- Ο ΠΑΝΤΟΔΥΝΑΜΟΣ ΒΡΟΥΤΟΣ - - Κινηματογράφος -
Ο Θεός εμφανίζεται σαν μαύρος ,κουρασμένος και πρόθυμος να βρεί αντικαταστάστη για να ξεκουραστεί απο το να ακούει τις προσευχές μας.
Ο αντικαταστάτης του λοιπόν είναι ένας άνθρωπος των ΜΜΕ,κάτι σαν Ευαγγελάτος,Τριανταφυλόπουλος,Χαρδαβέλας κτλ και γίνεται αναγνωρίσμος απο τον κόσμο όχι καταγράφοντας γεγονότα αλλά δημιουργώντας γεγονότα απο το τίποτα.Ο αντικαταστάτης Θεός δέχεται τις προσευχές μας μέσω ίντερνετ με e-mails και τις ικανοποιεί πληκτρολογώντας ένα "YES" σε όλα τα e-mails.Αξίζει να αναφέρουμε οτι ο Θεός μας έχει όλους φακελωμένους σε ντουλάπια όπου καταγράφεται ότι λέμε και ότι κάνουμε.
Νομίζω οτι αν και κωμωδία κάποια μηνύματα της δεν είναι καθόλου αστεία.
Τέλος για τους πιο συναισθηματικούς η ατάκα του κινηματογραφικού Θεού ίσως τους ικανοποιήσει " Το να ανοίγεις τη σούπα στα δυο (υπονοώντας μια διακωμώδηση του ανοίγματος της Ερυθράς Θάλασσας)είναι απλώς εφέ.Πραγματικό θαύμα είναι να είσαι ανύπαντρη μητέρα και να αναθρέφεις και να σπουδάζεις τα τρια παιδιά σου".Νομίζω οτι μέσα απο αυτό το πρίσμα οι σύγχρονοι έλληνες κάνουν πολλά και μεγάλα θαύματα.
Η ταινία κατορθώνει, χωρις να είναι αυτός ο πρωτοταγής σκοπός της, να δώσει τη σχέση της αμεσότητας που θα έπρεπε να υπάρχει μεταξύ ανθρώπου και Θεού. Μάλιστα μέσα από τις γκάφες που κάνει ο άνθρωπος παριστάνοντας το Θεό, η ταινία απαντάει σε όλους αυτούς που πιστεύουν ότι Ο θέός τους εγκατέλειψε. Αγνή η προσπάθεια των συντελεστών της ταινίας λοιπόν. Μην προσπαθούμε να βγάλουμε είδηση εκεί που δεν υπάρχει.
"Τα taboo και οι προκαταλήψεις είναι τα μεγαλύτερα από τα εμπόδια που μας κρατάνε μακριά από το Θεό. Κάποτε πρέπει να το καταλάβουμε"
Κατ'αρχάς σε ευχαριστώ που μοιράστηκες μέσα απο το θέμα μου την άποψη σου για την ταινία.Ο κάθε θεατής μιας ταινίας αντλεί τα δικά του μηνύματα που άσχετα με το αν συμφωνούν η διαφωνούν με το μήνυμα του καλλιτέχνη δεν παύουν και αυτά να ανακλούν το μωσαικό πλούτο της ανθρώπινης αντίληψης.Ακριβώς αυτή είναι η αξία της τέχνης γενικότερα να προβληματίζει και να γίνεται αφορμή συζητήσεων καλή ώρα σα τη δική μας.Ο διάλογος και η αντιπαράθεση απόψεων είναι ακόμα πιο ωφέλιμη επίδραση της ταινίας.
Δε διαφωνώ καθόλου με τα μηνύματα που αναφέρεις οτι προσέλαβες,ούτε πήγα να βγάλω κάποια είδηση κατέθεσα απλά την άποψη μου χωρίς καν να υποστηρίζω οτι η άποψη αυτή διεκδικεί το αλάθητο.Ένα απο τα παιχνίδια που κάνω ως θεατής μιας ταινίας είναι να αφήνομαι στους συνειρμούς που μπορεί να μου εμπνέει η ταινία αυτή.Ο Κάρει δεν είναι ένας τυχαίος μεροκαματιάρης ανθρωπάκος αλλά είναι ένας άνθρωπος των ΜΜΕ με ήδη μια στρωμένη καριέρα που απλά επιζητά να γίνει ο κεντρικός παρουσιαστής των ειδήσεων.Όταν του δίνει τη δύναμη του ο Θεός ανεβάζει την καριέρα του με το να δημιουργεί παταγώδη συμβάντα( όπως η πρόκληση της πτώσης του μετεωρίτη) μέσα σε ασήμαντα γεγονότα,αυτό τον αποκαθιστά στην κοινή γνώμη ώς τον κύριο Αποκλειστικότητα και έτσι ανεβαίνει η καριέρα του κατακόρυφα.Αυτές οι σκηνές κινητοποίησαν συνειρμικά κάποιες εικόνες του πολύ πρόσφατου παρελθόντος όπου είμασταν καθηλωμένοι στους δέκτες μας για να παρακολούθήσουμε τις ανταποκρίσεις απο τον πόλεμο στο Ιράκ και σύντομα έγφινε γνωστό οτι πολλά απο αυτά που βλέπαμε ήταν σκηνοθετημένα.Η υφήλιος έτρεμε απο τις εικόνες που έβλεπε στην τηλεόραση και τελικά μέρος απο τις εικόνες αυτές ίσως να ήταν καλά κινηματογραφικά εφέ (για να μη μιλήσω και για τα ουσιαστικότερα εφέ παραπληροφόρησης).Θέλεις αυτές τις σκηνοθετημένες οπτικές να τις πούμε φαυλότητα,ανθρώπινη ματαιοδοξία δε διαφωνώ...το σίγουρο είναι ένα οτι η πληροφορία και ο τρόπος με τον οποίο λανσάρεται τείνει να διαμορφώνει πλέον ακόμα και το πεπρωμένο της υφηλίου και συνεπώς οι διαχειριστές της γίνονται ένα είδος "υποκατάστατου Θεού".
Φυσικά και ο Θεός δε μας έχει εγκαταλείψει και όπως είδες και στην ταινία υπάρχει άμεσος υπαινιγμός οτι δόθηκαν στους ανθρώπους απο τον Θεό όλες εκείνες οι δυνάμεις που χρειάζεται για να πετύχει έναν καλύτερο κόσμο.Αυτός που εγκατέλειψε κάποιον είναι ο ίδιος ο άνθρωπος τον εαυτό του.Άν την δούμε λοιπόν την ταινία αυστηρά μέσα σε ένα θρησκευτικό και ηθικοπλαστικό πλαίσιο ,συμφωνώ με τα μηνύματα σου και επ αυξάνω.Άν γενικότερα δούμε τις ανθρώπινες προεκτάσεις της "θέωσης" και της αποθέωσης τότε κατα την ταπεινή μου γνώμη (η οποία θα επαναλάβω οτι δεν διεκδικεί κανενός είδους αλάθητο)αναδεικνύονται οι διαχειριστές της μαζικής πληροφορήσης σε "ημίθεους" ή ακόμα και "ψευτοθεούς" μιας και αλληλεπιδρώντας με τα αισθητήρια μας προσπαθούν να αλλοιώσουν την αντίληψη της πραγματικότητας κατα τα καλά και συμφέροντα.Δεν έρχομαι σε αντιαπράθεση με τον Θεό αλλά με τα φιλόδοξα και φαύλα είδωλα του.
η ταινια ειχε πραγματι ομορφα μηνυματα μα αυτο που μου εκανε ιδιαιτερη εντυπωση ηταν οτι εκει που ο <<θεανθρωπος>> απαντουσε
στα e-mail του θυμασαι τι ονομασια ειχε για τον θεο;;;
ΓΙΑΧΒΕ
Η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΗΤΑΝ ΕΤΣΙ...ΔΕΝ ΠΡΟΛΑΒΑ ΝΑ ΔΩ ΤΙ ΕΓΡΑΦΕ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ...δεν προσπαθω να πω κατι μα με εβαλε σε σκεψεις...
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΜΕΝΑ HΜΟΥΝ ΕΓΩ
Τελικά συμφωνούμε.
Στο μόνο σημείο που ίσως ενίσταμαι είναι το εξής: Τί πιστεύεις ότι σου μένει στο τέλος αυτής της ταινίας; Ή καλύτερα: Τί πιστεύεις ότι θα μείνει στον περισσότερο κόσμο;
Η δικιά μου απάντηση είναι ότι λίγοι θα θυμούνται ότι ο Bruce δούλευε για την TV. Πιο πολλοί θα θυμούνται τα πράγματα που προανέφερα.Εκτός αν υπάρχουν τόσοι πολλοί άνθρωποι που βλέπουν το δέντρο αντί του δάσους. Θέλω όμως να πιστεύω πως όχι.
Βέβαια κάποιος θα έλεγε ότι ο ιδανικότερος τρόπος για να περάσει κάποιος επιτήδειος κάποιο λάθος μύνημα μέσα από μια ταινία είναι αυτό ανα μην φαίνεται εκ πρώτης όψεως.Να κρύβεται πίσω από τις λέξεις.
Αλλά δε συνηθίζω να σκέφτομαι τα πράγματα σαν να είναι όλα μια μεγάλη θεωρία συνομωσίας. Δε συμφωνείς;
Και ειδικά όταν υπάρχουν άλλες ταινίες που μπορούν με πολύ μεγαλύτερη ευκολία να δεχτούν το μίασμα της παραπληροφόρησης και του εμπαιγμού των θεατών. Μπορώ να σου αναφέρω πολλά παραδείγματα αν θες.
Φιλικά
Ίσως να μην έγινε αντιληπτό οτι τα εξτρά μηνύματα που λέω οτι υπήρχαν στην ταινία ,δεν ισχυρίζομαι οτι υπήρχαν με τρόπο προπαγανδιστικό αλλά μάλλον σαρκαστικό.Δεν μίλησα για προπαγάνδα αλλά για σαρκασμό απέναντι στο σύστημα.Κωμωδία ήταν και στόχος της κωμωδίας είναι πάντα η κριτική.Για να κρίνεις ή να καυτηριάσεις όμως κάτι σημαίνει οτι το αναγνωρίζεις στην πραγματικότητα που σε περιβάλλει,το βλέπεις.Ειδικότερα για το τι έμεινε στον κάθε θεατή απο την ταινία είναι ένα μεγάλο θέμα που δεν καθορίζεται μόνο απο τον προβληματισμό που διαπραγματεύεται μια ταινία αλλά ακόμα και απο την αισθητική της κινηματογράφησης.Σπουδαίο βιβλίο πάνω στην αισθητική των μέσων και τα δημιουργούμενα μηνύματα-εντυπώσεις είναι του Zettl "ΕΙΚΟΝΑ ,ΗΧΟΣ,ΚΙΝΗΣΗ Εφηρμοσμένη αισθητική στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο".Είμαι ενάντια στις συνομωσιολογίες και ειδικά σε εκείνη τη φιλολογία που υποστηρίζει οτι πίσω απο τις συνομωσίες κρύβονται σπουδαίες υπερφυσικές δυνάμεις.Άν όλοι οι ισχυροί θεωρητικά μπορούσαν να συνεδριάζουν κρυφά ,δεν χρειάζονταν κάποια υπερφυισκή δύναμη για να πετύχουν αυτά που θέλουν.Σαν ισχυροί που είναι έχουν στη διάθεση τους την ευχέρεια να χρησιμοποιούν ένα πλούσιο πακέτο απο φυσικές δυνάμεις για να πετύχουν αυτά που θέλουν.
quote:
Macedon: Ο Γρηγόριος ο Ε δεν ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία. Οταν δε του προτάθηκε να μυηθεί, απάντησε πως δεν είναι σωστό γιατί αν βρεθεί το όνομά του στους καταλόγους της Φ.Ε. θα υπάρξουν προβλήματα για το λαό, χωρίς να μπορεί κανείς να φανταστεί τι είδους προβλήματα θα προέκυπταν. Το μόνο πρόβλημα που θα προέκυπτε θα ήταν για το άτομό του.
Μήπως μπορείς να μας πεις τι είδους προβλήματα θα προέκυπταν για τους επαναστάτες αν βρισκόταν το όνομα του Γρηγορίου στους καταλόγους της ΦΕ;
Για τις κάποιες εκατοντάδες επαναστατών που είχαν μυηθεί μέχρι τα 1818 (οπότε προτάθηκε στο Γρηγόριο η ένταξή του στην Εταιρεία, σύμφωνα με τα γραφόμενα του Ξάνθου) δεν επρόκειτο να προκύψει κανένα παραπανήσιο πρόβλημα.
- Πρόβλημα θα προέκυπτε για τον ίδιο τον Γρηγόριο – κάτι που ο ίδιος ωστόσο δεν φοβήθηκε στο τέλος.
- Πρόβλημα θα προέκυπτε ενδεχομένως σε σχέση με τις παραχωρήσεις του Σουλτάνου προς την Εκκλησία, ανάμεσα στις οποίες ήταν και …
α) Να ανοίγει σχολεία και να διδάσκει τη γλώσσα, την ιστορία και την αριθμητική
β) Να είναι προστατευμένη από τους δυτικούς μισιονάριους
γ) Να διατηρεί δικά της νοσοκομεία και φιλανθρωπικά ιδρύματα
δ) Να απαγορεύονται οι γάμοι των χριστιανών με τους μουσουλμάνους, οι οποίοι παρουσίαζαν έξαρση (μέχρι που απαγορεύτηκαν κατόπιν παράστασης του Πατριαρχείου στο Σουλτάνο)
ε) Να απαγορεύεται η στρατολόγηση των χριστιανών (από τον 17ο αιώνα) στο γενιτσαρικό σώμα.
- Πρόβλημα θα προέκυπτε στα σίγουρα σε γενικότερο επίπεδο, σε ό,τι αφορά τα γενικότερα δικαιώματα των χριστιανών μέσα στο οθωμανικό κράτος: Ο Σουλτάνος θα έλεγε «Δώσε θάρρος στο χωριάτη, να σ’ ανέβει στο κρεβάτι» - όπως και είπε μετά την ανεξαρτησία της Ελλάδας.
Οι λόγοι ωστόσο που θα απέτρεπαν τον Γρηγόριο από το να ενταχθεί στη Φιλική Εταιρεία (και για την ακρίβεια στην όποια άλλη αντίστοιχη Εταιρεία) ήσαν άλλοι:
Α) Σε περίπτωση μύησής του, ο Γρηγόριος θα έπρεπε να ορκιστεί τυφλή υπακοή σε μια Εταιρεία, της οποίας επικεφαλής ήσαν κάποιοι, πατριώτες μεν, αλλά ασήμαντοι κοινωνικά έμποροι, χωρίς καμία πείρα, είτε σε διοίκηση, είτε σε συνωμοτική δραστηριότητα, είτε σε πολεμική δραστηριότητα – και κυρίως, χωρίς καμία ισχυρή δύναμη, εγχώρια ή ξένη να βρίσκεται από πίσω τους.
Β) Ο Γρηγόριος αγαπούσε πολύ την Εκκλησία την οποία θεωρούσε (όπως και τόσοι άλλοι στην εποχή του, λαϊκοί και κληρικοί) συνιστώσα του Γένους - και δεν ήθελε να ριψοκινδυνεύσει σε σχέση με την τύχη της.
Γ) Τα ζητήματα πολιτικής φύσεως, από ελληνικής πλευράς τα διαχειριζόταν η ελληνική αριστοκρατία του Φαναρίου, η οποία ανεβοκατέβαζε και τους Πατριάρχες. Ο συντηρητικός Γρηγόριος, δεν ήταν, ούτε ο παράτολμος ντιλεντάντης, ούτε ο φύσει επαναστάτης που θα αναλάμβανε στα 80βάλε του την ηγεσία του Αγώνα. Του αρκούσε να διαχειρίζεται το θρησκευτικό του χώρο, σε συνεννόηση πάντα με την εν λόγω αριστοκρατία.
quote:
Macedon: Το σχήμα "κάποιος μου είπε ότι άκουσε από άλλον πως ο Γρηγόριος έκανε αυτό" ουδόλως μπορεί να θεωρηθεί ιστορικό τεκμήριο.
Σε γενικές γραμμές, το 99% της Ιστορίας που γνωρίζουμε είναι ένα σχήμα «κάποιος μου είπε ότι άκουσε από άλλον πως ο δείνα έκανε το τάδε». Ακόμα κι όταν κάποιος μιλούσε ως αυτόπτης, μέχρι την εποχή που εφευρέθηκε η βιντεοκάμερα η μαρτυρία του δεν ήταν ουσιαστικά τίποτε άλλο παρά λέξεις. Αλλά και μετά το κασετοφωνάκι και το βίντεο, ο διαχωρισμός μεταξύ ιστορικού και δημοσιογράφου εξακολουθεί να ισχύει.
Εσύ ο ίδιος παρουσίασες επανειλημμένως ως ιστορικό τεκμήριο μια προφορική κουβέντα του Κοραή του 1821 ("τώρα ο Σουλτάνος κρεμάει και τους δικούς του", ή κάτι τέτοιο) που μετέφερε κάποιος άλλος, για να κρίνεις τα γραπτά κείμενα του Κοραή του 1807.
quote:
Macedon: Προφανώς δεν τεκμηριώνεται καμία από τις επισημάνσεις σου γιατί τόσο ο Μακρυγιάννης όσο και ο Κολοκοτρώνης περιγράφουν τις προσωπικές τους αναμνήσεις, βασισμένες σε πράγματα που άκουσαν στην προκειμένη περίπτωση.
Ο Μακρυγιάννης παραθέτει μία εκδοχή που άκουσε από έναν άνθρωπο που ισχυρίζεται πως την έζησε. Τρία πράγματα μπορεί να συμβαίνουν:
α) Είτε ο Λιονταρίδης ήταν κάποιος παθολογικά ψεύτης που παρουσιαζόταν ως ο μυητής του Μιχαήλ Βόδα
β) Είτε ο μυστικιστής Μακρυγιάννης λέει συνειδητά ψέματα για να ανεβάσει τον Πατριάρχη
γ) Είτε η καταγραφή του Μακρυγιάννη είναι σωστή σε μεγάλο βαθμό – με τις απαραίτητες ανακρίβειες που έχει η κάθε διήγηση από δεύτερο χέρι, ιδίως όταν γράφεται από κάποιον που δεν γνωρίζει να παίρνει συνεντεύξεις και δεν έχει συνηθίσει να ταξινομεί χρονολογίες και γεγονότα, καθώς και τη μεταξύ τους διασύνδεση. Ένας τέτοιος συγγραφέας μπορεί όντως να παρουσιάσει στο τέλος μια τελείως ανακριβή μαρτυρία. Όμως: Εάν ο Λιονταρίδης υπήρξε όντως στενά προσκείμενος στον Πατριάρχη και έχει πει στον Μακρυγιάννη πως ο Γρηγόριος τον συμβούλεψε να συγκεντρώσει χρήματα στην Μολδοβλαχία «για την Πατρίδα», αυτό είναι κάτι συγκεκριμένο, ακόμα και αν όλα τα υπόλοιπα διπλωματικά πολύπλοκα (Σεμπαστιάνηδες κλπ), μπορεί να είναι απλώς, ό,τι κατάλαβε ο Μακρυγιάννης από την διήγηση και ό,τι μπόρεσε να εκφράσει γραπτώς με τα ελληνικά που ήξερε.
Μια εύλογη αντίρρηση λοιπόν, θα ήταν εάν τα γραφόμενα του Μακρυγιάννη περί Λιονταρίδη (π.χ. ότι υπήρξε αξιωματικός της Ρωσίας κλπ) επιβεβαιώνονται από πουθενά αλλού – και όχι το αν ο Μακρυγιάννης υπήρξε αυτόπτης της συνάντησης του Λιονταρίδη με τον Γρηγόριο.
Τεκμήρια τύπου Λιονταρίδη, υπήρξαν και άλλα – με τη διαφορά ωστόσο, ότι κατέλαβαν περίοπτη θέση σε ιστορικά συγγράμματα, όπως η Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας του Κορδάτου. Εκεί ο μακαρίτης ο μπαρμπα-Γιάννης, επικαλείται τα γραφόμενα του Παναγιώτη Καλεβρά, ενός ανθρώπου που υποστηρίζει ότι ήταν Ιερολοχίτης και στη συνέχεια, γραμματέας του Γκούρα. Τι το τόσο σημαντικό γράφει ο Καλεβράς; Ότι ο αφορισμός του Πατριάρχη διέλυσε τον Ιερό Λόχο και οδήγησε το Κίνημα της Μολδοβλαχίας στην αποτυχία.
Τι κάνει κανείς σε μια τέτοια περίπτωση; Είτε παίρνει το απόσπασμα που τον βολεύει και γράφει μια ιστορία (ευτυχώς ο μπαρμπα-Γιάννης δεν έβαλε μόνον εκείνη την παράγραφο), είτε στέκεται στους δυο-τρεις «έγκριτους» ιστορικούς, οι οποίοι πιθανόν να ήξεραν τις ίδιες διηγήσεις, αλλ’ απλώς παρέλειψαν να αναφέρουν τις πηγές τους επακριβώς.
Υπάρχει επίσης και ένας «τρίτος δρόμος προς την Ιστορία». Όταν αναφερθούμε στους Φαναριώτες, ο καλόπιστος αναγνώστης θα μπορέσει να κάνει τη σύγκριση των πηγών και να δει αν έχει βάση η διήγηση του Μακρυγιάννη ή όχι - και τι είδους βάση. Θα ασχοληθούμε επίσης και με τον Καλεβρά!
Αγαπητέ Αναγνώστη
Στο προηγούμενο αφιέρωμα στην ενημέρωση του Γρηγορίου σχετικά με την Επανάσταση, είδαμε τρεις γραπτές μαρτυρίες:
α) Η πρώτη δείχνει τον Γρηγόριο να καταφέρεται κατά του Παπαφλέσα κάποιους μήνες μετά το επεισόδιο που ο τελευταίος είχε δημιουργήσει στην Κωνσταντινούπολη (το Μάρτιο του 1820 σύμφωνα με το Ταμείο της Φιλικής) και λίγες εβδομάδες προτού σταλεί ως Πατριαρχικός Έξαρχος στο Μοριά, κουβαλώντας τις συστατικές πατριαρχικές επιστολές
β) Η δεύτερη ήταν μια επιστολή του ιδίου, λίγες ημέρες μετά τα Χριστούγεννα του 1820, να γράφει στον μυημένο Επίσκοπο Σαλώνων Ησαΐα, να είναι προσεκτικός απέναντι σε ψευτοεπαναστάτες που θα ήθελαν απλώς να πλουτίσουν, να καλύπτει τις ενέργειες του επαναστάτη παπα-Ανδρέα αλλά και να καλύπτει την Εκκλησία απέναντι στις αρχές, παριστάνοντας τον υπερσυντηρητικό κατήγορο του παπα-Ανδρέα. Στην ίδια επιστολή, ο Γρηγόριος εκφράζει την βεβαιότητα πως «το Πάσχα του Σωτήρα είναι κοντά», προχωρώντας ένα ακόμα βήμα προς τα μπρος.
γ) Η τρίτη γραπτή μαρτυρία, παρουσιάζει τον Υψηλάντη να εκπονεί ένα σχέδιο εξέγερσης στην Κωνσταντινούπολη, το οποίο περιλαμβάνει και τον Γρηγόριο. Η ολοκλήρωση του επαναστατικού σχεδίου του Υψηλάντη, συμπίπτει χρονικά με την επιστολή του Γρηγορίου προς τον Επίσκοπο των Σαλώνων – κάτι που κατά την γνώμη μου, αποτελεί μια ένδειξη μιας επαφής της ηγεσίας της Εκκλησίας με την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας.
Όπως θα δούμε αργότερα, οι σχέσεις της οικογένειας Υψηλάντη με το Πατριαρχείο και τον Γρηγόριο τον Ε’, κάθε άλλο παρά ρηχές ήσαν – και, εάν ο Γρηγόριος όντως έμαθε τη συμμετοχή του Υψηλάντη στην Υπερτάτη Αρχή στα τέλη του 1820, θα ήταν πολύ λογικό να δει τα πράγματα κάπως διαφορετικά, από το να εγνώριζε ότι επικεφαλής της Φιλικής ήταν ο Σκουφάς ή ο Σέκερης.
Μέχρι τον αφορισμό του 1821 μας μένουν περίπου τρεις μήνες. Τι συμβαίνει αυτούς τους τρεις μήνες στο Πατριαρχείο, τι συμβαίνει στην σημερινή Ελλάδα, τι συμβαίνει στα ελληνικά μυστικοσυμβούλια στη Μολδοβλαχία, το Παρίσι και την Πετρούπολη; Λίγες ημέρες μετά την επιστολή του Γρηγορίου προς τον Ησαΐα Σαλώνων, ένας κεραυνός χτυπά την Φιλική Εταιρεία.
Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΤΟΥ 1821…
Δίνω χωρίς χρονοτριβή, το λόγο στον αρχιπρόκριτο της Πελοποννήσου Κανέλλο Δεληγιάννη και τα περίφημα Απομνημονεύματά του.
«Εις τας αρχάς των 1821, συνελήφθησαν οι απόστολοι μετά των εταιρικών εγγράφων, ο μεν Αριστείδης εις τα Παραδουνάβια, ο δε Αντίπατρος εις την Μακεδονίαν, είς την Νιάουσταν, τους οποίους εφόνευσαν οι Οθωμανοί, τα δε έγγραφα αυτά εστάλησαν εις την Κωνσταντινούπολιν. Η Οθωμανική Πύλη, καίτοι ειδοποιηθείσα προ πολλού τα της Εταιρίας εκείνης από μέρη σημαντικά (σημ. του εκδότη, «από τον εν Κωνσταντινουπόλει πρέσβυν της Αγγλίας»), δεν έδιδεν όμως πίστιν, υποπτευομένη σκευωρίας. Αλλ’ οπόταν εστάλησαν τα έγγραφα του Αντιπάτρου από την Μακεδονίαν από τον Πασιόμπεην εις τον εν Κωνσταντινουπόλει καπουτσιοχαδάρην του Μέταγαν, ανεκαλύφθησαν τα πάντα, δια της προδοσίας του Ασημάκη Θεοδώρου Ζατουνίτου, συντρόφου του Κωνσταντή Αλεξανδρόπουλου. Έγραφε δε ο Πασιόμπεης εις τον Μέταγαν, να παρουσιάση τα έγγραφα αυτά εις τον φίλον Αμπτήμπεην από την Λάρισαν, σχετικόν πολύ του Χαλέτ εφένδη (σ.σ. ο Χαλέτ ήταν ο Μέγας Βεζύρης). Ο δε Μέταγας, λαβών ταύτα αμέσως, τα υπήγεν εις τον Αμπτήμπεην και μη δυνηθείς ούτος να εξάξη τι, όντα τα έγγραφα δια των στοιχείων της Φιλικής Εταιρίας γεγραμμένα, μήτε να ανακαλύψη τι, τα παρουσίασεν εις τον Χαλέτ Εφένδην και συζητήσεως πολλής και σκέψεως γενομένης, είπεν εις τον Αμπτήμπεην να φροντίση και να προσπαθήση μ’ όλα τα μέσα περί της εξηγήσεως και μεταφράσεως τούτων.
