mariasar

Χημικά στις τροφές μας

Αν είστε από τους ανθρώπους που ελέγχουν τα συστατικά των τροφίμων και δεν ξέρετε τη σημασία κάποιων όρων όπως «βελτιωτικά», «πρόσθετα», «σταθεροποιητικά», «γλουταμινικό μονονάτριο», «ένζυμα», «ζαχαρίνη», «ραφιναρισμένο», «κορεσμένα και ακόρεστα λίπη» είναι καιρός να τα μάθουμε.

Βελτιωτικά

Αναφέρεται σε όλα εκείνα τα συνθετικά στοιχεία και τις ουσίες που χρησιμοποιούνται για να γίνονται πιο νόστιμες και γευστικές κάποιες τροφές. Μη φαντάζεστε ότι χρησιμοποιούνται μόνο σε κάποια περίεργα ή εξεζητημένα τρόφιμα, όπως για παράδειγμα τα κινέζικα τρόφιμα, αντιθέτως και το ωραίο αφράτο ψωμάκι μας ή το κρουασάν για να είναι έτσι αφράτο και γευστικό.

Πρόσθετα

Ο όρος που αναφέρετε σε χημικές ουσίες, ο ρόλος των οποίων είναι να δώσουν γεύση, άρωμα και χρώμα σε τροφές. Μη τις προσπερνάτε έτσι απλά. Δεν παύουν να είναι χημικές ουσίες, οι οποίες είναι άγνωστες για τον οργανισμό μας και δεν προσφέρουν τίποτα πέρα της ικανοποίησης της γεύσης.

Σταθεροποιητικά

Και αυτή η κατηγορία είναι πέρα για πέρα χημική. Τα σταθεροποιητικά είναι χημικά συστατικά που βοηθούν τις τροφές να μην χάνουν τη γαλακτώδη τους σύσταση.

Γλουταμινικό Μονονάτριο

Χημικό συστατικό που προέρχεται από τη γλουτένη, από μελάσσα, από ζαχαρότευτλα ή από γλυκόζη σε συνδυασμό με κάποια ειδικά βακτηρίδια. Αυτό το συστατικό δίνει τη χαμένη γεύση των τροφών πίσω στον οργανισμό.

Ζαχαρίνη

Μπήκε πολύ εύκολα στη ζωή μας αντικαθιστώντας το μέλι και τη ζάχαρη. Εννοείται ότι πρόκειται για παρασκευασμένο προϊόν για ένα τεχνητό γλυκαντικό εν ολίγοις, υποκατάστατο της ζάχαρης.

Ραφιναρισμένο

Αν στο άκουσμα αυτής της λέξης σας έρχεται κάτι θετικό, μάθετε ότι ισχύει το αντίθετο. Ότι δηλαδή ωφέλιμο και χρήσιμο για τον οργανισμό είχε κάποια τροφή, με το ραφινάρισμα έχει αφαιρεθεί. Έχει χάσει επομένως τα θρεπτικά συστατικά με τα οποία την είχε εμπλουτίσει η μητέρα φύση και τα οποί δεν αναπληρώνονται με τίποτα.

Κορεσμένα και ακόρεστα

Υπάρχει ένα λατινικό ρητό που λέει Ego, Borago, gaudia simper ago, που σημαίνει ‘Εγώ η Μποράντζα, δίνω πάντα κουράγιο’.
Τονώνει και φτιάχνει τη διάθεση.

Τα άνθη του γαρνίρουν τις σαλάτες, για να δίνουν χαρά και ευχαρίστηση, και φτιάχνονται ζαχαρωτά. Και με τα αποξηραμένα άνθη γαρνίρονται γλυκά και κέικς. Τα φύλλα μπαίνουν σε κρασί, για να φύγει η θλίψη και η μελαγχολία. Τα φύλλα του μπαίνουν σε σαλάτες και πίτες ή φαγητά. Η γεύση των φύλλων είναι δροσιστική, ελαφρά γλυκιά, θυμίζει τη γεύση του αγγουριού, δεν είναι όμως τόσο έντονη.

