήσαν κάθετα αντιστοιχισμένες σε εθνογεωγραφικά όρια και δεν απειλούσε η μία την άλλην – απαντά μάλιστα κανείς στους εθνικούς απολογητές και τη λογική ότι η θεία πρόνοια, έχει δώσει και σε κάθε τόπο τους αντίστοιχους δαίμονες για να τον διοικούν. Από την άλλη όμως, η κάθε Πόλις, το κάθε Κράτος, είχε τους νόμους του ενάντια στην «εισαγωγή των καινών δαιμονίων», όποτε κάτι τέτοιο επιχειρείτο. Και αν η Ρώμη επέβαλε την ανεξιθρησκεία στο εσωτερικό της Αυτοκρατορίας της, δεν σήμαινε αυτό ότι θα ανεχόταν την αμφισβήτηση και αλλοίωση των ΔΙΚΩΝ ΤΗΣ παραδόσεων.

Ο διωγμός των χριστιανών, δεν ήταν ο πρώτος διωγμός που έλαβε χώρα στη Ρώμη. Ο ρωμαίος συγγραφέας Βαλέριος Μάξιμος, μας ενημερώνει στο έργο του «Εννέα Βιβλία Αξιομνημόνευτων Έργων και Ρητών», (Liber I, 3:2) ότι κατά το έτος 139 π.α.χ.χ. διατάχθηκαν από τον ρωμαίο πραίτωρα Κορνήλιο Ισπανό, να εγκαταλείψουν την Ιταλία οι χαλδαίοι αστρολόγοι εντός 10 ημερών, ένεκα του ότι με τις προβλέψεις τους, «προκαλούσαν σύγχυση σε άστατους και ανόητους ανθρώπους» - καθώς επίσης και οι Εβραίοι, «οι οποίοι επεχείρησαν να μολύνουν τα ρωμαϊκά ήθη με τη λατρεία του Δία Σαβάζιου». (http://en.wikipedia.org/wiki/Sabazios) Σε ένα διαφορετικό αντίγραφο του ίδιου έργου, διαβάζει κανείς ότι οι Εβραίοι διώχθηκαν από τη Ρώμη, «επειδή προσπαθούσαν να μεταφέρουν στην πόλη τις ιερές τους τελετές και να στήσουν τα δικά τους ιερά σε δημόσιους χώρους».

Μοιάζει εντελώς παράδοξο το να προσπάθησαν οι Εβραίοι να στήσουν δικά τους ιερά μέσα στη Ρώμη – όσο παράδοξο το να επεχείρησαν να διαδώσουν τη λατρεία του «Δία Σαβάζιου». Άλλωστε, οι Εβραίοι, παρέμειναν στη Ρώμη. Τι μπορεί να υποθέσει κανείς; Σύμφωνα με τον καθηγητή του Χάρβαρντ, Erich S. Gruen και το έργο του Diaspora: Jews amidst Greeks and Romans,(http://www.hup.harvard.edu/pdf/GRUDIA_excerpt.pdf) πρόκειται για μια παρανόηση, οφειλόμενη στην ηχητική ομοιότητα του ονόματος του Σαβάζιου με το εβραϊκό Σαβαώθ.

Αν πιστέψουμε λοιπόν τον ρωμαίο συγγραφέα, η Πόλις της Ρώμης, έλαβε μέτρα, τόσο κατά των Χαλδαίων, όσο και κατά των οπαδών του Σαβάζιου, (ή και Εβραίων) οι οποίοι ασκούσαν προσηλυτισμό.

Ο Gruen, μας ενημερώνει και για ένα άλλο μέτρο επίσης, που ελήφθη το 161 π.α.χ.χ. από τον πραίτωρα Μ. Πομπόνιο και επικυρώθηκε από την Γερουσία, με το οποίο ο ίδιος εξουσιοδοτείτο «να εκδιώκει από την Ρώμη, φιλόσοφους και ρήτορες». Λίγα χρόνια μετά, το 154 π.α.χ.χ., δύο επικούρειοι φιλόσοφοι απελάθηκαν με την κατηγορία της «προαγωγής της νεολαίας σε αφύσικες ηδονές». Ο δεύτερος αιώνας, χαρακτηρίζεται επίσης από την λήψη περιοριστικών μέτρων εναντίον της «πολυτέλειας» και άλλων τινών (lex Didia, lex Licinia, lex Aemilia). Απ’ ό,τι φαίνεται, ο «άρτος και τα θεάματα», η ομοφυλοφυλία και τα «ρωμαϊκά όργια», δεν χαρακτήριζαν ανέκαθεν την πόλη του Ρώμου και του Ρωμύλου.

Σχολιάζει ο συγγραφέας: «Ο δεύτερος αιώνας, σηματοδότησε μιαν εποχή, που η Ρώμη ήλθε σε συχνές και κανονικές επαφές με την Ελλάδα και την Εγγύς Ανατολή – επαφές που εμπλούτισαν αλλά και έφεραν σε αμηχανία την αυτοκρατορική δύναμη. Περιοδικές εκφράσεις υπεροχής και ελέγχου, έμοιαζαν απαραίτητες προκειμένου να διατηρηθεί η πρέπουσα εντύπωση (image). Έτσι, νομοθεσία για περιορισμό των δαπανών, κήρυσσε την αντίσταση στην εξασθενητική πολυτέλεια, την σχετιζόμενη με τις ανατολικές συνήθειες. Και η περιστασιακή απομάκρυνση (ή τουλάχιστον, η αναγγελόμενη απομάκρυνση) αλλοδαπών ομάδων με ξένες πρακτικές, μπορούσε να εκκαθαρίσει τη συνείδηση, χωρίς τον κίνδυνο σημαντικών αναστατώσεων».

Το σύστημα φαίνεται πως λειτούργησε καλά ως ένα βαθμό. Οι έλληνες διδάσκαλοι παρέμειναν στη Ρώμη και την ενίσχυσαν. Οι εβραϊκές κοινότητες, παρά τα όποια προβλήματα υπήρξαν, άνθισαν κι αυτές με τη σειρά τους. Όποιος δεν κινούσε τις υποψίες για τη ρωμαϊκή Διοίκηση, δεν αντιμετώπιζε και προβλήματα. Συνιστά όμως αυτό, «έλλειψη μισαλλοδοξίας», ή απλά μια κοινωνία ανοχής υπό περιορισμό;

Γράφει σχετικά ο φιλόσοφος Κέλσος στο κατά των χριστιανών έργο του «Αληθής Λόγος»: «Πρέπει λοιπόν όλοι οι άνθρωποι να ζουν σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα, χωρίς να μπορεί κανένας να τους κατηγορεί γι’ αυτό. Αντίθετα, τους Χριστιανούς θα μπορούσαμε να τους κατηγορήσουμε που εγκατέλειψαν τα πάτρια για να υπερασπιστούν τη διδασκαλία του Ιησού, χωρίς να αποτελούν ένα έθνος όπως οι Ιουδαίοι. Τους Ιουδαίους δεν μπορεί να τους επικρίνει κανείς που προστατεύουν τα έθιμά τους. Μπορεί όμως να επικρίνει εκείνους που εγκατέλειψαν τα δικά τους για να ιδιοποιηθούν των Ιουδαίων».

Η λογική του Κέλσου, απηχεί σε μια ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΘΕΑΣΗ της τάξης των πραγμάτων της εποχής του – μια τάξη που ήδη είχε αρχίσει να αλλάζει και μάλιστα προ πολλού. Βρισκόμαστε στα 178 μ.α.χ.χ. και ο κόσμος βρίσκεται ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ μπροστά σε φαινόμενα διάδοσης λατρειών που λειτουργούν σε υπερεθνική βάση και μάλιστα εξαπλώνονται ταχύτατα. Η μήνις του Κέλσου, δεν περιορίζεται σχετικά, στους χριστιανούς, αλλά αφορά και μια σειρά από άλλες «άλογες πίστεις» - μυστηριακές λατρείες που, διόλου συμπτωματικά, όπως είπαμε, διαδίδονται σε εξίσου υπερεθνική βάση:

«Γιατί, όποιος πιστεύει χωρίς πρώτα να ελέγξει λογικά ένα δόγμα, είναι βέβαιο πως θα απατηθεί. Έχουμε πολλά σημερινά παραδείγματα άλογης πίστης: Τους ζητιάνους ιερείς της Κυβέλης, τους μάγους που δίνουν προφητείες παρατηρώντας ουράνια φαινόμενα, τους λάτρεις του Μίθρα και του Σαβαδία και όσους βλέπουν φαντάσματα της Εκάτης, ή κάποιας άλλης θεότητας, θηλυκιάς, ή αρσενικής. Ακριβώς όπως οι τσαρλατάνοι αυτών των λατρειών εκμεταλλεύονται την αφέλεια των εύπιστων και τους τραβούν από τη μύτη, έτσι γίνεται και με τους Χριστιανούς δασκάλους».

Είναι κατά τη γνώμη μου ξεκάθαρη η λογική των «δύο μέτρων και δύο σταθμών» που ακολουθεί ο χριστομάχος φιλόσοφος: Αφού παρουσιάζει στο βιβλίο του, σωρεία άλογων πεποιθήσεων και πρακτικών, δικαιολογεί και υπερασπίζεται όσες έχουν μια πατροπαράδοτη, (και άρα εθνική-εθνολογική) βάση και απορρίπτει τις υπερεθνικές λατρείες, ακριβώς ένεκα του «άλογου» περιεχομένου τους. Δεν του προσδίδω δολιότητα, αλλά σύγχυση. Και η σύγχυση, δεν είναι δική του. Είναι η σύγχυση μιας ολόκληρης εποχής, που σε πολλά σημεία, δεν διαφέρει ουσιωδώς από τη δική μας.

(Σήμερα στην Ελλάδα, ο ελληνοορθόδοξος χριστιανισμός λειτουργεί ως εθνική ουσιαστικά θρησκεία και συνδιαλέγεται χωρίς πρόβλημα με τα υπόλοιπα «αναγνωρισμένα θρησκεύματα», τα οποία, είτε έχουν κι αυτά εθνική βάση (άραβες, εβραίοι κλπ), είτε φροντίζουν να μην διαταράξουν τις ισορροπίες με ενέργειες προσηλυτισμού. Πώς άραγε θα αντιδρούσαν τα «αναγνωρισμένα θρησκεύματα» απέναντι σε μία νέα θρησκεία, που θα διαδιδόταν το ίδιο ηχηρά και σθεναρά, όπως ο χριστιανισμός στην εποχή του;)

Ακόμα και αν ο Νέρωνας δεν ήταν ο γνωστός ψυχοπαθής Αυτοκράτορας, ακόμα και αν η πυρκαγιά της Ρώμης οφειλόταν σε ατύχημα ή σε κεραυνό, και μόνη η διάδοση της φήμης ότι ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ εξαπλωνόταν σιγά-σιγά μια νέα υπερεθνική και μη ελεγχόμενη αίρεση, αγνώστου ιδρυτή και αγνώστων λοιπών στοιχείων, θα αρκούσε να προκαλέσει πανικό στη ρωμαϊκή Διοίκηση. Και, αν κι εγώ εικάζω ότι πιθανότατα η πυρπόληση της Πόλεως ήταν μια προβοκάτσια με τη συμμετοχή και κρατικών οργάνων, αρκούσε μία και μόνη ομολογία ενός λούμπεν χριστιανού ακτιβιστή ότι συνέβαλε στην πυρπόληση, για να υπάρξουν τα πρώτα πογκρόμ κατά των χριστιανών. Ακόμα κι εκεί, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για παρεξήγηση.

Το ερώτημα είναι - γιατί συνεχίστηκαν οι διωγμοί; Είναι σίγουρο ότι δεν ήσαν συνεχείς, (κάπου 126 χρόνια συνολικά αθροίζονται), αλλά είναι επίσης σίγουρο, ότι ακόμα και όταν τα διωκτικά μέτρα ήροντο, οι κατά τόπους χριστιανοί ήσαν και πάλι υπό την εποπτεία Διοικητών και Τοπαρχών, ικανών για το καλύτερο και για το χειρότερο.

Οι χριστιανοί, δια των απολογητών τους, προσπάθησαν είναι βέβαιο να άρουν τις όποιες παρεξηγήσεις, χωρίς ωστόσο να κολακέψουν και τους αντιπάλους τους. Χαρακτηριστικά θα επικαλεστώ την πρώτη Απολογία του Ιουστίνου «φιλόσοφου και μάρτυρα» από την Παλαιστίνη http://users.drew.edu/ddoughty/Christianorigins/persecutions/justin.html - δι’ επιστολής του προς τον Αυτοκράτορα Αντωνίνο Πίο, γιο του ανεκτικού προς τους χριστιανούς, αυτοκράτορα Αδριανού:

Ο Ιουστίνος υποστηρίζει ότι οι χριστιανοί είναι «αδίκως μισούμενοι και ακόλαστα κακομεταχειριζόμενοι». «Απαιτεί» από τον Αυτοκράτορα να εξεταστούν οι κατηγορίες εναντίον του κάθε χριστιανού και, αν βρεθεί ένοχος να καταδικαστεί ως κακοποιός και όχι ως χριστιανός – αλλά, εάν βρεθεί καθαρός να αθωωθεί, καθώς «από το γεγονός και μόνον ότι είναι Χριστιανός δεν κάνει κακό». Οι χριστιανοί, επισημαίνει, δεν επιδιώκουν κάποιο γήινο βασίλειο, καθώς, «αν επιδιώκαμε κάτι τέτοιο, θα έπρεπε επίσης να αρνηθούμε τον Χριστό μας, ώστε να μην σφαγούμε – και θα έπρεπε να πασχίζουμε να ξεφύγουμε από τον εντοπισμό μας, ώστε να αποκτήσουμε εκείνο που προσδοκούμε» κλπ. κλπ.

