- Ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο 5ος κι η Ελληνική Επανάσταση - .-= ΜΥΘΟΣ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ =-.

quote:

---

macedon:
Από το παραλήρημά σου λίγα πράγματα καταλάβα...

---

quote:

---

macedon:
Μήπως θα μπορούσες να μας την τεκμηριώσεις; Γιατί δεν είδα να τεκμηριώνεται πουθενά. Το αντίθετο θα έλεγα. Η τεκμηρίωση της ελεύθερης άσκησης των θρησκευτικών καθηκόντων των χριστιανών υπάρχει σε πλήθος σουλτανικά έγγραφα, από το 1462 μέχρι την εποχή του Κεμάλ.

---

quote:

---

Bartimaeus
Στο μεταξύ, μέχρι τότε, προσπάθησε να αρθρώσεις και καμιά απάντηση, εκτός από "αλαμπουρνέζικα"...

---

Δεν έχω μάθει να απαντάω σε παραληρήματα φανατικών. Ένας ψυχίατρος θα έκανε καλύτερα τη δουλειά.

Παρέθεσε σοβαρά στοιχεία και προσπάθησε να κάνεις πολιτισμένο διάλογο και εδώ είμαστε.

macedon

quote:

---

macedon:
Δεν έχω μάθει να απαντάω σε παραληρήματα φανατικών. Ένας ψυχίατρος θα έκανε καλύτερα τη δουλειά.

Παρέθεσε σοβαρά στοιχεία και προσπάθησε να κάνεις πολιτισμένο διάλογο και εδώ είμαστε.

---

Τι πρωτότυπη αντίδραση! Με ξάφνιασες...
Μη διαμαρτύρεσαι τζάμπα και βερεσέ. Απλώς σου επέστρεψα τα "δανεικά", αγαπητέ...

Ορίστε και μερικές ιαματικές "πηγές", για τον εγκεφαλικό παράλυση μερικών...

Ενέργειες του Πατριάρχη προς δυσώπηση του Σουλτάνου

«[...] Ο πατριάρχης επέτυχε τότε να απομακρύνει από τα πατριαρχεία, όπου διέμεναν ως όμηροι, τον αδελφό και τον γιο του ηγεμόνα της Μάνης Πετρόμπεη, Αντώνη Μαυρομιχάλη και Γεώργιο Μαυρομιχάλη, που κατόρθωσαν αργότερα να διαφύγουν από την Κωνσταντινούπολη και να φθάσουν στην Πελοπόννησο. Ανησυχώντας, εξ άλλου, ο πατριάρχης για τη συγκέντρωση των φαναριωτικών οικογενειών στο Φανάρι και κρίνοντας το μέτρο αυτό των Τούρκων ως προμήνυμα δεινών, αποφάσισε να συγκαλέσει τους Έλληνες προκρίτους της πόλεως για να συσκεφθούν μαζί με την Ιερά Σύνοδο.

Στη σύσκεψη αυτή αποφασίσθηκε, για να δυσωπηθεί κάπως ο Σουλτάνος, να υποβληθεί στην Πύλη αναφορά, «δι' ης άπαντες οι του γένους πρόκριτοι να εγγυώνται υπέρ αλλήλων περί της εν Κωνσταντινουπόλει διαμονής αυτών, ως πιστοί της βασιλείας υπήκοοι, και περί της συμπράξεως αυτών, εφ' όσον δυνηθώσιν, εις αποκατάστασιν της κοινής ησυχίας», όπως γράφει ο ανώνυμος βιογράφος του πατριάρχη. Την αναφορά αυτή ο ίδιος ο πατριάρχης με τη συνοδεία τριών αρχιερέων υπέβαλε στην Πύλη στις 13 Μαρτίου και έδωσε, στο πνεύμα της, απαντήσεις σε ερωτήσεις που του υποβλήθηκαν.»

Απόφαση γενικής σφαγής των Ορθοδόξων και αποσόβηση της

«Εν τω μεταξύ ο Σουλτάνος και οι σύμβουλοι του πήραν κατά τις αρχές του δευτέρου δεκαημέρου του Μαρτίου τη φοβερή απόφαση για τη γενική σφαγή των Ελλήνων και άλλων ορθοδόξων, υπό την πίεση και απειλητικών διαδηλώσεων, οργανωμένων από ουλεμάδες και άλλους φανατικούς μουσουλμάνους. Οι φανατικοί αυτοί εκμεταλλεύθηκαν και τον ερεθισμό που προκλήθηκε από τις ειδήσεις για σφαγές Τούρκων εμπόρων στο Γαλάτσι, όπως εμφανίσθηκαν οι απώλειές τους και κατά την εκεί μάχη της 21ης Φεβρουαρίου, με την εξόγκωση ορισμένων υπερβασιών εις βάρος τους, που πραγματικά είχαν γίνει.

Για να εκτελεσθεί όμως η απόφαση αυτή της γενικής σφαγής, ο Σουλτάνος ζήτησε από τον ανώτατο θρησκευτικό αρχηγό των Οθωμανών, τον Σεϊχουλισλάμη, την έγκρισή της με έκδοση «φετφά». Σεϊχουλισλάμης ήταν τότε ο Χατζή Χαλήλ εφένδης από την οικογένεια των Αλφερανιδών, που είχαν τη φήμη ότι ήταν πιστοί τηρητές του Ιερού Νόμου. Γενναίος ο ίδιος και φιλάνθρωπος, με αποφασιστικότητα και θάρρος, όπως αποδείχθηκε από τη στάση του, αρνήθηκε την άμεση έκδοση του φετφά και ζήτησε από τον Σουλτάνο προθεσμία για να σκεφθεί το θέμα, ώστε να κερδίσει καιρό.