Ο Αμπτήμπεης, παρακαλέσας τον Μέταγαν, εάν δύναται και γνωρίζη να εύρη τινά, τον είπε να ανακαλύψη το των στοιχείων αυτών μυστήριον. Ούτος δε, έχων πολύ στενόν φίλον τον διαβόητον επί κακοηθεία Ασημάκην Θεοδώρου Πελοποννήσιον, συνυπηρετούντων τον Πασιόμπεην (αυτός ήτον τω όντι Πελοποννήσιος, άνθρωπος αποτρόπαιος και της εσχάτης κακοηθείας δια την διεφθαρμένην διαγωγήν του, ο οποίος επί της εις την Πελοπόννησον ηγεμονίας του Βελή πασιά επροσκολλήθη δια πολλών αισχρών μέσων εις τον Πασιόμπεην και αυτός τον έστειλεν ως γραμματικόν του εις την Κωνσταντινούπολιν (…)
Η κατήχησις των Φιλικών εξηπλώθη μέχρι σχεδόν της εσχάτης τάξεως των Χριστιανών. Κατηχήθη και ο Ασημάκης και εγνώριζε τα της Εταιρίας, επίσης και το μυστήριον των στοιχείων. Τον προσεκάλεσεν ο Μέταγας και τον εξηγήθη τα των εγγράφων, των σταλέντων από τον Πασιόμπεην. Του τα έδωσε να τα παρατηρήση και τον είπεν ότι ο Αμπτήυμπεης απαιτεί να τα εξηγήση και αν δύναται να το κάμη τούτο, θέλει αμειφθή μεγάλως (…) Ο Αμπτήμπεης τον υπεσχέθη αμοιβάς πολλάς και τον παρουσίασεν εις τον Χαλέτ εφένδην, όπου μεταφράσας τα έγγραφα προσέθεσεν ότι η Εταιρία αύτη έχει μάλλον την εστίαν της εις την Πελοπόννησον από μερικούς Κοτσιαμπασήδες, αλλά κυρίως όλη η ενέργεια γίνεται από τους ευρισκομένους ενταύθα βεκίληδες της Πελοποννήσου, και οπόταν αυτοί συλληφθώσι και τιμωρηθώσιν αναλόγως, επίσης και οκτώ δέκα άλλοι από την Πελοπόννησον, η συνωμοσία αύτη διαλύεται και καταστρέφεται ολοτελώς και απανταχού.
Ο απονενοημένος ούτος προδότης, δια να εκδικηθή μερικούς οίτινες τον είχον εξορίσει, ως είρηται, επωρώθη την καρδίαν, κατετυφλώθη και επρόδωσεν ολόκληρον το έθνος. Επλούτισε και εδοξάσθη παρά των Οθωμανών δια την προδοσίαν αυτήν, προς καιρόν, αλλά μετά εν και ήμισυν έτος της προδοσίας του απηγχονίσθη παρά των ιδίων αυτών. Συνεπεία της προδοσίας αυτής, η Οθωμανική Πύλη διέταξε να παρουσιασθώσι οι βεκίληδες της Πελοποννήσου εις αυτήν, όπου και να συλληφθώσι δια τα περαιτέρω.
Εις τας 26 Ιανουαρίου 1821 οι δύο αδελφοί μου Αναγνώστης και Νικολάκης μετέβησαν από το Τσιουμπαλί όπου κατώκουν εις την Πόλιν, κατά το σύνηθες. Έμπροσθεν του Βελτέ χανίου απαντήθησαν με τον συνήθη τσιοχαδάρην της Πύλης, ο οποίος τους προσεκάλει πάντοτε και τους εγνώριζε και τον εγνώριζαν. Αλλ’ εις εκείνην την συνάντησιν, δεν τους είπε τίποτε. Διαμείναντες όλην σχεδόν την ημέραν εκείνην εις την πόλιν υπέστρεψαν μετά το δειλινόν εις την οικίαν των. Και μετ’ ολίγην ώραν υπήγε Πατριαρχικός εφημέριος, λέξας προς αυτούς. «Ο Παναγιώτατος μ’ αποστέλλει να σας είπω να έλθετε να σας είπη δια σπουδαίαν τινα υπόθεσιν, καίτοι τούτο πάρωρον, αλλ’ η ανάγκη κατεπείγει και σας παρακαλεί να έλθετε εις αντάμωσίν του». Ο Γρηγόριος ο Πατριάρχης ήτον, ως τοις πάσι γνωστόν, Πελοποννήσιος εκ της κωμοπόλεως Δημητσάνης. Ήτον όμως συγγενής μας, καθότι ο αδελφός της μητρός μας Χατσηγιάννης Πετρόπουλος είχε σύζυγον την αδελφήν του Πατριάρχου. Δια τούτο οι αδελφοί μου εις την Κωνσταντινούπολιν είχον και μεγίστη σχέσιν και οικειότητα μετ’ αυτού.
Υπήγον εις το Πατριαρχείον, (διότι δεν ήτον πολύ μακράν της κατοικίας των), είδον τον Πατριάρχην, όστις τους παρησίασε γράμμα του Κωστάκη Μουρούζη, Μεγάλου Διερμηνέως της Πύλης, διαλαμβάνον ότι: «να προσκαλέσητε τον Αναγνώστην και Νικόλαον Δεληγιάννηδες, να τους ειπήτε, ότι αύριον να έλθωσι εις την Πύλην, διότι είναι αντικείμενα τινα της Πελοποννήσου, αποβλέποντα την ωφέλειαν αυτής κλπ». Είπον ούτοι εις τον Πατριάρχην, ότι «ημείς καθ’ όλην την ημέραν σήμερον είμεθα εις την πόλιν, και τον Καπού Τσιοχαδάρην της Πύλης συνηντήσαμεν, αλλά δεν μας είπε τίποτε. Πώς μία τοιαύτη πρόσκλησις γίνεται;» Ο Πατριάρχης απήντησεν ότι «βλέπετε το γράμμα οι ίδιοι και νομίζω, ότι πρέπει αύριον να υπάγετε αγκαλά υμείς γνωρίζετε». Τον λέγουν: «Δεσπότη μου (διότι διηνεκώς ούτως έλεγον εις τον Πατριάρχην) παρατηρούμεν εις το γράμμα αυτό λόγους, τους οποίους δεν ηκούσαμεν ποτέ από την Πύλην, το «αποβλέποντα την ωφέλειαν της Πελοποννήσου», τούτο μας θέτει εις υπονοίας πολλά, μήπως και τρέχει κανένα επιβλαβές μάλλον. Μ’ όλα ταύτα θα σκεφθώμεν και θα ακολουθήσωμεν». Τους απαντά: «Κάμετε ό,τι υμείς γνωρίζετε, εγώ θα απαντήσω ότι προσεκλήθητε και ωμιλήθητε».
Ο Δεληγιάννης υπήρξε στενόψυχος άνθρωπος και τα «Απομνημονεύματά» του γενικώς, είναι εξαιρετικά φειδωλά σε καλές κουβέντες για ανθρώπους. Διαπιστώνει κανείς, ότι για τον Γρηγόριο, θείο του εξ αγχιστείας και απαγχονισθέντα από τους Τούρκους, ο Δεληγιάννης δεν χρησιμοποιεί καν τη λέξη «αείμνηστος» ή κάτι σχετικό. Ή λοιπόν θέλει να πει κάποια κακία και την πνίγει, ή απλώς προβαίνει σε μία ακόμη επίδειξη αγένειας. Σίγουρα όμως, δεν γράφει παραμύθια για να εξάρει τη μνήμη του συγγενή του.
Διαβάζοντας τα παραπάνω, διαπιστώνει κανείς πως η πρόσκληση στην Ασφάλεια «δι’ υπόθεσίν σας», είναι συνήθεια κατά πολύ παλαιότερη του αναμενομένου. Πέραν τούτου ωστόσο, μπορεί κανείς να διαπιστώσει μερικά πράγματα παραπάνω:
Στην δήθεν ανύποπτη ερώτησή τους, οι Δεληγιανναίοι εισπράττουν μια σιβυλλική απάντηση: «Κάντε ό,τι γνωρίζετε κι εγώ θα απαντήσω ότι σας προσκάλεσα και σας μίλησα». Τι μπορεί να σημαίνει αυτή;
- Είτε «κάντε ό,τι προβλέπεται σ’ αυτές τις περιστάσεις, ό,τι σας έχει ορμηνευτεί και το γνωρίζετε – κι εγώ θα πω ότι σας μίλησα όπως είχα καθήκον»
- Είτε «κάντε ό,τι νομίζετε – εγώ νίπτω τας χείρας μου»
Εκείνο που είναι σίγουρο, είναι ότι, τόσο ο Γρηγόριος, όσο και ο Μουρούζης, παριστάνουν πως δεν ξέρουν τίποτα – το ίδιο και οι Δεληγιανναίοι - οι οποίοι τελικώς, δεν θα εμφανιστούν μπροστά στο Μουρούζη, αλλά θα κάψουν ό,τι έγγραφα της Φιλικής και επιστολές του Υψηλάντη είχαν στη διάθεσή τους και θα την κοπανήσουν για την Πελοπόννησο.
Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΕΧΕΙ ΧΤΥΠΗΣΕΙ τη Φιλική Εταιρεία και επικεφαλής της Εταιρείας στην Κωνσταντινούπολη, είναι οι άνθρωποι του Πατριαρχείου. Είναι ο Αφθονίδης, ο Μέγας Γραμματικός του Γρηγορίου, είναι ο Λογάδης, ο υπεύθυνος του Πατριαρχικού Τυπογραφείου (που έχει αρχίσει να μετονομάζεται σε «Ελληνικό Τυπογραφείο»). Ο Γρηγόριος γνωρίζει επίσης τις τόσες επιστολές που εστάλησαν από τον ίδιο (ή στο όνομά του) για λογαριασμό της Φιλικής, με αποδέκτες τοπικούς Μητροπολίτες και Αρχιεπισκόπους. Γνωρίζει πολύ καλά ότι οι ανακρίσεις κάποια στιγμή θα φτάσουν και στο ανώτατο δυνατό επίπεδο.
Ο «ταλαίπωρος υπάλληλος του τουρκικού κράτους», ακόμα και την ύστατη ώρα, ακόμα και την ώρα που αντιλαμβάνεται πως η Εκκλησία βρίσκεται εν κινδύνω, δεν καταδίδει κανέναν, δεν αφορίζει κανέναν. Για δύο μήνες, ο Πατριάρχης απλώς στέκεται στη θέση του και περιμένει.
Τι περιμένει; Οι λογικές απαντήσεις δεν μπορεί να είναι άλλες από τις εξής:
• Είτε ο Γρηγόριος στα 80βάλε του δεν ξέρει τι του γίνεται και απλώς αδρανεί (λογικοφανής εξήγηση, αλλά εύκολη)
• Είτε ο Γρηγόριος περιμένει τους Φιλικούς να ακυρώσουν την συνομωσία από μόνοι τους (αλλά μετά από ένα μήνα ο Υψηλάντης «ρίχνει τον κύβο» και ο Γρηγόριος εξακολουθεί να μη μιλά)
• Είτε ο Γρηγόριος περιμένει οδηγίες από τους ανωτέρους του, που δεν είναι άλλοι από την φαναριώτικη φατρία που τον εξέλεξε στο πόστο του και τους Φαναριώτες που βρίσκονται στα πράγματα το 1821, τους αδελφούς Μουρούζη και τον Μιχαήλ Βόδα (οπότε θα πρέπει να ρίξουμε μια ματιά στη δική τους στάση)
• Είτε ο Γρηγόριος περιμένει, διαπραγματεύεται, σκέπτεται, συσκέπτεται κλπ. το «περί Κωνσταντινουπόλεως σχέδιον» που καταγράψαμε στο προηγούμενο κεφάλαιο
• Είτε ο Γρηγόριος πιστεύει κι αυτός στο μύθο περί της «κραταιάς δύναμης» που βρίσκεται πίσω από τον Υψηλάντη. Στην περίπτωση αυτή, περιμένει πως η κραταιά δύναμις, είτε θα στηρίξει ενόπλως την Επανάσταση, είτε – σε περίπτωση που οι Τούρκοι επιδοθούν σε ομαδικές σφαγές – θα κάνει χρήση της ρωσοτουρκικής Συνθήκης του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (για την οποία έχω μιλήσει ήδη από την σελίδα 5 στη μονογραφία μου «Η αρκούδα με το σταυρουδάκι») και θα επέμβει ως προστάτης των χριστιανών στο πλευρό τους.
Για μένα, οι λογικές ερμηνείες δεν μπορούν παρά να είναι οι τρεις τελευταίες. Καλόπιστε αναγνώστη, μείνε στο ακουστικό σου.
Edited by - Trainman on 12/05/2007 18:39:39
quote:
Scwhabe: Το 1805 ήδη, όταν οι Άγγλοι απειλούσαν την Κωνσταντινούπολη (και άρα θα έδινα βήμα στους Έλληνες!), ο συνεργάτης των Τούρκων Γρηγόριος ΜΙΣΘΩΣΕ 3.000 ΕΡΓΑΤΕΣ ΚΑΙ «..Μέτεσχε μετά ζήλου των οχυρωματικών έργων, ορύσσων ο ίδιος ιδίοις χερσί ώστε να επισύρει και αυτού του Σουλτάνου την ευμενή προσοχή»!!
quote:
Macedon: Το κείμενο της "Πατρικής Διδασκαλίας" (στο οποίο απάντησε ο Κοραής με την "Αδελφική διδασκαλία") εμφανίστηκε λίγο πριν ξεκινήσει ο Ρωσοτουρκικός στόλος για να "απελευθερώσει" τα επτάνησα από τους Γάλλους. Άλλη σύμπτωση! (σελ. 13)
quote:
Macedon: Μετά από 15 αιώνες έντονου αφελληνισμού από την ορθοδοξορωμαϊκή λαίλαπα, ο ελληνισμός κατάντησε έθνος χωρίς εθνική ταυτότητα. Η κατάργηση λοιπόν του πατριαρχείου θα είχε σαν αποτέλεσμα ενδεχομένως την γένεση ενός τέτοιου εθνικού φρονήματος (σελ.6)
quote:
Bartimaeus: Το κύκλωμα διασυνδέσεων του Πατριάρχη δεν έφτανε μόνο ως την Ρωσία και τον Καποδίστρια, αλλά μέσω της Γαλλικής Πρεσβείας κατέφτανε και σ' αυτόν ακόμα τον Ναπολέοντα, αυτοκράτορα τότε της Γαλλίας, ο οποίος μάλιστα στα γεωστρατηγικά του πλάνα είχε συμπεριλάβει και μια ανεξάρτητη Γραικία που θα έφτανε ως τη Σερβία και την Κωνσταντινούπολη!
quote:
Bartimaeus: ο Γρηγόριος όμως ήταν γνώστης των παιχνιδιών που στήνονταν κι οργάνωνε με μαεστρία το δικό του "παιχνίδι" σε διπλό ταμπλό: αφενός ως αδιόρατο ηγετικό μέλος της Φιλικής με όλη την ευθύνη που συνεπάγεται κάτι τέτοιο και αφετέρου ως Πατριάρχης, Εθνάρχης του Γένους, που δεν έπρεπε να δίνει την παραμικρή αφορμή στο Σουλτάνο... Επιπλέον, έπρεπε να μυήσει στο "σκάκι" και τον Καποδίστρια!
Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ. ΤΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΦΑΝΑΡΙ.
Αγαπητέ αναγνώστη
Ήδη από τη σελ. 13, τοποθετούμενος στα της έκδοσης των αντεπαναστατικών φυλλαδίων του Πατριαρχείου («Χριστιανική Απολογία» του Πάριου και «Πατρική Διδασκαλία» του Ιεροσολύμων Ανθίμου) στη μονογραφία μου με τον τίτλο «ΚΟΡΑΗΣ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ε’" – "ΑΔΕΛΦΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ" : ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ» επικαλέστηκα τις διεθνείς συγκυρίες που, έθεσαν το Φανάρι μπροστά σε πολύ κρίσιμες επιλογές και οδήγησαν το Πατριαρχείο στις συγκεκριμένες εκδόσεις.
Δεν πρόκειται εδώ να επιστρέψω ξανά στην έκδοση των δύο αντεπαναστατικών φυλλαδίων, αλλά θα επιχειρήσω μια αντιστοίχηση της διεθνούς πολιτικής συγκυρίας με τις πατριαρχικές θητείες της περιόδου 1798-1821, τις φατρίες του Φαναρίου και τη στάση του Πατριαρχείου, ώστε να δούμε εάν καταφέρουμε να οδηγηθούμε σε κάποιο συμπέρασμα. Πριν απ’ αυτό όμως, αξίζει να δώσουμε το λόγο σε έναν από τους επιδόξους… «απελευθερωτές» της Ελλάδας, ο οποίος διεκδικούσε (μαζί με τους Άγγλους του Schwabe) «να δώσει το βήμα στους Έλληνες».
Το έργο αυτό είναι εξαιρετικά κοπιώδες, τόσο στην συγγραφή του, όσο και στην ανάγνωσή του και σου ζητώ προκαταβολικά συγγνώμη για το μακροσκελέστατο της ανάλυσης.
Εξαιρετικά χρήσιμη θεωρώ τη μικρή μελέτη του Κώστα Καιροφύλα «Ο Ναπολέων και η Ελλάς» (1910, από την οποία αλιεύω ορισμένα από τα παρακάτω αποσπάσματα:
ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗΓΟ GENTILI: «ΚΟΛΑΚΕΨΤΕ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΣΠΑΡΤΗ…» (σ.σ. χάντρες και καθρεφτάκια!):
‘’«Η Κέρκυρα - έγραφεν εις τον αδελφόν του Ιωσήφ, βασιλέα της Νεαπόλεως - έχει τόσην σπουδαιότητα δι’ εμέ, ώστε η απώλειά της θα επέφερε τρομακτικόν πλήγμα εις τα σχέδιά μου». Εις δε τον στρατηγόν Gentili, απεσταλμένον του εις Κέρκυραν, ο Ναπολέων έγραφεν: «Αν οι κάτοικοι της χώρας ταύτης αποκλίνουν προς την ανεξαρτησίαν, καλακεύσατε την επιθυμίαν των, μη λησμονούντες εις τας διαφόρους προκηρύξεις τας οποίας θα κάμετε, να ομιλήτε περί Ελλάδος και Αθηνών και Σπάρτης»’’.
ΝΑΠΟΛΕΩΝ: «ΜΑΚΡΙΝΗ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΑ Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ»:
«Κατά τας παραμονάς των διαπραγματεύσεων του Έρφουρτ, [ο Ναπολέων] έδιδε προς τον Τελράν τας ακολούθους χαρακτηριστικάς οδηγίας: «Εις το Ανατολικόν ζήτημα, δεν πρέπει να σπεύδωμεν. Θα ειπήτε κατά τας διαπραγματεύσεις μετά του Ρώσσου πληρεξουσίου, ότι δεν γίνεται τίποτε χωρίς την κοινήν γνώμην. Η ασφάλεια των γειτονικών δυνάμεων, το καλώς εννοούμενον συμφέρον της Ηπειρωτικής Ευρώπης, επτά εκατομμύρια Ελλήνων αποκτώντων την ελευθερίαν, ιδού εν ωραίον πεδίον προς επιτέλεσιν φιλανθρωπίας. Σας δίδω επ’ αυτού απόλυτον εξουσίαν (carte blanche). Θέλω όμως να είνε φιλανθρωπία μακρινή». Με άλλους λόγους, παρέπεμπε το Ανατολικόν ζήτημα εις τας Ελληνικάς καλένδας…»
ΝΑΠΟΛΕΩΝ: «ΑΓΚΑΘΙ ΜΕΤΑΞΥ ΡΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΓΑΛΛΙΑΣ Η ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΙΣ»:
«Ηδυνάμην να διαμοιράσω το Τουρκικόν Κράτος μετά της Ρωσσίας, διότι περί τούτου εγίνετο μεταξύ ημών σκέψις. Αλλ’ η Κωνσταντινούπολις διέσωσε πάντοτε αυτό. Η πρωτεύουσα αύτη, ήτο το μεγαλείτερον εμπόδιον, αληθής πέτρα σκανδάλου. Η μεν Ρωσσία την ήθελεν, εγώ δε, δεν ηδυνάμην να την παραχωρήσω. Ο κατέχων την Κωνσταντινούπολιν, δύναται να κυριαρχήση του κόσμου (Ναπολέων: Απομνημονεύματα της Αγίας Ελένης)
ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΠΡΟΣ ΑΛΗΠΑΣΑ: ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΣΥΓΚΡΑΤΗΘΟΥΝ (1805):
«Πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια να δαμαστούν οι Σέρβοι και να συγκρατούνται οι Έλληνες που είναι πραγματικές εφεδρείες της Ρωσίας». (Παπαγιαννόπουλος Απόστολος: «Ρωσσαγγλογάλλος : οι δυνάστες του Ελληνικού λαού στην προεπαναστατική Ελλάδα : μεγάλες δυνάμεις, Ιερατείο, Φαναριώτες, Κοτζαμπάσηδες» - 1981).
ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΣΑΡΟ: «ΟΙ ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ ΜΑΣ ΑΠΑΤΟΥΝ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΔΥΟ»:
«Ο Ναπολέοντας που είχε κάποια σχέδια για δεδομένη στιγμή στο χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, έλεγε στον τσάρο Αλέξανδρο Α’ για τους Φαναριώτες: Γνωρίζω τα σχέδια των Φαναριωτών. Απατούν και τους δυο μας. Μόνον για τα δικά τους σχέδια εργάζονται». (Παπαγιαννόπουλος Απόστολος: «Ρωσσαγγλογάλλος…»)
Το κατά πόσον οι περίφημοι Φαναριώτες είχαν το οποιοδήποτε σχέδιο εξόδου από την τουρκική κατάκτηση, διχάζει ακόμα τους ερευνητές. Εκείνο που είναι σίγουρο, είναι ότι όσοι Φαναριώτες εργάστηκαν για την απελευθέρωση της Ελλάδας, είτε εκ των έσω (διεκδικώντας, όπως ο Κ. Υψηλάντης πλήρη ισονομία μεταξύ Ρωμιών και Τούρκων στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας), είτε με έξωθεν βοήθεια, είχαν κατά νουν τη συνολική απελευθέρωση, που θα αποκαθιστούσε την Ελλάδα στα μέγιστα δυνατά όρια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας - και όχι την Ελλαδίτσα που προέκυψε στα τέλη της δεκαετίας του 1820.
Ας πάμε όμως κατευθείαν στο ψητό: Κι ας μην γράψουμε την ιστορία των Φαναριωτών ολόκληρη, αλλά ας δούμε ορισμένους εξ αυτών που παρήγαγαν εθνικό έργο από τις θέσεις τους – και των οποίων οι απόγονοι πρωταγωνίστησαν στην Επανάσταση:
ΚΑΝΤΑΚΟΥΖΗΝΟΙ, ΜΟΥΡΟΥΖΗΔΕΣ ΚΑΙ ΥΨΗΛΑΝΤΗΔΕΣ
- Στη σελ.5 είχα μιλήσει για το στρατιωτικό κίνημα του ηγεμόνα της Βλαχίας Μιχαήλ του Γενναίου, ο οποίος προωθήθηκε στο θρόνο από τον Ανδρόνικο Κατακουζηνό και, έχοντας ως μυστικοσύμβουλο και εξομολογητή του τον μητροπολίτη Ράλλη-Παλαιολόγο, "κατάφερε να ενώσει για πρώτη φορά σ' ένα χέρι τα σκήπτρα Βλαχιάς, Μολδαβίας και Τρανσυλβανίας(1593-1601). Αν δεν έπεφτε θύμα της δυσπιστίας του Αυστριακού συμμάχου του, που τον δολοφόνησε, σίγουρα θα χτυπoύσε την ίδια την Πόλη!" (Διονυσίου Α. Ρώμα, Κείμενα: "Ο Φάρος" Αθήναι 1989 σελ.226-227)
- Ο Φαναριώτης Οσποδάρος της Βλαχίας, Σερμπάνος Καντακουζηνός, όντας σύμμαχος των Τούρκων κατά την πολιορκία της Βιέννης (1683), σκόπιμα κωλυσιέργησε, δίνοντας την ευκαιρία στον Πολωνό ηγεμόνα Ιωάννη Σομπιέσκυ, να έλθει αρωγός στο πλευρό των Αυστριακών. Ο Καντακουζηνός φέρεται επίσης, να καταδίδει στους Αυστριακούς μυστικές πληροφορίες και να έχει καταστρώσει και σχέδιο αντεπίθεσής τους και πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης. Οι Τούρκοι αναγνώρισαν την καταγωγή του από τους βυζαντινούς Κατακουζηνούς (καταγωγή που αμφισβητήθηκε). Πέθανε δηλητηριασμένος. Ένα άλλο μέλος της ίδιας οικογένειας, θα πολεμήσει όπως θα δούμε, στο πλευρό του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
- Στα 1785, οι Τούρκοι ανακαλύπτουν μυστική αλληλογραφία του ηγεμόνα της Βλαχίας, Αλέξανδρου Υψηλάντη με Ρώσους και Αυστριακούς, για την ίδρυση «Γραικικού κράτους». Ο Υψηλάντης καταφέρνει να ξεπεράσει την κρίση και να αποτελέσει έναν από τους βασικούς διαπραγματευτές της (κατά γενικήν ομολογία ευεργετικής για τους Έλληνες) συνθήκης του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή. Εξ αιτίας της πατριωτικής συμπεριφοράς του γιου του, Κωνσταντίνου Υψηλάντη, (που είχε ήδη αυτομολήσει στη Ρωσία), ο Αλέξανδρος αποκεφαλίστηκε τον Ιανουάριο του 1807.