Αυτό το φυτό κάνει μια πολύ νόστιμη σαλάτα, έχει ελαφρά ξινή γεύση και η υφή της είναι γλιστερή. Τρώγεται ωμή με ξύδι, μπορεί να συμμετέχει σε σαλάτες και με άλλα χόρτα. Γίνετε δροσιστική σαλάτα με γιαούρτι και συνοδεύει την σκορδαλιά.
Επίσης μαγειρεύεται με ρύζι, γίνεται γιαχνί με κοτόπουλο ή προστίθεται σε σούπες.

Βρίσκεται σε χωράφια , λιβάδια σε όλη την Ελλάδα!

Η γεύση της θυμίζει σινάπι. Περιέχει Α, Β, C, K βιταμίνες, ακετυλχολίνη, χολίνη, αδονιτόλη, αραβινόζη, αργινίτη, ασβέστιο, σίδηρο, φώσφορο, κάλιο, κιτρικό οξύ, διοσμίνη, που θρομβώνει το αίμα.
Έχει διουρητικές, στυπτικές, αιμοστατικές ιδιότητες. Χρησιμοποιείται για τις πέτρες στα νεφρά, σε κυστίτιδες, στην διάρροια, αυξημένη εμμηνορρυσία, και εξωτερικά στις αιμορροΐδες, στο έκζεμα και παθήσεις δέρματος.

Ιδιαίτερη γεύση έχουν οι ανθοφόροι βλαστοί που κόβονται μόλις σχηματιστούν οι πρώτοι καρποί. Τα φύλλα έχουν πιπεράτη γεύση.

Το φυτό είναι πλούσιο σε βιταμίνες Α, C, περιέχει σίδηρο, μαγνήσιο, κάλιο, ασβέστιο και έχει χαρακτηριστική πικρή γεύση. Είναι διουρητικό, βοηθάει στη χώνεψη, κάνει καλό στη λειτουργία του στομαχιού, στο συκώτι, παγκρέατος και εντέρων, στους κολικούς ύπατος, δυσκοιλιότητα, διαβήτη. Οι χάρες του δεν έχουν τελειωμό, είναι τονωτικό, καθαρτικό, καθαρίζει τον οργανισμό από τοξίνες, δυναμωτικό και αντισκορβουτικό.
Βρίσκεται σ’ όλη την Ελλάδα και φυτρώνει όλο το χρόνο.
Τρώγεται ωμό ή βραστό. Μπαίνει σε πίτες και με τα λουλούδια του φτιάχνονται ομελέτες. Τα λουλούδια γίνονται και κρασί που κανείς δεν θα αρνιόταν να δοκιμάσει. Τα φρέσκα μπουμπούκια κάνουν για υποκατάστατο της κάπαρης και είναι νοστιμότατο σαν τουρσί. Η ρίζα του καβουρδίζεται και γίνεται ένα πολύ καλό υποκατάστατο του καφέ.

Τα φύλλα του περιέχουν μαλακτικές ουσίες και σάκχαρα. Ρετσίνι, στυπτικά ινουλίνη, ένα γλουκονικό ,ε πικρή γεύση που ονομάζεται cicorine, κ.α. Χάρη σ’ αυτή τη σύνθεση το φυτό είναι ανανεωτικό και δυναμωτικό!
Είναι πικρό ορεκτικό, βιταμινούχο, διουρητικό, καθαρτικό, με αντιπυρετική δράση, αντιφλεγμονώδες και έχει βακτηριοκτόνες ιδιότητες, δρα τονωτικά στο συκώτι και στη χολή και αποτοξινώνει τον οργανισμό!
Αν θέλετε μπορείτε να το φυτέψετε την άνοιξη στον κήπο σας. Αρκεί να έχετε μαζέψει σπόρους και να τους φυτέψετε σε απόσταση 25 εκ, σε πλούσιο έδαφος και ηλιόλουστο.

Τώρα που είναι άνοιξη είναι η καλύτερη εποχή για να μαζέψουμε χόρτα για σαλάτα. Πολλά χόρτα για σαλάτα κάνουν πολύ καλό στην υγεία όπως είναι το γνωστό μας ραδίκι. Την άνοιξη βγαίνουν ο αγριοζοχός, αγριαγκινάρα, αγριοκαρδαμούλα, αγριοκαρότο, αγριοκύμινο, αγριόπρασο, αγριοράδικο, αγριοσέλινο, αγριόσκορδο και άλλα.
Αν μας ενδιαφέρουν οι τρυφεροί βλαστοί και τα φύλλα τους, είναι ευκαιρία να εξορμήσουμε και να μαζέψουμε τρυφερά χόρτα πριν προλάβουν να ανθίσουν.