Κάλεσε αμέσως τον γιατρό του πατριάρχη και αρχιμανδρίτη των πατριαρχείων Διονύσιο Πύρρο τον Θεσσαλό και τον ρώτησε αν ο πατριάρχης ήταν φίλος του Υψηλάντη και αν γνώριζε το κίνημα. Εκείνος βεβαίωσε ότι ο πατριάρχης ήταν αγιώτατος και διαμαρτυρήθηκε για τις υπόνοιες, που διατυπώθηκαν. Ενημέρωσε έπειτα, όπως γράφει στην αυτοβιογραφία του, τον πατριάρχη για όσα έμαθε, προσθέτοντας: «ο Παναγιώτατος... ηδύνατο να φύγει, πλην δεν ηθέλησε διά να μη θυμώσουν οι Τούρκοι και θανατώσουν τους Χριστιανούς».

Ο πατριάρχης, όπως μαρτυρείται από μια πηγή μόνο, το δημοσίευμα του Γ. Μαυροκορδάτου στο φύλλο 1260 του 1852 της εφημερίδος «Αιών», μόλις έμαθε για τον μεγάλο κίνδυνο της γενικής σφαγής, έσπευσε, με συνοδεία τον πατριάρχη Ιεροσολύμων Προκόπιο και τρεις πολιτικούς αξιωματούχους, να επισκεφθεί τον σεϊχουλισλάμη, να τον διαβεβαιώσει ότι το Γένος ήταν αμέτοχο στην εξέγερση του Υψηλάντη και να τον ικετεύσει να το προστατεύσει. Εκείνος τον καθησύχασε, ότι δεν θα ενέδιδε στις πιέσεις, και του ζήτησε να τον ενισχύσει απέναντι στον Σουλτάνο με αποδεικτικά στοιχεία, ότι η επανάσταση δεν είχε γενικό χαρακτήρα και ότι ολόκληρο το Γένος δεν ενεχόταν σ' αυτή.

Ο πατριάρχης το υποσχέθηκε, έφυγε και, αφού «εν θλίψει» σκέφθηκε «κατά μόνας» πώς θα έχει τις αποδείξεις της μη ενοχής του Γένους, κάλεσε την επομένη τρεις ιεράρχες, που συμφώνησαν για την έκδοση αφορισμού εναντίον των επαναστατών, και τότε συγκάλεσε τη Σύνοδο, οπότε καταρτίσθηκε και υπογράφηκε κείμενο αφορισμού. Αυτό και προσκόμισε στον σεϊχουλισλάμη ως ισχυρό αποδεικτικό στοιχείο για τη μη ενοχή του Γένους.

Ο σεϊχουλισλάμης, οπωσδήποτε, είτε επηρεασμένος από τις διαβεβαιώσεις και παρακλήσεις του πατριάρχη και των συνοδών του είτε και ενισχυμένος με τον αφορισμό που του προσκόμισε ο πατριάρχης, αρνήθηκε να εκδώσει τον φετφά, με νομική κατοχύρωση από το Κοράνιο, που δεν επέτρεπε τιμωρία αθώων για πράξεις ένοχων συγγενών τους. Έτσι τότε αποσοβήθηκε η εκτέλεση της φοβερής αποφάσεως του σουλτάνου για γενική σφαγή.

Ο σεϊχουλισλάμης πλήρωσε με τη ζωή του τη θαρραλέα και έντιμη στάση του. Παύθηκε από τη θέση του και εξορίσθηκε στη Λήμνο, αλλά δεν έφθασε ως αυτή. Θανατώθηκε κατά το ταξίδι από τους συνοδούς του, σύμφωνα με εντολή του σουλτάνου.»

(«Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», Εκδοτική Αθηνών, σελ. 33-34)

Εδώ λοιπόν ο Σουλτάνος δε σεβάστηκε τον Σεϊχουλισλάμη, ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη του Ισλάμ, τα προνόμια και τις ελευθερίες παιδείας και θρησκείας των ραγιάδων θα σεβόταν; Σε κάθε νοήμονα και απροκατάληπτο αναγνώστη αρκεί και μόνο το γεγονός αυτό, για να αντιληφθεί το καθεστώς τρομοκρατίας (βλ. αβανία) που διαπερνούσε την κοινωνική και θρησκευτική ζωή των υπόδουλων ραγιάδων.

Και φυσικά είχαν κάθε λόγο να προβαίνουν σε θρησκευτικές διώξεις οι Οθωμανοί, όχι μόνο εξαιτίας του θρησκευτικού τους φανατισμού αλλά κι από ελατήριο φθόνου και κοινωνικής αρπαγής. Γράφει χαρακτηριστικά ο Κωνσταντίνος Αμάντος, καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας:

«Όχι μόνον η αντίθεσις η θρησκευτική Χριστιανισμού και Μωαμεθανισμού, αλλά περισσότερον ίσως η αντίθεσις κατακτητού και υποδούλου, η περιφρόνησις του κατακτητού προς τον υπόδουλον ωδήγει εις την βίαν και τον εξισλαμισμόν. Ο Τούρκος κατακτητής δεν ηνείχετο να βλέπη τον Χριστιανόν ενδεδυμένον και ζώντα καλώς ή κατοικούντα εις οικίαν ευπρόσωπον. Κατά την αντίληψίν του ο Χριστιανός έπρεπε να εργάζεται δι' αυτόν, να τον υπηρετή, να του προσφέρη το ζώον του κλπ.

Η έλλειψις οικονομικής ζωής, η εμπορική και βιομηχανική ανικανότης ωδήγει τους Τούρκους εις ληστρικήν τάσιν, εζήτουν αφορμήν να ληστεύσουν τους Χριστιανούς και ο φόβος ληστεύσεως συνετέλει εις εξισλάμισιν. Φανατισμός θρησκευτικός και τάσις ληστευτική ήσαν τα σχετικά κίνητρα, διαδικασία δ' εξής: Ο θέλων να αναγκάση γνωστόν του Χριστιανόν να εξισλαμισθή μετεχειρίζετο την αβανίαν, ήτοι τον εσυκοφάντει ότι ύβρισε τον Μωάμεθ και την θρησκείαν του ή ότι είπε δήθεν ότι θέλει να γίνη Μουσουλμάνος. Συνελαμβάνετο τότε ο κατηγορούμενος και εφυλακίζετο, εάν δε δεν εξετέλει τας σχετικάς υποδείξεις περί εξισλαμισμού, υπεβάλλετο συστηματικώς εις μαρτύρια, εις την πείναν, εις ραβδισμούς, εις ακρωτηριασμούς και άλλας αποτρόπαιας ποινάς μέχρι θανάτου.»