- Στα 1769, ο Μεγάλος Διερμηνέας της Πύλης Νικόλαος Σούτζος, καθώς και ο Οσποδάρος της Μολδαβίας, Γρηγόριος Καλλιμάχης, αποκεφαλίζονται από τους Τούρκους, ως συνεργασθέντες με τους κινηματίες αδελφούς Ορλώφ.
- Στα 1812, ο Μέγας Διερμηνέας της Πύλης, Παναγιώτης Μουρούζης, καρατομείται επειδή συνετέλεσε στη σύναψη ειρήνης του Βουκουρεστίου με τη Ρωσία. Για τον ίδιο λόγο, καρατομείται και ο βασικός διαπραγματευτής της Πύλης Δημήτριος Μουρούζης. Σύμφωνα με την Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια, ο Δ. Μουρούζης έχασε τη ζωή του, καθώς «η υπογραφή της συνθήκης αυτής, προκάλεσε την οργή των Γάλλων, με συνέπεια να συκοφαντηθεί στο σουλτάνο από τον πρεσβευτή της Γαλλίας, Σεμπαστιάνη».
Edited by - Trainman on 16/05/2007 13:37:44
ΟΙ ΘΗΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ Ε’ ΣΕ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΗΣΗ (μαζί και με μερικές λεπτομέρειες που μαρτυρούν για τον χαρακτήρα του)
Α) ΠΡΩΤΗ ΘΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ (Μάιος 1797 – Δεκέμβριος 1798):
Στην πρώτη θητεία του Γρηγορίου, ο οποίος διαδέχεται τον Κύπριο, Γεράσιμο Γ’, έχουμε την ίδρυση του Πατριαρχικού Τυπογραφείου και την έκδοση των δύο αντεπαναστατικών συγγραμμάτων. Αξίζει ωστόσο να σημειώσουμε και μερικά άλλα δείγματα συμπεριφοράς:
1) Απαγόρευση στους αρχιερείς της Πελοποννήσου, να αναμειγνύονται στα κοινά: «Τον Μάιο του 1797, εξεδόθη συνοδικόν γράμμα προς πάσαν την Πελοπόννησον, επιτάσσον σφοδρώς όλους τους ιερείς, διακόνους και μοναχούς, να μη αναιγνύωνται εις τας κοσμικάς και κοινάς υποθέσεις, μηδέ να δέχονται επ’ ουδεμία αιτία τα αξιώματα των δημογερόντων ή βεκίλιδων, ή επιτρόπων των κοινών υποθέσεων» (Τάκη Κανδηλώρου: Ιστορία του Εθνομάρτυρος Γρηγορίου του Ε (1909)). Αλήθεια, τι θα έλεγαν οι σημερινοί ιεράρχες γι’ αυτό;
2) Την ίδια στάση που ζητά από τους αρχιερείς, κρατά και ο ίδιος. Σε επιστολή του προς τον Κωνσταντίνο Υψηλάντη (σχετικά με ένα εκκλησιαστικό ζήτημα στο οποίο είχε εμπλακεί ο σουλτάνος), αναφέρει χαρακτηριστικά: «Εγώ τον μόνον σκοπόν οπού τρέφω, δεν είνε άλλος, ειμή να φυλάσσωνται αμετάτρεπτα τα ελέη της Βασιλείας, όπου έχει το Γένος μου και να φυλάττω ειλικρινές και ανόθευτον το σαδακάτι μου εις την αήττητον ταύτην Βασιλείαν και το δουλικόν μου χρέος, υπερασπιζόμενος από την εύνοιαν του υπερτάτου αφέντου μας δια της εκλαμπρότητός σου, όπερ είνε το μόνον οπού με δίδει θάρρος και ενισχύει με. Τούτου δε ελλείποντος, εγώ μένω πλέον ένας νεκρός αναίσθητος, χωρίς να ειμπορώ να βάλω εις πράξιν κανένα από τα καθήκοντα του αϊνιού».
3) Δεδομένου ότι η επιστολή αυτή είναι επίσημη (έχει άρα, κάποιου είδους στόμφο), αλλά και προσωπική (και όχι κάποιο δημόσιο διάγγελμα), μπορεί να διακρίνει κανείς, ότι ο Γρηγόριος θεωρεί ως χρέος του: Να μην μειωθούν τα «ελέη» των «αήττητων» Τούρκων προς τους Έλληνες καθ’ ουδένα τρόπο και να κρατά ειλικρινή και ανόθευτη τη χριστιανική ορθόδοξη πίστη (σαδακάτι). Οι δύο αυτές επιδιώξεις – αντιλαμβάνεται ο Πατριάρχης – συνδέονται άμεσα με την εκπλήρωση του «δουλικού του χρέους» με ενδιάμεσο εγγυητή, τον φαναριώτη αξιωματούχο. Κάθε παρεκτροπή από το «δουλικό χρέος» σημαίνει κίνδυνο για τα «ελέη προς το Γένος» και κίνδυνο για την στήριξη της πίστης. Αυτά στα 1797.
4) Ενόψει της γαλλικής επέκτασης στα Ιόνια νησιά και της σύμπτυξης συμμαχίας μεταξύ της Αγγλίας, της Ρωσίας και της Τουρκίας, ο Πατριάρχης στέλνει στα 1797 εγκύκλιο προς τους Επτανήσιους, στην οποία καλεί το λαό να στραφεί εναντίον των Γάλλων και εγγυάται για λογαριασμό του Σουλτάνου, πως οι Επτανήσιοι «θα απολαύσουν της ελευθερίας και των αρχαίων προνομίων των» και πως θα έχουν δικαίωμα να διαλέξουν τη διοίκησή τους. Πράγματι, με την εκδίωξη των Γάλλων, τα νησιά αποκτούν για πρώτη φορά την αυτονομία τους και ιδρύεται η «Επτανήσιος Πολιτεία» υπό την προστασία της Ρωσίας και της Αγγλίας.
5) Σύμφωνα με τον λόγιο Κωνσταντίνο Κούμα (Ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων τόμος 12), ο Γρηγόριος καθαιρέθηκε γιατί «υπερέβη τα όρια της προσταγής, όπως κατηχήση τους Έλληνας να μη προσέχουν τους Γάλλους της Αιγύπτου». Το παράκανε δηλαδή…
6) Επιβάλλει σφιχτό οικονομικό έλεγχο: Κόβει τις πληρωμένες «διακοπές» των επισκόπων στην Κωνσταντινούπολη και τους ξαποστέλνει πίσω στις επισκοπές τους: «Απέπεμψε δε και τους εν Κωνστανινουπόλει ενδημούντας Αρχιερείς έκαστον εις την εαυτού πνευματικήν Ποίμνην, ολίγους τινάς κρατήσας παρ’ αυτώ τους ασθενεστέρους. Αλλά τούτο το έργον εφάνη εις τινας και δεσποτικόν και τυραννικόν – όθεν και επέσυρε καθ’ εαυτού την αγανάκτησιν των εγκρίτων Αρχιερέων, οίτινες διέτριβον εις την Κωνσταντινούπολιν, ως μέλη της Συνόδου, πλην και άλλως αγαπώντες πάρα πολύν την άνετον και πολυτελή της Κωνσταντινουπόλεως διαγωγήν, έχοντες Επιτρόπους εις τας εαυτών Επισκοπάς και συνάγοντες τας ετησίους προσόδους» (Ζαχαρίας Μαθάς Επίσκοπος Θήρας: Κατάλογος Ιστορικός των πρώτων επισκόπων και των εφεξής Πατριαρχών της εν Κωνσταντινουπόλει Αγίας και Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας – Αθήναι 1884).
7) Για τον χαρακτήρα του Γρηγορίου, μιλά ο Κούμας: «Όλοι οι Σμυρναίοι (σ.σ. ο Γρηγόριος ήταν Μητροπολίτης Σμύρνης πριν γίνει Πατριάρχης) ομολογούσιν ομοφώνως ότι ήτο σεμνός το ήθος, λιτός την δίαιταν, ταπεινός την στολήν, ζηλωτής της πίστεως, δραστηριώτατος εις όλα τα έργα του. Ήτο όμως άκαμπτος εις τας ιδέας του και δεν του έμελε δια κανέν εναντίον όταν απεφάσιζε τίποτε. (…) Εκ της πεισμονής του ταύτης, κατήντησεν η Σμύρνη όλη μίαν φοράν, εις στάσιν τοιαύτην, ώστε εκινδύνευε να γείνη εναντίον του κοινή επανάστασις. Τότε εγνώρισεν ο Γρηγόριος ότι δεν προχωρεί ο σκοπός του και καταβάς εις την εκκλησίαν, εζήτησε γονυπετής από τον λαόν συγγνώμην και ούτως αποκατέστησε την ησυχίαν»
Αδιαμφισβήτητα, ο Γρηγόριος έχασε το θρόνο, τόσο διότι ενόχλησε με τον αντι-γαλλικό του ζήλο τους γαλλίζοντες φαναριώτες, όσο και διότι ενόχλησε με τα αυστηρά του μέτρα, τους καταχραστές επισκόπους.
8) Ο Γρηγόριος ανεβαίνει στο θρόνο υπό την προστασία του ηγεμόνα της Βλαχίας, Κωνσταντίνου Χατζερή και τον χάνει μετά το θάνατο του προστάτη του: «Μετ’ ολίγον δε, αποθνήσκει και ο ισχυρός του Γρηγορίου προστάτης, Κωνσταντίνος Χαντζερής, ο Ηγεμών της Βλαχίας. Και λοιπόν, μείνας απροστάτευτος ο Γρηγόριος, εκπίπτει της Πατριαρχείας, διευθύνας αυτήν έτος εν και μήνας έξι και εξωρίσθη εις τον Άθωνα. Αντ’ αυτού δε πάλιν, προσεκλήθη ο εκεί διατρίβων εξόριστος και προστατευόμενος υπό του Υψηλάντου, Νεόφυτος Ζ’». Ο Νεόφυτος είχε χρηματίσει Πατριάρχης την περίοδο 1789-1794 και, σύμφωνα με τον Μ. Γεδεών («Πατριαρχικοί Πίνακες» Κωνσταντινούπολις 1885-90) «ήν άνθρωπος τυραννικός, φιλοχρήματος εις άκρον».
ΟΙ «ΡΩΣΙΖΟΝΤΕΣ» (ΥΨΗΛΑΝΤΗΔΕΣ, ΜΟΥΡΟΥΖΗΔΕΣ) ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ:
Γράφει ο Φιλήμων: «Το 1799, η Ρωσσία καταλαμβάνει στρατιωτικώς την Επτάνησον, κηρυχθείσαν Ελευθέραν Δημοκρατίαν, ενώ παραδίδεται πολιτικώς εις την προστασίαν της Οθωμανικής Πόρτας. Της λυκοφιλίας αυτής τα αποτελέσματα εξηγούνται μετ’ ου πολύ. Οι Ρώσσοι, ως ισχυρότεροι, δίδουν εις αυτήν και νόμους, καταφρονούντες το δικαίωμα των Τούρκων, ως αδυνάτων. Έχει τις μ’ όλον τούτο να παρατηρήση το ασυμβίβαστον της συνδιαμονής των Ρώσσων και των Τούρκων, ενώ οι δεύτεροι εξώκειλον δια την βαρβαρότητά των εις πολλάς εναντίον των κατοίκων καταχρήσεις και φόνους ακόμη. Κολακεύουν οι Ρώσσοι τους Έλληνας, συνιστώντες υπό την υπηρεσίαν των και σώματα ελληνικά δια μέλλοντας σκοπούς. Συγχρόνως αναβαίνουσι τους θρόνους, της μεν Δακίας ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης και ο Αλέξανδρος Μουρούζης, της δε Μεγάλης Εκκλησίας ο Γρηγόριος, όλοι ρωσσίζοντες. Εις χειρόγραφον ημερολόγιον του 1800, είδομεν συμφωνίαν τινα, μεταξύ των τριών τούτων περί της επαναστάσεως της Ελλάδος δια του κινήματος της Σερβίας. Δι’ αυτής δε, καθώς και δια των άλλων γειτόνων επαρχιών, να ενεργηθή η κατάσχεσις του Αίμου και τοιουτοτρόπως να εξαπλωθή ο πόλεμος μέχρι της Θεσσαλίας και της Πελοποννήσου. Το σχέδιον τούτο, αν υπήρξε, θεωρείται καθ’ υπαγόρευσιν ξένην, αποτεινομένην εις το μέτρον του να ενεργηθή δια των ανωτέρω ατόμων, ό,τι επεθύμησεν ο Ναπολέων δια του Ρήγα, αλλ’ απέτυχε...»
ΣΧΟΛΙΟ: Εδώ ο Φιλήμων, μπερδεύει λιγάκι τις ημερομηνίες, καθώς εμφανίζει τον Γρηγόριο να ανεβαίνει στο θρόνο μετά το 1799. Εκεί όμως, που μπορούμε να σταθούμε, είναι ότι ο Φιλήμων, με μεγίστη προσοχή, παραθέτει μια ένδειξη συνεννόησης του Γρηγορίου του Ε’ με τον Κωνσταντίνο Υψηλάντη για ένα Κίνημα αντίστοιχο με εκείνο που έμελε να ακολουθήσει ο Αλέξανδρος Υψηλάντης αργότερα. Καθώς ο Φιλήμων δεν βάζει το χέρι του στη φωτιά για την κυριότητα ή αυθεντικότητα του ημερολογίου, δεν βλέπω γιατί να το βάλουμε εμείς. Ας κρατήσουμε όμως, ένα στοιχείο: Ότι ο Γρηγόριος ανήλθε στο θρόνο ως «ρωσίζων» και βρισκόταν σε συνεννόηση με τον Κωνσταντίνο Υψηλάντη (παρότι ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, ο πατέρας του δεύτερου, στήριξε τελικά, τον διάδοχό του).
ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΗ ΘΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ:
Στα 1799, τον θρόνο αναλαμβάνει ο Νεόφυτος Ζ’, με τη στήριξη της «ρωσίζουσας» φατρίας, ο οποίος κρατά το Πατριαρχείο για 2,5 έτη. Ο Νεόφυτος πρωτοπορεί, εγκρίνοντας την μετάφραση των ιερών Κανόνων στην καθομιλουμένη. Διαμάχες του ωστόσο, με τον Μητροπολίτη Δέρκων, Μακάριο τον Βυζάντιο (τον οποίον προστάτευε ο γαλλίζων, Αλέξανδρος Σούτσος) τον οδηγούν σε εξορία – και έτσι στο θρόνο ανεβαίνει ο Καλλίνικος ο Ε’.
Ο Καλλίνικος Ε’, αναλαμβάνει τον θρόνο στα 1801 με τη στήριξη της ρωσίζουσας φατρίας. Επί πατριαρχίας του, ιδρύεται στην Προύσα ελληνικό νοσοκομείο, ειδικευόμενο στους προσβληθέντες από την επιδημία της πανώλης (κάτι σαν το σημερινό λοιμωδών). Ο ίδιος Πατριάρχης, υπογράφει και τον αφορισμό της μοραΐτικης κλεφτουριάς. Ωστόσο, μετά από έξι περίπου χρόνια, στα πράγματα έρχεται η γαλλική φατρία και ο Καλλίνικος χάνει τη θέση του: «Επειδή δε τότε, δια των Γαλλικών πραγμάτων την δύναμιν οι γαλλίζοντες Φαναριώται και μάλιστα οι Σούτσοι ίσχυσαν περισσότερον παρά τους ρωσσίζοντας Υψηλάντας και Μουρούζας, τους προστάτας της Πατριαρχείας του Καλλινίκου, ηνάγκασαν τον Καλλίνικον και έδωκεν παραίτησιν μετά πενταετή Πατριαρχείαν. Ενήργησαν δε, να προσκληθή πάλιν από του Άθωνος ο Γρηγόριος ο Ε’» (Τα στοιχεία από το προαναφερθέν σύγγραμμα του Ζαχαρία Μαθά).
Γράφει ο Κωνσταντίνος Κούμας για τις πολιτικές φατρίες του Φαναρίου: «Αφού εκλείσθη η ειρήνη με την Γαλλίαν (1801), εφάνησαν εις το Τουρκικόν Διβάνιον, δύω φατρίαι, μία Ρωσαγγλική και άλλη Γαλλική. Δύω περιστάσεις εμεγάλυναν πολύ την δευτέραν. Διότι, μετά τον θάνατον του Αυτοκράτωρος της Ρωσσίας Παύλου, του καθιδρυτού της επτανήσου πολιτείας, οι Ρώσοι ήρχισαν να ισχύωσιν εκεί ως κυριάρχαι και να μην γίνεται πλέον λόγος περί της προστάτιδος Οθωμανικής αυλής. Έπειτα (1803) απεστάτησαν οι Σέρβοι – και οι Τούρκοι υπέλαβαν κινήτριαν της αποστασίας την Ρωσικήν αυλήν. Οι Ρωσίζοντες εκ του τουρκικού βουλευτηρίου, εκ των οποίων ήσαν και οι δύω Χριστιανοί ηγεμόνες, της μεν Βλαχίας Κωνσταντίνος Υψηλάντης, της δε Μολδαυίας, Αλέξανδρος Μουρούζης, εδικαιολόγουν το σύστημά των με τούτο: ότι επειδή η Ρωσία είναι και μεγάλη και αμέσως γειτονική της Οθωμανικής αυλής δύναμις, πρέπει να προκρίνεται η φιλία της παρά της μακράν απεχούσης Γαλλίας. Ούτοι εκράτουν με τον τρόπον τούτον την ισορροπίαν προς τους Γαλλιστάς, ικανόν χρόνον.
quote:
Πηγή Bartimaeus (Στρατηγός Μακρυγιάννης): Ο μακαρίτης ο Ναπολέων ο αυτοκράτορας της Γαλλίας, το καύκημα του κόσμου, διά μέσον του πρέσβυ του τότε Σεμπαστιάνη γράφει του Πατριάρχη εις Κωσταντινόπολη και του λέγει να στείλη να κατήχηση παντού τους χριστιανούς, να είναι ετοιμασμένοι, κι' όταν να είναι καιρός οπού θα κινηθή, να χτυπήσουν κι' αυτείνοι και είναι δικό τους από Κωσταντινόπολη και κάτου, Γουργαριά, Σερβία, Θεσσαλομακεδονία, Ντουράτζο, Αυλώνα και ολόγυρα αυτά τα μέρη, Ρούμελη, Πελο¬πόννησο και τα νησιά. Του αποκρίθη ο Πατριάρχης ότι ξακολουθεί από καιρό ό,τι του γράφει. Κι' έστειλε και κατηχούσαν. Η κακή τύ¬χη, απότυχε ο μακαρίτης ο Ναπολέων και νεκρώσανε κι' αυτά. Αυ¬τό το σκέδιον το ήξερε κι' ο Καποδίστριας από τον Πατριάρχη.»
ΟΙ ΓΑΛΛΙΖΟΝΤΕΣ ΠΛΑΙ ΣΤΟΝ ΣΕΜΠΑΣΤΙΑΝΙ ΠΑΙΡΝΟΥΝ ΚΕΦΑΛΙ:
Όταν κατά το 1806 έτος μετά την εν Ποσονίω ειρήνην, θελήσας ο Ναπολέων να οικειωθή την Οθωμανικήν αυλήν ολοκλήρως, έστειλε πρέσβυν του εις την Κωνσταντινούπολιν τον στρατηγόν Σεβαστιανόν, ευθύς τότε υπερίσχυσαν οι Γαλλισταί και ο την κήρυξιν του κατά της Γαλλίας πολέμου την 1η Σεπτεμβρίου 1798 συντάξας Υψηλάντης, εχρώστει να τιμωρηθή ως τολμήσας να πταίση κατά του μεγάλου έθνους των Γάλλων».
Edited by - Trainman on 16/05/2007 13:26:17
Β) Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΘΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ Ε’ (18/10/1806 – 10/9/1808) ΠΛΑΙ ΣΤΟΥΣ «ΓΑΛΛΙΖΟΝΤΕΣ»:
Ο Γρηγόριος επανέρχεται λοιπόν πανηγυρικά στο θρόνο, αυτή τη φορά ως άνθρωπος της γαλλικής φατρίας:
Συνεχίζει ο Κούμας για τη δεύτερη θητεία του Γρηγορίου: "Από των Ιβήρων λοιπόν του μοναστηρίου, επροσκαλέσθη το δεύτερον εις την Πατριαρχείαν Γρηγόριος ο Ε’. Με όλην την ιδιοτροπίαν του, εσυνείθιζεν ο ανήρ να συμμορφόνηται με τας γνώμας εκείνων των δυνατών, οι οποίοι υπερέβαιναν την ιδικήν του δύναμιν. Ευρήκε τότε τους Φαναριώτας ηρεθισμένους από το παράδειγμα του φιλομούσου Δημητρίου Μουρούζη και δια τούτο επαινούντας και προστατεύοντας την παιδείαν. Ο Γρηγόριος ευθύς εξέδωκε (Σεπτέμβριος 1807) εγκύκλιον επιστολήν προς όλους τους Χριστιανούς συνιστών την μάθησιν, ως έργον θεάρεστον και παρακινών όλους να κτίσωσιν ήνα βελτιώσωσι τα σχολεία των, κατά το παράδειγμα των εν Κωνσταντινουπόλει φιλοχρίστων και φιλομούσων αρχόντων. Οι λόγιοι επήνεσαν τον ζήλον του Πατριάρχου και επρόσμεναν απ’ αυτού και έργα σύμφωνα των λόγων του. Δεν παρήλθεν όμως πολύς καιρός και η Κωνσταντινούπολις κατεταράχθη από τον ερχομόν του Αγγλικού στόλου".
ΣΧΟΛΙΟ: Βλέπουμε εδώ, την περιρέουσα ατμόσφαιρα που πλαισιώνει την εκπαιδευτική προσπάθεια του Γρηγορίου - όπως την ανέπτυξα εκτενώς στις σελίδες 12, 13 και 14 του παρόντος thread – με κορυφαία ίσως στιγμή, την έκδοση του εκπαιδευτικού συγγράμματος ιστορίας, για τη χρήση του στα ελληνικά σχολεία (σελ. 14). Πρόκειται για την ίδια δραστηριότητα που επαίνεσε ο Κοραής (όπως έδειξα στη σελίδα 13), αλλά και ο «Λόγιος Ερμής» του Άνθιμου Γαζή. Ο Κούμας βεβαίως, παρότι συνεργάσθηκε με τον Γρηγόριο για την άνθιση του Προτύπου Φιλολογικού Γυμνασίου της Σμύρνης, αφήνει να εννοηθεί ότι οι πρωτοβουλίες δεν ανήκουν στον ίδιο και πως ο Πατριάρχης απλώς συμμορφώθηκε προς τις άνωθεν υποδείξεις. Γενικά, όπως θα δούμε και στη συνέχεια, ο Κούμας δεν τρέφει καθόλου καλά αισθήματα για τον Γρηγόριο – αλλά την αιτία, δεν την εξηγεί.
Πέραν του εκπαιδευτικού έργου του Γρηγορίου, αξίζει να αναφερθεί και η εγκύκλιος που εξέδωσε κατά των Κολυβάδων, ενός κινήματος χριστιανορθόδοξων ζηλωτών, του οποίου την απαρχή, την απαντάμε στον Αθανάσιο τον Πάριο (πρώην φίλο και συνεργάτη του Γρηγορίου). Ας συνεχίσουμε όμως…
…κι ας δούμε τι αναφέρει ο Κωνσταντίνος Παπαρηγόπουλος στην «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», για την περίοδο αυτή:
«Κατά Απρίλιον του 1805, συνεκροτήθη νέα ευρωπαϊκή συμμαχία μεταξύ Αγγλίας, Αυστρίας, Ρωσίας και Σουηδίας, κατά του Ναπολέοντος Βοναπάρτου, όστις εν τω μεταξύ είχεν αναγορευθεί αυτοκράτωρ των Γάλλων. Εντεύθεν, η δύναμις εκείνη ήτις ουδέποτε ανεδείχθη πολεμία του οσμανικού κράτους και ήτο η ειλικρινεστέρα πρόμαχος της ακεραιότητος αυτού, η Αγγλία, εγένετο σύμμαχος της Ρωσίας, η δε Υψηλή Πύλη περιέστη εις δεινήν αμηχανίαν. Ουδετέρα δεν ήτο δυνατόν να μείνη, διότι η μεν Γαλλία εζήτει να την προσελκύση εις τους πλοκάμους εαυτής, οι δε σύμμαχοι δεν έμελλον να ανεχθώσι τοιούτι τι. Ώστε η Υψηλή Πύλη, ή έπρεπε να υποκύψη εις την επιρροήν αυτών, μεταξύ των οποίων πρωτεύουσαν επείχε τάξιν ο ασπονδότερος αυτής πολέμιος (σ.σ. η Ρωσία), ή έπρεπε να συνταχθή μετά του Ναπολέοντος, όστις προ ολίγου έτι, είχεν αποδείξει ότι δεν εδίσταζε να την ακρωτηριάση. Ένεκα των περιπλοκών τούτων, παρήχθησαν εν των Διβανίω, δύο πολιτικαί μερίδες, η μεν ρωσαγλική, η δε γαλλική. Και οι μεν γαλλίζοντες, εν οις συνετάσσοντο εκ των Ελλήνων οι Σούτσοι και οι Καλλιμάχαι, ηγωνίζοντο να παρασύρωσι την Πύλην εις την μετά του νέου αυτοκράτορος συμμαχίαν, προτείνοντες τον λόγον των αρχαίων κατακτητικών της Ρωσίας βουλευμάτων. Οι δε ρωσίζοντες, ως επρώτευον ο της Βλαχίας ηγεμών, Κωνσταντίνος Υψηλάντης και της Μολδαυίας Αλέξανδρος Μουρούζης, ηξίουν ότι προκριτωτέρα είναι η προς την γείτονα Ρωσίαν φιλία της προς την πόρρω απέχουσαν Γαλλίαν. Ούτε δε αμφεταλαντεύοντο τα πράγματα, ότε ο εν Κωνσταντινουπόλει ρέκτης της Γαλλίας πρέσβυς στρατηγός Σεβαστιάνης κατόρθωσε να επιτύχη την καθαίρεσιν των δύο εκείνων ηγεμόνων, ο μεν Υψηλάντης μετά των οικείων κατέφυγεν εις την Ρωσίαν, ο δε ήτον ενοχοποιηθείς Μουρούζης επέστρεψεν εις Κωνσταντινούπολιν.