Μερικές προφυλάξεις είναι όμως απαραίτητες:

• Να μαζεύουμε χόρτα από απόμερα μέρη, όχι από παρυφές δρόμων ή από καλλιεργημένα χωράφια.

• Για να έχουν περισσότερα συστατικά τα χόρτα η καλύτερη ώρα είναι το απόγευμα για το μάζεμα φύλλων και βλαστών και το πρωί για τα άνθη και τους καρπούς.

• Θα πρέπει να είμαστε σίγουροι για τα φυτά που μαζεύουμε

• Να μην είμαστε άπληστοι και να θέλουμε να μαζέψουμε όλα τα χόρτα σε μια περιοχή. Είναι σίγουρο ότι τα ίδια χόρτα βρίσκονται και σε άλλα σημεία. Το ίδιο ισχύει και για την ποσότητα που θα μαζέψουμε. Μαζεύουμε όσο θα φάμε.

• Μαζεύουμε υγιή χόρτα.

• Τη σακούλα με τα χόρτα διατηρήστε την στη σκιά μέχρι να πάτε σπίτι. Μη τα ραντίζεται με νερό, γιατί η υγρασία ευνοεί την ανάπτυξη μικροοργανισμών.

Όλα τα άγρια χόρτα μπορούμε να φάμε βραστή ή ωμή σαλάτα. Τα περισσότερα είναι πικρά γι’ αυτό τα βράζουμε και προσθέτουμε αρκετό λεμόνι.

[b]Ψωμί

Μπορείτε να φτιάξετε εύκολα ένα στοματικό διάλυμα με τα παρακάτω υλικά:

1 ποτήρι νερό βραστό
3 κουταλιές της σούπας σόδα
30 σταγόνες αιθέριο έλαιο μέντα

Ανακατεύετε τα 2 πρώτα υλικά αρκετά καλά και στο τέλος όταν θα ‘χει κρυώσει το μίγμα ρίξτε τη μέντα.
Καθαρίζει τα δόντια και τα ασπρίζει. Δροσίζει το στόμα και χαρίζει καθαρή αναπνοή.

Βασικό προϊόν της κυψέλης, το μέλι χρησιμοποιείται ανέκαθεν για θρεπτικές, θεραπευτικές και πνευματικές του ιδιότητες. Η μέλισσα παίρνει το νέκταρ των λουλουδιών που περικλείει σάκχαρα, νερό, βιταμίνες και μεταλλικά άλατα. Για να παρασκευαστεί το μέλι το νέκταρ περνάει από πρόβολο σε πρόβολο σε περιεκτικότητα 50% νερό. Μόλις φτάσει στην κυψέλη, τελειώνει το στάδιο ωρίμανσης με εξάτμιση ώσπου η αναλογία του νερού πέσει στο 18%.

Το μέλι περιέχει βιταμίνες, μεταλλικά άλατα, οργανικά οξέα, ένζυμα, και φυτικά αιθέρια έλαια.
Επίσης περιέχει σχεδόν όλες τις βιταμίνες εκτός της Α, εκ των οποίων μερικές εμφανίζονται μόνο σε ίχνη. Περιέχει ολιγοστοιχεία και μεταλλικά άλατα κατά 1,5% με 2%, των οποίων η δράση συνδυάζεται με εκείνη των βιταμινών :ασβέστιο, μαγνήσιο, φώσφορο, κάλιο, χαλκό, χλώριο, σίδηρο, πυρίτιο, θείο, μαγγάνιο, και νάτριο.
Το μέλι περιέχει το ένζυμο ιμβερτοσάκχαρο το οποίο είναι πολύ ευαίσθητο στη ζέστη και καταστρέφεται στους 45 βαθμούς κελσίου. Δεν πρέπει ποτέ να ζεσταίνουμε το μέλι.

Ιδιότητες:
Συμβάλει στην ανάπτυξη
Ανοσοποιητικό
Αναπνευστικό
Πεπτικό

Στο Δέρμα:
Επουλωτικό, για φυσιολογικές και επιμολυσμένες πληγές ή εγκαύματα.