Όπως για παράδειγμα συνέβη με κάποιον Νικόλαο εκ Θεσσαλίας γεννημένο το 1656, ο οποίος μετέβη σε μικρή ηλικία στην Κωνσταντινούπολη, όπου περιέπεσε σε αβανία Τούρκου ιδιώτη που επιδίωκε να τον εξισλαμίσει. Κατέληξε στα χέρια κάποιου Σταμπούλ-εφέντη, υπέστη ακουσίως περιτομή, φυλακίστηκε, βασανίστηκε και στο τέλος αποκεφαλίστηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1762.

Όχι, πηγή δεν είναι κάποιο συναξάρι της Εκκλησίας, όπου αφθονούν τέτοιες μαρτυρίες, αλλά η πένα του De la Croix (Ντελακρουά), γραμματέα της Γαλλικής πρεσβείας στην Κωνσταντινούπολη, στο έργο του "La Turquie chretienne sous la puissante protection de Louis le Grand, protecteur unique du Christianisme en Orient, 1695".

-------------
ΥΓ. Ετοιμάζω και την επόμενη "πηγή" από «ΠΕΛΑΣΓΟ». Νάμα σκέτο...

© unregistered essence

quote:

---

Bartimaeus
Εδώ λοιπόν ο Σουλτάνος δε σεβάστηκε τον Σεϊχουλισλάμη, ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη του Ισλάμ, τα προνόμια και τις ελευθερίες παιδείας και θρησκείας των ραγιάδων θα σεβόταν;

---

Φυσικά και η σύγκριση και η γενίκευση που κάνεις δεν είναι ούτε σοβαρή ούτε ιστορικά ορθή. Δεν γνωρίζω βέβαια αν πρόκειται για απλή άγνοια ή για ηθελημένη τύφλωση.

Η περίπτωση του Σεϊχουλισλάμη (ο οποίος παρεμπιπτόντως δεν αναφέρεται καθόλου στα εκκλησιαστικά κιτάπια ενώ θα έπρεπε να τον τιμούν οι χριστιανοί ως άγιο τουλάχιστον) εντάσσεται σε μια εμπόλεμη περίοδο κατά την οποία λογικό είναι να μην ισχύουν ούτε δικαιώματα ούτε προνόμια ούτε οτιδήποτε άλλο. Αυτό ομως δεν αναιρεί ούτε το δικαίωμα των χριστιανών να διατηρούν τη θρησκεία τους ούτε το δικαίωμά τους να διατηρούν σχολεία, δικαιώματα που δόθηκαν από το 1462 και διατηρήθηκαν για περισσότερα από 350 χρόνια.

Αυτό που εξετάζουμε είναι η επίσημη στάση των οθωμανών απέναντι στους χριστιανούς που, όπως προκύπτει από πάμπολλες αναφορές τόσο από οθωμανικές όσο και από χριστιανικές πηγές, ήταν αρκούντως ανεκτική τόσο στη θρησκεία όσο και στην εκπαίδευση. Στις 25 σελίδες του topic αυτού μπορείς να βρεις πάμπολλες πηγές που μαρτυρούν του λόγου το αληθές.

Αλλωστε ας μην λησμονούμε πως δεν υπήρχε καλύτερη απόδειξη για την προστασία του θρησκευτικού συναισθήματος των χριστιανών από το γεγονός πως ο Μωάμεθ ο Β΄ παραχώρησε ένα τμήμα γενιτσάρων σαν προσωπική φρουρά του προκαθήμενου των ορθοδόξων, θεσμός που διατηρήθηκε μέχρι τη διάλυση των γενιτσάρων το 1826.

Οπωσδήποτε ο απαγχονισμός του Γρηγορίου δεν ήταν δίωξη κατά του θεσμού αλλά κατά του συγκεκριμένου προσώπου, τόσο για λόγους εκφοβισμού όσο και για λόγους προσωπικού συμφέροντος του επόμενου πατριάρχη Ευγένιου του Β, ο οποίος είχε άμεση και ουσιαστική συνεισφορά στον απαγχονισμό αυτό.

Οσο για την ελευθερία της εκπαίδευσης στην Οθωμανική αυτοκρατορία, το θεωρώ αστείο ακόμη και να συζητήσω για το παραμύθι του κρυφού σχολειού. Πρόκειται απλά για ένα μύθο που φτιάχτηκε 30 χρόνια μετά την απελευθέρωση, μαζί με το μύθο της Αγίας Λαύρας (αλήθεια, τι λέει η "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους για την Αγία Λαύρα; - δες τον 11ο τόμο) για να εξυπηρετήσουν συγκεκριμένες πολιτικές για όφελος της εκκλησίας. Το ότι υπάρχουν αφελείς που πιστεύουν στα παραμυθια αυτά δεν προσθέτει ή αφαιρεί τίποτε στην ιστορική ανυπαρξία των μύθων αυτών.

macedon

quote:

---

Trainman: διότι οι Μπεκτασίδες (ένας κλασσικός κλάδος του ισλαμίζοντος γνωστικισμού), έδιναν τη δυνατότητα να «εισαχθεί» κάποιος στα μυστήριά τους χωρίς να απαρνηθεί τη θρησκεία του - αλλά ταυτόχρονα…

---

Ο ιστορικός της Μακεδονίας αείμνηστος Πέτρος Παπαγεωργίου μας πληροφορεί ότι δραματικά υπήρξαν τα επακολουθήσαντα γεγονότα. Η εκκλησία αντηχούσε από το θόρυβο και την κατάπληξι και όλοι κλαίγοντας φιλούσαν ο ένας τον άλλον και δεν ήξεραν τι τους επερίμενε… Η πράξις της εξωμοσίας γράφτηκε σε αρχαίο πολύτιμο Ευαγγέλιο, στην τελευταία λευκή σελίδα. Το Ευαγγέλιο αυτό σώζεται ακόμη στ’ αρχεία της Κοινότητος και φυλάγεται ως εθνικό κειμήλιο.