Από την Απολογία του Ιουστίνου, θα επιλέξω τρία σημεία:

1) Το πρώτο αφορά τη σύγκριση του χριστιανικού δόγματος για την ανάσταση του Χριστού, με κάποια ειδωλολατρικά αντίστοιχα. Αναφέρει λοιπόν μεταξύ άλλων ο Ιουστίνος: «Και τι να πούμε για τους αυτοκράτορες που πεθαίνουν ανάμεσά σας, τους οποίους κρίνετε άξιους θεοποίησης και για λογαριασμό των οποίων εσείς παρουσιάζετε κάποιον που ορκίζεται ότι έχει δει τον φλεγόμενο Καίσαρα να ανυψώνεται στον ουρανό από την νεκρική πυρά;» Είναι προφανής η πρόκληση του μετέπειτα μάρτυρα στον Αυτοκράτορα: Αν δέχεστε ότι είναι δυνατόν να είναι Θεός ο Αυτοκράτορας, τότε είστε υποχρεωμένοι να δεχθείτε και την δυνατότητα να ήταν Θεός ο Ιησούς.
2) Στην παράγραφο «Ψεύτικοι Θεοί εγκαταλελειμένοι από τους Χριστιανούς», ο Ιουστίνος αναφέρει ως τέτοιους τον Απόλλωνα, τον Βάκχο, την Αφροδίτη, ακόμα και τον Ασκληπιό. Παραθέτοντας και μερικές ακόμη αναφορές σε αρχαίους μύθους, καταλήγει: «Αυτούς που πιστεύουν αυτά τα πράγματα, τους λυπόμαστε, και αυτούς που τα επινόησαν ξέρουμε ότι ήσαν διάβολοι». Σίγουρα τέτοιου είδους διατυπώσεις για τους πατρώους Θεούς της Αυτοκρατορίας και τους εμπνευστές τους, δεν ήσαν ενέργειες συμβιβασμού, αλλά ΠΟΛΕΜΟΥ. Πολέμου όμως ποίων, εναντίον ποίων; Απηχεί άραγε ο τόνος έναν θρησκευτικό φανατισμό και σκοταδισμό, ή μήπως ένα συσσωρευμένο μίσος εναντίον της Αυτοκρατορίας με θρησκευτική φόρμα;
3) Στην κατάληξη της «Απολογίας» του, ο Ιουστίνος αναφέρει:«Και αν αυτά τα πράγματα σας φαίνονται έλλογα και αληθή, τιμήστε τα – αλλά, αν σας φαίνονται ανόητα, περιφρονήστε τα ως ανοησίες και μην εκδίδετε θανατικές καταδίκες εναντίον όσων δεν σας έχουν βλάψει, σαν να κάνατε απέναντι σε εχθρούς. Γιατί σας προειδοποιούμε ότι δεν πρόκειται να ξεφύγετε από την επικείμενη κρίση του Θεού εάν συνεχίσετε την αδικία σας». Ποιος Αυτοκράτορας θα δεχόταν να του απευθύνονται σε τέτοιο τόνο και μάλιστα να τον «προειδοποιούν» κιόλας;

Ο αναγνώστης μπορεί να σταθεί στον απόλυτο και φανατικό τόνο της επιστολής – σίγουρα όχι ίδιον ενός «πολιτισμένου διαλόγου της σήμερον. Μπορεί όμως να σταθεί και στο γεγονός ότι ο απολογητής νοιώθει, όχι μόνον ότι κατηγορείται αδίκως (μέχρι και για σεξουαλική έκθεση των παιδιών), αλλά και πως αντιμετωπίζει καθημερινά τη θανατική καταδίκη, εξαιτίας της διαφορετικότητάς του. Ποιος άλλος θα τολμούσε στο μεγάλο ΠΑΘΗΤΙΚΟ χωνευτήρι της Αυτοκρατορίας να κρατήσει μια τέτοια στάση και ορμώμενος από πού και από ποια δύναμη; Είναι άραγε τυχαίο το ότι εκατό χρόνια περίπου αργότερα, ο Αυτοκράτορας Φίλιππος ο Άραβας θα πραγματοποιήσει την πρώτη επίσημη επαφή με χριστιανούς αρχιερείς;

Επιτρέψτε μου να επανέλθω όμως στον Κέλσο. Ο «Αληθής Λόγος» του, γραμμένος την εποχή της Ηγεμονίας του Μάρκου Αυρηλίου και τρία χρόνια μετά την έναρξη του αντίστοιχου διωγμού, είναι ένα σοβαρό κείμενο, απολαυστικό σε αρκετά σημεία - με κάποιες μάλιστα επισημάνσεις του, μονάχα ένας φανατικός θα μπορούσε να διαφωνήσει. Στο τέλος του έργου ωστόσο, ο φιλόσοφος θα αφήσει το κεντρί του:

«Επειδή όμως οι άνθρωποι γεννήθηκαν δεμένοι με ένα κορμί, είτε διότι έτσι υπαγόρευε η οικονομία του κόσμου, είτε τιμωρούμενοι για τα σφάλματά τους, είτε επειδή η ψυχή βάρυνε από κάποια πάθη και βρίσκεται εδώ μέχρι να εξαγνιστεί με τους καθορισμένους κύκλους (…) και με τον χρόνο να αποκτά κάθε είδους μορφή που μπορούν να πάρουν οι θνητοί - αξίζει λοιπόν να πειστούν ότι οι άνθρωποι έχουν παραδοθεί σε κάποιους που διευθύνουν το δεσμωτήριο αυτό και όχι να κακολογούν αυτές τις θεότητες που βρίσκονται στη γη. Και εντελώς μάταια, να προσφέρουν το κορμί τους στα βασανιστήρια και στους ξυλοδαρμούς, δείχνοντας πόσο δεν αγαπούν τη ζωή, θαρρείς και είναι κακοποιοί που, ακριβώς επειδή είναι ένοχοι ληστείας, δέχονται τα πάθη τους αδιαμαρτύρητα».

Ο Κέλσος βεβαίως, μπορεί να είναι φιλόσοφος, αλλά επιλέγει να πει και μια κουβέντα παραπάνω. Θα ευχόταν κανείς να το είχε αποφύγει.

Ο συγγραφέας του «Αληθούς Λόγου» δικαιούται να υποστηρίζει ότι οι χριστιανοί «πείθουν μόνον τους τιποτένιους, τους ηλίθιους, τις γυναικούλες, τους δούλους και τα παιδάκια», αλλά δεν δείχνει να έχει μετρήσει τους κολασμένους της Αυτοκρατορίας που υπερασπίζεται. Μιλά για τους θεούς στους οποίους «έχει ανατεθεί η εξουσία μέχρι και για το πιο μικρό πράγμα που υπάρχει στη γη», αλλά αποφεύγει να τους αναφέρει – κάτι τέτοιο θα ήταν ίσως αρκετά προβληματικό όταν θα ερχόταν η ώρα του γεωγραφικού τους προσδιορισμού.

Ο Κέλσος χρησιμοποιεί την πλατωνική φιλοσοφία για να στηρίξει τους «διευθυντές του δεσμωτηρίου» ενάντια σε κείνους που «προσφέρουν το κορμί τους στα βασανιστήρια και στους ξυλοδαρμούς», κρίνοντας μάλιστα ότι η στάση των τελευταίων δείχνει πως «δεν αγαπούν τη ζωή» - η παλιά, γνωστή κατηγορία της Διοίκησης του Νέρωνα κατά των συλληφθέντων χριστιανών.

Το χειρότερο είναι, ότι το έργο του Κέλσου, έφθασε μέχρι την Ανατολή, για να τύχει της απάντησης του Ωριγένη. Οι χριστιανοί λόγιοι της Ανατολής, μάθαιναν πως δεν είχαν τίποτε να περιμένουν από τους εθνικούς φιλοσόφους – κι ας είχαν καθίσει στα ίδια θρανία.

Ο Κέλσος, στον οίστρο του, θα μας αποκαλύψει και μια άλλη, γενικότερα διαδεδομένη νοοτροπία, για την οποία έχουμε ήδη γράψει στα προηγούμενα κείμενά μας. Εκείνην που θέλει την ήττα ενός στρατού, να συνιστά ήττα και του θεού του:

«Δεν φαντάζομαι να ισχυριστείς ότι θα μπορούσαν οι Ρωμαίοι, πιστεύοντας σ’ αυτά που λες εσύ και αδιαφορώντας για τα όσα έχουν θεσπίσει για θεούς και ανθρώπους, να καλέσουν τον δικό σου τον Ύψιστο – ή όπως αλλιώς θέλεις να τον λες – κι ύστερα απ’ αυτό, να κατεβεί ο θεός σου να πολεμήσει στο πλευρό τους και να μην χρειαστούν καμιάν άλλη δύναμη. Γιατί και παλιότερα, ο ίδιος θεός, υποσχέθηκε στους πιστούς του (Ιουδαίους), αυτά και πολύ περισσότερα, όπως λέτε κι εσείς. Και είδατε πόσο τους ωφέλησε και εκείνους και εσάς: Εκείνοι, αντί να κυριαρχούν σ’ όλη τη γη, δεν έχουν πια, ούτε πατρίδα, ούτε ένα σβωλαράκι χώμα. Κι από εσάς, αν ακόμα υπάρχει κανείς που ξεφεύγει από την προσοχή και περιπλανιέται, καταζητείται για να καταδικαστεί σε θάνατο».

Δεν είναι ο μόνος που κινείται στη λογική αυτή. Πριν από αυτόν, ο Κικέρωνας, σε έναν από τους θρυλικούς για τη ρητορεία του δικανικούς, στρέφεται κατά των Ιουδαίων, αποδίδοντας στην εβραϊκή θρησκεία την ηθική αυτουργία για την εξέγερση των Ιουδαίων ενάντια στη Ρώμη:

«Ενώ η Ιερουσαλήμ ανθούσε και ενώ οι Ιουδαίοι ευρίσκονταν σε κατάσταση ειρήνης, παρά ταύτα, οι θρησκευτικές τελετές και ιεροί κανόνες του λαού αυτού, ήσαν σε μεγάλο βαθμό σε ασυμφωνία με το μεγαλείο της αυτοκρατορίας αυτής και την αξιοπρέπεια του ονόματός μας και τους θεσμούς των προπατόρων μας. Και είναι πιο απεχθείς για μας τώρα, γιατί αυτό το έθνος έχει δείξει με τα όπλα ποια ήταν τα αισθήματά του απέναντι στην υπεροχή μας. Το πόσο προσφιλές ήταν για τους αθάνατους θεούς, έχει αποδειχθεί από την ήττα του, από τες προσόδους του που εξαντλούνται από τους εργολάβους μας, από την συρρίκνωσή του στην κατάσταση της υποταγής». (http://www.uah.edu/student_life/organizations/SAL/texts/latin/classical/cicero/proflacco1e.html#ctwoeight)

Τα λόγια του Κικέρωνα είναι εξαιρετικά διαφανή, όχι μόνον για τον τρόπο με τον οποίον η Ρώμη αντιμετώπιζε τα εθνικά θρησκεύματα, αλλά και για την πεποίθηση του ακροατηρίου του, ότι οι νίκες του ρωμαϊκού στρατού, αντανακλούν και την υπεροχή των Θεών της Πόλεως.

Αγαπητέ Macedon
Φίλοι

Σε μια προηγούμενη απάντησή μου, είχα σχολιάσει ότι, εάν κανείς δεν διακρίνει αίτια και αιτιατά πίσω από τις ιστορικές κορυφώσεις, είναι υποχρεωμένος να υπερτονίζει προσωπικές επιλογές και συμπτώσεις της τύχης προκειμένου να ερμηνεύσει τις κορυφώσεις αυτές.