Αλλά τότε τα ρωσικά στρατεύματα ενέβαλον αμέσως εις την Μολδαυίαν κατά Οκτώβριον 1806. Η Πύλη, πιεζομένη υπό των απειλών του πρέσβεως της Αγγλίας, αγωνιζομένου αδιαλείπτως ν’ αποσπάση αυτήν από της μετά του Ναπολέοντος συμμαχίας, κατ’ αρχάς αποκατέστησε τον Υψηλάντην και τον Μουρούζην. Μικρόν όμως έπειτα, παροξυνθείσα υπό των εν Σερβία και αλλαχού ρωσικών ενεργειών και ενθαρρυνθείσα υπό των νέων εν Ευρώπη κατορθωμάτων του Ναπολέοντος, εκήρυξε τη 30η Δεκεμβρίου, πόλεμον κατά της Ρωσίας και συνέλαβε και μετά δεινάς βασάνους, εθανάτωσε τον γέροντα Αλέξανδρον Υψηλάντην, πατέρα του εις Ρωσίαν καταφυγόντος Κωνσταντίνου. Τούτου γενομένου, η Αγγλία περιέστη εις την ανάγκην να μεταχειρισθή και αυτήν την βίαν ίνα αποσπάση μεν την Τουρκίαν από της γαλλικής συμμαχίας, προλάβη δε, τον ρωσοτουρκικόν πόλεμον, ον ευλόγως υπελάμβανεν απειλούντα αυτήν την ύπαρξιν του οσμανικού κράτους.
quote:
Scwhabe: Το 1805 ήδη, όταν οι Άγγλοι απειλούσαν την Κωνσταντινούπολη (και άρα θα έδινα βήμα στους Έλληνες!), ο συνεργάτης των Τούρκων Γρηγόριος ΜΙΣΘΩΣΕ 3.000 ΕΡΓΑΤΕΣ ΚΑΙ «..Μέτεσχε μετά ζήλου των οχυρωματικών έργων, ορύσσων ο ίδιος ιδίοις χερσί ώστε να επισύρει και αυτού του Σουλτάνου την ευμενή προσοχή»!!
ΟΙ ΑΓΓΛΟΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ – Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΕΤΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΟΥΛΤΑΝΟΥ ΣΕΛΗΜ Γ’.
Γράφει ο Παπαρηγόπουλος: «Εβασίλευε τότε ο ημερώτερος και συνετώτερος των σουλτάνων, Σελήμ ο Γ’. Ο σουλτάνος ούτος, ου μόνον προς τους Έλληνας ανεδείχθη ως ουδείς άλλος φιλάνθρωπος και καλοκάγαθος…»
Γράφει ο Κούμας: Αλλά την 20ην Φεβρουαρίου 1807, αγγλικός στόλος, διαπεράσας τα αδιάβατα νομιζόμενα Δαρδανέλλια του Ελλησπόντου, εφάνη έμπροσθεν της Κωνσταντινουπόλεως δια να προστάξη τον Σουλτάνον να χωρισθή από τους Γάλλους. Αλλ’ ο Γαλλικός πρέσβυς Σεβαστιανός, όστις είχε γείνειν επιστήθιος του Σουλτάνου, νοήσας ότι οι Άγγλοι ήλθαν μόνον να φοβερίσωσιν, όχι δε και να κακοποιήσωσι τους Οθωμανούς, ενέπνευσε θάρρος εις την Οθωμανικήν αυλήν. Ευθύς επροστάχθησαν όλοι οι κάτοικοι να οχυρώνουσι τα παράλια. Ο Πατριάρχης Γρηγόριος, μετά των εγκρίτων αρχιερέων, επίασε την δίκελλαν και έδωκε παράδειγμα εις όλους τους Χριστιανούς να εργάζωνται εις τα χαρακώματα (Κωνσταντίνος Κούμας: Ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων.
Συνεχίζει ο Παπαρηγόπουλος: Όθεν επεχείρησε να καταναγκάση τους Οσμανίδας εις ειρήνην και επί τούτω έπεμψεν εντός του Βοσπόρου τον στόλον αυτής. Τη 20η λοιπόν Φεβρουαρίου 1807, ο άγγλος ναύαρχος Δούκουορθ, διελθών δια του αδιαβάτου νομιζομένου Ελλησπόντου, επεφάνη ενώπιον της Κωνσταντινουπόλεως. Αλλά και πάλιν ο σουλτάνος επέμεινεν έχων σύμβουλον τον Σεβαστιάνην κα τους περί αυτόν πολυαρίθμους Γάλλους αξιωματικούς του μηχανικού και του πυροβολικού, ώστε ο αγγλικός στόλος ενόμισε συνετώτερον να υποχωρήση, ο δε Σεβαστιάνης εφάνη επί μίαν στιγμήν θριαμβεύων.
Αναφέρει ο Μαθάς: «Τότε η Τουρκική Εξουσία, πολλά μεν εξέφερε κηρύγματα προς τους Υπηκόους, πολλούς δε συνεκάλουν βοώντες οι κήρυκες πάσης τάξεως, εργάτας εις ταχείαν κατασκευήν των περί το Παλάτιον προμαχώνων. Και συνέρρεον εκ πάντων των γενεών και φυλών της Πόλεως πλήθος πολύ των εργασομένων, ακολουθούντες έκαστος κατ’ έθνος τους εαυτών οδηγούς. Τότε και ο αοίδημος Γρηγόριος, ως πνευματικός Αρχηγός των χριστιανών (ως ονομάζει και ο Σουλτάνος αυτόν) παραλαβών μεθ’ εαυτού τινάς των Αρχιερέων και πλήθος ικανόν του Χριστιανικού λαού, ήλθε δι’ οδηγίας του τότε εμφρονεστάτου Διερμηνέως Αλεξάνδρου Χαντζερλή εις τα κατά την παραλίαν οχυρώματα και ειργάσθη εις αυτά, δις και τρις συνεπιφορήσας ιδίαις χερσί χώμα παρόντος του Σουλτάνου, βλέποντος άνωθεν από των θυρίδων του Παλατίου. Δυο και τούτον ηναγκάσθη ο Βασιλεύς και ετίμησεν επισήμως, ερυθρόν επενδύτην, ή καυνάκην (σαμουρόγουναν) επενδύσας, και πολλήν προς αυτόν επιβεβαίωσε την εύνοιαν».
Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΥΨΗΛΑΝΤΗΣ ΠΟΛΕΜΑ ΣΤΟ ΠΛΕΥΡΟ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ. ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΑΦΗΝΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΕΛΕΟΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ.
Καταγράφει ο Φιλήμων: Ο στρατηγός Μίχελσον εισβάλλει εις το Βουκουρέστιον κατά τον Δεκέμβριον (του 1806) με κάποιον πλάγιον τρόπον. Ολίγον ύστερον (8/2/1807) εισέβαλλε δια του Ελλησπόντου κατέμπροσθεν της Κωνσταντινουπόλεως και ο αγγλικός στόλος υπό τον ναύαρχον Δουκφόρδην, σκοπόν έχων την βιαίαν συμμάχησιν του σουλτάνου κατά της Γαλλίας. Οι Γάλλοι όμως υπερισχύουν εις το πνεύμα της ταλανιζομένης ήδη Πόρτας και την οδηγούν εις κάποια ασφαλιστικά μέτρα δια τα οποία και εθυσίασαν και εκοπίασαν εξ ανάγκης οι Έλληνες της Κωνσταντινουπόλεως και του Ελλησπόνδτου, προηγουμένου του πατριάρχου των, Γρηγορίου. Ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης, ακολουθών την ρωσσικήν εκστρατείαν, ενεργεί τον σχηματισμόν ενός ελληνικού σώματος ως 3400 υπό των αξιωματικόν Νικόλαον Πάγκαλον. Το σώμα τούτο ηυδοκίμησεν εις τους κατά του Γκιουργκιόβου μάχας και την ένδοξον νίκην του Οπιλέσπ. Το παν σαλεύεται και ελπίζει εν τοσούτο. Ο Σινιάβιν, ναύαρχος του ρωσσικού στόλου, καταστρέφει εκείνον των Τούρκων κατά το Αιγαίον, οι δε Έλληνες θεωρούσαν ήδη την προωρισμένην ώραν της σωτηρίας των από την μάστιγαν της οθωμανικής τυραννίας. Τι απολαμβάνουν όμως, ενώ η μεταξύ της Γαλλίας και Ρωσσίας ειρήνη του Τιλσίτ, αφήσασα ήσυχον την Ήπειρον επέφερε την ανακωχήν της Σλαβοΐας (12/08/1807); Οι Τούρκοι εκδικούνται την προς τους Ρώσσους αφοσίωσιν τούτων. Σφάζονται και άλλοι και ο γηραιός Αλέξανδρος Υψηλάντης, πατήρ του επαναστάτου Κωνσταντίνου και αρπάζονται αι περιουσίαι διαφόρων εις την Στερεάν προ πάντων»
Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΤΣΑΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΛΗΜ
Ο Σελήμ Γ’, δεν έμελε να καθίσει επί μακρόν στο θρόνο. Το μεταρρυθμιστικό και εκσυγχρονιστικό του έργο και κυρίως η ενασχόλησή του για συγκρότηση στρατού στα ευρωπαϊκά πρότυπα, ενόχλησε την ηγεσία των Γενιτσάρων. Συνεχίζει ο Παπαρηγόπουλος: «Εκ τούτων δε πάντων, σφόδρα δυσηρεστήθησαν οι τε ουλεμάδες και οι γενίτσαροι. Όθεν τη 28η Μαΐου 1807, εξερράγη εν Κωνσταντινουπόλει στάσις δι ης καθηρέθη μεν ο Σελήμ Γ’, ανηγορεύθη δε ο εξάδελφος αυτού, Μουσταφάς Δ’. Εις την εσωτερικήν ταύτην ανατροπήν, προσετέθη μετ’ ολίγον εξωτερική περιπλοκή δεινοτάτη, διότι συνωμολογήθη περί τα τέλη του Ιουλίου, ειρήνη μεταξύ Ρωσίας και Γαλλίας εις Τίλσιτ, ως εκ της οποίας απεμονώθη μεν η Αγγλία, συνεμάχησαν δε πάλιν αι δύο δυνάμεις αι ήκιστα κηδόμεναι περί της του οσμανικού κράτους ακεραιότητος. Τωόντι δια της ειρήνης εκείνης, ο Ναπολέων συνεφώνησε προς την προ μικρού αντίπαλον την διανομήν του οσμανικού κράτους, έλαβε ως προκαταβολήν τας Ιονίους νήσους και τα εν Δαλματία φρούρια, και μετ’ ολίγον, ρητώς παρεχώρησεν εις την Ρωσίαν τας παριστρίους ηγεμονίας.
ΛΗΞΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗΣ ΘΗΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΘΗΤΕΙΑ:
Ο Γρηγόριος θα παυθεί στα 1808 δια παραιτήσεως. Τον διαδέχεται και πάλι ο Καλλίνικος ο Ε’, σύμφωνα με τον Κούμα, «υποσχεθείς εις τον μέγαν Βιζύρην μεγάλην ποσότητα αργυρίου». Μετά από λίγο όμως, οι Γενίτσαροι ανατρέπουν και τον Μουσταφά Δ’ με αποτέλεσμα, όπως γράφει ο Μαθάς, «αναπεταχθείς εις τον αέρα δια της εις την αυτού οικίαν υπό των Γενιτσάρων υποβληθείσης πυρικονίας, ευθύς συνεξωθείται και ο Καλλίνικος». Έτσι, στα 1809, πέφτει κι αυτός και έρχεται στη θέση του ο Ιερεμίας Δ’ από την Κρήτη: «Την αγραμματίαν του ανεπλήρονεν η φιλομάθειά του, δια την οποίαν συνέτρεψεν εις την σπουδήν του έθνους και εις όσα απέβλεπαν την παιδείαν του» αναφέρει ο Κούμας, ενώ ο Μαθάς σημειώνει: «Λυπούμενος δια την ιδίαν αμάθειαν, υπήρχεν εις άκρον φιλομαθής, συντρέχων επί πολύ την εκπαίδευσιν του Έθνους».
Ο Ιερεμίας εκδίδει μία ακόμη εγκύκλιο κατά της εντός των ναών ενταφιάσεως (για τους βρυκόλακες δηλαδή) μέχρι την παραίτησή του στα 1813, οπότε παραιτείται ο Ιερεμίας και έρχεται ο Κύριλλος ο Ζ’, ο οποίος πέφτει στα 1818 για να επιστρέψει ξανά ο Γρηγόριος. Για τον Κύριλλο, σχολιάζει ο Κούμας: «Ίσως ήθελε διαρκέσειν περισσότερον, εάν η τύχη των Πατριαρχών, δεν εκρέματο από τας αλλαγάς των ηγεμονιών της Βλαχίας και Μολδαυίας».
Ο Κύριλλος ήταν και πάλι επιλογή των ρωσόφιλων, οι οποίοι είχαν έρθει εκ νέου στα πράγματα. Γράφει γι’ αυτόν ο Κωνσταντίνος Παπαρηγόπουλος στα 1876 στο περιοδικό «Εστία» (περιλαμβάνεται στο «Βιογραφίαι 1400-1800»):
Γ) ΤΡΙΤΗ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΑ: Ο ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΟΣ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΟΥΤΣΟΥ
«Ο μεν Κύριλλος ανήκε εις την Ρωσσικήν μερίδα των Μουρουζών, ο δε Δέρκων εις την Γαλλίζουσαν των Σούτσων (…) Ο δε ιερομάρτυς Γρηγόριος Ε’ (σ.σ. μαζί με τον Δέρκων), αμφότεροι ήσαν Πελοποννήσιοι και αμφότεροι ανήκον εις την Σουτσικήν (σ.σ. «γαλλική») μερίδα».
ΣΧΟΛΙΑ: Μετά από την τόσο κουραστική παράθεση στοιχείων, λίγα πράγματα νομίζω πως αξίζει να σχολιάσω και ενδεχομένως να συμφωνήσουμε, ή να διαφωνήσουμε:
1) Οι Πατριάρχες δεν ασκούσαν εξωτερική πολιτική - και στα πολιτικά ζητήματα ευθυγραμμίζονταν με την κυρίαρχη γραμμή της ελληνικής αριστοκρατίας του Φαναρίου, πολλά από τα μέλη της οποίας κατάγονταν από μεγάλους βυζαντινούς οίκους.
2) Είναι αστείο (κατά την γνώμη μου πάντα), να υποστηρίζει κανείς ότι ο όποιος Πατριάρχης θα ήταν σε θέση να λάβει αποφάσεις ενάντιες σε κείνες του έλληνα Μεγάλου Διερμηνέα της Πύλης, του Μεγάλου Δραγουμάνου του Στόλου, ή του ίδιου του προστάτη του, που θα μπορούσε να είναι κάποιος από τους ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας.
3) Εξίσου αστείο είναι να θεωρεί κανείς ότι ο όποιος Πατριάρχης (συχνά αγράμματος, ή με στοιχειώδη μόρφωση), όπως ο επαρχιώτης Γρηγόριος από τη Δημητσάνα, θα ήταν σε θέση να υποδεικνύει περίτεχνους διπλωματικούς ελιγμούς σε έναν Υψηλάντη, έναν Σούτσο, έναν Χαντζερή – και πολύ περισσότερο, έναν Καποδίστρια.
4) Η αριστοκρατία του Φαναρίου, ήταν ευθέως συνδεδεμένη με ξένες κυρίαρχες δυνάμεις με τις οποίες βρισκόταν σε συνεννόηση.
5) Η συνεννόηση αυτή αφορούσε κατ’ αρχήν τα συμφέροντα της Τουρκίας και την εδαφική ακεραιότητά της, χωρίς ωστόσο να λείπουν οι ενέργειες που θα την υπέσκαπταν.
6) Όσες φορές οι έλληνες αριστοκράτες προέβησαν σε ενέργειες που συνέτειναν, είτε άμεσα, είτε έμμεσα, στην αποδυνάμωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, το πλήρωσαν με το κεφάλι τους.
7) Όσες φορές ο ελληνικός λαός κινείτο αυτοβούλως με επαναστατικές διαθέσεις, πιστεύοντας τους ξένους καλοθελητές και ενάντια στις οδηγίες του Φαναρίου, το πλήρωνε με το αίμα του (κίνημα Κατσώνη, Ορλωφικά, σφαγή της Πρέβεζας).
8) Οι ξένες δυνάμεις ήσαν παντελώς αναξιόπιστες όσον αφορά τους υπόδουλους Έλληνες και δεν ήταν δυνατόν να στηριχθεί κανείς επάνω τους, τουλάχιστον αναφορικά με την απελευθέρωση του συνόλου των ελληνικών εδαφών με κέντρο, το κέντρο του Ελληνισμού της εποχής – την Κωνσταντινούπολη.
9) Η μόνη από τις ξένες δυνάμεις που είχε μόνιμη διαμάχη με την Οθωμανική Αυτοκρατορία (και με τους δυτικούς ηγεμόνες) – η Ρωσία - βρέθηκε κι αυτή στη δίνη των ναπολεόντειων πολέμων, πότε να στηρίζει τους Οθωμανούς και πότε να αποσύρεται εκ νέου, αφήνοντας τους Έλληνες έκθετους.
Υπήρχε έξοδος από τον φαύλο κύκλο; Και αυτήν την έξοδο, θα την σηματοδοτούσε ο Πατριάρχης, ή κάποιος άλλος;
Πάρε μια ανάσα αναγνώστη – γιατί επιστρέφουμε δριμύτεροι…
quote:Σίγουρα, ο ρόλος του Πατριάρχη σε κάθε περίπτωση δεν μπορούσε να αφορά στη χάραξη πολιτικών σχεδίων, ούτε στην πρωτοβουλία επίσημων διπλωματικών επαφών. Αυτό νομίζω δεν το ισχυρίστηκε κανείς. Και το απολύτως εύλογο για τον εθνάρχη Πατριάρχη θα ήταν να επιδιώκει ένα αρραγές μέτωπο ή την ευρύτερη δυνατή συναίνεση στο εσωτερικό του Φαναρίου.
Trainman:
2) Είναι αστείο (κατά την γνώμη μου πάντα), να υποστηρίζει κανείς ότι ο όποιος Πατριάρχης θα ήταν σε θέση να λάβει αποφάσεις ενάντιες σε κείνες του έλληνα Μεγάλου Διερμηνέα της Πύλης, του Μεγάλου Δραγουμάνου του Στόλου, ή του ίδιου του προστάτη του, που θα μπορούσε να είναι κάποιος από τους ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας.
Απ' όσα πάντως - πολύ εύστοχα και τεκμηριωμένα - παρουσίασες, διαφαίνεται πως υπήρχε εναλλακτικός δρόμος για τον Πατριάρχη: να δείξει την εύνοιά του σε κείνη τη Φαναριώτικη μερίδα, που ο ίδιος έκρινε πως εξυπηρετούσε θετικότερα το γενικό συμφέρον του Γένους, με πρώτη όμως προτεραιότητα πάντα την αποτροπή της γενοκτονίας. Έτσι, τον βλέπουμε να μεταπηδά από τη ρωσόφιλη γραμμή των Υψηλάντηδων και των Μουρούζηδων στη γαλλόφιλη των Σούτσων και τ' ανάπαλιν.
Όσο για τον ζήλο που επέδειξε ο Γρηγόριος Ε΄ στα οχυρωματικά έργα ενόψει της αγγλικής επιβουλής, πέτυχε με ένα σμπάρο δυο-τρία τρυγόνια:
α). ανανέωσε την εμπιστοσύνη του Σουλτάνου στο πρόσωπό του (απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάληψη συνομωτικής δράσης)
β). έκλεισε το μάτι στον Ναπολέοντα, από τον οποίο είχε κάθε λόγο να περιμένει περισσότερα από τους Άγγλους, και
γ). συγχρόνως κρατούσε τους Ρώσους στην αναμονή, μέχρι να αποδειχθούν αποφασιστικότεροι και πιο γενναιόδωροι απέναντι στα συμφέροντα του Γένους.
quote:Περίτεχνους διπλωματικούς ελιγμούς από τον Πατριάρχη δεν θα απαιτούσε ούτε ο... Schwabe! Αλλά την επιστράτευση του διστακτικού - έως αρνητικού Έλληνα διπλωμάτη τότε, κι αργότερα Υπουργού Εξωτερικών του Τσάρου, είχε κάθε λόγο να την επιδιώξει, είτε μέσω της προσέγγισης του Καποδίστρια από τους Φιλικούς είτε μέσω αναφορών για τις κινήσεις και τα ανταλλάγματα που υποσχόταν το αντίπαλο δέος της Ρωσίας, η Γαλλία του Ναπολέοντα.
Trainman:
3) Εξίσου αστείο είναι να θεωρεί κανείς ότι ο όποιος Πατριάρχης (συχνά αγράμματος, ή με στοιχειώδη μόρφωση), όπως ο επαρχιώτης Γρηγόριος από τη Δημητσάνα, θα ήταν σε θέση να υποδεικνύει περίτεχνους διπλωματικούς ελιγμούς σε έναν Υψηλάντη, έναν Σούτσο, έναν Χαντζερή – και πολύ περισσότερο, έναν Καποδίστρια.
---------
ΥΓ. Tον Κολοκοτρώνη - σε αντίθεση με τον συμπέθερό του! - σε καμία περίπτωση δεν τον θεωρώ δωσίλογο, όπως δεν θα καταλόγιζε κανείς, πιστεύω, δωσιλογισμό στο αρματολίκι. Αν και συνέβη και αυτό από τους ίδιους τους επαναστατημένους!... (βλ. Οδυσσέας Ανδρούτσος)
© unregistered essence
quote:
Bartimaeus: Απ' όσα πάντως - πολύ εύστοχα και τεκμηριωμένα - παρουσίασες, διαφαίνεται πως υπήρχε εναλλακτικός δρόμος για τον Πατριάρχη: να δείξει την εύνοιά του σε κείνη τη Φαναριώτικη μερίδα, που ο ίδιος έκρινε πως εξυπηρετούσε θετικότερα το γενικό συμφέρον του Γένους, με πρώτη όμως προτεραιότητα πάντα την αποτροπή της γενοκτονίας. Έτσι, τον βλέπουμε να μεταπηδά από τη ρωσόφιλη γραμμή των Υψηλάντηδων και των Μουρούζηδων στη γαλλόφιλη των Σούτσων και τ' ανάπαλιν (…)Αλλά την επιστράτευση του διστακτικού - έως αρνητικού Έλληνα διπλωμάτη τότε, κι αργότερα Υπουργού Εξωτερικών του Τσάρου, είχε κάθε λόγο να την επιδιώξει, είτε μέσω της προσέγγισης του Καποδίστρια από τους Φιλικούς είτε μέσω αναφορών για τις κινήσεις και τα ανταλλάγματα που υποσχόταν το αντίπαλο δέος της Ρωσίας, η Γαλλία του Ναπολέοντα.
ΥΓ. Tον Κολοκοτρώνη - σε αντίθεση με τον συμπέθερό του! - σε καμία περίπτωση δεν τον θεωρώ δωσίλογο, όπως δεν θα καταλόγιζε κανείς, πιστεύω, δωσιλογισμό στο αρματολίκι. Αν και συνέβη και αυτό από τους ίδιους τους επαναστατημένους!... (βλ. Οδυσσέας Ανδρούτσος)
Bartimaeus
Μπορείς να ξεκινήσεις αν θέλεις από τη θέση, ότι ο Γρηγόριος εκκινείτο πάντα από το γενικό συμφέρον του Γένους. Αν όμως ο ίδιος έκρινε πως το γενικό αυτό συμφέρον ήταν να αναβάλλουν οι Έλληνες την Επανάσταση για μερικές δεκαετίες, (κάτι που πίστευαν κάποιοι άλλοι, π.χ. ο Κοραής), τότε ποια θα ήταν η στάση του;
Ποια θα ήταν η στάση του αν πίστευε πραγματικά, πως οι Έλληνες δεν είχαν ακόμα ξεπλύνει τις αμαρτίες τους για τις οποίες υποδουλώθηκαν;
Προσωπικά δεν πιστεύω – και πουθενά δεν έχω συναντήσει το παραμικρό στοιχείο - πως ο Γρηγόριος ανέλαβε οποιαδήποτε πρωτοβουλία αυτοβούλως, πόσο δε μάλλον, να συμφιλιώσει τον Καποδίστρια με τους Φιλικούς. Αυτό δεν το κατάφερε ο Γαζής, θα το κατάφερνε ο Γρηγόριος;
Επίσης θα πρέπει κατά τη γνώμη μου να δεις και το άλλο: Στις όποιες διαπραγματεύσεις για τον πατριαρχικό θρόνο, οι Πατριάρχες, ούτε το πάνω χέρι είχαν, ούτε καν ισότιμα δεν συμμετείχαν. Το πού θα «έδειχνε την εύνοιά του ο Γρηγόριος» ήταν απολύτως, ή σχεδόν καθόλου σημαντικό. Σημαντικότερο ήταν ποιος θα έδειχνε τη δική του εύνοια στον Γρηγόριο…
Υποψήφιοι Πατριάρχες υπήρχαν σωρό. Άνθρωποι που να μιλάνε έξι γλώσσες όπως ο Αλέξανδρος Υψηλάντης (παππούς) και που να μπορούν να συνομιλούν με τους υπουργούς Εξωτερικών της Γαλλίας, της Αγγλίας, της Αυστρίας ή της Ρωσίας, υπήρχαν πάρα, μα πάρα πολύ λίγοι…
Αν απαλλαγείς από το οποιοδήποτε άγχος να δικαιώσεις ή να καταδικάσεις τον Γρηγόριο, θα μπορέσεις να τον κατατάξεις στο πλαίσιο της εποχής του και να ακολουθήσεις τα ίχνη που μιλάνε για τη στάση του. Αυτό προσπαθώ τουλάχιστον εγώ να κάνω. Δες και τα υπόλοιπα στοιχεία…
Υ.Γ.: Χαίρομαι που ανασκευάζεις τα όσα μέσα στον ρεβανσισμό σου καταλόγισες στον Κολοκοτρώνη. Αλήθεια, γιατί ήταν δωσίλογος ο Τζαβέλας;
Φίλε Αναγνώστη
Στην προηγούμενη σελίδα του thread, είδαμε τον Γρηγόριο να υπερασπίζεται την επαναστατική δραστηριότητα σε μια παράξενη επιστολή του τον Οκτώβριο του 1820 και να διαμηνύει στον μετέπειτα ήρωα της Επανάστασης, τον επίσκοπο Σαλώνων Ησαΐα πως «το Πάσχα του Σωτήρα είναι κοντά». Και τον Ιανουάριο του 1821, τον αφήσαμε μπροστά στην προδοσία της Φιλικής Εταιρείας από ένα μέλος της (θα δούμε αργότερα ποιο μέλος και γιατί) – προκειμένου να ασχοληθούμε με το έτερο σκέλος της ρωμαίικης ελίτ κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας: Τους Φαναριώτες.