(Πηγή: Εγκυκλοπαιδικόν Ημερολόγιον «ΠΕΛΑΣΓΟΥ», σελ. 27-31, Έτος Δεύτερον, 1932 )

Η ιστορία έχει και συνέχεια κατά την οποία, σύμφωνα με χειρόγραφο του 18ου που επικαλείται ο συντάκτης του άρθρου, ο Μητροπολίτης Μογλενών κι ο αδερφός του Δημήτρης βρήκαν μαρτυρικό θάνατο από τους Τούρκους την ίδια μέρα, 5 Απριλίου 1766. Τα νεκρά τους σώματα οι Τούρκοι τα πέταξαν μέσα σ’ ένα βόθρο και από πάνω έμπηξαν επιγραφή: «Ούτε ιδικοί σας (δηλ. Χριστιανοί) ούτε ιδικοί μας (δηλ. Τούρκοι)»

Αυτά λοιπόν ως μικρό δείγμα περί «θρησκευτικής ελευθερίας» και «εκούσιων εξισλαμισμών» προς άγραν προνομίων σε μια κοινωνία ίσων ευκαιριών στην Τουρκοκρατία...

Θέμα προς μελέτη (ιδίως για δασκάλους… )

Στο κείμενο αναφέρεται το εξής: «Το χωριό είχε απομείνει η μόνη χριστιανική γωνιά σε όλη την περιφέρεια. Τα άλλα χωριά, οι συνοικισμοί κλπ είχαν αναγκασθή να δεχθούν τη θρησκεία του Μωάμεθ, το ένα μετά το άλλο. Γι’ αυτό οι κάτοικοι των Νοτίων υπέφεραν τα πάνδεινα, όχι μόνο από τους Τούρκους, αλλά και από τους εξωμότες, οι οποίοι τους κατεδίωκαν χειρότερα από τους πρώτους, με λύσσα.»

Και η ερώτηση κρίσεως: Αν οι δρεπανηφόροι Κορδάτοι, Σκαριμπαίοι, Κρεμμυδάδες, Λιατσαίοι, Ρεπουσαίοι και οι λοιποί συναγελάζοντες «ιστοριοδίφες» αποκαλούν περιπτώσεις ομαδικού εξισλαμισμού σαν κι αυτή που υπέστησαν οι κάτοικοι των Νοτίων ως «εκούσιες» , τότε οι εξωμότες, που κατεδίωκαν τους πρώτους χειρότερα κι από τους Τούρκους, ποιο είδος εξισλαμισμού αποδέχτηκαν, τον βίαιο ή τον εκούσιο;

quote:

---

ΕΡΙΩΠΙΣ:
Θα μιλήσουμε και για το μισοφέγγαρο;

---

Να μιλήσουμε για το μισοφέγγαρο, φίλε Λουκά, και μάλιστα στη Δυτική Θράκη...

Άραγε ποιος να ήταν ο ρόλος του τάγματος των μπεκτασήδων, της αδελφότητας των Αχήδων και των Ρουμ Αμπταλαρή στη βαθμιαία εξισλάμιση και τελικά στον εκτουρκισμό της Θράκης;

Ερωτώ...

quote:

---

ΕΡΙΩΠΙΣ:
Φίλε Bartimaeus, ο Trainman ετοιμάζεται να "πηδήξει" πλατφόρμα.

---

Βετεράνος κασκαντέρης ετοιμάζεται για άλμα στο κενό...

quote:

---

macedon:
Μην προτρέχεις φίλε Λουκά.

---

Πρωταθλητής στα 200 μ. ο Ερίωπας, αλλά το ρεκόρ το κατέχει ο recto... ε, Λουκά;;

© unregistered essence

quote:

---

Bartimaeus: Πρωταθλητής στα 200 μ. ο Ερίωπας, αλλά το ρεκόρ το κατέχει ο recto... ε, Λουκά;;

---

quote:

---

Πολύ ενδιαφέρουσα η ιστορία της «Νότιας», δεν την γνώριζα.

---

'We are either alone in the universe or we are not. Both ideas are overwhelming'
-Arthur C. Clarke-

«Αυτός (ο πατριάρχης) – είπε ο Κολοκτρώνης- έκανεν ό,τι του έλεγε ο Σουλτάνος» σελ.170

«ο Σουλτάνος διώρισε έναν Βιτσερέ (Αντιβασιλέα), έναν πατριάρχην και τον έδωσε την εξουσίαν της Εκκλησίας. Αυτός και ο λοιπός κλήρος έκαμαν ό,τι τους έλεγε ο Σουλτάνος» σελ.209

«...ο λαός έμεινε εις την τυραννία των Σουλτάνου, αρχόντων και κλήρου. Αν από το λαό έβγαινε κανένας προκομένος, έξυπνος, τον έπαιρνε το πετραχήλι...» σελ.226

«Ο Γιάννης (ο αδελφός του Κολοκτρώνη) δεν εύρε τον φίλον του, επήγε εις τος Αιμναλούς, μοναστήρι, του έδωκε ένας καλόγερος φαγί και έπειτα επήγε, έδωσε είδησιν εις τους Τούρκους, επήγαν, τον επολιόρκησαν εις τον ληνόν και τον εσκότωσαν» σελ.252

«Το μεγαλύτερο μέρος των αρχιερέων δεν ήξευρε παρά εκκλησιαστικά κατά πράξιν, κανένας όμως δεν είχε μάθησι. Το ψαλτήρι, το ‘κτωήχι, ο μηνιαίος, άλλαι προφητείαι ήσαν τα βιβλία, όπου ανέγνωσα. Δεν είναι παρά αφού επήγα εις την Ζάκυνθο, οπού ευρήκα την Ιστορία της Ελλάδος εις την απλοελληνικήν.» σελ.275