Ένα τέτοιο δείγμα γραφής, ανάμεσα στα πολλά, μας δίνει στον τρίτο τόμο του έργου του «Υπέρ της των Ελλήνων Νόσου», ο πατριάρχης των ελλήνων νέο-εθνικών Βλάσης Ρασσιάς. Ας τον ακούσουμε:

«…ο γράφων θα ήθελε να τονίσει ένα ακόμα «άρρητο» ιστορικό δεδομένο που «ομολογούμενο» ανατρέπει σε σημαντικό βαθμό την απάτη περί μιας τάχα «εκ των ένδον» κατάρρευσης του Αρχαίου Κόσμου λόγω οικονομικοκοινωνικών και ηθικών αδιεξόδων, μια απάτη στην οποία νεροκουβάλησαν επίσης, εκτός από τους παραδοσιακούς πνευματικούς επικυρίαρχους και οι μαρξιστές και μαρξίζοντες των δύο τελευταίων εκατονταετιών. Πρόκειται για την εξάμηνη τρομακτική επιδημία του 166 μ.α.χ.χ. (…) και τον άγριο λιμό που την ακολούθησε και από κοινού, σάρωσαν κυριολεκτικά από άκρου σε άκρο τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία από τη Μεσοποταμία μέχρι τα Βρετανικά νησιά, θανατώνοντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, στην πλειοψηφία τους κατοίκους πόλεων και ανάμεσά τους την αφρόκρεμα της διανόησης της «ελληνορωμαϊκής» λεγόμενης εποχής (…) Μέσα σε εκείνο τον αποκεφαλισμένο διανοητικά και όχι κοινωνικά, οικονομικά, ή ηθικά χρεωκοπημένο τάχα κόσμο, είναι λοιπόν, που στα επόμενα χρόνια συνέβη η μεθοδική κατάποση όλων των δυναμικών σημείων εξουσίας κα κατεστημένου της Αυτοκρατορίας από τον πολιτικό βραχίονα της θρησκείας του Σαύλου-Σαούλ. Και εκεί έγινε η τραγική «μεταστροφή» που σύντομα θα σηματοδοτούσε την καθολική επίθεση ενάντια στο μόνο κομμάτι του Αρχαίου Κόσμου που δεν ήταν ακίνητο ή νεκρό: Ενάντια στον Ελληνισμό».

Πέρα από τις προφανείς αντιφάσεις του συγγραφέα, (μόνον ο Ελληνισμός δεν ήταν ακίνητος ή νεκρός, αλλά κατά τα άλλα, εμείς είμαστε οι…νεροκουβαλητές!) θα μπορούσε πράγματι κανείς να φανταστεί έναν χριστιανό απολογητή της εποχής εκείνης να λέει: «Ορίστε εθνικοί η εκπλήρωση των προφητειών μας! Η Ιερουσαλήμ καταστράφηκε! Λιμοί, σεισμοί και καταποντισμοί ακολουθούν! Ο κόσμος της αμαρτίας βρίσκεται στο τέλος του! Πού είναι οι θεοί σας; Πού ο Ασκληπιός; Για ποιους οι θυσίες σας;» κλπ. κλπ.

Δεν είμαι και ο πλέον ειδικός στην χριστιανική απολογητική, αλλά φαντάζομαι ότι όλο και κάπου θα υπάρχει κάποιο ανάλογο κήρυγμα. Δεν θα είχε άραγε επίπτωση στο χτυπημένο από το λιμό ακροατήριό του;

Αυτό που είναι σίγουρο, είναι ότι τη μείωση του πληθυσμού, αναφέρει ο Πλούταρχος, πολύ πριν από το λιμό του 166, ως μία ενδεχόμενη αιτία για το ότι τα μαντεία της εποχής του είχαν σιγήσει. Στο διάλογό του «Περί των Εκλελοιπότων Χρηστηρίων», («Για τα μαντεία που εξέλειπαν»), ο ήρωας του Πλουτάρχου καλεί τον συνομιλητή του:

«Διηγήσου μας καλύτερα για το μαντείο Κλεόμβροτε, διότι μεγάλη ήταν παλιά η φήμη της εκεί θεότητας, ενώ τώρα έχει αρχίσει απ’ ό,τι φαίνεται να εξασθενεί (…) Δεν χρειάζεται να ζητάει κανείς πληροφορίες και να αναρωτιέται για τα εκεί μαντεία, βλέποντας τα εδώ να έχουν χάσει τη λάμψη τους, ή καλύτερα, εκτός από ένα ή δύο να έχουν εκλείψει εντελώς, αλλά να ερευνά για το λόγο που έχασαν τόσο τη δύναμή τους. Τι χρειάζεται να μιλήσω για τα άλλα, τη στιγμή που η Βοιωτία η οποία τα παλιότερα χρόνια μιλούσε πολλές γλώσσες εξαιτίας των μαντείων, τώρα έχει στραγγίσει εντελώς, όπως οι πηγές και μεγάλη στέγνια μαντικής έχει πέσει στον τόπο; Πουθενά, ει μη μόνο στην περιοχή της Λιβαδιάς, δεν προσφέρει η Βοιωτία σήμερα σε όσους θέλουν πηγή μαντικής για να αντλήσουν, όσο για τα υπόλοιπα μέρη, σε άλλα έχει πέσει σιγή και άλλα έχουν ερημωθεί τελείως…»

Ένας κυνικός φιλόσοφος, σπεύδει να δώσει μιαν απάντηση: «Είναι πράγματι αξιοπερίεργο που, με τόσα ελαττώματα που κυκλοφορούν, όχι μόνον η Αιδώς και η Νέμεσις όπως έχει προαναγγείλει ο Ησίοδος έχουν εγκαταλείψει την κοινωνία των ανθρώπων, αλλά και η θεία πρόνοια έχει μαζέψει από παντού τα μαντεία και αναχωρεί;» Η ομήγυρις δεν συμφωνεί με το σχόλιο και ο φιλόσοφος αποπέμπεται: «Σταμάτα να προκαλείς το θεό. Στ’ αλήθεια είναι μαλακός στην οργή του και πράος».

Κατατίθενται λοιπόν άλλες εκδοχές: «Θα μπορούσε να πει κανείς – λέει ο ένας - ότι η γενική έλλειψη ανθρώπων που είχαν προκαλέσει παλιότερα οι επαναστάσεις και οι πόλεμοι σε όλη την οικουμένη, έπληξε ιδιαίτερα την Ελλάδα, έτσι που ολόκληρη η χώρα, μόλις και μετά βίας θα μπορούσε να προσφέρει σήμερα 3000 οπλίτες, όσους έστειλε μόνη της η πόλη των Μεγάρων στις Πλαταιές. Αν άφηνε λοιπόν πολλά μαντεία ο θεός, θα ήταν σαν να αποκάλυπτε την ερήμωση της Ελλάδας».

Άλλη άποψη; «Όταν οι δαίμονες που είναι ταγμένοι στα μαντεία και τα χρηστήρια, εξοριστούν ή μεταναστεύσουν, εκείνα χάνουν τη δύναμή τους. Αν εξαφανιστούν, εξαφανίζονται μαζί τους». Ο πέμπτος συνομιλητής, δίνει μια πιο «ορθολογική» απάντηση, παραπέμποντας στις αναθυμιάσεις που έφερναν την Πυθία σε έκσταση: «Η γη κάνει να αναβλύζουν από μέσα της για τους ανθρώπους, πηγές που διαθέτουν πολλές και διάφορες δυνάμεις (…) Είναι φυσικό, αλλού να εκλείπουν και αλλού να γεννώνται».

Δεν θα ήταν βεβαίως σωστό να πιαστούμε από ένα και μόνο κείμενο για να χαρακτηρίσουμε μία ολόκληρη εποχή – αρκεί ωστόσο απλά η μαρτυρία του πρωθιερέα των Δελφών για να καταγραφεί ένας προβληματισμός για μια ΥΠΑΡΚΤΗ κατάσταση: Ότι αιώνες πριν τον ψευδοχρησμό του Μαντείου ότι «απέσβετο το λάλον ύδωρ», το ύδωρ είχε όντως αρχίσει να αποσβένεται, αν και ενδεχομένως για ποικίλλους διαφορετικούς λόγους.

Για μένα, η κρίση του αρχαίου κόσμου, μαρτυρείται, τόσο από τις αναφορές για τους διωγμούς, όσο και από τα κείμενα των ίδιων των εθνικών φιλοσόφων. Η κρίση μπορεί να έχει πολλές πτυχές. Κρίση μπορεί να σημαίνει να μην αγκαλιάζει το κράτος, ή η κυριαρχούσα κουλτούρα το σύνολο της κοινωνίας. Η κρίση μπορεί να αφορά τη δυσαρμονία των ίδιων των κρατικών δομών, τις σχέσεις του κράτους με την κυριαρχούσα θρησκεία, το πνευματικό, ηθικό και οικονομικό επίπεδο της κοινωνίας.

Στα κείμενα των χριστομάχων φιλοσόφων, του Κέλσου και του Πορφυρίου, συναντά κανείς εκατοντάδες επιχειρήματα εναντίον της νέας θρησκείας, υποδείξεις για τον παραλογισμό της, τις αντιφάσεις της, τις φρούδες ελπίδες που καλλιεργούσε. Ένα δεν απαντά κανείς: Τις κατηγορίες για εκβιασμό, για βίαιο προσηλυτισμό. Αντιθέτως, αν πιστέψουμε το «Κατά Χριστιανών» σύγγραμμα του Πορφύριου, γραμμένο στα μέσα του 3ου μ.α.χ.χ. αιώνα, (με την επιφύλαξη ότι το έργο του αυτό βεβαίως έχει καταστραφεί στο μεγαλύτερο μέρος του), φαίνεται ότι το κοινωνικό μήνυμα του πρώιμου χριστιανισμού, εξακολουθούσε να επιβιώνει:

Για την φράση του Ιησού ότι «είναι πιο εύκολο να περάσει κάμηλος από την τρύπα μιας βελόνας, παρά πλούσιος να κερδίσει τη Βασιλεία των Ουρανών», ο Πορφύριος εκτιμά ότι «δεν ήταν λόγια του Χριστού αυτά, αλλά κάποιων φτωχών που ήθελαν με τέτοιες αερολογίες, να φάνε από τις περιουσίες των πλουσίων»:

«Μόλις χθες γι’ άλλη μια φορά, αυτά ακριβώς απάγγειλαν σε κάποιες ευκατάστατες γυναίκες: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε στους πτωχούς και θα κερδίσεις το θησαυρό του ουρανού» και τις έπεισαν να μοιράσουν όλη τους την περιουσία στους φτωχούς. Κι οι γυναίκες έπεσαν σε τέτοια φτώχια που το ‘ριξαν στη ζητιανιά κι από ελεύθερες που ήταν, κατάντησαν να ζητάνε πίσω τα χαμένα με τρόπο αισχρό και όψη ελεεινή (…) Η έσχατη ατίμωση και το χειρότερο πάθημα: στο όνομα της ευσέβειας να ξεπέσεις και να χάσεις το βιός σου και μετά, επειδή σε σφίγγει η ανάγκη, να λαχταράς τα ξένα αγαθά».

Αναρωτιέμαι στ’ αλήθεια, διαβάζοντας τα σχόλια του εκλεκτού φιλοσόφου: Τι μήνυμα είχε εκείνος να δώσει στην πλούσια γυναίκα, στη φτωχή γυναίκα; Τι μήνυμα στο ανάπηρο λεγεωνάριο που όφειλε να επιβεβαιώνει ότι είδε τον νεκρό Αυτοκράτορα να αναλαμβάνεται στους ουρανούς, τι μήνυμα στον σκλάβο, τον ανθρακωρύχο, το μονομάχο, τον άστεγο πληβείο, τον ηθικό πολίτη που έβλεπε την πόλη του να γίνεται σταδιακά αγνώριστη; Κι αν είχε όντως κάτι να του πει (το δέχομαι), τι εμβέλεια και τι θέρμη θα είχε ο λόγος του;

Στην εισαγωγή της ελληνικής έκδοσης του έργου του Πορφυρίου, ο καθηγητής της Οξφόρδης Τζόζεφ Χόφμαν, σημειώνει:

«Οι διωγμοί του Διοκλητιανού αποκάλυψαν πως ο χριστιανισμός είχε τρυπώσει στην κρεβατοκάμαρα του αυτοκράτορα: Η σύζυγός του, η κόρη του, οι υπηρέτες τους, ο θησαυροφύλακάς του, ο ευνούχος Δωρόθεος, ακόμη και ο διευθυντής του εργοστασίου βαφής (πορφύρας) στην Τύρο, ήσαν χριστιανοί, ή συμπαθούντες των χριστιανών. Η εξύβριση των νεοφώτιστων, δεν ανέκοψε την πορεία των προσηλυτισμών. Γι’ αυτό και η πολιτική λύση που υιοθετήθηκε τον τρίτο αιώνα, ήταν μία προσπάθεια να τρομάξει ο κόσμος: Το τίμημα της μεταστροφής στο χριστιανισμό, έπρεπε να είναι πολύ ακριβό. Ο διωγμός ήταν η εναλλακτική λύση ισχύος, στις αποτυχημένες πολεμικές προσπάθειες του Κέλσου, του Πορφυρίου και του Ιεροκλή».