Το ελαιόλαδο έχει ευεργετική δράση στην καρδιά. Είναι πλούσιο σε ακόρεστα λιπαρά οξέακαι βασικά μέταλλα. Το κατακάθι του ελαιόλαδου, η μούργα χρησιμοποιείται στη σαπωνοποιία.

Ιδιότητες:
Είναι χολαγωγικό
Διαλύει τη χολυστερίνη
Περιορίζει τη δυσκοιλιότητα

Στο δέρμα:
Εγκαύματα
Μελανιάσματα
Δαγκώματα εντόμων
Στραμπουλήγματα
Φαγούρα

Συνταγή κατά της πιτυρίδας:
Ελαιόλαδο με οινόπνευμα και λάδι δεντρολίβανου είναι καλό τονωτικό μαλλιών και διώχνει την πιτυρίδα.

Το αμυγδαλέλαιο περιέχεται στο 65% των γλυκών αμυγδάλων και μέχρι το 50% των πικρών. Χρησιμοποιείται στα καλλυντικά, είναι αποτελεσματικό καλλυντικό κατά των ρυτίδων. Περιέχει εμουλσίνη, μαγνήσιο, στεατίνη, βιταμίνη Ε, ασβέστιο, σιδηρο, σάκχαρα, φώσφορο, κάλιο, νάτριο.

Οι καρποί του Λεμονιού περιέχουν βιταμίνες C, P, και B, κιτρικό οξύ, μηλικό οξύ, κιτρικό κάλιο, κιτρικό ασβέστιο, σάκχαρο, θερμίδες, υδατάνθρακες, πρωτεΐνες και μεταλλικά άλατα: κάλιο, φώσφωρο, ασβέστιο, μαγνήσιο, νάτριο, πυρίτιο, πικρό εκχύλισμα και κόμμι, ενώ οι φλούδες περιέχουν αιθέριο έλαιο με σιτράλ, λιμονέν και άλλα.

Ιδιότητες:
Αντισκορβουτικό
Αντιβακτηριακό
Απολυμαντικό
Στυπτικό
Αντισηπτικό
Αντιμολυσματικό
Διουρικτικό
Δίωχνει τη δυσπεψία
Αλκαλοποιεί το αίμα
Τονώνει
Κατεβάζει το δείκτη του ζαχαροδιαβήτη
Κρυολόγημα, βήχας, πονόλαιμος
Κατευνάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα
Εμποδίζει την αρτηριοσκλήρωση, θρόμβωση
Συσσώρευση αλάτων στον οργανισμό
Αρθριτικά
Κατεβάζει τον πυρετό
Σταματά την ευκοιλιότητα
Σκοτώνει τα παράσιτα των εντέρων
Ίκτερο
Έμμηνα
Δηλητηριάσεις
Πονόλαιμο

Στο Δέρμα:
Εγκαύματα από ήλιο
Χιονίστρες
Κάλους
Ψωρίαση
Πιτυρίδα
Τριχόπτωση
Πονοκέφαλο
Αιμοραγία μύτης
Φακίδες
Καθαρίζει και λευκαίνει το δέρμα
Φλεγμονές
ερεθισμό των βλεφάρων

1 κρέμα γάλακτος πλήρης
1 λεμόνι (χυμός)
πολύ λίγο λάδι (αμυγδαλέλαιο, σουσαμέλαιο και άλλα)
30 σταγόνες αιθέρια έλαια
1 κουταλιά μέλι
1 χτυπημένο αυγό

Βάζουμε σε μια λεκάνη την κρέμα γάλακτος και ρίχνουμε μέσα το λεμόνι και ανακατεύουμε, αμέσως θα γίνει μια πηχτή κρέμα. Ρίχνουμε τα υπόλοιπα υλικά και ανακατεύουμε. Αν η κρέμα γίνει πολύ πηχτή μπορείτε να βάλετε λίγο αφέψημα χαμομήλι (κρύο).

Η κρέμα αυτή έχει ένα φυσικό συντηρητικό, το λεμόνι, δεν θα διατηρηθεί για πολύ καιρό, το πολύ 2 βδομάδες στο ψυγείο. Μπορούμε αντί για λεμόνι να βάλουμε μηλόξυδο. Το λεμόνι είναι για λιπαρές επιδερμίδες και το ξύδι για ξηρές. Μπορείτε να δοκιμάσετε και τα δυο για να δείτε πιο σας ταιριάζει.