«Ιδία δε τω 1806 στρατός τουρκικός συνδρομή των Πατριαρχείων και των προεστών του Μορέως, κατέστρεψε χιλιάδες κλεφτών» σελ.503

«Το είπε και ο θεός των Ελλήνων, πως η σωτηρία της Ελλάδος είναι η θάλασσα, με το χρησμό του να σωθούν οι Έλληνες εις τα ξυλόκαστρα» σελ.230 (ποια άραγε είναι η θρησκεία που ο γέρος του Μωριά συνιστά να υπερασπιστούν οι Έλληνες

«...αλλ’ η πρώτη πίστις του ανθρώπου είναι προς την πατρίδα του, προς το γένος του» σελ.471

Τα αποσπάσματα είναι από τα Απομνημονεύματα του Θ.Κολοκοτρώνη (επιμέλεια Γ.Τερτσέτη)

quote:

---

Ostria: Αγαπητέ Trainman πολύ ενδιαφέρουσες οι παρατηρήσεις σου. Τελικά υπάρχουν ένα σωρό πράγματα που έχουν μείνει στην αφάνεια. Ελπίζω στο μέλλον να μας μιλήσεις και για το αποτέλεσμα της μικρής έρευνας σου.

---

Στις σελίδες 19, 20, και 21, πιστεύω πως σκιαγράφησα το επίπεδο ενημέρωσης που μπορούσε να έχει ο Πατριάρχης Γρηγόριος για την προετοιμασία της Επανάστασης πριν από το ξέσπασμά της στη Μολδοβλαχία: Την «κατήχησή» του (ενημέρωση θα την αποκαλούσα εγώ) από τον Φαρμάκη στο Άγιο Όρος και την συμμετοχή του (συνειδητή, ή εκβιασμένη) στη χρηματοδότηση της προετοιμασίας, αλλά και τις ευγενικές του αρνήσεις σε όσους τον καλούσαν να μετέχει της Εταιρείας και της μελετώμενης Επανάστασης.

Κατέγραψα επίσης τη συμμετοχή κορυφαίων ιεραρχών από το Μοριά μέχρι τη Μακεδονία και την Κύπρο, την ενημέρωση του Πατριάρχη Ιεροσολύμων (ο οποίος συνυπέγραψε τον αφορισμό του ’21) καθώς και την ενεργή συμμετοχή στην Επανάσταση ενός ακόμη Πατριάρχη: του – διορισμένου από το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης – Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόφιλου Β’.

Θέση μου υπήρξε ότι από το σύνολο των πηγών που διαθέτουμε, μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα πως ο Γρηγόριος, ούτε «ανθέλληνας» υπήρξε, ούτε «δοσίλογος». Αν ήταν τέτοιος, θα μπορούσε ευθύς εξ αρχής να είχε ειδοποιήσει τους Τούρκους, ή να χρησιμοποιήσει το όπλο του αφορισμού εναντίον των μυημένων ιεραρχών όσο ήταν νωρίς. Και το να υποθέσει κανείς, πως ο αυταρχικός Γρηγόριος ήταν ανίδεος όλης αυτής της προετοιμασίας, είναι στα μάτια μου παράλογο.

Από κει και πέρα, έχει ενδιαφέρον να σκιαγραφήσει κανείς το κλίμα υπό το οποίο η Ιερά Σύνοδος του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης καθώς και ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων, οδηγήθηκαν στην απόφαση του αφορισμού. Αυτό είναι και το πιο δύσκολο σημείο – γιατί αναγκαστικά κανείς, θα πρέπει να καταφύγει σε έναν συνδυασμό εικοτολογίας και ιστορικών δεδομένων, τα οποία νομίζω, πως ακόμα και σήμερα δεν έχουν επαρκώς διερευνηθεί.

Ένα βιβλίο που να διερμηνεύει τα βήματα του Γρηγορίου τις ώρες των κρίσιμων αποφάσεων, δεν έχει ακόμα γραφεί – και ίσως να μην γραφεί και ποτέ. Τα όσα κυκλοφορούν, φέρουν έντονο το στοιχείο της στράτευσης, είτε υπέρ, είτε κατά.

Τα παρακάτω που θα παραθέσω, δεν έχουν λοιπόν τον χαρακτήρα μιας έγκυρης επιστημονικής μελέτης, αλλά μιας βάσιμης θεωρίας. Ως τέτοια τα καταγράφω και τα συνδυάζω – και ως τέτοια θα επιθυμούσα να αναγνωστούν.

Θα σημειώσω και κάτι τελευταίο εν είδη προσωπικής εξομολόγησης: Ορισμένα από αυτά τα στοιχεία, αμφιταλαντεύτηκα για το αν θα έπρεπε να τα αναφέρω, καθώς είναι συνήθης πρακτική ορισμένων ιντερνετικών μονομάχων, να παρουσιάζουν τσιτάτα πετσοκομμένα, ή απομονωμένα από το πλαίσιο της καταγραφής τους. Θα παρακαλούσα τους επίδοξους πλαστογράφους να μην τα χρησιμοποιήσουν με τον τρόπο αυτό και θα παρακαλούσα επίσης (αν και είμαι βέβαιος, επί ματαίω) τους υπολοίπους αναγνώστες, σε περίπτωση που διαπιστώσουν να συμβαίνει κάτι τέτοιο, να το καταγγείλουν.

1) ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ: «ΠΕΙΤΕ ΣΤΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΝΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙ…»

Ο γραμματέας του Δημητρίου Υψηλάντη, Ιωάννης Φιλήμων στο έργο του «Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως», καταγράφει το «Μερικόν περί Κωνσταντινουπόλεως σχέδιον», το οποίο κατέστρωσε ο Αλέξανδρος Υψηλάντης στο πλαίσιο του γενικότερου επαναστατικού σχεδίου. Την παράτολμη, έως εξωφρενικά παράτολμη, αυτή σύλληψη, (πυρπόληση του τουρκικού στόλου, γενικευμένη εξέγερση των χριστιανών της Πόλης κλπ) την στριφογύριζε στο μυαλό του ο Υψηλάντης ήδη από την Πετρούπολη και την διαμόρφωσε οριστικά στο Ισμαήλι, τον Οκτώβριο του 1820. Στο σχέδιο αυτό, δίνονται συγκεκριμένες οδηγίες για τον χειρισμό του Πατριάρχη:

«Δια να ενωθώσι όλοι οι ημέτεροι ομογενείς με ημάς, όσον τάχος, ο Ναύαρχος, καθ’ ην ώραν κυριεύση τον στόλον, αμέσως πρέπει να στείλη έναν άνθρωπον με γράμμα εις τον Πατριάρχην, διαλαμβάνον, ότι η ζωή του κοινού λαού και η σωτηρία του ήρτηται από αυτόν, και ας εκλέξη, η να αποθάνη από τους ασεβείς εις την επανάστασιν, ή δια την παρακοήν να καή αυτός και το ποίμνιόν του μετά των αλλοφύλων, εάν δεν ενδώσουν αυτοί και υποταχθούν. Λοιπόν, Σε διωρίζομεν (να τον λέγη) να στείλης πανταχόσε της πόλεως ιερωμένους και λαϊκούς, καθ’ ους ηξεύρεις τρόπους η Παναγιότης σου, τον μεν εκλεκτόν λαόν να διεγείρης, τους δε ασεβείς να εκφοβίσης κηρύττων ότι, εάν δεν ησυχάσουν και παραιτήσουν τα όπλα, θέλουν χαθή κατά κράτος. Οι εκκλησιαστικοί, ως έχοντες ισχύν εις τον κοινόν λαόν, ημπορούν ευκόλως να διεγείρουν άπαντας εις το να γνωρίσουν εκόντες άκοντες του αληθώς συμφέρον τους, επειδή είναι αδύνατον να μη ενωθούν, εν ω βλέπουν προφανή κίνδυνον της υπάρξεώς των. Τοιούτον γράμμα συμφέρει να δοθή εν καιρώ πρέποντι και εις τον Μητροπολίτην Δέρκων, ή εις άλλον τινα ισχυρόν, επειδή οι κάτοικοι του Μπουγιούκδερε Χριστιανοί και των Θεραπείων, εάν διενεργηθούν, ημπορούν ν’ απαντήσουν την ορμήν των εις ταις τάπιαις Τούρκων και να τας κυριεύσουν. Βοηθούμενοι δε και από τα εκεί πλοία μας, ημπορούν να εξαλείψουν κάθε λείψανον των εχθρών, ευρισκόμενον εις το Κατάστενον».

Εάν ο Υψηλάντης δεν ήταν ο πρίγκηπας Υψηλάντης και ο Γρηγόριος δεν ήταν ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε’, το σχέδιο θα μπορούσε να γράφει τα εξής – σε απλή δημοτική: ‘’Με το που θα κυριεύσουμε τις αποθήκες του οπλισμού και τον στόλο θα στείλουμε μια επιστολή στον Γρηγόρη, που θα του λέει: «Γρηγόρη, τα ήξεις αφήξεις τελείωσαν. Στο χέρι σου είναι η σωτηρία του λαού και η δική σου. Μπροστά σου έχεις δύο διεξόδους και τρεις πιθανότητες: Ή θα πολεμήσεις, ή θα κάτσεις στ’ αυγά σου. Αν πολεμήσεις, μπορεί να νικήσουμε και να σωθείς εσύ και το ποίμνιό σου. Μπορεί επίσης να εξασφαλίσεις έναν ένδοξο θάνατο από τους ασεβείς. Αν κάτσεις στ’ αυγά σου όμως, σίγουρα θα πεθάνεις όπως ο Σαμψών, γιατί οι Τούρκοι δεν πρόκειται να σε συγχωρέσουν, αλλά ούτε κι εμείς να κάνουμε πίσω»’’.

Τι μπορεί να συμπεράνει κανείς; Νομίζω δύο πράγματα:

- Ο Υψηλάντης τον Ιούλιο του 1820, δεν γνωρίζει τίποτα περί συμμετοχής του Γρηγορίου στα της Εταιρείας. Αντιθέτως, δείχνει να γνωρίζει τις επιφυλάξεις του Γρηγορίου και προσπαθεί να εκβιάσει τη στάση του - αλλιώς δεν θα ζητούσε να σταλεί γράμμα στον Γρηγόριο τελευταία στιγμή. Από την άλλη όμως…

- …Ο Υψηλάντης δεν θεωρεί τον Γρηγόριο εχθρικό στοιχείο, αλλά θεωρεί πως η Εκκλησία μπορεί, έστω και πιεζόμενη, να παίξει έναν κρίσιμο ρόλο στην έγερση των Ρωμιών της Κωνσταντινούπολης, τον οποίον δεν μπορεί να παίξει κάποιος άλλος. Σε αντίθετη περίπτωση, θα ζητούσε την απομόνωση, σύλληψη, ή με κάθε τρόπο εκβιασμό του Γρηγόριου από ενόπλους, προκειμένου να πράξει τα δέοντα.

Το σχέδιο βεβαίως αυτό, δεν εφαρμόστηκε, δεν καρποφόρησε. Άδοξο τέλος είχε και το Κίνημα του Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία. Έμεινε άραγε μονάχα στα χαρτιά όμως; Δοκιμάστηκε καθόλου, υπήρξε ανταλλαγή απόψεων; Έμαθε τίποτα γι’ αυτό ο Γρηγόριος; Υποβλήθηκε κάπου ψηλότερα προς έγκριση;

Όπως και να ‘χει το πράγμα, προς τα τέλη του 1820, βλέπουμε τον Πατριάρχη να κινείται με έναν δικό του, ιδιόρρυθμο τρόπο:

2) ΠΑΠΑΦΛΕΣΑΣ: «ΛΕΕΙ ΨΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΜΕΝΑ Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ».