Ίσως να έχετε ήδη το σύγγραμμα αυτό του Πορφυρίου στη βιβλιοθήκη. Για όσους δεν το έχουν, θα παραθέσω μερικές ακόμα θλιβερές, θλιβερότατες για όσους αγάπησαν τον αρχαίο κόσμο (εμού συμπεριλαμβανομένου) αναφορές:

«Ο ιστορικός της εκκλησίας Λακτάνιος, γράφει πως ο Διοκλητανός έπεσε θύμα των συμβούλων του και ειδικότερα του Γαλέριου, καίσαρα της ανατολής, «ο οποίος έκαιγε ζωντανό όποιον αρνιόταν να προσφέρει θυσία». Στην πραγματικότητα ο Διοκλητιανός αμφιταλαντευόταν (…) Η αρχική θέση του Διοκλητιανού, ήταν ρεαλιστική και σαφής: Υπάρχουν πάρα πολλοί χριστιανοί στην αυτοκρατορία, θα χυθεί αίμα, θα ακολουθήσουν εξεγέρσεις. Άλλωστε, οι περισσότεροι θα δεχτούν με χαρά το θάνατό τους – γιατί να μην κηρυχθεί παράνομη η άσκηση αυτής της ολέθριας δεισιδαιμονίας μόνο για τους αξιωματούχους της αυλής και τους στρατιώτες;»

«Νιώθοντας πως θα υπάρξουν αντιδράσεις σε τούτη τη λογική προσέγγιση, κάλεσε συμβούλους: Δικαστές, στρατιωτικούς διοικητές και τελικά, απεγνωσμένος, ένα μάντη ο οποίος είχε σταλεί να ρωτήσει το μαντείο του Απόλλωνα στη Μίλητο, ποια ήταν η θέληση των θεών μπρος σ’ ετούτη τη δυσάρεστη κατάσταση. Η απάντηση ήταν προβλεπόμενη: ο Απόλλων συμφωνούσε απολύτως με το Γαλέριο…»

Ο συγγραφέας, επικαλείται το έργο του εκκλησιαστικού ιστορικού Ευσέβιου «Περί των εν Παλαιστίνη μαρτύρων», όπου δίνονται λεπτομέρειες για τα έργα και τις ημέρες του εκεί τοπάρχη, Μαξιμίνου:

«…χρηματοδότησε μια «φιλολογική» επίθεση, κυκλοφορώντας παραποιημένα ευαγγέλια και απομνημονεύματα που περιείχαν γνωστές και τετριμμένες συκοφαντίες εναντίον του Ιησού. Τα τοιχοκολλούσαν σε τόπους δημοσίων συγκεντρώσεων και επέβαλλαν στους δασκάλους να διαβάζουν στα παιδιά αποσπάσματα ως μάθημα (Ευσέβιος 9.4.2.-5.2). Για να στηρίξει τις κατηγορίες περί ανηθικότητας των χριστιανών, ο Μαξιμίνος προσέλαβε πράκτορες (duces) να συλλάβουν μαζικά πόρνες από την αγορά της Δαμασκού. Αφού τις βασάνισαν μέχρι να ομολογήσουν πως είναι χριστιανές, στη συνέχεια τις έβαλαν να υπογράψουν δηλώσεις πως οι εκκλησίες ασκούσαν τελετουργικά την πορνεία και ζητούσαν από τα μέλη τους να μετέχουν σε διεστραμμένες σεξουαλικά πράξεις. Αυτές οι δηλώσεις μοιράστηκαν στις πόλεις για δημόσια επίδειξη. Απεγνωσμένες εποχές, απεγνωσμένοι άνθρωποι, απεγνωσμένα μέτρα».

Δεν είναι, μόνον οι διωγμοί εναντίον μιας αίρεσης που δίνουν το κλίμα μιας εποχής. Είναι και ο τρόπος που διενεργούνται. Θα μπορούσε να συλλάβει κανείς μια προβοκάτσια για παράδειγμα, με «χριστιανούς» που θα κατέστρεφαν έναν εθνικό ναό για να υποδαυλιστεί το μίσος εναντίον των πιστών της θρησκείας αυτής. Όταν μια Διοίκηση ωστόσο, προσπαθεί να πείσει την τοπική κοινωνία ότι οι άνθρωποι αυτοί επιδίδονται σε τελετουργική πορνεία, αντιλαμβάνεται κανείς ότι και η κοινή, στοιχειώδης λογική έχει χαθεί προ πολλού.

Ας μου επιτραπεί ωστόσο, μία κομβική κατά τη γνώμη μου ερώτηση: Τι συμβολισμό δίνει ο χρησμός ενός μαντείου του Απόλλωνα, ότι ο Χριστιανισμός πρέπει να τερματιστεί; Να είναι άραγε κι ο χρησμός συκοφαντία των χριστιανών;

Δεν είμαι εγώ ο ιστορικός, αλλά θα διάβαζα με εξαιρετικό ενδιαφέρον μία μελέτη που θα εξηγούσε τη στάση των εθνικών ιερέων και μαντείων απέναντι στη χριστιανική καταιγίδα. Γιατί, αν το μαντείο της Μιλήτου στο 303 μ.α.χ.χ. χρησμοδοτεί τη θέληση των Θεών να καταργηθεί η χριστιανική θρησκεία και αν αυτό υπήρξε μια αφορμή για ένα νέο λουτρό αίματος, τότε δεν είναι να απορεί κανείς για το πώς εννέα και πλέον χρόνια μετά, όταν ο Μ. Κωνσταντίνος πριμοδοτεί τη χριστιανική θρησκεία, το ιερό αυτό μπορεί να καταστράφηκε.

Το συμπέρασμα στο οποίο έχω οδηγηθεί, είναι ότι η εθνική θρησκεία, καλύφθηκε πίσω από τα προνόμια που της παρείχε το ρωμαϊκό κράτος και την πεποίθησή της ότι η Παράδοσή της δεν ήταν δυνατόν να ανατραπεί. Το ίδιο συμβαίνει άλλωστε και σήμερα, με την Εκκλησία να αρνείται πεισματικά το χωρισμό της από το Κράτος. Όσο δε, το ελληνικό Κράτος δεν λογοδοτούσε πουθενά, μπορούσε και επέβαλλε ανεπίτρεπτα απαγορευτικά μέτρα εις βάρος των αλλοδόξων.

Θα ήθελα να συμπληρώσω τις σκέψεις μου αυτές, αναφερόμενος και στο έργο του αυτοκράτορα Ιουλιανού. Φαντάζομαι πως δεν θα πρωτοτυπήσω επικαλούμενος τις επιστολές του προς τους εθνικούς ιερείς και τον Αντιοχικό του λόγο.

Αν πραγματικά ο χριστιανισμός «επιβλήθηκε δια πυρός και σιδήρου» και δεν είχε ήδη γείρει η πλάστιγγα εις βάρος της εθνικής λατρείας, ένεκα των ανεπαρκειών της κοινωνίας που εκπροσωπούσε, τότε το έργο του Ιουλιανού θα ήταν πολύ πιο εύκολο και δεν θα είχε εκλείψει τόσο άδοξα.

Τα παρακάτω αποσπάσματα από την επιστολή του Αυτοκράτορα στον αρχιερέα της Γαλατίας, μιλούν από μόνα τους:

- «Δεν βλέπουμε ότι εκείνα που αύξησαν περισσότερο την αθεΐα (σ.σ. μιλά για τον Χριστιανισμό), είναι η φιλανθρωπία προς τους ξένους, η φροντίδα για την ταφή των νεκρών και η προσποιητή αυστηρότητα της ζωής; Να με τι πιστεύω πως πρέπει να ασχοληθούμε χωρίς καμία προσποίηση»

- «Φιλοτίμησέ τους (σ.σ. τους ιερείς), ή πείσε τους να σοβαρευτούν, ή τέλος, καθαίρεσέ τους από το ιερατικό αξίωμα, αν αντί να πηγαίνουν να προσεύχονται στους θεούς με τις γυναίκες, τα παιδιά και τους υπηρέτες τους, ισχυρίζονται ότι οι δούλοι ή τα παιδιά τους, ή οι Γαλιλαίες σύζυγοί τους περιφρονούν τους θεούς και προτιμούν την αθεΐα από την ευσέβεια».

- «Επιπλέον συμβούλευσε τους ιερείς να μην πηγαίνουν στο θέατρο, να μην πίνουν στα καπηλειά, ούτε να ασκούν επαγγέλματα και εργασίες αισχρές και κακόφημες»

- «Σε κάθε πόλη ίδρυσε πολυάριθμους ξενώνες, ώστε να ευχαριστηθούν οι ξένοι από την φιλανθρωπία μας, όχι μόνον οι δικοί μας, αλλά και οι άλλοι, αν έχουν ανάγκη (…) Είναι ντροπή, τη στιγμή που κανένας από τους Ιουδαίους δεν επαιτεί, τη στιγμή που οι ασεβείς Γαλιλαίοι τρέφουν κοντά στους δικούς τους και τους δικούς μας, να στερούνται οι δικοί μας τη βοήθειά μας»

- «Μπορεί να είναι δυνατόν, εκείνος που λατρεύει τον Εταίριο Δία, να νομίζει πως τον υπηρετεί καλά, τη στιγμή που, ενώ βλέπει ότι οι γύρω του χρειάζονται χρήματα, δεν τους δίνει ούτε δραχμή; Όταν τα σκέπτομαι αυτά, μένω κατάπληκτος. Οι επωνυμίες των θεών μας δίνουν την εντύπωση ζωγραφισμένων εικόνων, που, απ’ όσα μας διδάσκουν, δεν εκτελούμε τίποτα. Λέμε τους θεούς Ομογνίους, λέμε τον Δία Ομόγνιο, και φερόμαστε στους συγγενείς μας σαν σε ξένους» (απόσπασμα από άλλη επιστολή)

Αν αυτά συνέβαιναν στη Δύση, αποκαλυπτικός είναι και ο Αντιοχικός λόγος του Ιουλιανού για τα συμβαίνοντα στην Ανατολή: Ο Αυτοκράτορας επισκέπτεται την Αντιόχεια γεμάτος όνειρα γι’ αυτά που θα δει στη γιορτή του Κάσιου Δία – σφάγια, σπονδές, χορωδίες προς τιμήν του Θεού, θυμιάματα, εφήβους με λευκές εσθήκτες – και δεν βρίσκει τίποτα:

- «Όταν ρώτησα τι επρόκειτο να θυσιάσει η πόλη στην ετήσια γιορτή προς τιμή του θεού, ο ιερέας απάντησε: «Έφερα από το σπίτι μου μια χήνα για τη θυσία, η πόλη δεν έχει κάνει καμιά προετοιμασία».

- «Όταν κάποιος γιορτάζει γενέθλια, προσφέρει απλόχερα δείπνο και πρόγευμα και μαζεύει τους φίλους του γύρω από πλουσιοπάροχο τραπέζι. Στην ετήσια εορτή όμως, δεν φέρατε ούτε λάδι για το λυχνάρι του θεού, ούτε σπονδή, ούτε σφάγιο, ούτε θυμίαμα».

- «… καθένας από σας ευχαριστιέται να ξοδεύει χρήματα σε ιδιωτικά δείπνα και γιορτές και γνωρίζω πολύ καλά ότι πολλοί από σας σκορπάτε μεγάλα ποσά χρημάτων στις γιορτές του Μάη. Για εσάς τους ίδιους όμως και για τη σωτηρία της πόλης, ούτε ένας από τους πολίτες δεν θυσιάζει, ούτε ο καθένας ιδιωτικά ούτε όλη μαζί η πόλη συλλογικά, εκτός από τον ιερέα, που θα ήταν πιο δίκαιο πιστεύω, να γύριζε σπίτι του κουβαλώντας μερίδες από τα πολλά σφάγια που θα θυσιάζονταν στον θεό».

Τριακόσια περίπου χρόνια μετά την εμφάνιση της αίρεσης των «Γαλιλαίων», των «Αθέων», των «Χριστιανών», στο ιστορικό παιχνίδι έχουν μείνει τρεις βασικοί παίκτες:

- Από τη μία μια προβληματική από πολλές απόψεις Αυτοκρατορία που προσπαθεί να βρει το ρυθμό και τη συνοχή της, με στρατούς μισθοφόρων, απανωτά πραξικοπήματα και αλλαγές αυτοκρατόρων, με έλλειψη κοινωνικής συνοχής και οράματος, με προσφυγή σε κρατικά επιβαλλόμενες θρησκείες, (τη λατρεία του Αυτοκράτορα, του Ελ Γκαμπάλ, του Sol Invictas), μια Αυτοκρατορία που για πρώτη φορά αντιμετωπίζει την συγκρότηση υπερεθνικών κινημάτων - εσωτερικών εχθρών, είτε στρατιωτικών όπως του Σπάρτακου, είτε θρησκευτικών όπως του Μίθρα, του Άττη, του Ιησού

- Από την άλλη μία εθνική φιλοσοφική και θρησκευτική παράδοση εδραζόμενη σε έθνη διάσπαρτα και συγχυσμένα, ένα μείγμα λατρειών και ειδώλων που στέκουν για πρώτη φορά στην ιστορία τους χωρίς δική τους γη, μία δυσκίνητη, άνευρη παράδοση που αδυνατεί να ακολουθήσει τις κοινωνικές εξελίξεις και περιορίζεται στην αναπαραγωγή της, προστατευόμενη μόνον από τα συντηρητικά αντανακλαστικά του κράτους και των πολιτών

- Και τέλος, μία νέα θρησκεία που συνδυάζει την επαγγελία ενός διαφορετικού κόσμου και το μίσος προς τον υφιστάμενο κόσμο και τα σύμβολά του, μία θρησκεία με έντονα χαρακτηριστικά κοινωνικού κινήματος δοκιμασμένου σε αντίξοες καταστάσεις, διωγμούς και διαπομπεύσεις. Μια θρησκεία που έχει ως αρχέτυπο, όχι έναν πρώην κυρίαρχο και πλέον νικημένο Θεό, αλλά έναν Θεό πάσχοντα και συμπάσχοντα με τον πιστό του.