Το μίγμα μπορείτε να το βάλετε στα μαλλιά για 20 λεπτά και μετά λουστείτε. Τα μαλλιά δυναμώνουν γιατί η κρεμούλα περιέχει πολλές βιταμίνες. Είναι ιδανική αν χρησιμοποιείτε το παραδοσιακό σαπούνι. Επίσης κάνει φανταστική επιδερμίδα σ’ όλο το σώμα.

Τα αιθέρια έλαια είναι ανάλογα με τον τύπο της επιδερμίδας:

Ξηρή επιδερμίδα:
15 σταγόνες Λεβάντα
5 σταγόνες Γεράνι
5 σταγόνες Δεντρολίβανο
5 σταγόνες Σανδαλόξηλο

Κανονική:
10 σταγόνες Δεντρολίβανο
10 σταγόνες Λεβάντα
5 σταγόνες Βασιλικός
5 σταγόνες Λεμόνι

Για να αποφύγουμε το στερεό σαπούνι επειδή λερώνει το μπάνιο μας, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το ίδιο σαπούνι λιώνοντας το με περισσότερο νερό και το βάζοντας το σε ωραία μπουκάλια. Μπορούμε να προσθέσουμε αιθέρια έλαια, αφεψήματα βοτάνων και λίγα λάδια. Μ’ αυτό το κρεμοσάπουνο μπορούμε να λούσουμε το μαλλί, το σώμα μας, να πλύνουμε πιάτα και να το χρησιμοποιήσουμε όπου θέλουμε.

Η αναλογία είναι 1 σαπούνι (άσπρο Λέσβου ή Ελαΐς) 120 γραμμάρια περίπου, με 1 λίτρο ή και λιγότερο νερό. Μπορούμε να προσθέσουμε λίγη σκόνη γάλακτος για να μην είναι τόσο νερουλό ή ελάχιστο λάδι.

Τρίβουμε το σαπούνι και το λιώνουμε μαζί με το νερό σε κατσαρόλα με χαμηλή φωτιά.

Το φυσικό σαπούνι είναι φανταστικό! Με την πρώτη χρήση μπορεί να φύγει αμέσως κάθε δερματικό πρόβλημα που είχαμε, όπως πιτυρίδα. Είχα πιτυρίδα εδώ και πάρα πολλά χρόνια, κατά καιρούς γινόταν ανυπόφορη, πήγαινα σε δερματολόγους χρησιμοποιούσα σαμπουάν κατά της πιτυρίδας αλλά δεν γινόταν τίποτα. Ώσπου χρησιμοποίησα το σαπούνι και έφυγε με το πρώτο λούσιμο! Τόσα χρόνια ούτε ένας γιατρός δεν το είχε προτείνει. Δεν είναι μόνο η πιτυρίδα, αλλά ξέρω και κόσμο που χρησιμοποιούσε σαμπουάν και αφρόλουτρα του εμπορίου που μετά το μπάνιο είχαν τρομερή φαγούρα στο κεφάλι και στο πρόσωπο. Μετά την χρήση του φυσικού σαπουνιού τέρμα τα προβλήματα, φεύγουν με το λούσιμο!

Τα σαμπουάν, τα σαπούνια πολυτελείας και τα αφρόλουτρα του εμπορίου είναι αρκετά επικίνδυνα γιατί περιέχουν τοξικά για διάφορους λόγους. Ένα νευροτοξικό με το όνομα Methylisothiazolinone, χρησιμοποιείται σε πολλά προϊόντα και κρίθηκε πολύ επικίνδυνο, γι’ αυτό συνιστώ προσοχή αν επιμένετε να λούζεστε με σαμπουάν.

Το σαπούνι το χρησιμοποιούμε καθημερινά, δυστυχώς όμως η μαζική του παραγωγή το έχει αλλάξει τόσο πολύ που σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί και να βλάπτει σοβαρά την υγεία μας.