Ας ξαναγυρίσουμε λοιπόν τώρα, στον ίδιο τον Γρηγόριο τον Ε’. Είδαμε στη σελίδα 18, στη μονογραφία « Πώς ελευθερώθηκε ο Παπαφλέσσας (Μέρος 2ο), το πώς αναγκάστηκε ο προστάτης του Μητροπολίτης Δέρκων κατ’ αρχάς και κυρίως ο ταμίας της Φιλικής Εταιρείας, Π. Σέκερης, να καταβάλουν ένα μπαξίσι-μαμούθ ύψους 51250 γροσίων στον αρχηγό της τουρκικής αστυνομίας στις 16 Μαρτίου του 1820, για τα νταηλίκια του Δικαίου - και προκειμένου να τον σώσουν από τη βέβαιη φυλάκιση αν όχι και το θάνατο.

Ο χαρακτήρας του Δικαίου, παρορμητικός και εριστικός όπως θα δούμε και στη συνέχεια, έδινε λαβή για συνεχείς παρεξηγήσεις και καυγάδες. Σε μία λοιπόν επιστολή του λοιπόν (15/11/1820) προς τον ιδρυτή της Φιλικής Εταιρείας, Εμμανουήλ Ξάνθο, (Αρχείο Εμμανουήλ Ξάνθου)γράφει ο Δικαίος στο υστερόγραφο:

«Τα του παλαιοτέρου ήτον ψευδή για τον αρμόδιον».

Βάσει του συνωμοτικού κώδικα της Φιλικής Εταιρείας που γνωρίζουμε, ο «παλαιότερος» είναι ο Γρηγόριος Ε’ και ο «αρμόδιος» είναι ο ίδιος ο Παπαφλέσας. Υποστηρίζω λοιπόν, ότι μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο Παπαφλέσας κατηγορεί τον Γρηγόριο ότι τον διαβάλλει.

Το μοναχικό αυτό υστερόγραφο, δεν συνδέεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο με την υπόλοιπη επιστολή, ώστε να μπορεί κανείς να εξάγει συμπεράσματα για το τι ακριβώς είπε ο «παλαιότερος» για τον Δικαίο. Νομίζω ωστόσο, ότι αποτελεί μία ακόμη ένδειξη, πως ο Γρηγόριος διατηρούσε κάποιου είδους επαφή, είτε άμεση, είτε έμμεση, με την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας.

Μετά τις ανοησίες της Κωνσταντινούπολης και ένα μήνα πριν την αποστολή του Παπαφλέσα στο Μοριά με την ιδιότητα του Πατριαρχικού Εξάρχου…

• Θα ήταν άτοπο να συμπεράνουμε ότι ο Πατριάρχης διεμήνυσε στον Ξάνθο ότι ο Παπαφλέσας ήταν πρόσωπο αναξιόπιστο και πως θα έπρεπε οι Φιλικοί να προσέχουν;

• Θα ήταν άτοπο να συμπεράνουμε επίσης, ότι ο Παπαφλέσας νοιώθει την ανάγκη να απολογηθεί σε κάποια προηγούμενη επιστολή που του είχε στείλει ο Ξάνθος (και η οποία δεν έχει σωθεί) και στην οποία του μετέφερε τις εναντίον του κρίσεις του Γρηγόριου;

Νομίζω πως οι συλλογισμοί μου δεν είναι άτοποι. Πάμε παρακάτω…

3) ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΑΛΩΝΩΝ ΗΣΑΪΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΠΑ-ΑΝΔΡΕΑ (28/12/1820): ΟΙ ΦΙΛΟΠΑΤΡΙΩΤΕΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΧΟΥΝ. ΤΟ ΠΑΣΧΑ ΠΛΗΣΙΑΖΕΙ…»

Στην εγκυκλοπαίδεια του Ελευθερουδάκη, ο καθηγητής της μέσης και νεώτερης ελληνικής λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και λαογράφος, Νικόλαος Βέης, μας ενημερώνει για μια λαμπρή επαναστατική προσωπικότητα - τον παπα-Ανδρέα, έναν από εκείνους τους ιερείς του κατώτερου κλήρου, που με ενθουσιασμό και χωρίς δισταγμούς, πλαισίωσαν την ιδέα της ένοπλης εξέγερσης.

«Παπά-Ανδρέας: Αγωνιστής κατά την Επανάστασιν του 1821. Κατήγετο εκ του χωρίου Κουκουβίτσας της Αμφίσσης και προ της εκρήξεως του Αγώνος διεκρίνετο επί ευτολμία και προσωπική ανδρεία, πολλάκις ερεθίζων τους Τούρκους και υπ’ αυτών καταδιωκόμενος (…) Μετέσχεν υπό τον Πανουργιάν της παρά τας Θερμοπύλας μάχης, εκλείσθη μετά του Οδ. Ανδρούτσου εις το Χάνι της Γραβιάς και θαυμαστώς ηγωνίσθη κατά την μάχη των Βασιλικών, οπότε κατεδίωξε τους Τούρκους μέχρι δύσεως του ηλίου. Απέθανε τω 1821 βραχύ μετά την μάχην των Βασιλικών».

Το ίδιο σύντομο λήμμα ωστόσο, περιλαμβάνει και μια περίεργη αναφορά: «Εις αυτόν αναφέρεται και επιστολή του Οικουμενικού Πατριάρχου Γρηγορίου Ε’, απευθυνομένη μεν προς τον επίσκοπον Σαλώνων Ησαΐαν, γραφείσα δε, τη 28/12/1820»..

Η επιστολή αυτή, καταγράφεται στο βιβλίο με τίτλο «Τα κατά τον αοίδιμον πρωταθλητήν του ιερού αγώνος Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριον τον Ε’», γραμμένο από τον ανηψιό του ίλαρχο Γ. Αγγελόπουλο, με τη βοήθεια του καθ. Γ.Γ. Παπαδόπουλου – ένα βιβλίο γραμμένο με στόχο την υπεράσπιση της φήμης του νεκρού Πατριάρχη:

«Θεοφιλέστατε επίσκοπε και αδελφέ Ησαΐα

Γρηγόριος κτλ.

Αμφοτέρας τας τιμίας επιστολάς, δια του αγαθού πατριώτου κατεπάνου Φούντα Γαλαξειδιώτου, ασφαλώς εδεξάμην και των εν αυταίς τιμίων σου λόγων έγνων.

Εχεμυθίας αδελφέ, μεγίστη χρεία και προφύλαξις περί παν διάβημα. Οι γαρ χρόνοι πονηροί εισί και εν τοις φιλοπατριώταις έστι και μοχθηρών ζύμη, αφ ‘ης, ως ψωραλέου προβάτου, φυλάττεσθε. Κακόν γαρ πολλοί μηχανώνται δια το της φιλοπλουτίας έγκλημα.

Διό την αγαθήν εξελέξω μερίδα, κοινολογών μοι εμπιστευμένοις πατριώταις τα εχεμυθίας δεόμενα. Οι Γαλαξειδιώται, οις συνεχώς επιστέλλεις μοι, πεφροντισμένως ενεργούσι και αφ’ ων έγνων, αδύνατον αντί παντός τιμίου, ουδ’ ελάχιστον λόγον έρκος οδόντων φυγείν. Ου μόνον τα σα, αλλά και των εν Μωρέα αδελφών συνεχώς γράμματα κομίζουσί μοι.

Η του Παπανδρέου πράξις πατριωτική μεν τοις γινώσκουσι τα μύχια, κατακρίνουσι δε οι μη ειδότες τον άνδρα. Κρύφα υπερασπίζου αυτόν, εν φανερώ δ’ άγνοιαν υποκρίνου, έστι δ’ ότε και επίκρινε τοις θεοσεβέσιν αδελφοίς και αλλοφύλοις ιδία.

Άσπασαι, συν ταις εμαίς ευχαίς, τους ανδρείους αδελφούς, προτρέπων εις κρυψίνοιαν δια τον φόβον των Ιουδαίων. Ανδρωθήτωσαν ώσπερ λέοντες και η ευλογία του Κυρίου κρατυνεί αυτούς, εγγύς δ’ έστι, το του Σωτήρος πάσχα.

Αι ευχαί της εμής μετριότητος επί της κεφαλής σου, αδελφέ μου Ησαΐα. Γεώργει ακαμάτως και όλβια γεώργια δώσει σοι ο πανύψιστος.

Κωνσταντινουπόλει 28 Δεκεμβρίου 1820.»

Όταν πρωτοδιάβασα την επιστολή αυτή, θεώρησα πως ήταν πλαστή, όχι για κανέναν άλλο λόγο, αλλά διότι ήταν πολύ «τέλεια» για να είναι αληθινή. Θαρρεί κανείς πως έχει φτιαχτεί για να απαντά σε όλα τα ερωτηματικά που θέτει κανείς σε σχέση με τη στάση του Πατριάρχη – και απέναντι σε τέτοιου είδους έγγραφα, στέκομαι ιδιαίτερα επιφυλακτικός.

Παρουσιάζω λοιπόν κι εγώ την επιστολή αυτή, με επιφύλαξη μεν, αλλ΄ ως γνήσια δε, καθώς κανείς από τους ιστορικούς που έχουν τελεσίδικα προγράψει τον Γρηγόριο (και ιδίως οι σημερινοί, που έχουν – σε αντίθεση με τον Κορδάτο – πρόσβαση στα αρχεία του κράτους) δεν έχει αποδείξει, ή προσπαθήσει να αποδείξει την πλαστότητά της.

Στην επιστολή αυτή, ο Πατριάρχης φαίνεται να συμμετέχει ενεργά, έστω και με τον δικό του ιδιόμορφο τρόπο στην επαναστατική προετοιμασία. Εντύπωση κάνει επίσης, η προτροπή του Γρηγορίου (αν δεν κάνω λάθος στην απόδοση από τα αρχαία, ή τα…κολλυβοαρχαία του), να επικρίνει τον Παπα-Ανδρέα ενώπιον των θεοσεβών χριστιανών («επίκρινε τοις θεοσεβέσιν αδελφοίς και αλλοφύλοις ιδία»).

Αλλά και πάλι, λίγο πριν το τέλος, θα τον δούμε ξανά βουβό και άλαλο, σαν να μην ξέρει τίποτα. Πότε; Και γιατί;

(Η συνέχεια στο επόμενο)

quote:

---

EPAITHS: Ας δούμε τί γράφει για τον πατριάρχη στα Απομνημονεύματα του, η θρυλικότερη μορφή του Ελληνικού αγώνα, ενός ανθρώπου που δέν πρόκειται να αμφισβητηθεί ποτέ και απο κανέναν ανεξάρτητα απο οποιεσδήποτε θρησκευτικές πεποιθήσεις ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

---

quote:

---

EPAITHS:
«Ο Γιάννης (ο αδελφός του Κολοκτρώνη) δεν εύρε τον φίλον του, επήγε εις τος Αιμναλούς, μοναστήρι, του έδωκε ένας καλόγερος φαγί και έπειτα επήγε, έδωσε είδησιν εις τους Τούρκους, επήγαν, τον επολιόρκησαν εις τον ληνόν και τον εσκότωσαν» σελ.252

---

quote:

---

EPAITHS:
«Ο Γιάννης (ο αδελφός του Κολοκτρώνη) δεν εύρε τον φίλον του, επήγε εις τος Αιμναλούς, μοναστήρι, του έδωκε ένας καλόγερος φαγί και έπειτα επήγε, έδωσε είδησιν εις τους Τούρκους, επήγαν, τον επολιόρκησαν εις τον ληνόν και τον εσκότωσαν» σελ.252

---