Το κράτος θα αναγκαστεί εκ των πραγμάτων κάποια στιγμή να κοιτάξει το συμφέρον του – και θα το πράξει.

ΦΩΤΙΑ ΚΑΙ ΤΣΕΚΟΥΡΙ ΚΑΙ Ο ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΛΟΓΟΣ

Macedon
Φίλοι

Με τη νομιμοποίηση και πριμοδότηση του Χριστιανισμού από το Μ. Κωνσταντίνο και το «Εν Τούτω Νίκα» του, ξεκίνησε πράγματι ένα πογκρόμ κατά των πιστών της εθνικής λατρείας, στο οποίο μπορεί κανείς να συμπεριλάβει, όλες εκείνες τις καταγγελίες που καταγράφει το αρχικό thread.

Ακόμα κι αν εμπεριέχουν στοιχεία υπερβολής, τα στοιχεία που έχουν ανασυρθεί από τη λήθη τα τελευταία χρόνια σχετικά με τους διωγμούς των εθνικών, θα πρέπει να μελετηθούν και οπωσδήποτε κάποτε να διδαχθούν και στα σχολεία. Άλλωστε υπερβολές έχουν ακουστεί κατά κόρον και για τους διωγμούς των χριστιανών: «Δεν έχουμε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπων που έχουν μαρτυρήσει. Εκείνο που έχουμε είναι δεκάδες χιλιάδες να θαυμάζουν τους λίγους που μαρτύρησαν».(http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/why/martyrs.html) Το πρόβλημα πάντοτε όμως, είτε στη μία, είτε στην άλλη περίπτωση, είναι να ενταχθούν τα γεγονότα στο ακριβές τους ιστορικό πλαίσιο.

Κάποιες αιτίες για τους διωγμούς των εθνικών, κατά τη γνώμη μου, είναι προφανείς και κάποιες άλλες λιγότερο.

Προφανής αιτία είναι σαφώς ο ρεβανσισμός: Άνθρωποι που είχαν υποφέρει οι ίδιοι, ή οι συγγενείς τους στους αιματηρούς διωγμούς του Διοκλητιανού, βρήκαν την ευκαιρία «να πάρουν το αίμα τους πίσω», επιτιθέμενοι επί δικαίων και αδίκων. Πόσο όμως μπορεί να κρατήσει η εκδίκηση;

Προφανής αιτία, είναι σαφώς ο τυχοδιωκτισμός: Αρκεί να θυμηθεί κανείς τα σκηνικά που μεσολάβησαν μεταξύ της λήξης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και την αρχή του Εμφυλίου στη χώρα μας, ή τους χιλιάδες «αντιστασιακούς» που εμφανίστηκαν την επομένη της πτώσης της Δικτατορίας, για να καταλάβει τι συνέβη και τότε. Το πιθανότερο; Άτομα που με φανατισμό εδίωκαν τους χριστιανούς, άλλαξαν στρατόπεδο εν μία νυκτί και «ξεπλύθηκαν» βασανίζοντας και τρομοκρατώντας τους πρώην ομοθρήσκους τους. Ληστές κυνηγημένοι από την έννομη τάξη, θα επικαλέστηκαν τη «θρησκευτική καταπίεση» του προηγούμενου καθεστώτος - «κε δικαστά, για την πίστη μου διώκομαι». Παραμελημένοι μανδαρίνοι, γραμματείς και αξιωματικοί βήτα κατηγορίας, θα βρήκαν την ευκαιρία να κάνουν τη δική τους ρελάνς, «τώρα με τη νέα κατάσταση». Κι αυτό όμως, δεν θα μπορούσε να κρατήσει πάνω από έναν αιώνα.

Μια τρίτη αιτία, είναι λιγότερο προφανής και δεν την έχω δει να καταγράφεται: Μπορεί για τον σημερινό άθεο, ο ναός να είναι το πολύ ένα κέντρο πολιτισμού, ή «χώρος αναφοράς», αλλά για τους πιστούς της εποχής που εξετάζουμε, ένθεν και ένθεν, οι ναοί στέγαζαν όντως υπερφυσικά όντα. Για τους εθνικούς, ήσαν κατοικίες των Θεών τους. Για τους χριστιανούς, εστίες δαιμόνων, «διαβόλων». Κανείς πιστός της εθνικής λατρείας, δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι ο Θεός του θα άφηνε την προσβολή του ναού του ατιμώρητη. Και η πρόκληση για τον χριστιανό, θα ήταν να τον πλήξει, ακριβώς στον ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΠΥΡΗΝΑ της θεώρησής του. (Σε μία μονή του Αγίου Όρους, στην εορτή της Παναγίας το 15Αύγουστο, μία κρεμάμενη λαμπάδα αρχίζει «θαυματουργώ τω τρόπω» να αιωρείται πάνω από τα κεφάλια των πιστών. Αν ρωτήσεις τον καλόγερο θα σου πει ότι με τον τρόπο αυτό η Παναγία εκφράζει τη χαρά της για την πανήγυρη και πως, «όταν κάποιος προσπάθησε να σταματήσει την αιώρηση της λαμπάδας, του ξεράθηκε το χέρι». Τι θα είχε περισσότερη επίπτωση στη συνείδηση του ακροατηρίου; ένα ορθολογικό κήρυγμα ότι η Παναγία είναι μύθος, ή το ξεκόλλημα της λαμπάδας χωρίς να πάθει τίποτε ο δράστης της ιεροσυλίας;)

Η τέταρτη (και με ιδιαίτερη βαρύτητα) αιτία των πογκρόμ, είναι κατά τη γνώμη μου η ίδια η επισημοποίηση της χριστιανικής θρησκείας ως επίσημης θρησκείας της Αυτοκρατορίας. Τουλάχιστον μετά τον Ιουλιανό και σίγουρα μετά την ανταρσία των ρωμαίων εθνικών, Φλάβιου Ευγένιου και Νικομάχου Φαβιανού, ο κάθε Αυτοκράτορας θα έβλεπε εχθρικά την παραμικρή προσπάθεια αναβίωσης της ειδωλολατρείας, φοβούμενος ότι θα ήταν δυνατόν να οδηγήσει στη δική του ανατροπή. Παρεμπιπτόντως, η ανταρσία των δυο ρωμαίων ειδωλολατρών, κατεπνίγη από τον Μ. Θεοδόσιο στα 394 μ.α.χ.χ., γεγονός που ανέτρεπε τα επιχειρήματα αιώνων, πως ο ρωμαϊκός στρατός νικούσε έχοντας την εύνοια των Θεών του. (Βλ. Ιουλιανός «Κατά Γαλιλαίων Λόγος Α»: «Γιατί φανήκατε τόσο αχάριστοι στους θεούς μας, ώστε να τους εγκαταλείψετε για τους Ιουδαίους; Μήπως επειδή οι θεοί έδωσαν την υπέρτατη εξουσία στη Ρώμη, επιτρέποντας στους Ιουδαίους να είναι ελεύθεροι για ένα μόνο διάστημα και μετά για πάντα δούλοι και ξένοι;»)

Η σκιά της Αυτοκρατορίας, σκέπασε ωστόσο την ίδια την χριστιανική θρησκεία – και μάλιστα αμέσως: Προεδρεύοντας της Α’ Οικουμενικής Συνόδου αν και ειδωλολάτρης, ο Μ. Κωνσταντίνος (http://www.newadvent.org/cathen/04295c.htm), επεκύρωσε την ήττα του Αρείου και της αιρέσεώς του, που υποστήριζε ότι ο Χριστός δεν ήταν εκπόρευση του Πατρός, αλλά Κτίσμα (http://www.i-m-patron.gr/agiosnektarios/keimeno1.htm). Θα μπορούσε να αναρωτηθεί κανείς: Αν ο Χριστός είναι Κτίσμα όπως και οι υπόλοιποι άνθρωποι και οι ιερείς είναι εκπρόσωποι του Χριστού επί της Γης, τότε τι νόημα θα είχε να υφίσταται διπλή εξουσία στην Αυτοκρατορία; Από πού θα αντλούσε το κύρος του ο Αυτοκράτορας; Καίτοι ο Κωνσταντίνος θεώρησε τη διαμάχη ως περί όνου σκιάς, η τύχη του Αρειανισμού, ήταν ενδεχομένως εκ των πραγμάτων προδιαγεγραμμένη…

Το πρόβλημα, πέραν όλων των παραπάνω, είναι εάν η χριστιανική Εκκλησία, σε κεντρικό επίπεδο, με σαφείς στόχους, οργανωμένη πολιτική και επιλεγμένες μεθόδους, υλοποίησε ένα σχέδιο επικράτησης («συνεπή πολιτική») το οποίο διατήρησε ανά τους αιώνες και το οποίο, όπως αναφέρεται στο αρχικό thread, χαρακτηρίζεται από τη φιλοσοφία του ιεροεξεταστή «ο καλός χριστιανός δεν κάνει διάλογο με τον άπιστο, αλλά καρφώνει το ξίφος στην κοιλιά όσο πιο βαθιά μπορεί».

Ο εν λόγω ισχυρισμός, είναι κατά τη γνώμη μου υπερβολικός. Πρώτα και κυριότερα, διότι, όπως φάνηκε και από τα στοιχεία που παρέθεσα, η χριστιανική θρησκεία, με τις όποιες συμπεριφορές μπορεί κανείς να της χρεώσει, ανδρώθηκε και επεκτάθηκε τα χρόνια των διωγμών («το αίμα των μαρτύρων είναι λίπασμα» παρατηρεί ο Τερτυλλιανός). Δεύτερον, διότι μία ματιά στην πατερική διδασκαλία των πρώτων αιώνων, καταδεικνύει την σπουδή των επικεφαλής της χριστιανικής θρησκείας, να πείσουν τους μορφωμένους εθνικούς για το δίκαιο του μονοθεϊσμού, το παράλογο των αιματηρών θυσιών, τη δαιμονική φύση των μαντειών και της αστρολογίας, τη συμφωνία του δόγματος της θειότητας του Λόγου με τα ελληνικά δόγματα και βεβαίως, την ενσάρκωση του Θεού – μέγα σκάνδαλο για το πνεύμα της εποχής. Ακόμα δε, και την εποχή των διωγμών των εθνικών, την εποχή που γίνεται φανερό ότι ο χριστιανισμός κερδίζει τη μάχη, οι έλληνες πατέρες της Εκκλησίας, συνεχίζουν και επαυξάνουν την απολογητική αυτή.

Χωρίς να είμαι και ειδήμων, τουλάχιστον μέχρι σήμερα δεν έχω απαντήσει κείμενο των πατέρων της Εκκλησίας που να προτρέπει τους πιστούς σε βανδαλισμούς, σε πυρπολήσεις βιβλιοθηκών, δολοφονίες και τραμπουκισμούς. (Σίγουρα υπήρξε κάποια τέτοια κατεύθυνση από τοπικούς ιεράρχες π.χ. στην Αλεξάνδρεια, αλλά δεν στοιχειοθετείται η κεντρική απόφαση, η στρατηγική). Πάνω δε απ’ όλα, δεν έχω δει οδηγίες για την καταδίκη της επιστημονικής έρευνας ή της ελληνικής παιδείας. Οι χριστομάχοι συγγραφείς, αναφέρουν κάποιο παραλήρημα του πατριάρχη Γενναδίου Σχολάριου, τις ενέργειες του όχλου (εν πολλοίς ανεξέλεγκτου μέχρι τη Στάση του Νίκα) και κατά βάσιν τις εδίκτους των Αυτοκρατόρων – οι ευθύνες ωστόσο, θα πρέπει να αποδίδονται και να κατανέμονται με ακρίβεια. Αν τέτοιου είδους κείμενα παρατεθούν, ευχαρίστως θα αναγνωρίσω το δίκαιο των ισχυρισμών. Πώς όμως επεβίωσε χίλια χρόνια το Βυζάντιο χωρίς ελληνική και επιστημονική παιδεία; Ας δούμε εδώ και την ιστορία των καμένων και μη, βιβλιοθηκών και την άποψη του Χρυσοστόμου "ότι το βιβλίο ήταν ισχυρό όπλο και το κάψιμό του συνιστούσε ύβρη προς το Θεό. Επέκρινε όσους ήθελαν να καλλωπίζονται με ενδύματα και δεν φρόντιζαν για την απόκτηση και ανάγνωση βιβλίων, τα οποία θεωρούσε «φάρμακα της ψυχής». (http://66.249.93.104/search?q=cache:CfR71rAKVn4J:clients.cancom.gr/eugen-events/praktika_semertzaki.doc)

Δεν υπάρχουν λοιπόν ευθύνες της Εκκλησίας; Σαφέστατα και υπάρχουν. Κάθε άνθρωπος που ομνύει σε μια ανώτερη σκέψη και αισθήματα, οφείλει να τα αποδεικνύει, υπερασπιζόμενος τον αδίκως διωκόμενο. «Εάν λοιπόν έλαβες του Θεόν και έγινες τέκνον του Θεού, δείξε με την προαίρεσιν τον Θεόν ο οποίος είναι μέσα σου. Δείξε δια του εαυτού σου τον γεννήτορα» αναφέρει ο Γρηγόριος ο Νύσσης, ο οποίος υπήρξε μάλιστα μαθητής και του Λιβάνιου. Γιατί δεν μίλησε για τον δάσκαλό του και τα δεινά του; Ίσως γιατί και ο ίδιος τα χρόνια εκείνα, ακολουθούσε το δρόμο της εξορίας διωκόμενος από τους κυριαρχούντες τότε, Αρειανιστές.