Υπάρχουν δύο τρόποι παρασκευής χειροποίητου σαπουνιού:

α) Από την αρχή αναμειγνύοντας λάδι με ένα αλκαλικό προϊόν, Καυστικό Νάτριο (ΝαΟΗ) για στερεό σαπούνι, ή Καυστικό Κάλιο (ΚΟΗ ποτάσα) για ρευστό σαπούνι, και νερό

β) Τρίβοντας ή κόβοντας σε μικρά κομμάτια ένα έτοιμο άοσμο σαπούνι, αναμιγνύοντας το με την κατάλληλη ποσότητα υγρού, και προσθέτοντας τα βότανα ή τα αιθέρια έλαια που έχουμε επιλέξει.

Ο πρώτος τρόπος είναι δύσκολος και θέλει προσοχή γι' αυτό θα ασχοληθούμε με τον δεύτερο τρόπο ο οποίος είναι και ο πιο ασφαλής.
Η συνταγή παρακάτω είναι απλή και μπορεί να γίνει εύκολα στην κουζίνα του σπιτιού μας χρησιμοποιώντας σαν εργαλεία δοχεία ανοξείδωτα η Pyrex, ξύλινες σπάτουλες και πλαστικές φόρμες (Tupperware)σαν καλούπια.

Μπορούμε να προσθέσουμε αιθέρια έλαια στο σαπούνι, αφέψημα βοτάνων, αμυγδαλέλαιο, δαφνέλαιο, ελαιόλαδο ότι θέλουμε ανάλογα με το άρωμα και τις ιδιότητες που θέλουμε να του δώσουμε.

Μπορεί κανείς ακόμα να κάνει και συνδυασμούς καθώς επίσης αντί να χρησιμοποιήσει σκέτο νερό για να λιώσει το σαπούνι, να χρησιμοποιήσει το αφέψημα τον βοτάνων αφού τα βράσει και τα σουρώσει. Επίσης το χρώμα από λευκό μπορεί να γίνει κίτρινο, πορτοκαλί, πράσινο κλπ. με την χρήση μπαχαρικών όπως Πάπρικας, Κουρκουμά, Μοσχοκάρυδου, Κανέλλας.

Βασική Συνταγή

500γρ. Σαπούνι (κατά προτίμηση λευκό της Λέσβου ή της Ελαΐς, χωρίς άρωμα)
100γρ. νερό
ή 50γρ. νερό και 50γρ. γάλα
ή 50γρ. λάδι

Το νερό ήταν το πρώτο καθαριστικό του ανθρώπου, οι γυναίκες έπλεναν στα ποτάμια μόνο με το τρεχούμενο νερό. Σύμφωνα με ελλήνικό μύθο, στην αρχαία Ελλάδα και συγκεκριμένα στη Λέσβο, η στάχτη από τις θυσίες των ζώων στη θεά Άρτεμη, όταν έβρεχε πήγαινε στα ποτάμια. Οι γυναίκες παρατήρησαν ότι καθάριζαν καλύτερα τα ρούχα τους με στάχτη. Σύμφωνα με τον μύθο το σαπούνι πήρε το όνομά του προς τιμήν της ποιήτριας Σαπφούς που έζησε εκείνη την περίοδο και είναι μια παράφραση του ονόματός της.

Σημασία έχει ότι το σαπούνι φτιάχνεται από την <b><blue>αλισίβα</blue></b> και έλαια. Η αλισίβα μπορεί να είναι Καυστικό Νάτριο (ΝαΟΗ) για στερεό σαπούνι, ή Καυστικό Κάλιο (ΚΟΗ η γνωστή ποτάσα) για ρευστό σαπούνι, κρεμοσάπουνο. Η αλισίβα φτιάχνεται από στάχτη, την άσπρη που υπάρχει πάνω-πάνω. Βάζουμε την στάχτη σε ένα δοχείο με νερό να σταθεί ένα βράδι και έπειτα σουρώνουμε το νερό και παίρνουμε την αλισίβα, το σταχτόνερο.

Στην Ελλάδα καθώς και σε μερικές ακόμα χώρες της Μεσογείου είμαστε λίγο πιο τυχεροί γιατί είναι αρκετά εύκολο να βρούμε σαπούνια φτιαγμένα με ελαιόλαδο έστω και αν η επεξεργασία δεν είναι πλέον η παραδοσιακή, έστω και αν αναγκαστικά λόγω της ζήτησης και της κατανάλωσης γίνεται προσθήκη διαφόρων χημικών συστατικών, πολύ επικίνδυνων για την υγεία.