Μιλώ για «ρωμαίικη ελίτ», αναγνωρίζοντας σ’ αυτήν τον οικουμενικό εκείνο ελληνισμό, ο οποίος – όπως έχω υποστηρίξει – ξεκινά με τον Μέγα Αλέξανδρο και συνεχίζεται την περίοδο της ρωμαιοκρατίας, της βυζαντινής αυτοκρατορίας και της τουρκοκρατίας. Έναν ελληνισμό που δεν σκοτίζεται για την γενετική καταγωγή, αλλά για την γλώσσα, τη θρησκεία, την ελληνική παιδεία – και, όπως γράφει ο δημοσιογράφος, απόγονος του ομώνυμου Φιλικού, Διονύσιος Ρώμας στα Κείμενα (Δοκίμια και Μελέτες – Αθήνα 1989) του…
«…δίπλα σε ένδοξα ελληνικά ονόματα με αυτοκρατορική απήχησι (Παλαιολόγοι, Καντακουζηνοί, Αργυρόπουλοι, Ραγκαβήδες, Κομνηνοί) και άλλα με ξεχωριστή βυζαντινή ακτινοβολία (Ράλληδες, Δισύπατοι, Μαμωνάδες (Νικούσιοι!), Μουζάλωνες του Γαβρά, Αποτυράδες κ.ά.) θα συναντήσουμε στο φαναριώτικο Rostrum, κάμποσα εξωελληνικά στοιχεία: Θ’ αναφέρω τους Αλβανούς Γκίκα, τους Βλάχους Στούρτζα, τους Μολδαβούς Καλλιμάχη, τους Ιταλούς Μάνο και Νέγρη, και τους Αρμένηδες Αριστάρχη. Τη Βουλγαρία αντιπροσωπεύουνε οι Βογορίδηδες και οι Λαχοβάρη. Όταν προσθέσουμε στους παραπάνω, τους Τραπεζούντιους Μουρούζη και Υψηλάντη, τους Ρωσσέτη, τους Μαυροκορδάτους, τους Σούτσους, τους Καρατζάδες, τους Ρίζους-Νερουλούς, τους Σταυράκογλου Μουσελίμηδες, Χυσόσκουλους, Δημάκηδες, Σκαναβήδες και κάτι ελάχιστους άλλους, εξαντλήσαμε το οικογενειακό δυναμικό της παντοδύναμης αυτής κάστας».
Αν είναι δύσκολο να αναγνωρίσει κανείς στην Εκκλησία κάποιον διπλό ρόλο την περίοδο της σκλαβιάς, ακόμα δυσκολότερο είναι να αναγνωρίσει κανείς διπλό ρόλο στην συγκεκριμένη ελίτ, καθώς
• ως πολιτική ελίτ συνεργαζόταν απευθείας με τον Σουλτάνο για τη διαχείριση των υποθέσεων της Αυτοκρατορίας
• ως στρατιωτική ελίτ στελέχωνε μέχρι και ανώτατα αξιώματα του τουρκικού στρατού («Μεγάλοι Δραγουμάνοι του Στόλου») την ώρα που, σποραδικά έστω, οι Έλληνες προέβαιναν σε εξεγέρσεις στο Μοριά και τη Ρούμελη
• τα μέλη της ασχολούνταν με την αλληλοϋπονόμευση και την προστασία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την ίδια ώρα που οι φτωχοί ραγιάδες της Ελλάδας υπέφεραν τα δεινά της κατάκτησης.
Από την άλλη ωστόσο, διακρίνουμε στους Φαναριώτες μία αργή, σταδιακή αλλά και σταθερή ανάδυση στον κορμό της Αυτοκρατορίας, με επίβλεψη των εκπαιδευτικών και εκκλησιαστικών διαδικασιών, διεξαγωγή ευεργετικών για το Γένος διαπραγματεύσεων με τις ξένες δυνάμεις, γνωριμία με τις φιλελεύθερες και ρομαντικές ιδέες (αυτό είναι ένα κεφάλαιο που δεν πρόκειται να το αναπτύξω) – μια αθόρυβη εσωτερική τρώση του κορμού της Αυτοκρατορίας.
Με την ανάδειξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη στην ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας, το Φανάρι, για πρώτη φορά μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης και της Τραπεζούντας, περνά στην αντεπίθεση. Αυτό δεν γίνεται ευθύγραμμα, δεν γίνεται χωρίς εσωτερικούς κλυδωνισμούς, δεν γίνεται χωρίς εσωτερικό πόλεμο. Αλλά είναι γεγονός. Οι μυήσεις στην Μολδοβλαχία γίνονται αθρώες και στην Ελλάδα αποστέλλονται απόστολοι της Φιλικής, ο Θέμελης, ο Περραιβός και ο Δικαίος, για να προετοιμάσουν το επαναστατικό έδαφος και να διαβεβαιώσουν (ψευδώς όπως θα δούμε) πως όλα είναι έτοιμα για έναν πανεθνικό ένοπλο ξεσηκωμό με τη στήριξη της Ρωσίας.
Ας έχουμε όμως υπόψη μας και την γνώμη των τούρκων ιστορικών για την ελληνική-βυζαντινή αυτή ελίτ: Συμβουλεύομαι εκ νέου το σύγγραμμα του Νικηφόρου Μοσχόπουλου «Η ελληνική Επανάστασις κατά τους τούρκους ιστοριογράφους», όπου παρατίθενται – δυστυχώς περιφραστικά – τα γραφόμενα του κορυφαίου οθωμανού ιστοριογράφου, του Αχμέτ Ντζεβντέτ Πασά στο δωδεκάτομο έργο του «Γεγονότα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας»:
Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ:
«ΑΓΝΩΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΔΟΤΕΣ»
«…Ο Δζεβδέτ πασάς κατηγορεί μεν τους Φαναριώτας και τους Έλληνας εν γένει επί αγνωμοσύνη, ευρίσκει όμως φυσικόν το ότι οι Έλληνες είχον διάφορα ιδεώδη και μέμφεται τους τότε κυβερνώντας της Τουρκίας ως παραμελήσαντας το καθήκον, του να διδάξουν εις τους Έλληνας την τουρκικήν γλώσσαν και φιλολογίαν, να συνηθίσουν αυτούς εις τα «ωραία μουσουλμανικά ήθη και έθιμα», να εμπνεύσουν εις αυτούς την προς το κυρίαρχον έθνος αγάπην και ενισχύσουν δια του τρόπου τούτου τους μεταξύ αρχόντων και αρχομένων δεσμούς. Οι Έλληνες λέγει, έζων εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εις ιδιαίτερον δι’ αυτούς κόσμον, ως είδος ξενιζομένων μεταξύ των μουσουλμάνων, θεωρούντες και οι ίδιοι τούτους ως ξένους εις τα μέρη όπου ήσαν συμπαγείς».
«…Οι τελευταίοι (σ.σ. οι τούρκοι ιστορικοί Ρασίτ, Βασίφ και άλλοι), δεν παραλείπουν να κακίζουν τους Φαναριώτας και προ πάντων τον Αλέξανδρον Υψηλάντην (τον οποίον ο Δζεβδέτ ονομάζει «ελαφρόμυαλον»), τον Ν. Μουρούζην, τον Μιχαήλ Σούτσον και άλλους, χαρακτηρίζοντες αυτούς ως «προδότας» και αγνώμονας…»
Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥΣ ΑΠΟ ΑΝΑΓΚΗ
«Αρχικώς οι Τούρκοι εστερούντο διοικητικών στελεχών, μη έχοντες προσωπικόν ικανόν να διεξάγη τας υποθέσεις της κεντρικής διοικήσεως. Ως εκ τούτου, ο Μωάμεθ ο Πορθητής, περιεστοιχίσθη από Έλληνας ιδιαιτέρους γραμματείς και τούτο εξηγεί διατί μέχρι του σουλτάνου Σουλεϋμάν Α’ εις την ελληνικήν γλώσσαν συνετάσσοντο και απεστέλλοντο εις τον προορισμόν των όλα τα διπλωματικά έγγραφα, η μετά ξένων κρατών αλληλογραφία και αι συνθήκαι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας…»
ΟΙ ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΟΥΝ ΤΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ…
«…αι ηγεμονίαι της Βλαχίας και Μολδαυίας, αν και κατοικύμεναι υπό λαού μη ανήκοντος εις την ελληνικήν φυλήν, κατήντησε να γίνουν κτήμα των Φαναριωτών, διότι οι κάτοικοι αυτών, όντες ορθόδοξοι, εξηρτώντο εκ του Πατριαρχείου, το οποίον ετήρει τότε τα ληξιαρχικά βιβλία όλων των χριστιανών, μεταξύ των οποίων περιελαμβάνοντο ως ορθόδοξοι, και οι Μαυροβούνιοι και οι Σέρβοι, αν και ανήκοντες εις την σλαβικήν φυλήν. Ούτοι υπήγοντο εις τα Πατριαρχεία Ιπεκίου και Αχρίδος (σ.σ. για εμάς, οι θρησκευτικοί αυτοί αρχηγοί ήσαν αρχιεπίσκοποι και όχι πατριάρχες). Αλλά το 1726, κατ’ αίτησιν του Οικουμενικού Πατριαρχείου και χάρις εις τας προσπαθείας του τότε Μεγάλου Διερμηνέως Ιωάννου Υψηλάντου, τα δύο ταύτα Πατριαρχεία κατηργήθησαν και οι εκ τούτου εξαρτώμενοι ορθόδοξοι υπήχθησαν εις το ελληνικόν Πατριαρχείον Κωνσταντινουπόλεως, του οποίοι η επιρροή επεξετάθη (…) Και ενόσω μεν η τουρκική κυβέρνησις είχεν εμπιστοσύνην εις τους Έλληνας Μεγάλους Διερμηνείς και εις το Πατριαρχείον, δεν έπαυε να ικανοποιή τας τοιαύτας ενεργείας των. .
…ΚΑΙ ΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ
Οι Υψηλάνται όμως, όντες άλλοτες μεν Μεγάλοι Διερμηνείς, άλλοτε δε Ηγεμόνες της Βλαχίας, ή της Μολδαβίας, και τυχόντες τόσων και τόσων ευνοιών εκ μέρους της τουρκικής κυβερνήσεως, έτρεφον από τότε το παράβολον σχέδιον του να συνενώσουν υπό εν κέντρον όλους τους ορθοδόξους. Ούτως ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης, διατελέσαντες εφ’ ικανόν ηγεμόνες της Βλαχίας και της Μολδαβίας, εξηκολούθησαν βαδίζοντες εις την οδόν της «προδοσίας», προσπαθήσαντες να εφελκύσουν την προσοχήν των ευρωπαϊκών Δυνάμεων επί των Ελλήνων της Τουρκίας, οι οποίοι κατεπιέζοντο δήθεν υπό την τουρκικήν κακοδιοίκησιν. Τοιούτοι τινες αρχηγοί των Ελλήνων, προσεπάθησαν να τύχουν της βοηθείας και της Γαλλίας προς εκτοπισμόν των μουσουλμάνων εκ της Ευρωπαϊκής Τουρκίας, ούτως ώστε οι εχθροί της Πύλης από τότε ανέμενον την εξέγερσιν των Ελλήνων. (σ.σ. αντιπαρέβαλε φίλε αναγνώστη τα παραπάνω με τη Χάρτα του Ρήγα Φεραίου και τα κατ’ αυτόν όρια της Ελλάδας).
Ο Δζεβδέτ μάλιστα, παρατηρεί ότι σκοπός της Εταιρείας δεν ήτο η παλινόρθωσις της αρχαίας Ελλάδος, των αρχαίων Αθηνών και της αρχαίας Σπάρτης, αλλά πολύ ευρύτερος, δηλαδή η ίδρυσις κράτους έχοντος πρωτεύουσαν την Κωνσταντινούπολιν και περιλαμβάνοντος άπαντας τους εις το Πατριαρχείον υπαγομένους Ρωμηούς, προσθέτει: «Τόσον ευρεία φαντασία μόνον ες τους Ρωμηούς ευρίσκεται. Άλλα έθνη δεν τρέφουν τα πνεύματά των με τοιαύτας φαντασιοπληξίας».
ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΡΕΦΟΝΤΑΙ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΟΥΣ:
«…Κατά τη διάρκεια του πολέμου τούτου (σ.σ. του ρωσοτουρκικού πολέμου που οδήγησε στην υπογραφή της Συνθήκης του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή), οι ραγιάδες του Μωρέως και των Νήσων, εις εν σημείον του αρχηγού του εις την Μεσόγειον εισπλεύσαντος ρωσικού στόλου της Βαλτικής, έκλιναν προς την Ρωσίαν (…) Αλλά μετά την αποχώρησιν του ρωσικού στόλου οι αντάρται κατενικήθηκαν. Η επανάστασις αύτη απέτυχε και οι Έλληνες αντελήφθησαν ότι δεν ήτο δυνατόν να πραγματοποιηθή το σχέδιόν των, αν δεν διεδίδοντο προηγουμένως μεταξύ αυτών τα γράμματα και οι τέχναι. Έκτοτε ήρχισαν να ασχολούνται με την ανάπτυξιν της ναυτιλίας, την απόκτησιν πλούτου και την διάδοσιν της παιδείας, όπως προσπαρασκευάσουν ούτω και τα πνεύματα δια την εξέγερσιν του έθνους των. (σ.σ. αντιπαράβαλλε φίλε αναγνώστη την παράγραφο αυτή, την εκτενή αναφορά μου στην εκπαιδευτική προσπάθεια του Γρηγορίου Ε’ αλλά και άλλων ιεραρχών και φαναριωτών στις σελίδες 12,13 και 14 – και ιδιαιτέρως στην μικρή μου μονογραφία για τον Διονύσιο Καλλιάρχη με τίτλο «Η «ΘΕΟΘΕΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ» ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ» στη σελίδα 13)
Ο ΑΡΧΙΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΤΟΥ ΔΙΒΑΝΙΟΥ ΧΑΛΕΤ ΕΦΕΝΤΗΣ ΕΞΑΠΑΤΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ ΠΟΥ ΤΟΝ ΔΩΡΟΔΟΚΟΥΣΑΝ
«Ο Χαλέτ εφέντης, γράφει ο Δζεβδέτ (τόμος ΙΑ’ σελ.94), εξυπηρετών τους Φαναριώτας, εξηπατάτο υπό τούτων και άλλως τε δεν συνέφερεν εις αυτόν να μη εξαπατάται. Διότι κατέστησε το αξίωμα του βοεβόδα (ηγεμόνος Βλαχίας και Μολδαυίας) και του Μεγάλου Διερμηνέως «γεδίκι» (προσοδοφόρον κτήμα) του, διορίζων εκείνους εκ των Φαναριωτών τους οποίους ήθελεν αυτός, αρμέγων τους ηγεμόνας ως άλλας γαλακτοφόρους αγελάδας. Με το δια των μέσων τούτων συλλεγόμενον χρήμα, ο Χαλέτ επλήρωνε τους ισχύοντας αξιωματικούς των γενιτσάρων και προσεπάθει να διατηρήση την θέσιν του δια τοιούτων ραδιουργιών». (σ.σ. ο αρχιγραμματέας του Διβανίου, ήταν κάτι σαν γ.γ. του υπουργικού συμβουλίου).
Ο ΧΑΛΕΤ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΕΚΛΟΓΗ Μ. ΔΙΕΡΜΗΝΕΑ ΚΑΙ ΗΓΕΜΟΝΩΝ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΕΣ ΦΑΝΑΡΙΩΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ
«Ο Χαλέτ εφέντης (…) προέβη μάλιστα μέχρι του να προκαλέση τον Ιανουάριον του 1817, την έκδοσιν βεζυρικής διαταγής, κατά την οποίαν η εκλογή ηγεμόνων Βλαχίας και Μολδαυίας, περιωρίζετο μεταξύ τεσσάρων φαναριωτικών οικογενειών, ούτως ώστε, όσοι εκ των Φαναριωτών δεν ανήκον εις αυτάς απεκλείοντο. Επειδή δε, προηγούντο κατά κανόνα οι κατέχοντες την θέσιν Μεγάλου Διερμηνέως, το αποτέλεσμα ήτο, ότι και η θέσις αυτή εκλείετο εις τους άλλους Φαναριώτας. Αι τέσσαρες οικογένειαι ήσαν οι Μουρούζαι, οι Καλλιμάχαι και οι δύο κλάδοι της οικογενείας των Σούτσων της οποίας δ΄δει την γενεαλογίαν και το οικογενειακόν δένδρον, αναφέρων ότι ο πρώτος Σούτσος, ο Διαμαντάκης ήτο γαλακτοπώλης, προς τοις άλλοις δε και ότι ο Μέγας Διερμηνεύς και μέγας λογοθέτης (του Οικουμενικού Πατριαρχείου) Νικόλαος Σούτσος και ο επίσης Μέγας Διερμηνεύς Αλέξανδρος Σούτσος εκαρατομήθησαν, ο πρώτος το 1769 και ο δεύτερος το 1807.
ΟΙ ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ ΠΛΑΙΣΙΩΝΟΥΝ ΤΟΥΣ ΦΙΛΙΚΟΥΣ
«Συνεπεία του τοιούτου περιορισμού, οι εις τας άλλας φαναριωτικάς οικογενείας ανήκοντες νέοι, βλέποντες εαυτούς αποκλειομένους από τα ανώτερα αυτά αξιώματα, προσεχώρουν εις την επαναστατικήν κίνησιν, εξυπηρετούντες την Φιλικήν Εταιρείαν και επιδιδόμενοι, ως λέγει ο ιστοριογράφος Σανί-ζαντέ, εις διαφόρους «σατανικάς μηχανορραφίας», ως αποδεικνύει και η περίπτωσης του Αλεξάνδρου Χαντζερή, πρώην ηγεμόνος της Μολδαβίας, συγγραφέως του διασήμου λεξικού (σ.σ. πρόκειται περί του τριτόμου αραβο-περσο-τουρκικού λεξικού εκδοθέντος εν Μόσχα το 1844 και το οποίον έτυχε του επαίνου της Γαλλικής Ακαδημίας). Ούτος, αποκλεισθείς και αυτός του ηγεμονικού αξιώματος, ειργάσθη πολύ κατά της Τουρκίας, ως και ο ανεψιός του, επίσης πεπαιδευμένος και γλωσσομαθής, διατελέσας ιδιαίτερος γραμματεύς του Αλή Πασά των Ιωαννίνων».
ΣΧΟΛΙΟ: Οι πληροφορίες που μας δίνει ο τούρκος ιστοριογράφος Ντζεβντέτ Πασάς, είναι πολύτιμες και εξαιρετικά πολύτιμες αποδεικνύονται και αυτές που θα δούμε στη συνέχεια. Ο Ντζεβντέτ καταγράφει τις ενέργειες των Φαναριωτών, τις οποίες ωστόσο ο ίδιος θεωρεί αποτέλεσμα «παρεξήγησης» και λανθασμένων κινήσεων εκ μέρους της τουρκικής κυβέρνησης, η οποία (με τι πολιτισμική ισχύ άραγε) θα μπορούσε κατά τη γνώμη του να απορροφήσει τους Έλληνες στον οθωμανικό πολιτισμό. Εξαιρετικά αφελή θεωρώ την θέση του οθωμανού ιστορικού, ότι η πλαισίωση της Φιλικής Εταιρείας από την ρωμαίικη ελίτ έγινε για λόγους…αντεκδίκησης, τη στιγμή που μυημένος στην Φιλική, ήταν και ο ίδιος ο Μιχαήλ Σούτσος (Βόδας) που ήταν ευνοημένος από την τελευταία κατανομή των αξιωμάτων. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο, παρέθεσα την παράγραφο στην κρίση του αναγνώστη.
Φίλε Αναγνώστη
Πριν από δύο post, περιγράψαμε με τη βοήθεια των έγκριτων ιστορικών μας Ιωάννη Φιλήμονα και Κωνσταντίνου Παπαρηγόπουλου, αλλά και του λογίου Κωνσταντίνου Κούμα, την ανάδειξη του Γρηγορίου στο πατριαρχικό του αξίωμα – τις δύο τελευταίες φορές στο πλευρό της γαλλικής φατρίας των Σούτσων με προστάτη τον Αλέξανδρο Σούτσο.
Στο προηγούμενο post, ο τούρκος ιστοριογράφος Ντζεβντέτ Πασάς μας ενημέρωσε πως η οικογένεια των Σούτσων είχε δύο κλάδους. Ο ένας κλάδος αναδεικνεύει τον πρωτεργάτη της εξέγερσης, ηγεμόνα της Μολδαβίας Μιχαήλ Σούτσο (Βόδα) – ο άλλος κλάδος τον ηγεμόνα της Βλαχίας Αλέξανδρο Σούτσο, ο οποίος, όπως αναφέρεται, ήταν αντίθετος με τη δράση της Φιλικής Εταιρείας και είχε στο παρελθόν φυλακίσει και τον Παπαφλέσσα στο Βουκουρέστι για την επαναστατική του δράση.
Η εξιστόρηση του Αγώνα από τις ελληνικές και τις τουρκικές πηγές, εξεταζόμενη προσεκτικά, επιφυλάσσει στον φίλο των συνομωσιών, εξαιρετικές εκπλήξεις και σενάρια – ειδικά αν διαβαστούν αναδρομικά. Η αναδρομική ανάγνωση της ιστορίας βεβαίως, είναι εξαιρετικά επισφαλής και μπορεί να οδηγήσει σε τραγελαφικά σενάρια, (όπως το ότι ο Χίτλερ ήταν όργανο των Εβραίων, οι οποίοι τον έβαλαν να τους σφάξει προκειμένου να καταφέρουν να φτιάξουν κράτος). Τα παρακάτω στοιχεία ωστόσο, σε συνδυασμό με τα όσα παραθέσαμε μέχρι στιγμής, μπορούν να αποτελέσουν απαρχή για γόνιμο προβληματισμό. Ας τα δούμε λοιπόν, με αφηγητές κατά κύριον λόγο, τους τούρκους ιστοριογράφους, όπως μας τους μεταφέρει ο Νικηφόρος Μοσχόπουλος στο έργο του «Η ελληνική επανάστασις κατά τους τούρκους ιστοριογράφους»:
Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΑΝΤΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΣΟΥΤΣΟΥ (16 Ιανουαρίου 1821)
«Εις τα περί των εν Μολδαβία και Βλαχία προπαρασκευαστικών κινήσεων, ο Δζεβδέτ αναφέρει ότι, ενώ σχεδιάζετο ενέργεια προς παύσιν του ηγεμόνος Αλεξάνδρου Σούτσου, ούτος εθανατώθη δηλητηριασθείς υπό του ιατρού του. Την πληροφορίαν ταύτην, η οποία δεν συμφωνεί προς τας των ελληνικών πηγών, συμπληρώνει ο Δζεβδέτ λέγων ότι, καθ’ α γράφει ο Ζανί-ζαντέ, ο ιατρός του Αλεξάνδρου Σούτσου, κληθείς «να δώση εξηγήσεις» απέδωκε τον θάνατον εις τον Μιχαήλ Σούτσον. Ως δε είναι γνωστόν εκ των ελληνικών πηγών, επεδιώκετο η μετάθεσις του Μιχαήλ Σούτσου από Μολδαβίας εις Βλαχίαν, όπως διευκολύνη τα εκεί σχέδια του Υψηλάντου.
Ο Ζανί-ζαντέ, προσθέτει, ότι ο Αλέξανδρος Σούτσος είχεν ειπή κάποτε εν συνδιαλέξει μετά του Μουσταφά εφέντη, γραμματέως του Διβανίου, ότι ο Μιχαήλ Σούτσος θα εδραπέτευεν εις Ευρώπης, ως ο πενθερός του (ο Ιωάννης Καρατζάς). Επειδή όμως, λέγει ο Δζεβδέτ, αι υποθέσεις της Εταιρείας είχον προχωρήσει πολύ εν Βουκουρεστίω, η οικογένεια του Αλεξάνδρου Σούτσου δεν ηδυνήθη να αποκαλύψη την δηλητηρίασιν αυτήν. Και εις την αναφοράν, την οποίαν υπέβαλον οι βογιάροι του Βουκουρεστίου την 17ην Μαρτίου 1821, εγράφη ότι ο Αλέξανδρος Σούτσος απέθανεν εκ φυσικού θανάτου. Ούτω το πεδίον έμεινεν ελεύθερον δια την Εταιρείαν και εν Βουκουρεστίω. Εκ των αναφερομένων λόγων του Αλεξάνδρου Σούτσου, εξάγεται, λέγει ο Δζεβδέτ, ότι προέβλεπε τα προθέσεις του Μιχαήλ Σούτσου, αλλά δεν εύρισκε πού να αναφερθή, διότι ο Χαλέτ εφέντης είχε τον τελευταίον τούτον «μη στάξη και μη βρέξη». Αν έγραφεν ο Αλέξανδρος κάτι εναντίον του Μιχαήλ, ασφαλώς θα υφίστατο τα χείριστα. Αλλά και η σιωπή του δεν τον ωφέλησε, διότι πάλιν έπαθε την συμφοράν
ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΣΟΥΤΣΟΥ ΔΙΟΡΙΖΕΤΑΙ Ο ΣΚΑΡΛΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΜΑΧΗΣ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΩΣΤΟΣΟ ΔΕΝ ΠΗΓΑΙΝΕΙ ΣΤΟ ΠΟΣΤΟ ΤΟΥ
«Μετά τον τοιούτον θάνατον του Αλεξάνδρου Σούτσου, διωρίσθη ηγεμών της Βλαχίας ο Σκαρλάτος Καλλιμάχης, ο επιλεγόμενος «Σαρής», ήτοι ξανθός. Ήτο και αυτός, εις των εκλεκτών του Χαλέτ εφέντη. Από έγγραφα τινα της μεταξύ αυτών μυστικής αλληλογραφίας περιελθότα εις χείρας των αρμοδίων, εξάγεται ότι ο Χαλέτ εφέντης, συνεβουλεύετο τον Σκαρλάτον Καλλιμάχην επί σπουδαιοτάτων υποθέσεων του κράτους και είχε εμπιστοσύνην εις αυτόν. Άλλωστε, είχε ήδη χρηματίσει Ηγεμόνας της Μολδαβίας κατά το παρελθόν.
Η οικογένεια Καλλιμάχη, ήταν εξελληνισθείς μολδαυικός οίκος. Ο Σκαρλάτος, υπήρξε μέγας προστάτης των ελληνικών γραμμάτων και δωρητής του «Λογίου Ερμή» στη Βιέννη: Σύμφωνα με τον βιογράφο του Γρηγορίου Ε’ Ζαχαρία Μαθά, ο Σκαρλάτος «επροστάτευσε τας εν τη σχολή του Ιασίου παραδιδομένας Επιστήμας και το φιλολογικόν της Σμύρνης Γυμνάσιον, επροίκισε δια παντοτεινών σιτηρεσίων κατ’ έτος χορηγουμένων εκ των προσόδων της Ηγεμονίας. Ομοίως επροικοδότησε και την εν Βιέννην εκδιδομένην τότε φιλολογικήν εφημερίδα, (Βλ. τα χρυσόβουλλα αυτού εν τω Λογίω Ερμή εν έτει 1818 σελ. 255 και 597 και εν έτει 1819 σελ.205), εκοινοποίησε προς τον Γρηγόριον και προέτρεψεν εις την ανήκουσαν περί τούτου φροντίδα.
Ο Σκαρλάτος Καλλιμάχης, ήταν πληρεξούσιος της Τουρκίας στις συζητήσεις με τη Ρωσία για εκκρεμή διμερή ζητήματα – και δεν είχε κανέναν λόγο να αρνηθεί το πόστο του Ηγεμόνα της Βλαχίας. Όμως, προτιμά να παραμείνει στην Κωνσταντινούπολη και να στείλει στη θέση του, ως τοποτηρητές τους Στέφανο Μαυροκορδάτο και Στέφανο Βογορίδη (κατά τον Τρικούπη, τον Κωνσταντίνο Νέγρη και τον Ιωάννη Σαμουρκάση). Στην ουσία δηλαδή, το πόστο του Ηγεμόνα παραμένει κενό. Την ίδια ακριβώς περίοδο, όλως τυχαίως ξεσπά το Κίνημα του Βλαδιμηρέσκου.
Περνάει ο χρόνος και, συν τοις άλλοις, ο αδελφός του Σκαρλάτου, ο Μέγας Διερμηνέας της Πύλης, Ιωάννης Καλλιμάχης, εμφανίζεται στον Χαλέτ Εφέντη και διαμαρτύρεται γιατί διορίστηκε ο αδελφός του στη Βλαχία.
Ο ΑΔΕΛΦΟΣ ΤΟΥ ΣΚΑΡΛΑΤΟΥ ΠΡΟΚΑΛΕΙ(;) ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΟΣΤΟ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΔΙΕΡΜΗΝΕΑ ΤΗΣ ΠΥΛΗΣ, ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΕΙ Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΡΟΥΖΗΣ
«Την επιούσαν εξωρίσθη αιφνιδίως εις Καισάρειαν ο Ιωάννης Καλλιμάχης, Μέγας Διερμηνεύς, αδελφός του Σκαρλάτου, διότι, εμφανισθείς εις τον Χαλέτ εφέντην, παρεπονέθη κατά του διορισμού του αδελφού του εις την θέσιν ηγεμόνος της Βλαχίας, υπενθυμίσας, ότι πρό τινος, ο Χαλέτ είχεν υποσχεθή την ηγεμονίαν ταύτην εις αυτόν ομολογήσαντα, ότι δεν κατέχει επαρκώς τας ξένας γλώσσας, όπως εκπληροί τα καθήκοντα Μεγάλου Διερμηνέως. Ο Σανί-ζαντέ, αναφέρει ότι ο Ιωάννης Καλλιμάχης εφάνη ευχαριστημένος με την εξορίαν του και μάλιστα ήτο λίαν φαιδρός καθ’ όλον το προς Καισάρειαν ταξείδιον. Τούτο εχαρακτηρίσθη υπό τινων, ως δεικνύον ότι ο Ιωάννης είχε μυστικάς πληροφορίας εξ Ευρώπης. Εις αντικατάστασίν του διωρίσθη ο Κωνσταντίνος Μουρούζης, ευνοούμενος του Χαλέτ. Ηπόρησαν τότε, οι μετά προσοχής παρακολουθούντες τας ενεργείας του Χαλέτ εφέντη, πώς διορίζει εις θέσιν τόσο εμπιστευτικήν, άνθρωπον έχοντα τόσους συγγενείς εν Ρωσία, όπως άλλως τε εξεπλάγησαν, όταν διώρισε τον Μιχαήλ Σούτσον ηγεμόνα της Μολδαβίας
Αναλογίσου και κάτι ακόμα αναγνώστη: Όταν ο Κωνσταντίνος Μουρούζης ανέλαβε στα 1821 το αξίωμα του Μεγάλου Διερμηνέως της Πύλης, ήταν μόλις 32 χρονών – και ο αδελφός του ο Νικόλαος, μόλις 30…
Ο ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΟΥΡΟΥΖΗΣ, ΔΙΕΡΜΗΝΕΑΣ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΣΤΟΛΟΥ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΟΣ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, ΕΦΟΔΙΑΖΕΙ ΤΟΝ Δ. ΘΕΜΕΛΗ ΜΕ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΝ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΥΨΗΛΑΝΤΗ (16/01/1821)
Γράφει ο Φιλήμων: «Στις 16/01/1821, ο φιλικός Δ. Θέμελης, διωρισμένος από την Εταιρεία να δημιουργήσει Εφορία στα νησιά του Αιγαίου και να παραδώσει στους αρχιερείς τους την προκήρυξη του Υψηλάντη, κατέβη εις Κωνσταντινούπολιν, όθεν έλαβε έγγραφα συστατικά παρά του Νικολάου Μουρούζη, διερμηνέως της Άσπρης Θαλάσσης και του πατριάρχου Γρηγορίου, δια να κρύψη ούτω το πνεύμα της αποστολής του. Την 16η/01/1821, έφθασε εις Ψαρά, όπου εσύστησεν Εφορίαν».
Η "ΑΠΟΣΤΟΛΗ" ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΟΥΡΟΥΖΗ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΤΕΛΙΚΗ ΤΟΥ ΘΥΣΙΑ (In Memoriam)
Είναι στα τέλη του Ιανουαρίου του 1821, που ένας προδότης μαρτυρά στους Τούρκους την επαναστατική δραστηριότητα των Φιλικών, αλλά ταυτοχρόνως και η αγγλική πρεσβεία ειδοποιεί την Πύλη – και μάλιστα επανειλημμένως. Τους επαναστάτες σώζει η παραδοσιακή τουρκική ραθυμία, αλλά και η διπλή συμπεριφορά ενός από τους ανώτερους αξιωματούχους της Αυτοκρατορίας: Του Νικολάου Μουρούζη.
Δύσκολα θα εύρισκε κανείς τυπικότερο εκπρόσωπο της «ρωμαιοβυζαντινής λαίλαπας» από την οικογένεια Μουρούζη. Βυζαντινοί αριστοκράτες οι Μουρούζηδες κατέφυγαν μαζί με τον Αλέξιο Κομνηνό Δούκα μετά την Άλωση του 1204 στην Τραπεζούντα, όπου ίδρυσαν την ομώνυμη Αυτοκρατορία.
«Η οικογένεια Μουρούζη ίδρυσεν, ως αναφέρεται υπό πλείστων ιστορικών, το προάστιον Μουρούζ, εις ο κατώκησε μέχρι του 1665 (…) Μεταξύ των μελών της οικογενείας ταύτης, ο Αθανάσιος Κομνηνός Υψηλάντης, αναφέρει την Μαρίαν, ως οικοδομήσασαν την εν Τραπεζούντι περίφημον μονή της Παναγίας Σουμελά. Κατά την περίοδον της Τουρκοκρατίας, πλην του Αντιόχου, αναφέρονται ο Αδάμ, νυμφευθείς την εγγόνην του περιωνύμου Παναγιωτάκη Νικούση, του πρώτου Έλληνος όστις έλαβε το αξίωμα του μεγάλου διερμηνέως της Υψηλής Πύλης, οι υιοί του Ιωάννης (χρηματίσας μέγας ποστέλνικος της Βλαχίας (1776-1783) και απελαθείς εις Ρόδον), ο Ματθαίος (γενόμενος πρωτοσύγκελος του οικουμενικού πατριαρχείου τω 1775, ο Αλέξανδρος (διατελέσας μέγας διερμηνεύς) και πλείστοι άλλοι» (Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια).
«Ο Χαλέτ Εφέντης, εξαπατώμενος με τα ωραία λόγια των Φαναριωτών, είχεν απομακρυνθή από της αληθούς οδού και δεν εσκέπτετο άλλο ει μη μόνον την εξόντωσιν του Αλή πασά. Δεν ήθελε να γίνεται ο ελάχιστος λόγος περί των υπόπτων κινήσεων των Ελλήνων. Και αν ακόμη ηκούετο κάτι περί της παρασκευαζομένης εξεγέρσεως, αυτός ανέθετε τας ανακρίσεις εις τους Φαναριώτας, οίτινες ήσαν μέλη της Φιλικής Εταιρείας. Και όταν ακόμη η εν Κωνστανινουπόλει αγγλική πρεσβεία ειδοποίησε την Υψηλήν Πύλην περί των τεκταινομένων, ο Χαλέτ απέστειλεν εις Πελοπόννησον τον διερμηνέα του στόλου Νικόλαον Μουρούζην, όστις, ων μεμυημένος εις την Εταιρείαν, όχι μόνον δεν συνεβούλευσε τους ομοεθνείς του, αλλά και παρεκίνησε τους αρχηγούς να σπεύσουν να κηρύξουν όσο το δυνατόν συντομώτερον την Επανάστασιν. Επανελθών δε εις Κωνσταντινούπολιν, εξέθεσεν ότι η κυβέρνησις πρέπει να είναι ήσυχος και να έχη εμπιστοσύνην εις τους ραγιάδες του Μωρέως. Ούτω, λέγει ο Δζεβδέτ, εξηπάτησε τους υπουργούς, οίτινες ηγνόουν την πραγματικήν κατάστασιν, ως εκ τούτου δε, εγκατελείφθη η σκέψις αποστολής στρατού εις Πελοπόννησον και αφέθη ελεύθερος ο ως όμηρος κρατούμενος Γεώργιος Μαυρομιχάλης, υιός του ηγεμόνος της Μάνης. Αν ελαμβάνοντο υπ’ όψιν αι επανειλημμέναι προειδοποιήσεις του πρεσβευτού της Αγγλίας και απεστέλλοντο εις Πελοπόννησον επαρκείς στρατιωτικαί δυνάμεις μετά πολεμοφοδίων, οι Έλληνες του Μωρέως δεν θα ετόλμων να επαναστατήσουν και δεν θα εκινούντο, η δε Επανάστασις θα κατεστέλλετο ως άλλοτε.
Είναι και αυτό έν από τα παράδοξα της εποχής εκείνης, το ότι δηλαδή, εξαπατήθησαν από τους λόγους ενός προδότου, ως ο Μουρούζης και δεν έδωσαν προσοχήν εις τας προειδοποιήσεις της Αγγλίας, η οποία περισσότερον πάσης άλλης Δυνάμεως, υπερήσπισε την ανεξαρτησίαν της Τουρκίας εις το Συνέδριον της Βιέννης» (Νικηφόρου Μοσχόπουλου: «Η ελληνική επανάστασις κατά τους Τούρκους ιστοριογράφους»)
Ο άνθρωπος που έδωσε τις συστατικές επιστολές στο Θέμελη για να διανείμει την προκήρυξη του Υψηλάντη στους επισκόπους και προύχοντες των νησιών του Αιγαίου, ο ίδιος άνθρωπος στάλθηκε από τον Σουλτάνο για να δει τι γίνεται στο Αιγαίο και να τον ενημερώσει. Ο Μουρούζης, κατέβηκε στα νησιά, ήπιε το ούζο και τους μεζέδες του και επέστρεψε πίσω στην Πόλη, κύριος όπως πάντα.
Ο τελευταίος έλληνας διερμηνέας του οθωμανικού στόλου, παρέμεινε στην Πόλη μέχρι την ώρα των σφαγών, ομνύοντας σταθερά πως δεν ξέρει τίποτα. «Ευθύς μετά την αποκεφάλισιν του αδελφού του, ερρίφθη ούτος εις τας φυλακάς του Ταρσανά σιδηροδέσμιος. Πληροφορηθείς ο σουλτάνος παρά του μεσιτεύσαντος υπέρ αυτού, Ντελή Αχμέτ Πασά, ότι έζη ακόμη, διέταξε τον διαμελισμόν αυτού, ενώπιόν του».
(Τον φαντάζομαι να οδηγείται μπροστά στο δήμιο με το ειρωνικό χαμόγελο του τζογαδόρου που τίναξε την μπάνκα στον αέρα και σύρεται δια της βίας προς την έξοδο. Και έναν άγγλο κυνικό, να τον αποχαιρετά με τους στίχους του Εγγονόπουλου:
«Στρατηγέ
Τι ζητούσες στη Λάρισα
σύ
ένας
Υδραίος;»)
Edited by - Trainman on 19/05/2007 22:26:21
quote:
Trainman:
BartimaeusΜπορείς να ξεκινήσεις αν θέλεις από τη θέση, ότι ο Γρηγόριος εκκινείτο πάντα από το γενικό συμφέρον του Γένους. Αν όμως ο ίδιος έκρινε πως το γενικό αυτό συμφέρον ήταν να αναβάλλουν οι Έλληνες την Επανάσταση για μερικές δεκαετίες, (κάτι που πίστευαν κάποιοι άλλοι, π.χ. ο Κοραής), τότε ποια θα ήταν η στάση του;
Ποια θα ήταν η στάση του αν πίστευε πραγματικά, πως οι Έλληνες δεν είχαν ακόμα ξεπλύνει τις αμαρτίες τους για τις οποίες υποδουλώθηκαν;
Ας ξεκινήσω λοιπόν απ' τα θεμελιώδη και γενικά.
Γενικά θεωρώ πως όλοι οι Πατριάρχες - άλλος λιγότερο, άλλος περισσότερο - παράλληλα με το θεσμικό τους ρόλο ενείχοντο και σε ενέργειες συχνά συνομωτικού χαρακτήρα, όπου και όσο αυτές μπορούσαν να εξυφανθούν από τον «αραχνοΰφαντο» ιστό των προνομιών και, βέβαια, ανάλογα με το βαθμό αφιέρωσης των δρώντων προσώπων στο ιδανικό του ιερού αγώνα για την απελευθέρωση του Γένους. Αυτή θα εξακολουθούσε να είναι και η στάση του Γρηγορίου Ε΄, στην περίπτωση που πίστευε πως «ούπω ελλήλυθεν η ώρα».
Και επιπλέον εμπόνως Προσευχητική, όσον αφορά το δεύτερο ερώτημα περί ξεπλύματος αμαρτιών, για όσους φυσικά γνωρίζουν και είναι σε θέση να εκτιμήσουν τι σημαίνει κάτι τέτοιο και ποια Δύναμη περικλείει...
Η επιστολή του άλλωστε προς τον επίσκοπο Σαλώνων Ησαΐα στις 28/12/1820, περί εγγύτητας «το του Σωτήρος πάσχα» μεσούντος του Δωδεκαόρτου των Χριστουγέννων, καταδεικνύει ότι ο Γρηγόριος είχε λάβει άνωθεν το μήνυμα πως «ο καιρός ελλήλυθεν», για όσους πάλι μπορούν να αντιληφθούν τέτοιου είδους υπαινιγμούς...
Και για να επανέλθω στις γενικές αντιλήψεις μου, η πεποίθησή μου για την πατριωτική στάση, τόσο των γενάρχων Πατριαρχών ειδικότερα, όσο και της Εκκλησίας γενικότερα, εδραιώνεται από: α) την απόλυτη ταύτιση της θρησκευτικής συνείδησης των υπόδουλων Ρωμιών με την ιστορική τους μνήμη ( «πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι δικά μας θα ’ναι» ) και β) την συνταύτιση της θρησκευτικής με την εθνική τους συνείδηση, κυρίως όπως διαμορφώθηκε η δεύτερη στην ύστερη τουρκοκρατία ( το «χριστιανός ειμί» σήμαινε «εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θε να πεθάνω»).
Και πολύ νωρίτερα άλλωστε, το «Ρωμηός», που αρχικά δήλωνε όλους τους χριστιανούς της Ανατολής, κατέληξε σε εθνική ονομασία των χριστιανών εκείνων με πλήρη συναίσθηση της ιστορικής συνέχειας του ελληνισμού, όπως και το «ομότροπον» όλων των χριστιανών, η «Ρωμιοσύνη», καταδείκνυε την αναβάπτιση - στο πλαίσιο της Ανατολικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας - του αρχέγονου ελληνισμού στα νάματα του χριστιανισμού, αυτό δηλ. που εύστοχα, κατ' εμέ, ο Παπαρηγόπουλος αποκάλεσε ελληνοχριστιανισμό.
Και όπου οι ραγιάδες επέλεξαν να κρατήσουν μόνο την ελληνική γλώσσα και όχι τη θρησκεία, δηλ. να εξισλαμιστούν, εκεί οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι είτε διατήρησαν την ελληνική τους συνείδηση μέσω του κρυπτοχριστιανισμού (βλ. Ποντιόφωνοι της Μαύρης Θάλασσας, Βορειοηπειρώτες που υποχρεώθηκαν σε αθεϊα) είτε εξωμότησαν ολοσχερώς και σταδιακά εκτουρκίστηκαν (βλ. Τουρκοκρήτες, και πώς αυτοπροσδιορίζονται οι Πομάκοι και άλλοι μη τουρκογενείς μουσουλμάνοι της Θράκης).
Όπου όμως η επιλογή ήταν η διαφύλαξη της θρησκευτικής πίστης με κάθε τίμημα, εκεί επέζησε η εθνική συνείδηση ακόμα κι όταν χάθηκε η ελληνική γλώσσα (βλ. τουρκόφωνοι Καραμανλήδες και Καππαδόκες της Τουρκίας).
Ο συνεκτικός λοιπόν ιστός της χριστιανικής πίστης με τον ελληνισμό διεφύλαττε και διαμόρφωνε - σε διαφορετικό κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο κάθε φορά - την εθνική συνείδηση και των ραγιάδων, πολύ πριν ενστερνισθούν οι δυτικόφρονες λόγιοί μας τα διδάγματα της Γαλλικής Επανάστασης...
Και δεν υπαινίσσομαι εδώ ούτε τα «κρυφά» σχολειά ούτε τα «φανερά» - άλλωστε έργο της Εκκλησίας απετέλεσαν και τα δύο - αλλά αποκλειστικά το γεγονός και μόνο το έργο της διαφύλαξης της χριστιανικής πίστης των υπόδουλων από την Εκκλησία. Άλλωστε, πιστεύω πως χάρη στην αιματοχυσία από τα πλήθη κυρίως των αγράμματων, αμόρφωτων και άξεστων ανώνυμων Ελλήνων αγωνιστών του '21 προήλθε η ελευθερία μας κι όχι από τους «κόπους» και τις «θυσίες» των καλαμαράδων.
Αν τώρα κάποιοι θέλουν να βαυκαλίζονται πως ο Κοραής ήταν ο κινητήριος μοχλός όλων αυτών των βλάμηδων, είναι δικαίωμά τους βέβαια, αλλά ας μας υποδείξουν και τις περιοδείες και τα κηρύγματα του Κοραή με τα οποία ξεσήκωνε τον αγράμματο λαό...
Δεν επιθυμώ, ωστόσο, σε καμία περίπτωση να μειώσω τη σημασία και το ρόλο των λογίων - και των δύο αντιμαχόμενων μερίδων - στην εθνική αφύπνιση (έχουν και αυτοί τη θέση τους και το μεγαλύτερο μερίδιο τιμής άλλωστε), αλλά αυτή η προπαγανδιστική μονομέρεια και η προκλητική κατασυκοφάντηση του ρόλου της Εκκλησίας δεν μπορεί να μένει αναπάντητη, και μάλιστα υπό το πρόσχημα της άρσης του φανατισμού εκατέρωθεν τάχα. Όμως αν κάποιος πρέπει να εγκαλείται για ακραίο φανατισμό, αυτός είναι ο ψευδόμενος συκοφάντης κι όχι αυτός που απολογείται για τις επιθέσεις που δέχεται...
Αυτά γενικά, για την ώρα...
© unregistered essence
quote:
Trainman:
Προσωπικά δεν πιστεύω – και πουθενά δεν έχω συναντήσει το παραμικρό στοιχείο - πως ο Γρηγόριος ανέλαβε οποιαδήποτε πρωτοβουλία αυτοβούλως, πόσο δε μάλλον, να συμφιλιώσει τον Καποδίστρια με τους Φιλικούς. Αυτό δεν το κατάφερε ο Γαζής, θα το κατάφερνε ο Γρηγόριος;
Και γιατί θα πρέπει να κρίνουμε τον Πατριάρχη με ποδοσφαιρικούς όρους; Μόνο οι προπονητές του «Θρύλου» και του «Τριφυλλιού» κρίνονται εκ του αποτελέσματος...
Για τον Γρηγόριο, εκείνο που προέχει είναι το αν στοιχειοθετείται η όποια συνομωτική του δράση κι αν επιβεβαιώνεται ο συνομωτικός χαρακτήρας των ενεργειών του, είτε ήταν μυημένο μέλος της Φιλικής είτε δρούσε παράλληλα με αυτήν είτε ενεργούσε με δική του πρωτοβουλία είτε ενεχόταν σε Φαναριώτικες συνομωσίες και κυκλώματα. Και όπως βλέπω, τα πλείστα όσα στοιχεία προσκόμισες εσύ, χώρια τα δικά μου, συνηγορούν υπέρ του Γρηγορίου!... Το μόνο επιβαρυντικό στοιχείο εναντίον του είναι η πράξη του «αφορισμού»!
quote:
Trainman:
Αν απαλλαγείς από το οποιοδήποτε άγχος να δικαιώσεις ή να καταδικάσεις τον Γρηγόριο, θα μπορέσεις να τον κατατάξεις στο πλαίσιο της εποχής του και να ακολουθήσεις τα ίχνη που μιλάνε για τη στάση του.
Αν κάποιος βλέπει το δέντρο και χάνει το δάσος, αυτός δεν είμαι εγώ. Η τακτική της αποπλαισιωμένης ερμηνευτικής αποτελεί βασική στρατηγική των απέναντι, όχι δική μου. Και το γεγονός αυτό, μαζί με τη στενή γραφειοκρατική προσέγγιση που επιχειρούν, το έχω επισημάνει αρκετά νωρίς σ' αυτό το topic (βλ. σελ.10)
Με αυτήν και μόνο την προσέγγιση καταπιάνεται η διαδικτυακή και η έντυπη προπαγάνδα των απέναντι, που οργανώνεται με όρους μάρκετιγκ: ανεμίζουν «αφορισμούς» στο χέρι τους, θριαμβολογούν για τα «άπλυτα» της Εκκλησίας, που τάχα ανακαλύπτουν με τις εξονυχιστικές τους έρευνες και γενικά προκαλούν έναν πάταγο εντυπώσεων με τα φτηνά τους πυροτεχνήματα.
Όταν όμως τους παραθέτεις στοιχεία και τους παραπέμπεις σε πρωτογενείς πηγές ιστορικών και απομνημονευματογράφων της ελληνικής επανάστασης, τότε αρχίζουν και σου λένε ανεκδιήγητες φαιδρότητες περί πανίσχυρου και παντοδύναμου προπαγανδιστικού μηχανισμού της Εκκλησίας που σκαρφίζεται, οργανώνει και υλοποιεί «μύθους» και «θρύλους» περί κρυφών σχολείων, Αγίας Λαύρας, 25ης Μαρτίου και ανύπαρκτων λαβάρων, που πειθαναγκάζει έναν Αλέξανδρο Υψηλάντη να επιδίδεται σε φτηνή προπαγάνδα υπέρ του Πατριάρχη, που ποδηγετεί την ιστορική μνήμη ιστορικών και απομνημονευματογράφων αλλά και ολόκληρου του λαού συλλήβδην, ενώ και ο Κολοκοτρώνης με τον Μακρυγιάννη έχουν τόσο πολύ εμποτιστεί με το δηλητήριό της, που δεν ξέρουν τι τους γίνεται και από πού τους βαραίνει !!! Ουάου, ΤΖΑΚ ΠΟΤ...
Έπεται συνέχεια με τις «εκρηξιγενείς» απαντήσεις που εκκρεμούν...
Όχι, δεν είμαι θυμωμένος, απλά εκτονώνομαι... 
© unregistered essence
quote:
Bartimaeus: Για τον Γρηγόριο, εκείνο που προέχει είναι το αν στοιχειοθετείται η όποια συνομωτική του δράση κι αν επιβεβαιώνεται ο συνομωτικός χαρακτήρας των ενεργειών του, είτε ήταν μυημένο μέλος της Φιλικής είτε δρούσε παράλληλα με αυτήν είτε ενεργούσε με δική του πρωτοβουλία είτε ενεχόταν σε Φαναριώτικες συνομωσίες και κυκλώματα. Και όπως βλέπω, τα πλείστα όσα στοιχεία προσκόμισες εσύ, χώρια τα δικά μου, συνηγορούν υπέρ του Γρηγορίου!... Το μόνο επιβαρυντικό στοιχείο εναντίον του είναι η πράξη του «αφορισμού»!
Βαρτιμαίε
Από την αρχή της ιστοριοδιηγητικής μου απόπειρας, δήλωσα πως εγώ υπερασπίζομαι την μνήμη του Γρηγορίου, αλλά όχι με τον τρόπο που προβλήθηκε αργότερα και όχι με τον τρόπο που εξακολουθεί να τον προβάλλει η Εκκλησία.
Ο Γρηγόριος δεν υπήρξε Άγιος - τουλάχιστον όχι περισσότερο από τους αδελφούς Μουρούζηδες που επίσης παρέμειναν στην Πόλη εθελοντικά γνωρίζοντας το τέλος τους - δεν μαρτύρησε για την χριστιανική του πίστη και, αν υπήρξε όντως εθνομάρτυρας, αυτό έγινε σε "μικρότερο" βαθμό από χιλιάδες άλλους, Έλληνες και αλλοδαπούς που υπέφεραν τα πάνδεινα για την Ελευθερία. (Τα εισαγωγικά, επειδή δεν υπάρχει βαθμολογία στους μάρτυρες).
Συμφωνώ πως ο Γρηγόριος δέχεται άδικες επιθέσεις, αλλά δεν μπορώ να συμφωνήσω π.χ. με το περί Γρηγορίου λήμμα της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας που έγραψε κάποιος μακαρίτης πλέον Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, πως ο Γρηγόριος υπήρξε επί της ουσίας ο κρυφός αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας!
Η στάση της Εκκλησίας σήμερα, όπως καταγράφεται στο βιβλίο του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου για τον Γρηγόριο, αποσιωπά τελείως τόσα και τόσα στοιχεία που παραθέτω εδώ - για ποιόν λόγο; Για να δώσει μιαν εκσυγχρονισμένη εκδοχή του ίδιου παλαιού μύθου, ο οποίος σήμερα τουλάχιστον, είναι και αχρείαστος.
Και στο μεταξύ, το ρεζιλίκι στα Ιεροσόλυμα, αρχής γενομένης με τους Βαβύληδες και τους λοιπούς μυστήριους καλογήρους-νίντζα, δεν έχει τέλος...
quote:
Macedon: Και η σύγχρονη επίσημη άποψη της εκκλησίας της Ελλάδας (Γ. Μεταλληνός) καταφέρεται εναντίον της επανάστασης του 1821 γιατί έγινε με το χαρακτήρα "εθνικού" κινήματος και οδήγησε στη δημιουργία του ελληνικού κράτους και όχι ως "ρωμαίικο κίνημα" προς ανασύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας (σελ.3).
quote:
Trainman: «…όντως ο αντι-διαφωτιστής Μεταλληνός αναδεικνύει την αντιπαράθεση «έθνους» και «γένους» που εκδηλώθηκε ΒΑΣΑΝΙΣΤΙΚΑ εκείνα τα χρόνια και συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας με τον έναν ή τον άλλον τρόπο (σελ.3)
ΓΙΑ ΠΟΙΑΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΡΓΑΝΩΘΗΚΕ ΤΟ ΄21
Φίλε Αναγνώστη
Ήδη από τις πρώτες σελίδες του thread, τέθηκε το ζήτημα της φύσης της Επανάστασης του ’21, της βυζαντινής κληρονομιάς του Πατριαρχείου και του Φαναρίου και της αντιπαραβολής της νεώτερης Ελλάδας με την κληρονομιά αυτή. Δεν είναι τυχαίο: Οποιοσδήποτε διάλογος με ανθρώπους που στέκουν αντιδιαμετρικά σε ό,τι αφορά το δίπολο Ελλάδα-Βυζάντιο και συζητούν για την Επανάσταση του ’21, είναι μοιραίο να περάσει από μια τέτοια φάση – κι εκεί, εν πολλοίς και να παραμείνει.
Τόσο οι σχεδιασμοί του Υψηλάντη, όσο και οι κινήσεις του Γρηγορίου του Ε’, σχετίζονται ΑΜΕΣΑ με τη διαλεκτική αυτή και ερμηνεύονται (ή όχι) από αυτήν. Επέτρεψέ μου, να το καταδείξω, διατυπώνοντας το ρητορικό ερώτημα «για ποιάν Ελλάδα οργανώθηκε το ‘21» για να δώσω μερικές ενδεικτικές απαντήσεις:
• Η μεγάλη Ελλάδα του Ρήγα Φεραίου: «Ο λαός, απόγονος των Ελλήνων, οπού κατοικεί την Ρούμελην, την Μικράν Ασίαν, τας Μεσογείους Νήσους, την Βλαχομπογδανίαν, και όλοι όσοι στενάζουν υπό την δυσφορωτάτην τυραννίαν του οθωμανικού βδελυρωτάτου δεσποτισμού, ή εβιάσθησαν να φύγουν εις ξένα βασίλεια δια να γλιτώσουν από τον δυσβάστακτον και βαρύν αυτού ζυγόν, όλοι λέγω, Χριστιανοί και Τούρκοι, χωρίς κανέναν ξεχωρισμόν θρησκείας…» (Ρήγα Φεραίου «Νέα Πολιτική Διοίκησις»)
(Σημειωτέον ότι την ίδια περίοδο που ο Ρήγας γράφει την Νέα Πολιτική Διοίκηση, ο Αλέξανδρος (παπούς) και ο Κωνσταντίνος Υψηλάντης διεκδικούν από τον Σελήμ τον Γ' (1789-1807), ισονομία μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, χωρίς τελικά να τα καταφέρουν, καθώς ο Σελήμ εκθρονίζεται από τους γενιτσάρους).
• Η μεγάλη Ελλάδα του Άνθιμου Γαζή : «Παντού το Γένος μας είναι επί ποδός πολέμου. Εις την Ήπειρον ο Αλή Πασάς εκήρυξε αποστασίαν κατά του βδελυρού αυθέντου του και έγινε σύμμαχος των Ελλήνων. Εις των Μωριάν οι αδελφοί μας στήνουν καθημερινών τρόπαια και αι νίκαι των δοξάζωσι το ελληνικόν όνομα. Εις το Αρχιπέλαγος το ναυτικόν των Ψαριανών και Υδραιοσπετζιωτών κατατρόπωσε την τουρκικήν φλόταν και εις μερικούς λιμένας αι συγκρούσεις και ναυμαχίαι όχι μόνον απέβησαν υπέρ των Ελλήνων, αλλά και μέρος της σουλτανικής αρμάδας εβυθίσθη και εγένετο παρανάλωμα του πυρός. Εις την Ρούμελην οι καπεταναίοι απ’ άκρου εις άκρον προξενώσι τον όλεθρον εις τους Αγαρηνούς. Εις τας Αθήνας οι Τούρκοι παρεδόθησαν και εις την ιεράν πόλιν κυματίζει τώρα η σημαία της ελευθερίας. Η Κωνσταντινούπολις δεν είναι μακράν η ημέρα κατά την οποίαν θα γίνη ελληνική και εις την Αγίαν Σοφίαν θα στηθή πάλιν ο Σταυρός (Άνθιμος Γαζής: Προκήρυξη Προς τους Λαούς της Ζαγοράς, των Φερών και της Αγυιάς, 7/5/1821)
• Η μεγάλη Ελλάδα του Αλέξανδρου Υψηλάντη : «Ιδού μετρά τοσούτων αιώνων οδύνας, απλώνει πάλιν ο Φοίνιξ της Ελλάδος μεγαλοπρεπώς τας πτέρυγάς του και προσκαλεί υπό την σκιάν αυτού τα γνήσια και ευπειθή τέκνα της! Ιδού, η φίλη ημών Πατρίς Ελλάς ανυψώνει μετά θριάμβου τας προπατορικάς της σημαίας! Ο Μωρέας, η Ήπειρος, η Θεσσαλία, η Σερβία, η Βουλγαρία, τα Νησιά του Αρχιπελάγους, εν ενί λόγω η Ελλάς άπασα επίασε τα όπλα, δια να αποτινάξη τον βαρύν ζυγόν των βαρβάρων και ενατενίζουσα εις το μόνον νικητήριον όπλον των Ορθοδόξων, τον τίμιον λέγω και ζωοποιόν Σταυρόν, κράζει μεγαλοφώνως υπό την προστασίαν μεγάλης και κραταιάς Δυνάμεως: Εν τούτω τω σημείω νικώμεν! Ζήτω η Ελευθερία!» (Προκήρυξη της 24ης Φεβρουαρίου 1821. Αναφέρεται στα απομημονεύματα του αγωνιστή Αθανάσιου Ξόδιλου με τίτλο «Η Εταιρεία των Φιλικών και τα πρώτα συμβάντα του 1821, έκδοση της Ακαδημίας Αθηνών).
Και επίσης: «…έως πότε θα υποφέρητε βλέποντας τους ναούς Κυρίου βεβηλωμένους από Αγαρηνούς; Έως πότε το ιερόν έδαφος της Ελλάδος να μιαίνεται από τους μιαρούς πόδας των τυράννων της; Έως πότε Σεχ-Ισλάμη αντί Χρυσοστόμου; Έως πότε Σουλτάνος αντί Κωνσταντίνου; Έως πότε η ψυχώλεθρος άγνοια του ιερού Ευαγγελίου εις έθνος, δια της γλώσσης του οποίου εκηρύχθη εις τα πέρατα της οικουμένης; Έως πότε η επονείδιστος αύτη απαιδευσία εις έθνος του οποίου οι προπάτορες εσόφισαν πάσαν την Γην; Έως πότε;…φευ! …έως πότε δούλοι ημείς των οποίων οι προπάτορες επολέμησαν πολλάκις υπέρ της ελευθερίας άλλων» (Μία από τις τελευταίες προκηρύξεις του Υψηλάντη. Περιλαμβάνεται στο λεύκωμα της Ακαδημίας Αθηνών «Η Φιλική Εταιρεία» για τα 150 χρόνια από την ίδρυση της Οργάνωσης, καθώς και στα απομνημονεύματα του Ξόδιλου).
• Η μεγάλη Ελλάδα του σχεδίου του Υψηλάντη: «Μετά τον εμπρησμόν του στόλου, δέκα πλοία ελληνικά, έτοιμα, συμφέρει να υψώσουν την σημαίαν της πατρίδος εις την Μεσόγειον, την οποίαν όταν ίδωσι τα λοιπά των ομογενών πλοία, και μάλιστα μη έχοντα μηδένα φόβον εις την θάλασσαν δι’ έλλειψιν εχθρικών νηών, θέλουν ενωθή αμέσως με τα ημέτερα. Ώστε εις ολίγον διάστημα θέλει συντεθή στόλος ελληνικός, ικανός να φυλάττη τας νήσους, να φοβερίση την Ιωνίαν και όλα τα παράλια μέχρι Συρίας και Αιγύπτου και να ορμήση εν καιρώ αφόβως εις αυτήν την μητρόπολιν» (Άρθρον ΙΑ του Γενικού επαναστατικού Σχεδίου του Υψηλάντη, όπως το καταγράφει ο Φιλήμων, στο «Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως»).
Και επίσης: «Ο άρχων Κόμισος Κ. Θεόδωρος Νέγρης, μολονότι παρεξετράπη της ευθείας κατά τι, πλην ως άνδρα φιλότιμον και οπωσούν ικανόν δια την σχέσιν των Καλλιμάχιδων να υποταράξη τι τα ημέτερα, εάν αισθανθή ότι εξέπεσε κατά τι από την εύνοιαν της Εταιρίας, πρέπει ο Καλός με γράμματά του επαινετικά να τον βαστάζη ακίνητον και ευέλπιδα. Και, δια να τον αποκαταστήση θερμότερον ζηλωτήν, θέλει τον προτρέψει να διενεργήσει την Δραγουμανίαν της νήσου Κύπρου, ή Πελοποννήσου, όπου δήθεν η ευγενεία του δύναται να φανή ωφελιμώτερος εις το Γένος και ν’ ανταμειφθή αναλόγως με τας εκδουλεύσεις του» (Ειδική πρόβλεψη για τον Θεόδωρο Νέγρη στο άρθρο ΙΗ’ του Γενικού Επαναστατικού Σχεδίου).
• Η μικρότερη Ελλάδα του σχεδίου του Υψηλάντη: «Λέγομεν όμως, ότι συμφερότερον εις την Ελλάδα είναι το ν’ αρχίσουν οι Σέρβοι, δια να ορμήση εκείσε ο εχθρός. Επειδή, αν ημείς αρχίσωμεν, οι Πελοποννήσιοι, το βάρος της εχθρικής φάλαγγος θέλει επιπέσει εις ημάς. Οι δε Σέρβοι αρχινώντες μετά ταύτα, ίσως διόλου δεν απαντήσουν εχθρόν και εκ τούτου έπεται να προχωρήσουν, όσον δεν συμφέρει εις την Ελλάδα και Θράκην (Άρθρον Ζ’ του Σχεδίου)
(Σημ: Το «ημείς οι Πελοποννήσιοι», υποδεικνύει, είτε αντιγραφικό λάθος του Φιλήμωνα, είτε συντακτικό λάθος του Υψηλάντη, είτε κάποια εισήγηση Πελοποννήσιου που περιελήφθη στο Σχέδιο αυτούσια, πιθανόν και του Περραιβού που μετέβη μετά την Πελοπόννησο στην Κωνσταντινούπολη όπως θα δούμε στη συνέχεια.)
Και επίσης: «Οι Σέρβοι, όντες προειδεασμένοι περί των καθ’ ημάς πραγμάτων, δεν ελπίζομεν να μη δεχθώσιν άσμενοι τας προτάσεις μας, εν ω μάλιστα έδοσαν υπόσχεσιν να συμμαχήσουν και βλέπουν ωφέλειαν προφανεστάτην και επιτυχίαν του σκοπού των αναμφίβολον. Επειδή τώρα έχουν σύμμαχον την Ελλάδα, την Ήπειρον και σχεδόν όλον το ημέτερον Γένος, αναμφιβόλως θέλουν καταπεισθή και ευκόλως θέλουν σηκώσει τα όπλα εις διαφέντευσιν των δικαιωμάτων τους – και βοήθειάν μας» (Άρθρον Θ’ του Σχεδίου)
• Η μεγάλη Ελλάδα του Θ. Κολοκοτρώνη: «Ο ένας επήγεν εις τον πόλεμο, ο αδελφός του έφερνε ξύλα, η γυναίκα του εζύμωνε, το παιδί του εκουβαλούσε ψωμί και μπαρουτόβολα εις το στρατόπεδον και, εάν αυτή η ομόνοια εβαστούσε ακόμη δύο χρόνους, ηθέλαμε κυριεύσει και την Θεσσαλία και την Μακεδονία, και ίσως εφθάναμε και έως την Κωνσταντινούπολη» (Απόσπασμα από την «Ομιλία στην Πνύκα»).
• Η μικρή (πολύ μικρή…) Ελλάδα του Θ. Κολοκοτρώνη: «Σαν τον έκλεξες για καλόν, πάρτον (σ.σ. τον Μαυροκορδάτο) εις την Άρταν, όχι εδώ εις την Ελλάδα, και μη μου βροντάς το πόδι, γιατί βουτώ το σπαθί και σου κόβω το κεφάλι». (Σημ. Επειδή την κουβέντα αυτή την είπε ο Κολοκοτρώνης στον επίσκοπο Άρτας, ο «Δαυλός» επικαλείται μεταξύ άλλων το σχετικό απόσπασμα για να καταδείξει ότι «ο κλήρος ήταν ξένος προς την ιδεολογία του Κολοκοτρώνη». Τέτοια νοημοσύνη!)
• Η (πολύ στερεά…) Ελλάδα του Μακρυγιάννη : «Πήρε να σουρουπώση, έρχονται εις τους Αρκάδιους, οπού 'ταν εκεί, οι αρχηγοί, τους λένε ότι τους έγραψε ο Κολοκοτρώνης, ο Ζαϊμης, οι Ντεληγιανναίγοι κι' άλλοι πολλοί, ότι μία μεγάλη δύναμη απ' ούλους αυτούς τους συντρόφους έρχονται προς βοήθειάν τους και να μην τελειώσουνε τίποτας ομιλίες δια συβιβασμόν. Είχε πάγη ο άγιος Πρωτοσύγκελος κι' ο Γληγοριάδης 'σ αυτούς, όταν τους χαλάσαμε εις τ' Αλειτρούγι, και είπαν αυτά του αρχηγού Κολοκοτρώνη και διόρισε τα φουσάτα του αναντίον μας, και τους είπε με θέλει ζωντανό να με γδάρη σαν πρόβατο. ('Οτ' ήταν χασάπης εις την Ζάκυθο και γνώριζε την τέχνη αυτείνη, κι' αφού ήρθε γυμνός εις την Ελλάδα και πλούτηναν κ' έγιναν Κιαμιλμπέηδες αυτός και οι συντρόφοι του, καθημερινώς δουλεύουν την πατρίδα μ' εφύλιους πολέμους και νέες φατρίες.) Τότε αναχώρησαν οι Αρκάδιοι οι αρχηγοί από την ομιλίαν μας. («Καλοσύνες» του Μακρυγιάννη για τον Κολοκοτρώνη από το 6ο κεφάλαιο των Απομνημονευμάτων του)
Και επίσης: «Τότε εμείς στενά πολιορκημένοι από τους Τούρκους παντού, και δεν μαθαίναμε και τίποτας, ευρέθη εύλογον από τον Οικονόμο της 'Αρτας και Γώγο και Σκαρμίτζο να στείλουν εμένα ως πραματευτή να πάγω εις Πάτρα και από 'κεί να περάσω εις την ανατολική Ελλάδα ν' ανταμώσω πρώτα τον Διάκο, να τον ρωτήσω δια τα τρέχοντα και να του ειπώ να βαρέσουνε σε όλα αυτά τα μέρη, και να πάγω να μιλήσω και με τον Πανουργιά και άλλους καπεταναίους να βαρέσουνε αυτείνοι και οι Πελοποννήσιοι, να τραβηχτή κάμποση Τουρκιά, να βαρέσουμε και εμείς εκεί τότε» («Απομνημονεύματα», κεφάλαιο πρώτο).
ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑ την έναρξη της Επανάστασης, όταν ήταν πλέον σαφές πως «ο σταυρός δεν επρόκειτο να κυματίσει στην Κωνσταντινούπολη», όταν ο όρος «Ελλάδα» ήταν πολύ λογικά, πολύ πιο συγκεκριμένος, βλέπουμε τις κεκτημένες ταχύτητες να εκφράζονται ποικιλοτρόπως. Παρακάτω, παρατίθενται ορισμένες ενδεικτικά:
• Η μικρή Ελλάδα του Δημητρίου Υψηλάντη: «…εν ω η τε Δυτική και Ανατολική Ελλάς ούτως διακείμεναι, την μόνην σωτηρία εκ της Πελοποννήσου ελπίζουσι…» (Δ. Υψηλάντης από την Τρίπολη 30/10/1822 – Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας)
• «Θυμηθείτε τον Όλυμπο» από τον πατριώτη Γιώργο Λέλη: «Ο Όλυμπος δια την γεωγραφικήν του θέσιν, είναι την σήμερον το μέρος της Ελλάδος το οποίον απαιτεί μεγαλειοτέραν προσοχήν από μέρους της Διοικήσεως, δια λόγους πολλούς, δύω των οποίων είναι οι κυριώτεροι: Αν του Ολύμπου ο εξοπλισμός κατορθωθεί να γένη συστηματικός, όχι μόνον την Θεσσαλίαν έχει η Ελλάς, αλλά και την Μακεδονίαν ελπίζει, και την Ήπειρον καταπολεμεί και την Αλβανίαν τρομάζει. Ο Όλυμπος γίνεται το μέτωπο της Ελλάδος ως προς τους τυράννους, των οποίων συντρίβωμεν τον ζυγόν, και προς πάσαν άλλην δύναμιν η οποία ήθελεν ίσως παρρησιασθή εις εκείνα τα μέρη. Είναι λοιπόν ανάγκη και ανάγκη πολλά μεγάλη, αφ’ ενός μεν ο πόλεμος να ευδοκιμεί εις τον Όλυμπον, αφ’ ετέρου δε η διοίκησις να στερεωθεί τοιούτω τρόπω, ώστε στενή και άμεσος να είναι η σχέσις μεταξύ των λαών και της Προσωρινής Διοικήσεως της Ελλάδος. Αλλά και τα δύω ταύτα χρήζουσι μέσων αναλόγων, καθότι αλλέως ο εξοπλισμός του Ολύμπου, την μεν Ελλάδα δεν ωφελεί, εις δε τους εκείσε Χριστιανούς φέρει κίνδυνον». (Αρχεία Ελληνικής Παλιγγενεσίας).
• Η «ελευθέρα Ελλάς των χριστιανών» του Κολοκοτρώνη και του Πετρόμπεη: «Οι πολιορκημένοι αδελφοί μας χριστιανοί της Δυτικής Ελλάδος, επομένως η Πελοπόννησος, αι νήσοι και σχεδόν άπασα η ελευθέρα Ελλάς, άπαντες οι αληθείς πατριώται, επικαλούνται δια την κοινήν σωτηρίαν, την θαλάσσιον δύναμιν και την εκστρατείαν των Πελοποννησίων, αλλά δια ταύτα χρειάζονται χρήματα (Π. Μαυρομιχάλης, Θ. Κολοκοτρώνης, Σ. Χαραλάμπης, Α. Μεταξάς, σε επιστολή τους την 11η/10/1823 προς το Βουλευτικό)
• «Μην ξεχνάτε τη Θεσσαλονίκη, ακόμα και τα Ιωάννινα» – από τον πατριώτη Ι. Περικλέους: «Και ενώ βεβαιότατα έως τώρα, έπρεπε εις εξ μήνας διάστημα, μετά την επικύρωσιν των νόμων και την ένωσιν όλων των εις τα όπλα της Ελλάδος επαρχιών να έχωμεν υπό την εξουσίαν μας, Ζητούνι, Πατρατζίκι, Λάρισα, Άρτα, Πρέβεζα, τολμώ δε και Ιωάννινα, και τέλος να έχωμεν τα όρια της ελευθερίας εις το Βαρδάρι και να πολεμώμεν τον εχθρόν εις την Θεσσαλονίκην. Και ναι, βέβαια, μα το ιερόν της πατρίδος μας έδαφος, εκεί, βέβαια, εκεί, ηθέλαμεν είμεθα και όλη η Ελλάς, ήθελε είναι ελευθέρα (…) Φίλοι ομογενείς πατριώται, στοχασθήτε καλά, φέρετε προ οφθαλμών όλα τα άλλα ταλαίπωρα μέρη της πατρίδος μας, την Ζαγοράν, την Κασσάνδραν, το Όρος και αυτήν την ταλαίπωρον Χίον (…) Ευθύς μόλις ως ηκούσαμεν ότι έφθασε από το Σούλι εις Ιωάννινα, ευθύς πάλιν εις Λάρισαν, και απ’ εκεί εις Διμοκόν, πατριώται, σας λέγω, και είθε να έβγω ψεύστης, αν από σήμερον έως εξ ή οκτώ το πολύ ημέρας, δεν προφθάσουν αι πελοποννησιακαί και αι των Αθηνών δυνάμεις, εκεί εις τα πόστα των να περιμένωσι των εχθρόν, φοβούμαι…μη…πως…και ο εχθρός υπερισχύση και…χαθή…ω Θεέ μου, μη γένοιτο μη, η Ελλάς». («Αίτησις αποστολής βοηθείας εις την Δυτικήν Χέρσον Ελλάδα» προς το Βουλευτικό από τον Ιάκωβο Περικλέους).
• Οι συμβουλές του Ιγνάτιου Μολδοβλαχίας: «Να βεβαιώσετε την Ευρώπη καλώς διοικούντες και καλώς φερόμενοι, ότι είστε ικανοί να διοικηθήτε μόνοι σας, και ότι όταν επικυρωθεί άπαξ η ανεξαρτησία σας, ημπορείτε να την κρατήσετε και δεν θέλετε υποπέσει εις ξένον ζυγόν. Εν συνόψει τότε μόνον, ημπορεί να σας βοηθήση η Αγγλία, όταν γνωρίση ότι μπορείτε να χρησιμεύσετε, ως φράχτης εις τα προχωρήματα της Ρωσίας…» (Επιστολή προς την ελληνική κυβέρνηση 5/12/1823)
(Σημ.: Πώς θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως φράχτης στη Ρωσία η Ελλάδα, χωρίς την κυριαρχία επί των στενών του Βοσπόρου;)
• «Οφθαλμός της Ελλάδος» η Κρήτη: «Από τα εσώκλειστα έγγραφα του Αρμοστού και των κατοίκων της νήσου Κρήτης, ως και από της φήμης και της παραδόσεως των εκείθεν αποδιδρασκόντων στρατιωτικών, πληροφορείται με δυσαρέσκειάν του άκραν το Βουλευτικόν, την αθλίαν και επικίνδυνον κατάστασιν της δυστυχούς εκείνης νήσου, περί της οποίας δεν αμφιβάλλεται, ότι και το σεβαστόν Εκτελεστικόν ομοίως τας αυτάς δυσαρέστους έχει πληροφορίας. Ότι η περί ης ο λόγος νήσος είναι ο δεξιός οφθαλμός της Ελλάδος και αν, (όπερ μη γένοιτο!) υποδουλωθή κινδυνεύει άπασα η Ελλάς και προ πάντων αι νήσοι του Αιγαίου Πελάγους, ουδεμία αντίρρησις…»(Επιστολή της 10ης/1/1824 του Βουλευτικού προς το Εκτελεστικό)
• Κάτοικοι της Λέρου: Είμαστε κι εμείς τέκνα της ίδιας μητέρας: «Δεν δυνάμεθα, ούτε δια του προφορικού λόγου, αλλ’ ουδέ δια του γραπτού να εξιστορήσωμεν, τας κατά μέρος δυστυχίας μας, οπού δοκιμάζομεν, καθότι ευρισκόμεθα γυτνειάζοντες εις τα σύνορα της Ανατολής. Επειδή έως ου εσώζοντο περιφερόμενα περί ημάς ελληνικά πλοία, είχομεν γενναιότατα φρονήματα και εκ του εναντίου οι πολέμιοι ουδόλως ηδύναντο να υπολάβωσι κατά νουν εν τοιούτον φρόνημα, εις το να εκστρατεύσωσι καθ’ ημών. Κατά το παρόν όμως, επειδή εξέλειπον όλως δι’ όλου τα ελληνικά πλοία δια να ανθίστανται κατά του Τυράννου, ουδέ τα ημέτερα πλοιάρια δεν αποτολμούσι να εξέλθωσιν έξω του λιμένος, ώστε να μεταπλεύσωσιν εις άλλην νήσον, και να οικονομήσωμεν τα προς του ζην (…) Επειδή εσμέν βεβαιότατοι ότι εις το εξής δεν είναι ελπίς σωτηρίας από ένα τοιούτον διόλου βάρβαρο γένος, όθεν μη έχοντες πού άλλοτε να προσδράμωμεν, δια να παραστήσωμεν τα πάθη τα περικυκλούντα ημάς, καταφεύγομεν προς τον κοινόν ημών πατέρα, δια να απολαύσωμεν την άνεσιν και της ψυχής και της ζωής ημών. Όθεν ιδού οπού εξαποστέλλομεν, ως εκ προσώπου του Κοινού της πατρίδος μας τον κύριον παπα-Ιερόθεον, δια να προσφέρη τας δουλικάς ημών προσκυνήσεις και εν ταυτώ να γνωρισθώμεν και ημείς γνήσια τέκνα της κοινής ημών μητρός Ελλάδος, και ουχί μέλος απηλλοτριωμένον του ιερού καταλόγου των Ηρώων, και εν ταυτώ να πληροφορηθώμεν και ημείς τας εφετάς προόδους του Γένους, δια να λάβη η ψυχή ημών η κατώδυνος άνεσιν αποτεινάξασα την περικυκλώσασαν αυτήν δειλίαν…» (Επιστολή των κατοίκων της Λέρου στον Δημήτριο Υψηλάντη την 22α/2/1822)
ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ
Οι παραλλαγές είναι πάμπολλες: Ευρέως χρησιμοποιείται η λέξη Ελλάδα για την Ρούμελη, άλλοι πιο σωστά (ο φαναριώτης Νέγρης για παράδειγμα) κάνουν λόγο για «Χέρσα Ελλάδα» και πιο λίγοι για «Στερεά». Τα νησιά εξαιρούνται συνήθως του όρου, αν και η Διοίκηση αναφέρεται στην Κρήτη κάνοντας λόγο για τον «οφθαλμό της Ελλάδος», άλλοι υπενθυμίζουν πως υπάρχουν Έλληνες και στη Μακεδονία και δεν πρέπει να ξεχαστούν. Κανένας μα κανένας δεν θεωρεί Ελλάδα τα Επτάνησα. Πού βρίσκεται η άκρη;
Είναι ενήμεροι οι Έλληνες του μεγέθους της Ελλάδας (των ελληνικών εδαφών) και απλώς κάνουν ένα γραμματικό λάθος μέσα στα πολλά της διαλέκτου τους;
Ενδιαφέρεται ο κάθε Έλληνας για τον τόπο του πρωτίστως και αδιαφορεί για την ελευθερία των υπολοίπων Ελλήνων (κάτι αδιανόητο στις μέρες μας του σημερινού μας έθνους-κράτους) – αλλ’ απλώς στηρίζει τον συνέλληνα για γεωστρατηγικούς λόγους;
Μήπως συμβαίνουν και τα δύο ταυτόχρονα; Μήπως ο κάτοικος του ορεινού χωριού της Αρκαδίας αδιαφορεί για την Κύπρο, επειδή αγνοεί ακόμα και την ίδια της την ύπαρξη; Και μήπως η ελίτ του έθνους, οι άνθρωποι που γνωρίζουν την έκταση του Ελληνισμού, εκείνοι που αναλαμβάνουν την ευθύνη του σχεδιασμού έχουν μια Ελλάδα στο νου τους, αλλά και το εφικτό μπροστά στα μάτια τους; Και ποιος ήταν αυτός ο σχεδιασμός; Και ποια ήταν τα όρια του Ελληνισμού αυτού;
Μια σχετική απάντηση, βρήκα στην Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος (Τόμος Α’ σελ.326-7), του Σπύρου Μαρκεζίνη. Επικαλούμενος το βιβλίο-επιστολή ενός ομογενούς που τυπώθηκε στα 1853 με τίτλο "Russian Turkey or a Greek Empire? (The inevitable solution of the "Eastern Question": A letter to the Right Hon. Lord John Russel, as the ministerial leader of the House of Commons by G.D. Papanicolas, εκδόσεις Saunders and Stanford 1853)) ο Μαρκεζίνης παραθέτει μια στατιστική καταγραφή των πληθυσμών της περιοχής μας στις παραμονές του Κριμαϊκού Πολέμου. Η καταγραφή βεβαίως είναι στρογγυλεμένη και δεν έχει σχέση με τις σημερινές απογραφές, αλλά μας δίνει μια ιδέα της κλίμακας των μεγεθών στα 1853:
Τούρκοι Κωνσταντινουπόλεως 400.000
Τούρκοι Ευρωπαϊκής Τουρκίας και Νήσων: 2.600.000
Αρμένιοι Χριστιανοί Κωνσταντινουπόλεως: 250.000
Έλληνες Κωνσταντινουπόλεως: 150.000
Έλληνες Ευρωπαϊκής Τουρκίας, Νήσων και παραλίων Μικράς Ασίας: 4.650.000
Έλληνες Ελευθέρας Ελλάδος: 1.200.000
Βλάχοι της Πίνδου: 600.000
Αλβανοί Χριστιανοί (σ.σ. οι γνωστοί μας Αρβανίτες): 1.600.000
Σλαβόνοι και Σέρβοι: 1.200.000
Βούλγαροι : 3.000.000
Ρουμάνοι ή Δάκες: 4.000.000
«Εκ των 2.600.000 Τούρκων, οι 800.000 ήσαν αρνησίθρησκοι Σλαβόνοι της Βοσνίας. (σ.σ. εδώ γίνεται λόγος για τους Βόσνιους μουσουλμάνους). Το ίδιο περίπου συνέβαινε και δια τους Τούρκους της Ηπείρου που ήσαν αρνησίθρησκοι Αλβανοί". Ας σημειωθεί βεβαίως ότι πιθανότατα το 1853 οι Έλληνες της ελεύθερης Ελλάδας ήσαν και περισσότεροι απ' ό,τι προεπαναστατικά.
Ενδιαφέροντα είναι και τα παρακάτω στοιχεία, ειδικά για τους Έλληνες της Ρούμελης: Στα 1828, οι κάτοικοι της Ρούμελης ήσαν 569.000 έναντι 670.850 το 1821. «Λαμβανομένου υπόψη ότι στους αριθμούς του 1821 υπολογίζονται και 42750 Τούρκοι, η μείωση του χριστιανικού πληθυσμού το 1828 ήταν 58200» αναφέρει ο έλληνας πολιτικός.
Σήμερα, τα όρια της Ελλάδας, ως κράτους, είναι γνωστά και δεδομένα - και σε περίπτωση πολέμου, γνωρίζει κανείς τι πρέπει να απελευθερώσει. Το 1821, δεν υπήρχε κανένα προηγούμενο κράτος με το όνομα Ελλάδα. Υπήρχε το Βυζάντιο, πιο παλιά η Μακεδονική Αυτοκρατορία (για τους ελάχιστους που την εγνώριζαν) και πιο παλιά οι πόλεις-κράτη. Ο Αγώνας λοιπόν, δεν θα μπορούσε παρά να αφορά την εθνική ολοκλήρωση του Ελληνισμού και όχι απλά την ανακατάληψη κάποιων προσδιορισμένων εδαφών. Αν η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων ζούσε έξω από τη Ρούμελη, το Μοριά και τις Κυκλάδες κι αν μέγιστο τμήμα της πλειοψηφίας αυτής, ζούσε πλάι στους Τούρκους στην Πόλη και τη Μικρασία, πώς θα μπορούσε το εθνικό κέντρο, η Φιλική Εταιρεία και ο Αρχηγός της να την αγνοήσουν; Και πώς θα κατάφερναν μόνοι τους το τιτάνιο έργο της απελευθέρωσής της;
Τόσο ο Αλέξανδρος Υψηλάντης, όσο και το Πατριαρχείο, όσο και οι υπόλοιποι Έλληνες που είχαν μια συνολική εικόνα του Ελληνισμού στο νου τους, αλλά και οι απλοί άνθρωποι που δεν ζούσαν με ένα γιαταγάνι στο χέρι, αλλά με ένα άροτρο, γνωρίζαν πως δεν ήταν δυνατόν να φέρουν το έργο αυτό σε πέρας χωρίς ξένη βοήθεια. Χωρίς την βοήθεια μιας «κραταιάς ξένης δυνάμεως».
Η αναμονή της βοήθειας αυτής, έπαιξε ένα πάρα πολύ άσχημο παιχνίδι στους Έλληνες και ειδικά στους πρωταγωνιστές του Αγώνα...
(Η συνέχεια στο επόμενο…)
quote:
Macedon: Για τη Φιλική Εταιρεία και δη για τους ιδρυτές της ο Κοραής μιλάει σαφέστατα ("Είναι ελεεινοί εμποροϋπάλληλοι καταστραφέντες λόγω της κακής των διαγωγής και αφαιρούντες νυν το χρήμα των αφελών ψυχών εν ονόματι μιας πατρίδος ην αυτοί δεν έχουν.") (σελ.5)
quote:
Trainman: Η έκφραση αυτή, ανήκει στον Καποδίστρια και την χρησιμοποίησε προκειμένου να αποτρέψει τον Υψηλάντη από το να αναλάβει την ηγεσία της. Είναι γνωστό, πως ο Καποδίστριας ήταν αντίθετος με την Φιλική Εταιρεία και πως πριμοδοτούσε την Φιλόμουσο Εταιρεία της Βιέννης – αυτό ωστόσο εξ όσων έχω διαβάσει, δεν τον εμπόδιζε να διατηρεί και φιλικές σχέσεις με μέλη της πρώτης. Αναρωτιέμαι όμως: Αν ο συντάκτης της μισερής αυτής φράσης, ήταν ρασοφόρος, θα του την συγχωρούσες; (σελ.5)
quote:
Macedon: Στο κάτω-κάτω ο Καποδίστριας δεν εκπροσωπούσε κανένα εκτός από τον εαυτό του, ο πατριάρχης όμως υποτίθεται ότι εκπροσωπούσε τους ραγιάδες. Και για να απαντήσω στο βασικό ερώτημά σου που σχετίζεται με το παραπάνω σχόλιο, ο καθένας (και ο Καποδίστριας) κρίνεται ανάλογα με τις πράξεις του. (σελ.6)
Η ΡΩΣΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ: ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΒΑΡΙΕΣ ΣΑΝ ΨΕΜΑΤΑ (Μέρος 1ον)
Φίλε Αναγνώστη
Στο πλαίσιο της υποστηρικτικής μου προς τον Γρηγόριο γραμμής, είχα υποσχεθεί να τεκμηριώσω το ότι διπλή στάση απέναντι στις κυρίαρχες δομές, κρατούσαν, όχι μόνον το Πατριαρχείο, αλλά και άλλοι επιφανείς του Γένους ηγέτες.
Το τι στάση κράτησαν οι Φαναριώτες απέναντι στην Επανάσταση, σκιαγράφησα κατά κάποιον τρόπο στη σελ. 26 - και το τι στάση κράτησε ο Πατριάρχης, ξεκίνησα να το περιγράφω στις σελ. 19-25 χωρίς να το ολοκληρώσω. Ήρθε τώρα νομίζω η στιγμή, να ερευνήσουμε τα ερωτηματικά που προκύπτουν από τη στάση του Καποδίστρια και της Ρωσίας γενικότερα, καθώς και τις επιπτώσεις τους στην προετοιμασία του Αγώνα.
Όποιος επιλέγει να επιμορφωθεί από το Ιντερνέτ και βάλει στη μηχανή αναζήτησης τις λέξεις «Καποδίστριας-Φιλική Εταιρεία», θα σκοντάψει επάνω στους υβριστικούς χαρακτηρισμούς περί «ελεεινών εμποροϋπαλλήλων» που αφαιρούν το χρήμα των ομογενών τους. Ιστοσελίδες της άκρας αριστεράς που έχουν σαν μοναδικό τους οδηγό τον ακραίο μπαρμπα-Γιάννη Κορδάτο, αλλά και άλλες που φιλοξενούν εξίσου ανιστόρητες απόψεις, επαναλαμβάνουν σταθερά τους υβριστικούς χαρακτηρισμούς της λεγόμενης «Αυτοβιογραφίας» του Κόμη Καποδίστρια, η οποία δεν ήταν παρά το υπόμνημα που έστειλε ο – απώτατης ιταλικής καταγωγής – μεγάλος Έλληνας πολιτικός στον Τσάρο της Ρωσίας μαζί με την παραίτησή του.
Ήταν λοιπόν τόσο αντεπαναστάτης ο Καποδίστριας; Ήταν κι αυτός «μισέλληνας» όπως ο Γρηγόριος ο Ε’, «υπάλληλος» στη δούλεψη των Ρώσων όπως ο Γρηγόριος στη δούλεψη των Τούρκων, «δωσίλογος» όπως οι Πατριάρχες ή οι Φαναριώτες, σε πλήρη αντίθεση με τους «αγνούς ανιδιοτελείς αγωνιστές» της Πελοποννήσου και της Ρούμελης; Ήταν ένας ακόμη εχθρός των λαών, ένας απλός ομοϊδεάτης του Μέττερνιχ; Μήπως ένας γραφειοκράτης που κάτι θέλησε να κάνει κι αυτός, αλλά λάκισε στην πρώτη δυσκολία;
Την απάντηση στο ερώτημα, ίσως να δίνουν οι παρακάτω πληροφορίες, που αλιεύω από την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μονογραφία «Η Επτάνησος Πολιτεία»:
Η ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΣΚΕΨΗ ΣΤΗ ΛΕΥΚΑΔΑ (ΙΟΥΛΙΟΣ 1807)
Βρισκόμαστε στα 1806. Η Επτάνησος, κατόπιν της ήττας της Γαλλίας από την ρωσο-τουρκική συμμαχία και τις επακόλουθες διαπραγματεύσεις των Φαναριωτών με τους Ρώσους αξιωματούχους, έχει κηρυχθεί αυτόνομη και αυτοδιοικούμενη Πολιτεία υπό την προστασία της Ρωσίας και της Αγγλίας – ουσιαστικά πρόκειται για το πρώτο ελληνικό κράτος στην νεώτερη ιστορία. Στα Επτάνησα εφαρμόζεται ένα πρωτοποριακό δημοκρατικό πολίτευμα, το οποίο έχει εκπονήσει ο Ιωάννης Καποδίστριας, ως Γραμματέας της Επικράτειας της Επτανήσου Πολιτείας.
Υπάρχει ωστόσο, τουλάχιστον ένας παράγων που δεν το βάζει κάτω: Το όνομά του; Αλή-Πασάς.
Με γαλλική βοήθεια από τον Ναπολέοντα, ο περίφημος αρβανίτης ηγεμόνας, χτυπά τη Λευκάδα στις 18 Φεβρουαρίου 1807. Η κυβέρνηση των Επτανήσων δίνει εντολή στον Καποδίστρια να φροντίσει για την άμυνα του νησιού. Μαζί με τον γάλλο μηχανικό Μισσώ και άλλους τεχνικούς, ο Καποδίστριας αφικνείται στη Λευκάδα στις 27 Μαΐου. Στο νησί έχει ήδη σπεύσει από τον Απρίλιο ο – αυτοεξόριστος στην Κέρκυρα - Ιγνάτιος Άρτας (μετέπειτα Ουγγροβλαχίας), κατόπιν εντολής του κόμητος Μοντσενίγου μαζί με δυνάμεις Ηπειρωτών και Σουλιωτών, με οπλαρχηγούς τον Γιάννη Μπουκουβάλα, τον Κώστα και Γιώργη Στράτο, το Μήτσο και τον Γιώργη Κοντογιάννη, τον Γιώργη Πουλή και τον Γιάννη Κολοβελώνη. Η παράδοση θέλει επίσης να καταφθάνουν εκεί και άλλοι οπλαρχηγοί, όπως ο Κατσαντώνης, ο Μπότσαρης, ο Γρίβας, ο Ζέρβας, ο Φαρμάκης, ο Καραΐσκος, ο Τσόγκας κ.ά.
Σύμφωνα με τον καθ. Εμμανουήλ Πρωτοψάλτη, (γενικό διευθυντή των Αρχείων του Κράτους) και την μπροσούρα του «Ιγνάτιος Μητροπολίτης Ουγγαροβλαχίας», «εκ των περιγραφών των ιστορικών της νήσου, συνάγεται ότι, εκτός του Ρώσου στρατηγού Στάτερ και του πρυτάνεως Στυλιανού Βλασοπούλου, οι κυριώτεροι συνεργάται του Καποδίστρια εν τη οργανώσει της αμύνης της Λευκάδος υπήρξαν ο Ιγνάτιος και ο στρατηγός Παπαδόπουλος. Από κοινού ούτοι ωργάνωσαν την άμυνα της νήσου οικοδομήσαντες φρούρια και κατασκευάσαντες οχυρώματα δια του στρατού και με την βοήθειαν παντός του λαού, αλλά και του κλήρου, πάντων προθύμων να υπηρετήσουν την ανεξαρτησίαν της νήσου υπό την έμπνευσιν των προαναφερθέντων και του Μητροπολίτου Λευκάδος Παρθενίου Κονιδάρη (…) Εις το κεφάλαιον της διοικήσεως των αρματολών, ο Ιγνάτιος υπήρξεν ο πολυτιμότερος συνεργάτης του Καποδίστρια. Ουδείς εγνώριζε τα ήθη και τας αδυναμίας των πολεμιστών τούτων όσον εκείνος. Κατά την συνεργασίαν δε, ταύτην, ανεπτύχθη μεταξύ των και η πλέον ειλικρινής φιλία, η οποία εκτός από την καρδίαν των συνέδεσεν έκτοτε και την μοναδικήν δι’ αμφοτέρους σκέψιν δια την ανεξαρτησίαν της πατρίδος των».
Τρεις σημειώσεις προς το παρόν:
α) Ο στρατηγός Παπαδόπουλος, έλληνας στρατιωτικός στη δούλεψη της Ρωσίας, είναι αυτός στον οποίον αναφέρεται ο Κολοκοτρώνης, να δέχεται την πρόταση του Γέρου για επέμβαση των συμμαχικών δυνάμεων στην Πελοπόννησο. Την πρόταση απέρριψε (όπως ανέφερα στη σελ. 13) ο μπαρουτοκαπνισμένος πρόκριτος Παναγιώτης Μπενάκης: «O Παπαδόπουλος τo ανάφερε εις το συμβούλιο, και ο Μπενάκης εναντιώθη λέγων ότι: ‘’Την Πατρίδα μου, εγώ δεν την χαλάω άλλη μία φορά σαν τον πατέρα μου’’. Ο Μοντζενίγος είπε ότι: ‘’Πρέπει να υπάγουν να κτυπήσουν με τα Αγγλικά το κεφάλι, όπου είναι η Κωνσταντινούπολις και έπειτα, όταν κτυπήσωμεν το κεφάλι, το επίλοιπον είναι εδικόν μας’’. Έτσι εδέχθηκαν την γνώμην του και απέρριψαν την εδικήν μου».
Ο στρατηγός Παπαδόπουλος, σε επιστολή του προς τους καπεταναίους της 15ης Μαρτίου 1807, γράφει επίσης: «Ο Πανιερώτατος άγιος Άρτης, είναι επιφορτισμένος τας υποθέσεις σας και θέλει σας δώσει τας πρώτας αρχάς του συστήματός σας και των κινημάτων, όπου πρέπει να επιχειρισθήτε. Εγώ θέλω τελειώσει το επίλοιπον. Και ενωμένοι μαζί, θα συντρίψωμεν τον βαρύν ζυγόν των τυράννων και θα ελευθερώσωμεν την φιλτάτην πατρίδα και τους αδελφούς μας».
β) Ο Ιγνάτιος Ουγγροβλαχίας όμως, είναι ο γνωστός ιεράρχης ο οποίος καταφέρθηκε με αισχρές εκφράσεις κατά του Αλέξανδρου Υψηλάντη, με αποκορύφωμα το αμίμητο: «Ποτέ οι Γραικοί δεν ήθελαν κινηθή αν δεν εφαίνετο κατά κακήν τύχην ένας Υψηλάντης…». Ο Ιγνάτιος ήταν της σχολής ‘’πρώτα η μόρφωση και μετά όλα τα άλλα’’: Γράφει σχετικά στον Ν. Κεφαλά στην Βέρνη, ότι ανάγκη του Γένους ήταν πρώτιστη η παιδεία, ώστε «να καλυτερεύση η ηθική του, να αυξηθώσιν αι γνώσεις του και κατά το παρόν να ημπορή να ζη οπωσούν καλήτερα υπό τους Τούρκους, και δια το μέλλον να είναι άξιον καλητέρας τύχης, αν περιστάσεις ευτυχείς ήθελαν ποτέ παρρησιασθή». Ο Περραιβός τον αποκαλεί, άδικα κατά τη γνώμη μου, «επιστήθιον υπουργόν του Αλή». Ο Ιγνάτιος είχε συνεργασθεί όπως είδαμε στη σελ. 12, με τον Άνθιμο Γαζή και τον Καποδίστρια στην ίδρυση της «Φιλομούσου Εταιρείας» - ωστόσο την ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας την έμαθε (όπως ο ίδιος ομολογεί) πολύ αργά.
γ) Σύμφωνα με την παράδοση που καταγράφεται στις βιογραφίες του Κατσαντώνη, στα έργα του Αρ. Βαλαωρίτη αλλά και σε λόγο που εκφώνησε ο Παναγιώτης Σούτσος στη Μητρόπολη Αθηνών την 19η/7/1864, ενώπιον του Πληρεξουσίου της Επτανήσου, στην ακτή του Μαγεμένου στη Λευκάδα, «συνελεύσεως γενομένης και παρεστώτος του φιλοπάτριδος και μεγαλοπράγμονος μητροπολίτου Άρτης Ιγνατίου, οι αρματολοί ώμοσαν επί του Ιερού Ευαγγελίου την απελευθέρωσιν των Ελλήνων και ώρισαν το ερχόμενον έαρ χρόνον της πράξεως, τόπον δε εκρήξεως το Καστρίον, παρά τους πρόποδας του Ολύμπου κείμενον».
«Το δε ταμείον της επαναστάσεως επλούτισαν οι εν Κερκύρα αδελφοί του μεγαλοφυούς Ιωάννου Καποδίστρια Βιάρος και Αυγουστίνος, ο Αντώνιος Κουερίνης, ο Διονύσιος Ρώμας, ο Καίσαρ Λογοθέτης της Ζακύνθου, οι Άννινος και Μεταξάς της Κεφαλληνίας και άλλοι».
Αν τα παραπάνω που αναφέρει ο Σούτσος στην ομιλία του είναι πραγματικά γεγονότα, και όχι κάποια ρομαντική εκ των υστέρων επαύξηση προφορικών παραδόσεων της Επτανήσου που επινοήθηκαν στην προσδοκία της Ένωσής της με την Ελλάδα, τότε ίσως επιβεβαιώνονται και από τα γραφόμενα του Παπαρρηγόπουλου, για απόφαση των αρματολών της Ανατολικής Στερεάς με αρχηγό τον παπα-Θύμιο Βλαχόβα για εξέγερση στις 29 Μαΐου του 1808.
Όπως και να ‘χει το πράγμα, η γαλλορωσική συνθήκη του Τιλσίτ, δίνει το φιλί της ζωής στην Τουρκία και επιστρέφει τα Επτάνησα στους Γάλλους. Η Τουρκία προβαίνει σε νέους διωγμούς κατά των Ελλήνων και η εξέγερση ματαιώνεται.
δ) Σύμφωνα με τον Φιλήμωνα, ο Βιάρος Καποδίστριας μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία από τον Αριστείδη Παπά στα 1819, ο κόντες Διονύσιος Ρώμας (σημαίνον στέλεχος του ελευθεροτεκτονισμού της Επτανήσου) επίσης στα 1819, ο αδελφός του Αλέξανδρου Υψηλάντη ο Νικόλαος Υψηλάντης από τον Γαβριήλ Κατατάζη στα 1818, για να μυήσει στη συνέχεια τα δυο του αδέλφια, τον Γεώργιο Υψηλάντη στα 1819 και τον Δημήτριο Υψηλάντη στα 1820.
ΣΧΟΛΙΟ: Αν στα 1814, έτος ίδρυσης της Φιλικής Εταιρείας, αναγνώριζε κανείς την ανάγκη προστασίας μιας «κραταιάς ξένης δυνάμεως» προκειμένου να επιτύχει την εθνική ολοκλήρωση του Ελληνισμού, (ή τουλάχιστον να διασφαλίσει την επιτυχία της Επανάστασης σε ένα μείζον τμήμα της τότε γνωστής «Ελλάδας»), τότε το πλέον ευνόητο πράγμα που θα μπορούσε να κάνει, είναι να αποτανθεί…
• Στον Ιωάννη Καποδίστρια, έλληνα υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας – μιας χώρας που είχε αντικειμενικά εδαφικές βλέψεις προς Νότο
• Στον Ιωάννη Καποδίστρια, τον πρώην Γραμματέα της Επικράτειας της Επτανήσου Πολιτείας, ο οποίος είχε υποσχεθεί απελευθέρωση της Ελλάδας και είχε συναντηθεί με κάποιους από τους πλέον σημαντικούς οπλαρχηγούς των υποδούλων
• Στον Ιωάννη Καποδίστρια, τον στενό συνεργάτη του Ιγνάτιου Ουγγαροβλαχίας, πρωτεργάτη της προσπάθειας εκπαιδευτικής αναγέννησης της Ομογένειας και του υπόδουλου Ελληνισμού, ο οποίος επίσης έφερε στο παρελθόν διαθήκες εξέγερσης εκ μέρους της Ρωσίας
• Στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, γιό του αυτοεξόριστου ρωσόφιλου φαναριώτη, Κωνσταντίνου Υψηλάντη, (ο οποίος όπως είδαμε, είχε πολεμήσει στο πλευρό της Ρωσίας στα 1807 εναντίον των Οθωμανών) και υπασπιστή του Τσάρου της Ρωσίας.