Ο χριστιανισμός επεβίωσε τρεις αιώνες, χωρίς γραπτή Δογματική, καθώς το αντίξοο περιβάλλον στο οποίο κινείτο, καθιστούσε την απόλυτη ακρίβεια των δογμάτων του δευτερεύον ζήτημα. Από τη στιγμή ωστόσο που κατέστη επίσημη θρησκεία της Αυτοκρατορίας, ήταν μοιραίο να τεθούν τέτοιου είδους ζητήματα. Οι σχετικές διαμάχες, ενδέχεται μάλιστα να αφαίρεσαν τη ζωή από περισσότερους χριστιανούς, παρά οι διωγμοί των πρώτων αιώνων. Η επίλυση του ενός θεολογικού ζητήματος οδηγούσε στη γένεση ενός νέου. Και οι εκκλησιαστικοί άνδρες, έδιναν σίγουρα μεγαλύτερη έμφαση στην αντιμετώπιση των δικών τους αιρέσεων, παρά στην οριοθέτηση των σχέσεων τους και του κράτους τους, με τον αποδυναμωμένο και θνήσκοντα εθνισμό. Άλλωστε, κανείς από τους δοκιμαζόμενους δεν τους είχε σταθεί και στις δικές τους δοκιμασίες.

Εκείνο που είναι σίγουρο, είναι ότι ο Χριστιανισμός, δίνοντας έμφαση στην αναζήτηση της «μίας ορθής πίστης» και διακατεχόμενος και από την φιλοσοφική αυταπάτη ότι μπορεί να υπάρξει ένα σύστημα ιδεών χωρίς εσωτερικές αντιφάσεις, που να περιγράφει έναν κόσμο αντιφατικό όπως αυτόν στον οποίον ζούμε, οδηγήθηκε στην ΑΔΙΑΛΛΑΞΙΑ. Θα περνούσαν αιώνες μέχρι να αμφισβητήσει ο ίδιος την αδιαλλαξία του – και αυτό δεν θα γινόταν από εσωτερική του ανάγκη, αλλά ένεκα εξωτερικών περιστάσεων. Από κει και πέρα ωστόσο, το κατά πόσον η αδιαλλαξία ΙΣΟΔΥΝΑΜΕΙ με το «ο μη μεθ’ εμού, φωτιά και τσεκούρι», είναι κάτι που δεν είναι αυταπόδεικτο. Οι παρακάτω παράγραφοι που αφορούν την διάδοση του Χριστιανισμού, αποσκοπούν στην αναίρεση της υπόθεσης αυτής.

Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΩΣ ΚΥΡΙΑΡΧΟΣ ΛΟΓΟΣ

Ο Χριστιανισμός δίνει το φιλί της ζωής στη ρωμαϊκή Αυτοκρατορία για άλλα 1000 χρόνια. Το κράτος, έχει βρει πλέον τη δική του κραταιά θρησκεία, η οποία έχει ενισχύσει και τον ολοκληρωτικό του χαρακτήρα. Αν για τους Αυτοκράτορες οιαδήποτε εσωτερική διαμάχη αποδυναμώνει την άμυνα του κράτους τους, αυτό σημαίνει ότι οι διαμάχες πρέπει να περιοριστούν μέχρι εξαφάνισης. Με δεδομένη την έλλειψη δημοκρατίας και τον αυταρχισμό του συστήματος, οι πολιτικής φύσεως διαμάχες, μοιραία συνυπάρχουν ή και ακολουθούν τις θρησκευτικές. Εν ολίγοις, ακόμα και αν δεν υπήρχε θεολογικό ζήτημα, θα εφευρίσκετο, προκειμένου να επικρατήσει η μία αυτοκρατορική φατρία έναντι της άλλης.

Οι εξελίξεις που δρομολογούνται έτσι και οι θρησκευτικοί πόλεμοι που ακολουθούν, είναι κατά τη γνώμη μου, σαφώς πολιτικής φύσεως, χωρίς σε καμία περίπτωση να υποβιβάζεται και το στοιχείο της θρησκευτικής αδιαλλαξίας, η οποία, υπό το συγκεκριμένο πλαίσιο ΔΙΟΓΚΩΝΕΤΑΙ.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι η περίπτωση της Εικονομαχίας που ταλανίζει την Αυτοκρατορία για πάνω από 100 χρόνια, προκαλώντας μάλιστα, αν δεν κάνω λάθος και έξι (6) Οικουμενικές Συνόδους, στημένες από τον εκάστοτε Αυτοκράτορα και σε συνεργασία με την φιλική του μερίδα του κλήρου, προκειμένου να επιβληθούν οι επιθυμητές αποφάσεις. Και μιλάμε εδώ, για ένα θέμα μη δογματικής φύσεως, που προσέλαβε τελικά δογματική χροιά και οδήγησε στη δημιουργία ενός νέου θεολογικού τομέα – εκείνου της «θεολογίας της εικόνας».

Το Βυζάντιο, δηλαδή το ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ίσως είναι εν πολλοίς παρεξηγημένο. Εδώ θα περιοριστώ σε ένα απόσπασμα συνέντευξης του διαπρεπούς ιστορικού του Μεσαίωνα, Σερ Στήβεν Ράνσιμαν στην ΕΡΤ-3: Ερωτηθείς σχετικά με την άποψη αρκετών ελλήνων διανοουμένων ότι το Βυζάντιο δεν δημιούργησε τίποτε και ότι είχε σχολιαστές των γραφών και όχι διανοουμένους, ο Ράνσιμαν απαντά:

«Νομίζω ότι αυτοί οι Έλληνες, είναι πολύ άδικοι με τους βυζαντινούς τους προγόνους. Δεν ήταν μια κοινωνία χωρίς διανοουμένους – αρκεί να δεις τη δουλειά και την πρόοδο της βυζαντινής ιατρικής. Μπορεί να μην συμπαθεί κάποιος τη θρησκεία, αλλά μερικοί από τους εκκλησιαστικούς συγγραφείς όπως οι Καπαδόκες πατέρες και πολλοί ακόμη, ως το Γρηγόριο τον Παλαμά, ήταν άνθρωποι μοναδικής πνευματικότητας. Υπήρχε έντονη διανόηση και πνευματική ζωή στο Βυζάντιο. Κυρίως δε, στο τέλος των βυζαντινών χρόνων, π.χ. στην Παλαιολόγεια περίοδο. Είναι αρκετά περίεργο πως, την ώρα που η αυτοκρατορία συρρικνώνονταν, η διανόηση ήταν πιο ανθηρή από ποτέ». (Περιοδικό Άρδην τεύχος 57-58 Φεβρουάριος 2006, αφιέρωμα «Αρχαία Ελλάδα και Βυζάντιο»).

Τι γίνεται όμως με τη διάδοση του Χριστιανισμού; Όπου ο Χριστιανισμός διαδίδεται σε μακρινές χώρες που δεν συνορεύουν με την Αυτοκρατορία, γίνεται με ειρηνικό (και συχνά μαρτυρικό) τρόπο. Στην Κίνα για παράδειγμα, τον Χριστιανισμό μεταφέρουν τον 7ο αιώνα, νεστοριανοί ιεραπόστολοι (http://www.nestorian.org/the_nestorians_in_china___the_.html. Στην Ινδία, βάσει της Παράδοσης, ο Χριστιανισμός μεταφέρεται από τον Απόστολο Θωμά – ακόμα κι αν δεν το δεχθεί κανείς αυτό, σίγουρο είναι ότι οι καθολικοί πορτογάλοι μισιονάριοι, πηγαίνοντας στην Ινδία συναντούν υφιστάμενες χριστιανικές κοινότητες (http://www.photius.com/religion/india_christianity.html).

Οι λαοί που συνορεύουν με την Αυτοκρατορία, υποχρεώνονται όντως στον εκχριστιανισμό δια της βίας, όχι όμως από την χριστιανική Εκκλησία την ίδια, αλλά από τους βασιλείς τους, οι οποίοι αντιλαμβάνονται πως ο ασπασμός της εν λόγω θρησκείας συνιστά, τόσο εκσυγχρονισμό του βασιλείου τους, όσο και κραταίωση της δικής τους ηγεμονίας. Θα μπορούσε κανείς να κάνει εδώ, έναν παραλληλισμό με το σήμερα: Ποιο κράτος θα προσδοκούσε την συμμαχία των ΗΠΑ, επιλέγοντας για πολίτευμά του τον κομμουνισμό;

Πίσω από τις επιλογές των βασιλέων αυτών, βρίσκεται και η κρυφή τους επιθυμία να δουν τους απογόνους τους ηγέτες της Αυτοκρατορίας. Οι Βούλγαροι για παράδειγμα, κόντεψαν με τον Συμεών να φθάσουν μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Κι αν ο Συμεών δεν χρονοτριβούσε μετά το θρίαμβό του επί του αυτοκρατορικού στρατού του Νικηφόρου Ουρανού, ίσως να κατάφερνε να εισβάλλει στην Κωνσταντινούπολη. Με δεδομένη τη χριστιανική ταυτότητα του κράτους του, θα ήταν ο πρώτος Σλαύος αυτοκράτορας της ανατολικής ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ανάλογος ήταν ο τρόπος που κινήθηκε και ο Μέγας Πέτρος στη Ρωσία (είναι γνωστές οι επιδιώξεις της ρωσικής Εκκλησίας αναφορικά με το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως) αλλά και ο Καρλομάγνος στη Δύση, ονειρευόμενος να αναστήσει το δυτικό τμήμα της Αυτοκρατορίας, σε συνεργασία με το Πατριαρχείο της Ρώμης.

Κρίνοντας κανείς εκ των υστέρων τα γεγονότα αυτά, καλείται να τοποθετηθεί βάσει κάποιας προσωπικής ηθικής. Οι λαοί αυτοί εκχριστιανίστηκαν δια της βίας – αυτό είναι αναμφισβήτητο. Η Εκκλησία στην Ανατολή δρούσε ως σύζυγος του Αυτοκράτορα και στη Δύση, ως η μαιτρέσσα των κατά τόπους ηγεμόνων. Από την άλλη ωστόσο, οι εν λόγω κουλτούρες και πολιτισμοί ήσαν σαφώς υποδεέστεροι (τουλάχιστον με τα σημερινά κριτήρια) εκείνων των επικυρίαρχων. Οι Σλαύοι απέκτησαν αλφάβητο για πρώτη φορά με τον Κύριλλο και τον Μεθόδιο, οι οποίοι ίδρυσαν σχολεία-εκκλησιαστικές ακαδημίες, διαμόρφωσαν τοπικές ελίτ, που αργότερα αποτέλεσαν και το πρόπλασμα για τη δημιουργία των σλαυικών εθνών-κρατών. Τι επιλέγει άραγε κανείς στη διαδρομή της ιστορίας να επαινέσει και να καταδικάσει;

Οι θρησκευτικοί πόλεμοι, είχαν επίσης κι αυτοί τη δική τους πολιτική λογική. Χωρίς κρατική προστασία, στη Δύση η Εκκλησία συνάπτει συμμαχίες με τοπικούς ηγεμόνες και οι επιλογές της μίας ή της άλλης πλευράς αλληλοεξαρτώνται. Η προσθήκη του περίφημου filioque στο Σύμβολο της Πίστεως από την Λατινική Εκκλησία, είναι φανερό ότι αντανακλά δυικές-πληθυντικές κοινωνικές πραγματικότητες (Εκκλησία-διαφορετικά κράτη), ενώ στην Ανατολή, κράτος και Εκκλησία λειτουργούν σε καθεστώς συναλληλίας. Η ρήξη των δύο Εκκλησιών, αδιαμφισβήτητα καταδεικνύει τις προθέσεις της Ρώμης να μην συμβαδίζει με ένα αυτοκρατορικό καθεστώς που αδυνατεί να την προστατεύσει με το στρατό του.

Ο προτεσταντισμός σηματοδοτεί πρώτιστα την αφύπνιση των βόρειων γερμανικών φύλων, αλλά και τις εξελίξεις που έρχονται με την πρόοδο του εμπορίου, της τεχνολογίας και της επιστήμης. Το μήνυμά του υιοθετούν όσες χώρες επιθυμούν την απεξάρτησή τους από τη Ρώμη. Στην Αγγλία, ο Ερρίκος ο 8ος δημιουργεί τη δική του Εκκλησία, με αφορμή την άρνηση του Πάπα να του δώσει διαζύγιο από τη γυναίκα του. Ο Αγγλικανισμός συνιστά κατ’ εξοχήν κρατική-καθεστωτική λατρεία, σε αντίθεση με τις διάφορες αποσχιστικές ομάδες που αναπτύχθηκαν αργότερα στο εσωτερικό της Αγγλίας (Μεθοδιστές, Πουριτανοί, Κουακέροι κ.ά.) και που είχαν σαφέστατα πληβειανικό χαρακτήρα. Στην αγγλική ιστοριογραφία δε, είναι κοινώς αποδεκτό το συμπέρασμα ότι οι εν λόγω ομάδες, με τον τρόπο λειτουργίας και διάδοσής τους, το κοινωνικό στάτους των οπαδών τους, τις χιλιαστικές αντιλήψεις και τη σπαρτιατική λιτότητα του βίου τους, αποτέλεσαν το πρόπλασμα για τη δημιουργία των πρώτων εργατικών συνδικάτων τον 19ο αιώνα.

Ο ιστορικός της αγγλικής εργατικής τάξης E.P.Thomson, στο περίφημο έργο του “The making of the English working class”, στο κεφάλαιο με τίτλο “The transforming power of the cross”, αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ως δόγμα, ο Μεθοδισμός, εμφανίζεται ως μία άσπλαχνη ιδεολογία της εργασίας. Στην πράξη, το δόγμα αυτό, σε διαφορετικό βαθμό μαλάκωνε, εξανθρωπιζόταν, ή ρυθμιζόταν από τις ανάγκες, αξίες και τύπους κοινωνικής αλληλεξάρτησης της κοινότητας μέσα στην οποία είχε τεθεί (…) Είναι εξίσου αληθές και σημαντικό, ότι ο Μεθοδισμός με τις ανοιχτές θύρες των ναών του, όντως προσέφερε στον ξεριζωμένο και εγκαταλελειμμένο κόσμο της Βιομηχανικής Επανάστασης, ένα είδος κοινότητας προκειμένου να αντικαταστήσει τους προηγούμενους κοινοτικούς τύπους από τους οποίους είχε εκτοπιστεί…». Υπήρξε άραγε κάτι αντίστοιχο και στην εξάπλωση του χριστιανισμού κατά τους πρώτους αιώνες; Αυτό υποστηρίζει ο Θ. Ζιάκας στο άρθρο του «Γιατί έγιναν οι Έλληνες χριστιανοί;» στο περιοδικό Άρδην (στο Ιντερνέτ φιλοξενείται σε χριστιανοορθόδοξη ιστοσελίδα http://www.rel.gr/index.php?rpage=meletes&rpage2=showkeimeno.php&link_id=15) Ακόμα κι αν διαφωνεί κανείς με τη θέση του, αξίζει ενδεχομένως και αυτή η πτυχή να διερευνηθεί.

Στην Ιρλανδία, ο Χριστιανισμός εισάγεται με τον Άγιο Πατρίκιο και τους Μπρέναν και Κολούμπα. Δεν έχω συναντήσει πουθενά αναφορές για διωγμούς των Δρυίδων και των οπαδών της παλαιάς θρησκείας, εκτός από αναφορές για την ήττα της μαγείας τους από την «υπέρτερη δύναμη» της προσευχής του Πατρικίου. (Η λατρεία τους ωστόσο, είχε απαγορευτεί εντός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τον Αύγουστο, τον Τιβέριο και τον Κλαύδιο - http://www.sacred-texts.com/neu/celt/rac/rac23.htm). Σε κάθε περίπτωση, οι παραδόσεις των Δρυίδων ήσαν μυστικές διότι οι ίδιοι απαγόρευαν την καταγραφή τους. Ουσιαστικά, ό,τι γνωρίζουμε για τις κελτικές παραδόσεις, είναι ό,τι κατέγραψαν χριστιανοί καλόγεροι, με πρώτον τον Νένιο στα 800 μ.α.χ.χ. Η θρησκευτική διαμάχη που υφίσταται σήμερα στην Ιρλανδία, είναι κατ’ ουσίαν εθνική και πολιτική. Ηγέτης των φιλοβρετανών παραστρατιωτικών στο Μπέλφαστ είναι ο Ian Paisley, ο οποίος είναι προτεστάντης πάστορας – ένας άνθρωπος του Διαβόλου με το ένδυμα του ιερέα. (http://www.ianpaisley.org/) και (http://www.geocities.com/athens/atrium/1678/ian.html)

Στην Νότιο Αμερική, ο χριστιανισμός μεταφέρεται με τις γαλέρες των χριστιανών κονκισταδόρων, εξυπηρετώντας σαφώς τα συμφέροντα της Ισπανίας και της Πορτογαλίας. Άτομα όπως ο Κορτέζ και ο Πιζάρο, συγκαταλέγονται άνετα ανάμεσα στους μεγαλύτερους εγκληματίες της Ιστορίας. Για τα εγκλήματά τους η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία θα παραμείνει σιωπηλή. Με τον ίδιο τρόπο θα καλύψει τους Ισπανούς και Πορτογάλους δουλέμπορους, όταν οι μαύροι χριστιανοί ιεραπόστολοι της Υποσαχάριας Αφρικής θα απευθυνθούν στον Πάπα για συμπαράσταση.(http://www.bethel.edu/~letnie/AfricanChristianity/SSAPreColonialRCC.html) Οι τελευταίοι, θα γνωρίσουν κατά τα αναμενόμενα και την μήνιν των επίσης «χριστιανών» λευκών κυρίαρχων της Αφρικής. (http://www.bethel.edu/~letnie/AfricanChristianity/SSAKimbangu.html)

Στη Βόρειο Αμερική οι μαύροι δούλοι θα αγκαλιάσουν τον Χριστιανισμό. Έχει επανειλημμένα διαπιστωθεί ιστορικά, ότι στον άνθρωπο που θα αποδεχθεί την κατάσταση της υποδούλωσής του, δεν του μένει τίποτε άλλο παρά να περιμένει τον ευμενή Άρχοντα που θα βελτιώσει ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΝΩ την κατάστασή του – και θα τον λατρέψει. Ηττημένοι οι Θεοί των μαύρων, δεν μπορούσαν να έχουν ζωή στη νέα ήπειρο. Αν ο Θεός των λευκών ήταν επίσης μία νικηφόρος πολέμαρχος εικόνα, δεν θα ήταν δυνατόν να απορροφήσει τις τάξεις των δούλων. Ο νέγρος εργάτης, αγκαλιάζει τον Ιησού, γιατί είναι ο ΠΑΣΧΩΝ γιός του Αφέντη. Το κίνημα της χειραφέτησης των μαύρων στις ΗΠΑ, έφθασε στο αποκορύφωμά του με τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ο οποίος χρησιμοποιούσε κατά κόρον το βιβλικό λόγο στις ομιλίες του (http://www.americanrhetoric.com/speeches/Ihaveadream.htm). Τα πιο ριζοσπαστικά στοιχεία ωστόσο, θα απορρίψουν το Χριστιανισμό, ακριβώς επειδή ήταν η θρησκεία του Αφέντη, για να ακολουθήσουν το κίνημα του μουσουλμάνου Μωχαμέτ Ελιγιά (http://www.albany.edu/jmmh/vol1no1/elijahmuhammad.html).

Η απόφαση του Λίνκολν να καταργήσει τη δουλεία, (εξόχως πολιτική στην ουσία της), θα χειροκροτηθεί από τους χριστιανούς φιλελεύθερους του Βορρά. Το ρεύμα αυτό, αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στον Πολεμικό Ύμνο της Δημοκρατίας της Julia Ward Howe: «Όπως πέθανε για να αγιάσει τους ανθρώπους, ας πεθάνουμε για να τους καταστήσουμε ελεύθερους» (http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAWhowe.htm). Την ίδια ώρα (και μέχρι σήμερα), οι ρατσιστές επικαλούνται με τη σειρά τους τη Βίβλο, για να αποδείξουν ότι οι Αφρικανοί έχουν λάβει την κατάρα του Νώε να εργάζονται ως δούλοι για τους λευκούς. (http://www.abbol.com/commonfiles/docs_projecten/colschoolbks/raceandracismEG.htm) και (http://www.kingidentity.com/doctrine.htm)

Η κάθε πολιτική μερίδα, βρίσκει στο Χριστιανισμό το στοιχείο που την δικαιώνει:

Στα 1905, στην θρησκόληπτη Αγία Ρωσία, το πλήθος με επικεφαλής έναν ιερέα και εικόνες του Χριστού και του Τσάρου διαδηλώνει μπροστά στα ανάκτορα και κατακρεουργείται από την Αστυνομία. Στα 1918, μετά από το πραξικόπημα των μπολσεβίκων, ο μυστικιστής ποιητής Έρνστ Μπλοχ, στο περίφημο ποίημά του «Οι δώδεκα» θα παρουσιάζει δώδεκα αιμοσταγείς μπολσεβίκους που σκορπίζουν τον όλεθρό στο πέρασμά τους. Καταλήγει: «Οι δώδεκα προελαύνουν σε maestoso/πίσω, το πεινασμένο θηρίο/μπροστά, με ματωκόκκινη σημαία/αθέατος στη χιονοστιβάδα/άθικτος από τις σφαίρες/βηματίζοντας στο χιόνι με ελαφρό πάτημα/στολισμένος με μαργαριτάρια και διαμάντια από πάγο/σε ένα λευκό φωτοστέφανο από ρόδα/μπροστά, ο Ιησούς Χριστός». (http://www.poemhunter.com/p/m/poem.asp?poet=35200&poem=426330) Ο Τσάρος θα εκτελεστεί τελικά και η ρωσική Εκκλησία θα τον αγιοποιήσει στα 1996, αναγνωρίζοντάς του μη-αντίσταση στη βία των «ερυθρών» και καρτερία αντίστοιχη μ’ εκείνην που επέδειξαν οι χριστιανοί μάρτυρες του παρελθόντος. (http://www.holy-trinity.org/feasts/nicholas.html)

Στην Ελλάδα, οι έγκλειστοι κομμουνιστές θα παροτρυνθούν από τον ανώνυμο ιερέα: «Να σέβεστε το Χριστό, γιατί σταυρώθηκε γι’ αυτά που φυλακίζεστε κι εσείς» (Ανδρέας Στίνας: Αναμνήσεις) και ο Γιάννης Ρίτσος θα εμπνευστεί από τα γεγονότα του 1936 στη Θεσσαλονίκη για να γράψει τον «Επιτάφιο» του. Ο Ιωάννης Μεταξάς από πλευράς του έχει όμως διαφορετική άποψη: Μιλώντας στους δασκάλους της Θεσσαλονίκης, αναφέρει χαρακτηριστικά: «Δεν σας ζητώ να τα κάνετε (σ.σ. τα παιδιά) θεολόγους, ούτε με ενδιαφέρει να μάθουν τας λεπτομέρειας της εκκλησιαστικής ιστορίας. Εκείνο όμως που θέλω είναι να πιστεύουν εις την ανωτέραν δύναμιν του Θεού και να υποτάσσωνται σ’ αυτήν. Θέλω να ζήσουν σαν Έλληνες Χριστιανοί. Δεν ημπορείτε, Έλληνες εκπαιδευτικοί που εργάζεσθε προ παντός εις τα σχολεία της στοιχειώδους και μέσης εκπαιδεύσεωνς να είσθε ουδέτεροι και αδιάφοροι προς την θρησκείαν και να λέτε «δεν μας ενδιαφέρει η θρησκεία για το παιδί, όταν μεγαλώση ας διαλέξη όποια θρησκεία θέλει». Αυτό καθαρά είναι μια προσπάθεια να κάμετε τα παιδιά άθεα και να τους δώσετε για σημαία τον αθεϊσμόν» (Δ. Καλλονά: Ιωάννης Μεταξάς – Αθήναι 1938)

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Με τα όσα έγραψα αγαπητέ Macedon, ελπίζω να είναι φανερό πως σκοπό δεν είχα να αρνηθώ στοιχεία που, στο κάτω-κάτω, είναι αδιαμφισβήτητα. Όπως είπα επίσης, δεν είμαι και σε θέση να γράψω μια ιστορική διατριβή για το ζήτημα. Επεχείρησα ωστόσο, να δείξω ότι το πρόβλημα δεν είναι το άλφα ή το βήτα γεγονός, αλλά η επεξεργασία του υλικού και η σωστή ένταξή του στο ιστορικό πλαίσιο.

Είναι αδιανόητο, οι Έλληνες 1700 χρόνια αργότερα, αντί να κοιτάξουμε να γνωρίσουμε το σύνολο της πολιτιστικής μας και ιστορικής παρακαταθήκης, με τις όποιες ΓΟΝΙΜΕΣ αντιφάσεις εμπεριέχει, αλλά και να παρακολουθήσουμε τις σύγχρονες εξελίξεις στην επιστήμη και τον κοινωνικό και φιλοσοφικό προβληματισμό, να σερνόμαστε κυριολεκτικά πίσω από τσιτάτα και ημερομηνίες και αμφιβόλου διανοητικής κατάστασης ψευδομεσσίες, για κάτι που έγινε πριν από 17 αιώνες.

Ποιος μας απειλεί σήμερα; Ο…Γιουτπράδα;

Είδες μήπως καμία….διαμαρτυρία για τα δεινά των Εθνικών? Καμία έγγραφη αναφορά για τα αίσχη που σημειώθηκαν διαχρονικά? Καμία.. συγνώμη?

Τυχαίο? Σύμπλευση και «Θείο σημάδι»?

Trainman:
«Δεν υπάρχουν λοιπόν ευθύνες της Εκκλησίας; Σαφέστατα και υπάρχουν. Κάθε άνθρωπος που ομνύει σε μια ανώτερη σκέψη και αισθήματα, οφείλει να τα αποδεικνύει, υπερασπιζόμενος τον αδίκως διωκόμενο.»

Η υποκρισία μας λέει τίποτα αγαπητέ? Ο φανατισμός του Μονοθεϊσμού έναντι μιας ιδέας του Ενοθεϊσμού? Τίποτα δεν είναι τυχαίο….

Trainman:
«Ο χριστιανισμός επεβίωσε τρεις αιώνες, χωρίς γραπτή Δογματική, καθώς το αντίξοο περιβάλλον στο οποίο κινείτο, καθιστούσε την απόλυτη ακρίβεια των δογμάτων του δευτερεύον ζήτημα.»

Ομιλείς όλη την ώρα για ευθύνες και προσδιορισμό των αιτιών, αλλά εδώ αφήνεις μια γενικότητα να πλανάται. Ο «χριστιανισμός» δεν υπήρξε ενιαίο δόγμα τους τρείς πρώτους αιώνες.

Υπήρξαν Γνωστικοί Χριστιανοί όπως υπήρξαν και Σχολαστικοί Χριστιανοί, εκ των οποίων αναδύθηκαν και οι καθολικοί ή αργότερα ορθόδοξοι, καθώς στην αρχή υπήρχαν μονάχα οι καθολικοί της Ρώμης ή Νέας Ρώμης αργότερα.

Ωστόσο, όλα αυτά τα πολυάριθμα ρεύματα, τα οποία ελάχιστα είχαν κοινά, μάθαμε να τα εντάσσουμε ως «χριστιανούς». Οφείλουμε περισσότερη προσοχή ώστε να αναδεικνύεται το πραγματικό εύρος των όποιων γεγονότων έλαβαν χώρα.

Trainman:
«Εκείνο που είναι σίγουρο, είναι ότι ο Χριστιανισμός, δίνοντας έμφαση στην αναζήτηση της «μίας ορθής πίστης» και διακατεχόμενος και από την φιλοσοφική αυταπάτη ότι μπορεί να υπάρξει ένα σύστημα ιδεών χωρίς εσωτερικές αντιφάσεις, που να περιγράφει έναν κόσμο αντιφατικό όπως αυτόν στον οποίον ζούμε, οδηγήθηκε στην ΑΔΙΑΛΛΑΞΙΑ.»

quote:

---

Από κει και πέρα ωστόσο, το κατά πόσον η αδιαλλαξία ΙΣΟΔΥΝΑΜΕΙ με το «ο μη μεθ’ εμού, φωτιά και τσεκούρι», είναι κάτι που δεν είναι αυταπόδεικτο.

---

"Φως ζητάνε τα χαϊβάνια
κι' οι ραγιάδες απ' τα ουράνια,
μα θεοί κι' όξαποδώ
κει δεν είναι παρά δώ."

Θα ξεκινήσω από τον επίλογό σου ο οποίος ουσιαστικά (αν και "υπόγεια") αφενός τοποθετεί τα συγκεκριμένα γεγονότα στο μακρινό παρελθόν ("ό,τι έγινε, έγινε...") αφετέρου φαίνεται να αγνοεί την ιστορική συνέχεια της ταυτοποίησης κράτους και εκκλησίας μέχρι τις μέρες μας. Μια συνέχεια που διατηρήθηκε μετά την πτώση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας το 1453 με την εκκλησία να διατηρεί το ρόλο του υπότουρκου χωροφύλακα για να ξαναγίνει μετά την απελευθέρωση ο συνδιοικητής του ελληνικού κράτους.

Η ιστορία έχει χαρακτήρα προπάντων διδακτικό. Μελετάμε την ιστορία για να διδαχτούμε και κυρίως για να αποφύγουμε να κάνουμε τα ίδια σφάλματα σε ανάλογες ιστορικές στιγμές, με δεδομένο βέβαια τις εκάστοτες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες. Η ιστορία έχει αποδείξει πως ανεξάρτητα με τις εποχές και τις συνθήκες, στις ίδιες αιτίες αντιστοιχούν ίδια αποτελέσματα. Και οι αιτίες που οδήγησαν το χριστιανισμό στην επικράτησή του (και τα αποτελέσματα της επικράτησης αυτής) υπάρχουν και σήμερα. Δεν είναι ορατά. Δε φαίνεται να απειλούν. Ίσως δεν είναι και κατανοητά ως προς την ύπαρξή τους και το μέγεθός τους. Ούτε η ραδιενέργεια στο Τσέρνομπιλ είναι ορατή. Να είσαι σίγουρος όμως ότι υπάρχει και είναι το ίδιο επικίνδυνη όπως τις πρώτες μέρες του 1986.

Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε την επιβολή του Χριστιανισμού καθαρά για λόγους ιστορικής έρευνας, σαν ένα γεγονός που έγινε, πέρασε και δεν μας απασχολεί σήμερα, πέρα από την ιστορική γνώση, όπως ακριβώς εξετάζουμε και το βομβαρδισμό με ατομικά όπλα της Ιαπωνίας. Δυστυχώς όμως, οι κάτοικοι της Χιροσίμα δεν το βλέπουν σαν ένα μεμονωμένο και αποκομμένο γεγονός, καθώς τα αποτελέσματά του τα ζουν ακόμη και σήμερα, 60 χρόνια μετά. Γι'αυτούς δεν είναι κάτι που "απλά έγινε" πριν από 60 χρόνια.

Με το ίδιο σκεπτικό, η επικράτηση του χριστιανισμού στους Έλληνες με την επιστράτευση ακόμη και Γότθων για την επιβολή της νέας θρησκείας (γεγονότα τα οποία εσύ εντάσσεις στο "σύνολο της ιστορικής μας παρακαταθήκης" και τις ονομάζεις "Γόνιμες αντιφάσεις") δεν θα ήταν τόσο σημαντική αν τα αποτελέσματα της ιστορικής αυτής εποχής της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας δεν επηρεάζανε την καθημερινή κοινωνική και πολιτική ζωή του λαού μας σήμερα, στο 2006. Δυστυχώς όμως ο χριστιανισμός συνεχίζει, όπως και τότε, να έχει κρατική υπόσταση και υποστήριξη, και να λειτουργεί σαν κράτος εν κράτει με δυνατότητες "υπερκράτους". Μπορεί να σταμάτησαν να καίνε ανθρώπους αλλά ακόμη και σήμερα καίνε βιβλία, όχι γιατί είναι "βλάσφημα" αλλά γιατί "διδάσκουν μόνον την ελληνική γλώσσα και όχι τη θρησκεία" (όπως συνέβηκε πρόσφατα στη Βοστώνη με τα βιβλία που στέλνει το Υπουργείο Παιδείας και πληρώνει ο ελληνικός λαός από το υστέρημά του για τα δίγλωσσα σχολεία των Η.Π.Α.).

Με ρωτάς αν μας απειλεί ο Γιουτπράδα. Ίσως η απάντηση προκύψει αβίαστα εκ των υστέρων.

Ας ρίξουμε πρώτα μια ματιά σε μερικά στοιχεία:

Βυζάντιο 5ος αι.
"Ο θρησκευτικός παράγοντας που η επιρροή του ήταν τόσο έντονη, καθόρισε και το σκοπό της εκπαίδευσης στο Βυζάντιο: Βασική επιδίωξη ήταν η μόρφωση χριστιανών πολιτών, που να είναι σε θέση να εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους προς την εκκλησία και την πολιτεία."

Ελλάδα 2006
"Σκοπός της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης είναι να υποβοηθήσει τους μαθητές να διακατέχονται από πίστη προς την πατρίδα και τα γνήσια στοιχεία της ορθόδοξης χριστιανικής παράδοσης". (Ν.1566/85 άρθρο 1 παρ. 1 εδάφιο α΄ ΦΕΚ 167/Α/1985).

Βυζάντιο 4ος αι.
«Θεσπίζομεν, πάντα όσα Πορφύριος υπό της εαυτού μανίας ελαυνόμενος ή έτερός τις κατά της των Χριστιανών ευσεβούς θρησκείας συνέγραψε, παρ' οιωδήποτε ευρισκόμενα πυρί παραδίδοσθαι. Πάντα γαρ τα κινούντα τον θεόν εις οργήν συγγράμματα και τας ψυχάς αδικούντα, ουδέ εις ακοάς ανθρώπων ελθείν βουλόμεθα.» (Ιουστ. Κώδ. Ι 1.3)

Ελλάδα 2000
"Οι αντιδράσεις πιστών μελών της Εκκλησίας δικαιολογούνται λόγω της πρωτοφανούς βλασφήμου αισχρότητος του βιβλίου Μν. Οι πιστοί έχουν ευαισθησία και έτσι εύκολα εξοργίζονται. Δεν είμεθα υπέρ του εξοργισμού, αλλά όταν κάποιος εξοργίζεται τον περιβάλλουμε με κατανόηση... δεν ξέρω πώς θα συγκρατηθούν οι πιστοί" (Ανακοίνωση της "Ιεράς Συνόδου" για το κάψιμο των βιβλίων του Ανδρουλάκη. Το βιβλίο απαγορεύεται σε νομούς της Κεντρικής Μακεδονίας).

Βυζάντιο 4ος αι.
"Επιθυμούμε όλοι οι άνθρωποι (στην αυτοκρατορία) να ζούν σύμφωνα με τη θρησκεία αυτή που ο Άγιος Πέτρος έδωσε στους Ρωμαίους". (Cod. Theod. xvi, 1, 2)

Ελλάδα 2006
"Επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα είναι η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού". (Σύνταγμα της Ελλάδας 2001, άρ. 3 παρ. 1).

(Σημείωση: Ακόμη και η Τουρκία ή το Αζερμπαϊτζάν δεν αναφέρουν τίποτε για θρησκεία στο Σύνταγμά τους, σε αντίθεση με την Ελλάδα, το Ιράν, το Αφγανιστάν, κτλ.).

Θα μπορούσα να απαριθμήσω δεκάδες αντίστοιχα παραδείγματα για το πόσο μοιάζει το θεοκρατικό Βυζάντιο με τη θεοκρατική Ελλάδα του 2006. Για το ιερατείο που (όπως τότε έτσι και τώρα) είναι δημόσιοι υπάλληλοι, για το στρατό που (όπως τότε έτσι και τώρα) θεωρεί θρησκεία και πατρίδα το ίδιο και χορηγούσε μέχρι πρότινος απολυτήρια με διαφορετικό χρώμα ανάλογα με το θρήσκευμα, για την υποχρεωτική προσευχή, τον εκκλησιασμό και τον προσηλυτισμό στα σχολεία, για τη υποκατάσταση δημόσιων κρατικών υπηρεσιών από υπηρεσίες της Εκκλησίας, για την ταύτιση εθνικών και θρησκευτικών εορτών, για την εξάρτηση των λατρευτικών αναγκών όλων των άλλων θρησκειών από την καλή διάθεση των χριστιανών επισκόπων, και άλλων χαρακτηριστικών δειγμάτων ων ούκ έστι αριθμός.

Εσύ τι λες; Μας απειλεί σήμερα ο Γιουτπράδα;

ΓΙΑ ΤΟ ΦΙΛΟ ΜΟΥ ΤΟΝ ΒΕΛΙΑΛ
Για να γνωρίζει εφεξής και την άλλη πλευρά

"Η εκκλησία θα πρόδιδε τη δική της αγάπη για το Θεό και την αφοσίωσή της στο ευαγγέλιο, αν σταματούσε να είναι (...) ένας υπερασπιστής των δικαίων των φτωχών (...) ένας εξανθρωπιστής κάθε εύλογου αγώνα για την επίτευξη μιας πιο δίκαιης κοινωνίας (...) που ετοιμάζει το δρόμο για την πραγματική βασιλεία του Θεού στην ιστορία"

"Μια εκκλησία που δεν υφίσταται διωγμούς αλλά απολαμβάνει τα προνόμια και την υποστήριξη των πραγμάτων του κόσμου - προσέξτε! - δεν είναι η πραγματική εκκλησία του Ιησού Χριστού".
http://www.creighton.edu/CollaborativeMinistry/romero.html

ΟΣΚΑΡ ΑΡΝΟΥΛΦΟ ΡΟΜΕΡΟ (1917-1980)
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΑΝ ΣΑΛΒΑΝΤΟΡ
ΔΟΛΟΦΟΝΗΘΕΙΣ ΤΗΝ ΩΡΑ ΤΟΥ ΚΗΡΥΓΜΑΤΟΣ
ΑΠΟ ΠΑΡΑΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΤΗΣ ΧΟΥΝΤΑΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΤΟΥ