- Ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο 5ος κι η Ελληνική Επανάσταση - .-= ΜΥΘΟΣ & ΘΡΗΣΚΕΙΑ =-.
quote:
MacedonΌσο λοιπόν κατατίθενται απόψεις δημόσια, ο καθένας έχει το δικαίωμα να απαντάει. Και εν προκειμένω, δεν είδα να παρουσιάζεις κανένα στοιχείο πλην των "παραδόσεων εν Ηπείρω" και τα γενικά φληναφλήματα που αναμασά η εκκλησιαστική παράδοση περί Κοσμά Αιτωλού
Έχεις δίκιο Macedon
Πού να θυμούνται οι Παργινοί, 21 χρόνια μετά το θάνατο του Αιτωλού το κήρυγμά του για να το μεταδώσουν στον Περραιβό. Πού να θυμούνται οι Ηπειρώτες ποιος τους παρακίνησε ν’ ανοίξουν σχολεία και ποιος τα ίδρυσε. Ήταν βλέπεις τόσα πολλά τα ελληνικά σχολεία στην Ήπειρο και στα βλαχοχώρια της Ζαγοράς, που δεν ήταν δυνατόν να θυμούνται. Όχι. Η «γενική εν Ηπείρω παράδοσις» είναι αναξιόπιστη και ιστορικά αναπόδεικτη, αφού δεν το λες εσύ και ο σ. Φ.Ηλιού. «Καμία αναφορά δεν υπάρχει για τον Κοσμά, ούτε σύγχρονη, ούτε προγενέστερη».
Τα σχολεία ίσως και να έπεσαν και από τον ουρανό, όπως ξεφύτρωσαν και οι «ανύπαρκτοι» λόγιοι του 19ου αιώνα, από τη σελίδα 9 στη σελίδα 12. Αλλά προς θεού – δεν υπάρχει αντίφαση!
Αλλά κι αυτός ο Περραιβός μάλλον για πράκτορας του Πατριαρχείου μοιάζει. Πώς θα γλύτωνε άραγε την σύλληψη αλλιώς; Δεν εξηγείται. Οι πράκτορες της ρωμαιοβυζαντινής λαίλαπας βλέπεις, φυτρώνουνε παντού και αλλάζουν χίλιες μάσκες για να μην αναγνωρίζονται. Κι αυτά που λέει ότι τις προρρήσεις του Κοσμά τις διηγούνται «με αύξηση και παραλογία», επίτηδες τα έγραφε για να μην καρφώνεται.
Αμά ο άλλος, ο Κοραής; Δεν μπορεί, η έκδοση του 1840 του «Ισοκράτη» που μελέτησα στην Εθνική Βιβλιοθήκη – σίγουρα πρόκειται περί πλαστογραφίας! Άλλωστε, 7 χρόνια μετά το θάνατο του Κοραή, πού να θυμούνται οι λόγιοι της Ελλάδας τι έγραφε και τι δεν έγραφε! Κάποιος λόγιος γιατρός ονόματι Σοφιανόπουλος που αφιέρωσε την έκδοσή του στον ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας την έκανε τη λαδιά κι εμείς το χάψαμε.
Έτσι χάψαμε και τα περί της κηδείας του Υψηλάντη. Καμιά κηδεία δεν έγινε στην ελληνική πατριαρχική εκκλησία της Βιέννης. Τον Υψηλάντη τονε βουτήξανε οι παπάδες και του έχωσαν έναν πάσαλο στην καρδιά για να μην βρυκολακιάσει και στη συνέχεια πλαστογράφησαν το βιβλίο συμβάντων της κοινότητας και κανείς δεν το πήρε χαμπάρι. Αλλά ξέχασα – ούτε η κηδεία, ούτε το μνημόσυνο του αναθεματισμένου αποδεικνύει τίποτα. Το γνωρίζει ο θεολόγος Macedon και ο EPAITHS που διαθέτει κρίση και γνώση.
Να μην ξεχάσω βέβαια και τα σχολεία που μας περιγράφει ο Κωνσταντίνου και τον Χρυσολωρά που δίδασκε τον Πρόκλο μαζί με τον Ναζιανζηνό. Αυτός μάλλον ήταν γνήσιος Έλληνας – με πιστοποιητικό εθνικοφροσύνης. Αλλά πού να τολμήσει να τα βάλει με την πατριαρχική λαίλαπα. Έτσι, εξεπίτηδες έβαλε τα θεολογικά μαθήματα για να μην τον καταλάβει ο οικείος Μητροπολίτης και τον καρφώσει στον ανθέλληνα Πατριάρχη και αυτός στους Τούρκους. Και το κόλπο έπιασε: Ο Μητροπολίτης δεν κατάλαβε γρι! Μπίνγκο!
Όσο για τα μαθήματα αρχαίων φιλοσόφων, φυσικής και μαθηματικών στην Πατριαρχική Ακαδημία – ε, είναι προφανές ότι τα διδάσκονταν για να ξέρουν τους εχθρούς τους. Γιατί, ποιος θα τα έβαζε αποτελεσματικά με τους Έλληνες, αν δεν ήξερε τι πρεσβεύανε; Ποιος θα τα έβαζε με τους μαθηματικούς αν δεν διάβαζε και λίγα μαθηματικά;
Είναι αλήθεια, πως εγώ ξέρω να συζητώ μόνον με όσους συμφωνούν μαζί μου. Έννοια σου λοιπόν. Ο δρόμος είναι μακρύς ακόμη. Μετά τον Περραιβό, θα αμφισβητήσεις ξανά τον Περραιβό και τον Σπηλιάδη και τον Φιλήμονα και τον Οικονόμου και τον Τρικούπη και τον Φωτάκο και, και…
…και καλά θα κάνεις. Τι το κάναμε εδώ; Ιστορία κύριε, γράψατε. Κασετοφωνάκι κρατάγατε;
Αγαπητέ Στράβωνα
Η απάντηση που μου δίνεις, με ικανοποιεί μόνον κατά το ήμισυ. Ίσως να μην είχες χρόνο να επεξεργαστείς τα κείμενά μου και να ήσουν και κουρασμένος. Αλλά οι απαντήσεις σου, τουλάχιστον στο θέμα του thread είναι σχεδόν μονολεκτικές.
Για να προχωρήσουμε στο θέμα, επιθυμώ κάποια κεφάλαια να τα αφήνουμε πίσω μας, για να μην τα ξαναβρίσκουμε μπροστά μας. Τα στοιχεία για τη στάση του κλήρου στην Τουρκοκρατία, όσον αφορά την παιδεία κατατέθηκαν ένθεν και ένθεν. Εγώ υποστηρίζω ότι από ένα σημείο και μετά, (τουλάχιστον από τον 18ο αιώνα και εντεύθεν) κλήρος και λαός, αρχίζουν και σηκώνονται λίγο ψηλότερα. Κάποιοι είναι πιο ένθερμοι, κάποιοι είναι διστακτικοί, κάποιοι είναι ίσως και τελείως αντιδραστικοί.
Από την άλλη, ο Macedon επιμένει πως «το πατριαρχείο δεν ασχολήθηκε ιδιαίτερα (έως καθόλου) με την εκπαίδευση, αλλά και όπου ασχολήθηκε την χρησιμοποίησε σαν εργαλείο ελέγχου των υποδούλων».
Εσύ ζήτησες πριν από μερικά post, να μάθεις εάν υπήρξαν ενέργειες του Πατριαρχείου μετά την Άλωση για συνεννοήσεις με τη Δύση (θα το δούμε αυτό στο τέλος) και κινήσεις του σχετικά με την Παιδεία.
Ποια είναι η άποψή σου; Ποια είναι αν θέλεις, η επίγευση που σου αφήνουν οι απόψεις που παρατέθηκαν; Και γιατί; Μην φοβάσαι να την διατυπώσεις.
Το νόημα της διευκρίνησης που σου ζητώ, είναι πολύ απλό. Αν μπορείς να δεχθείς ότι η Εκκλησία εκμεταλλεύθηκε τα περιθώρια που άφηνε η συμφωνία Μωάμεθ-Σχολαρίου για εκπαιδευτικές κινήσεις που διευκόλυναν την αφύπνιση των ραγιάδων, τότε ίσως μπορείς να δεχθείς πως ο όποιος Γρηγόριος, Καλλίνικος κλπ, το 1821 δεν ήταν ο διάβολος με κέρατα και ουρά, αλλά ένας άνθρωπος σε μια κρίσιμη θέση περιορισμένης και υπό όρους εξουσίας, που ήταν δυνατόν να προβληματίζεται και να αμφιταλαντεύεται.
Τέλος – ναι – σε σχέση με τον όρο «σχολείο», υπάρχει ένα θέμα οργανωμένου σχεδίου για την αφύπνιση του γένους, στο οποίο μπλέκεται και το όνομα του Γρηγορίου, αλλά δεν έχω αναφερθεί σε αυτό. Αν ξεμπερδέψουμε όμως με τα εκπαιδευτικά, θα το βρούμε μπροστά μας.
Περιμένω την απάντησή σου. Και μην ξεχνάς ότι το thread αφορά τον "μισελληνισμό" του Γρηγορίου - σύμφωνα πάντα με τα λεγόμενα του εισηγητή του.
Υ.Γ.: Όσον αφορά τις απόψεις σου περί τα εθνικά, είμαι προς το παρόν ικανοποιημένος που παραδέχεσαι τουλάχιστον ότι οι ορισμοί σου περί των Αρχαίων είναι αυθαίρετοι. Είναι ένα καλό σημείο εκκίνησης ενός διαλόγου.
Μην ξεχνάς όμως, από πού ξεκινήσαμε: Πρώτον από την άποψή σου ότι «αν είχαμε το «πας μη Έλλην βάρβαρος» οι Τούρκοι δεν θα μπορούσαν να τα βάλουν μαζί μας». Όταν σου απάντησα λοιπόν πως αυτό δεν έσωσε τους Αθηναίους από τους Μακεδόνες, ούτε τους κατοπινούς Έλληνες από τους Ρωμαίους (με τους οποίους ήρθαμε σε επιμειξίες στο ελλαδικό έδαφος) δεν μου έδωσες απάντηση. Όταν σε ρωτώ τώρα αν έχεις ψάξει το πόσο «ελληνικό» ήταν εξ αρχής το Δωδεκάθεο και τα Μυστήριά του, μου απαντάς απλώς πως «αν συνεχίσω έτσι δεν θα βγάλουμε άκρη».
Μα, για να βγάλουμε άκρη θα πρέπει να συνεχίσω έτσι - εκτός κι αν οι απόψεις αυτές συνιστούν το μικρόκοσμό σου τόσο αρμονικά, ώστε να μην πρέπει να απειληθούν. Όπως επίσης και σε σχέση με τους διωγμούς των εθνικών. Οι διωγμοί όντως υπήρξαν, αλλά πριν τους διωγμούς, σημαντική μερίδα των ελλήνων λογίων είχε ήδη ενταχθεί στη νέα θρησκεία. Θα το παραγράψουμε επειδή ο χριστιανισμός υπήρξε αρχικώς εβραϊκή αίρεση, (άρα εσαεί θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ξένο σώμα έστω και μετά από 1500 χρόνια – το ίδιο και οι Πατριάρχες, ο Γρηγόριος, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, οι «Κοσμάδες» κλπ.), ή θα δεχθούμε ότι υπήρξε το 1821 η εθνική θρησκεία των Ελλήνων;
Edited by - Trainman on 19/11/2006 03:14:02
Αντιλαμβάνομαι πλήρως την αγωνία σου να πείσεις για τον ανύπαρκτο εθνικό ρόλο του πατριάρχη και του "μαγαζιού" του (όπως το χαρακτήρισες) και αντιλαμβάνομαι επίσης την απώλεια της ψυχραιμίας σου, όταν μερικοί νεοεθνικιστές, νεοπαγανιστές κτλ. αμφισβητούν τα "αδιάσειστα" στοιχεία σου ή κάνουν ερωτήματα που δεν μπορείς να απαντήσεις, καταφεύγοντας στη γνωστή χριστιανική μέθοδο της ειρωνίας και του παραληρήματος. Για παράδειγμα, στο ερώτημα:
"Γιατί το πατριαρχείο, 65 χρόνια μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας και την ίδρυση του ελληνικού κράτους καλεί τους Έλληνες να αναγνωρίσουν τον Σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ τον Β΄σαν αφέντη τους"
απαντάς
"Ο Πατριάρχης έχει να διαχειριστεί ένα "μαγαζί" 20 αιώνων. Τα ημερολόγια σε τέτοια μαγαζιά, καθώς και τα ρολόγια τους, κινούνται με άλλους ρυθμούς." (sic)
Και αυτό περί ρολογιού το θεωρείς επιχείρημα και μάλιστα πειστικό!
Βέβαια το ουσιαστικό ερώτημα είναι "γιατί 65 χρόνια μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους το πατριαρχείο θεωρεί το Σουλτάνο αφέντη των (ελεύθερων πια) Ελλήνων και δεν θα τον θεωρούσε 20 χρόνια πριν την απελευθέρωση";
Ας αφήσουμε όμως τέτοιου είδους επικίνδυνα ερωτήματα στην άκρη προς το παρόν και ας έρθουμε στο προκείμενο.
quote:
Trainman
Η «γενική εν Ηπείρω παράδοσις» είναι αναξιόπιστη και ιστορικά αναπόδεικτη, αφού δεν το λες εσύ και ο σ. Φ.Ηλιού. «Καμία αναφορά δεν υπάρχει για τον Κοσμά, ούτε σύγχρονη, ούτε προγενέστερη».
Υπάρχει ικανός αριθμός ιστορικών έργων που καταπιάνονται με το θέμα της ιστορίας της εκπαίδευσης τον 17ο και 18ο αιώνα (αν και η μεγαλύτερη βιβλιογραφία αναφέρεται στην ιστορία της εκπαίδευσης μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους). Κανείς δεν αναφέρει τον Κοσμά τον Αιτωλό. Ακόμη κι αυτή η Ιστορία του Ελληνικού Έθνους αφιερώνει 6 σειρές στα σχολεία του Κοσμά του Αιτωλού (τόμος 11, σελ. 307) οι οποίες ουσιαστικά είναι η επιστολή του ίδιου στον αδερφό του.
Α, ναι. Υπάρχει και ο Περραιβός ο οποίος άκουσε κάποιον που του είπε ότι είχε ακούσει από κάποιον άλλο πως ο Κοσμάς κτλ. κτλ. και που ο ίδιος (ο Περραιβός) δεν λέει "έτσι είναι" αλλά λέει "έτσι πιστεύεται" (η σημασία της λέξης "παράδοση"). Και ενίστασαι γιατί αμφισβητώ όχι την αξιοπιστία του Περραιβού αλλά "αυτών που είχε ακούσει", μια αξιοπιστία που και ο ίδιος έμμεσα αμφισβητεί.
Φυσικά, για πράκτορες δε μίλησα αλλά φυσικά σου είναι δύσκολο να κατανοήσεις τη διαφορά μεταξύ της αμφισβήτησης της αξιοπιστίας των λεγομένων κάποιου και της αμφισβήτησης του ίδιου. Είπαμε, χριστιανικές τακτικές είναι αυτές.
Όσο για τον Κοσμά των Αιτωλό έκανα 3 ερωτήματα για τα οποία δεν πήρα καμία απάντηση.
1. Πού ιδρύθηκαν τα σχολεία αυτά; Πότε; Πώς;
2. Πού μιλάει ο Κοσμάς ο Αιτωλός για εθνεγερσία και επανάσταση στο κύρηγμά του;
3. Δεν θεωρεί ο Κοσμάς ο Αιτωλός το σχολείο σαν το ιδανικό μέσο προετοιμασίας του ανθρώπου για το μοναστήρι; Δεν οριοθετεί το σχολείο σαν ένα εκκλησιαστικό μαθησιακό κέντρο όπου οι χριστιανοί θα μάθουν τα "μυστήρια της εκκλησίας μας" όπως ο ίδιος λέει;
quote:
Trainman
Αμά ο άλλος, ο Κοραής; Δεν μπορεί, η έκδοση του 1840 του «Ισοκράτη» που μελέτησα στην Εθνική Βιβλιοθήκη – σίγουρα πρόκειται περί πλαστογραφίας!
Συνεχίζοντας το ειρωνικό σου παραλήρημα, προχωράς στις επισημάνσεις που σου έκανα για τα σχόλια στην έκδοση του Ισοκράτη (που έγραψε ο Κοραής το 1807) και του Πλουτάρχου (που έγραψε το 1809), ότι δηλαδή σε κανένα από τους σχολιασμούς για τα δύο αυτά έργα δεν υπάρχει καμία αναφορά στον Γρηγόριο και σε κανένα άλλο πατριάρχη.
Δεν γνωρίζω από πού αντλείς τις πηγές σου αλλά προσωπικά τις αντλώ από το πρωτότυπο, όταν είναι διαθέσιμες. Μπορεί να ήταν λοιπόν κόπος για μένα να σκανάρω τους σχολιασμούς του Κοραή για τις εκδόσεις του Ισοκράτη και του Πλούταρχου αλλά σίγουρα θα είναι μεγαλύτερος κόπος για σένα να ψάχνεις να βρεις τις ανύπαρκτες αναφορές στον πατριάρχη στο έργο που σημειώνεις.
Διάβασε λοιπόν από το έργο του Κοραή τους σχολιασμούς για την έκδοση του Ισοκράτη και του Πλούταρχου, όπως τα έχω σκανάρει από το έργο του και πες μου σε ποιό σημείο αναφέρεται ο Κοραής στον πατριάρχη Γρηγόριο ή σε οποιονδήποτε άλλον.
Δεν περιμένω βέβαια να αναγνωρίσεις ότι κάνεις λάθος, άλλωστε το λάθος είναι αποκλειστικό προνόμιο των διαφωνούντων και όχι των του παπικού συνδρόμου μετεχόντων.
quote:
Trainman
Μετά τον Περραιβό, θα αμφισβητήσεις ξανά τον Περραιβό και τον Σπηλιάδη και τον Φιλήμονα και τον Οικονόμου και τον Τρικούπη και τον Φωτάκο και, και……και καλά θα κάνεις. Τι το κάναμε εδώ; Ιστορία κύριε, γράψατε. Κασετοφωνάκι κρατάγατε;
Είσαι σε καλό δρόμο, συνέχισε έτσι.
macedon
Εξετάζοντας το ρόλο και τη θέση του Γρηγόριου του Ε΄ στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, θα ήταν καλό ίσως και χρήσιμο να ρίξουμε μια ματιά στις υπηρεσίες που πρόσφερε στον Σουλτάνο εναντίον των Ελλήνων.
Μετά την υπογραφή της συνθήκης του Κάμπο Φόρμιο (18.10.1797), τα Ιόνια νησιά πέρασαν στην κυριαρχία των Γάλλων. Αυτό δυσαρέστησε τους Τούρκους οι οποίοι τελικά δέχτηκαν να υπογράψουν συνθήκη με τους ορθόδοξους Ρώσους το 1799 και να προσπαθήσουν να ανακτήσουν τα νησιά. Ο Σουλτάνος Σελίμ ο Γ΄, στην προσπάθειά του αυτή είχε ένα πολύ άξιο σύμμαχο. Τον πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄!
Με εγκύκλιό του προς τους κατοίκους και κληρικούς των Ιονίων, ο συνεργάτης του Σουλτάνου κατηγορούσε τους Γάλλους για "αθεϊα" και "ασέβεια", δικιολογούσε την κήρυξη του πολέμου από τους Τούρκους εναντίον τους, και σημείωνε πως ο τουρκικός στόλος ερχόταν "εις τα μέρη ταύτα όχι κατά των νήσων και των κατοίκων, αλλά μάλλον δια να υποστηρίξει αυτούς εις την αληθήν ελευθερίαν(!) και να τους απαλλάξη του ζυγού και της τυραννίδος(!!) εις ήν ακουσίως ενέπεσον και να τους απολυτρώση(!!!) από την μέλλουσαν ασέβειαν και αθεϊαν".
Με άλλα λόγια, ο πατριάρχης εμφανίζει το Σουλτάνο σαν απελευθερωτή και απολυτρωτή των Ελλήνων - σαν το μέγα ευεργέτη τους.
Το θράσος του προχωράει ακόμη περισσότερο, καθώς αναφέρει στην εγκύκλιό του πως ήρθε η ώρα να ξαναλάμψει ο Χριστιανισμός και πως οι κάτοικοι των νησιών θα γίνουν ελευθερωτές όχι μόνον της δικής τους πατρίδας αλλά και όλων των αδελφών τους χριστιανών Ελλήνων(!).
Υποσχόταν μάλιστα πως οι κάτοικοι θα ήταν ελεύθεροι να διαλέξουν τον τύπο διακυβέρνησής τους.
Αυτή η προπαγάνδα του πατριάρχη υπέρ των Τούρκων σε συνδυασμό με ορισμένα λάθη διακυβέρνησης από τη μεριά των Γάλλων οδήγησε στην κατοχή των νησιών από τους Ρωσοτούρκους και τελικά στην προσάρτηση των νησιών στην Οθωμανική αυτοκρατορία καθιστώντας τα φόρου υποτελή και διαψεύδοντας οικτρά τις υποσχέσεις του υπότουρκου πατριάρχη.
Φαίνεται πως αν και ο Σελίμ ο Γ΄ ήταν για τον πατριάρχη ο "απελευθερωτής των χριστιανών", για τους επτανήσιους τελικά δεν ήταν έτσι, και για το λόγο αυτό ξεκίνησαν τα αυτονομιστικά κινήματα εναντίον των "απελευθερωτών" Τούρκων στην Κεφαλονιά (Μάιος 1801), στο Ληξούρι (Ιούνιος 1801), πάλι στο Ληξούρι (Αύγουστος 1801), στην Κέρκυρα (Ιούνιος 1801). Όλες οι εξεγέρσεις πνίγηκαν στο αίμα των Ελλήνων από τους "ελευθερωτές" Τούρκους, κάτι που μάλλον θα έκανε υπερήφανο τον πατριάρχη που εκτέλεσε το καθήκον του απέναντι στον Σουλτάνο με τον καλύτερο τρόπο. Οι μερικές χιλιάδες Ελλήνων που σφάχτηκαν από τους "απελευθερωτές" Ρωσοτούρκους, προφανώς δεν απασχόλησαν ιδιαίτερα τον Γρηγόριο τον Ε΄, μια και ο στόχος της κατάληψης των νησιών από τους Ρωσοτούρκους είχε επιτευχθεί.
Το 1805 όμως, η Τουρκία συμμαχεί με τη Γαλλία εναντίον της Ρωσίας (και της Αγγλίας που συμμετείχε στη συνθήκη της Κωνσταντινούπολης), όταν ο Ναπολέοντας υπόσχεται την Κριμαία στην Τουρκία και οι Γάλλοι βρίσκονται στην Κωνσταντινούπολη σαν σύμμαχοι.
Με την απειλή του αγγλικού στόλου υπό το ναύαρχο Duckworth να πλέει προς την Κωνσταντινούπολη (Φεβρουάριος 1807), ο Σουλτάνος Σελίμ ο Γ΄ αναγκάζεται να προβεί σε έργα οχύρωσης της Κωνσταντινούπολης. Ποιός όμως θα τον βοηθήσει στο δύσκολο αυτό έργο; Ποιός άλλος από τον μεγάλο σύμμαχο του Σουλτάνου τον Γρηγόριο τον Ε΄. ¶λλωστε είναι γνωστό πως "ο φίλος τον φίλον εν κινδύνοις γιγνώσκει". Και ο Γρηγόριος ήταν πολύ καλός φίλος του Σουλτάνου.
Ο Γρηγόριος ο Ε΄ λοιπόν, δραστηριοποιείται στην οργάνωση της οχύρωσης της Κωνσταντινούπολης μαζί με τους άλλοτε "άθεους" και "ασεβείς" Γάλλους ώστε να αποσοβηθεί ο αγγλικός κίνδυνος. Τέτοια δε ήταν η συνεισφορά του στο έργο, που ο Σελίμ συνεχάρη δημόσια τον πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε΄ για την προσφορά του στην Πύλη, όπως μας πληροφορεί ο Χρήστος Πατρινέλης στην "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους" (τόμος 11ος).
Φαίνεται λοιπόν πως οι Γάλλοι και ο Ναπολέοντας ήταν εχθροί του Πατριαρχείου μόνον όσο ήταν εχθροί του Σουλτάνου. Όταν αυτοί έγιναν φίλοι και σύμμαχοι των Τούρκων, έγιναν αυτόματα και φίλοι και σύμμαχοι του πατριαρχείου, καθώς είναι γνωστό πως "ο φίλος του φίλου μου είναι και δικός μου φίλος".
Και οι φίλοι του Σουλτάνου είναι και φίλοι του πατριαρχείου και ειδικά του πατριάρχη Γρηγόριου του Ε΄
macedon
Και επειδή αναφέρθηκε (αλλά μετά από λίγο εξαφανίστηκε) το θέμα του τυπογραφείου του Πατριαρχείου από το φίλο Trainman, το οποίο υποτίθεται ότι πρόσφερε στο θέμα της παιδείας, ας ρίξουμε μια σύντομη ματιά για την προσφορά του στην ελληνική παιδεία.
Το πατριαρχείο αποκτάει τυπογραφείο το 1798, με τις ευλογίες του Σουλτάνου. Είναι η περίοδος που στους κατακτημένους Έλληνες αρχίζουν να κυκλοφορούν οι ιδέες του διαφωτισμού περί ελευθερίας, οι ιδέες του Ρήγα και του Κοραή, οι ιδέες που το πατριαρχείο φοβόταν πως μπορεί να οδηγούσαν σε εξεγέρσεις εναντίον των Τούρκων.
Ας θεωρήσουμε ότι η απόκτηση του τυπογραφείου από το πατριαρχείο αυτήν ειδικά την εποχή ήταν απλή σύμπτωση και ας δούμε μερικά στοιχεία από τη λειτουργία του.
Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ
Σύμφωνα με σχετική εγκύκλιο του ιδρυτή του τυπογραφείου, πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄, ο σκοπός του πατριαρχεικού τυπογραφείου ήταν η αποκλειστική τροφοδότηση του ελληνικού αναγνωστικού κοινού με βιβλία, απαγορεύοντας την εισαγωγή άλλων εντύπων από το εξωτερικό. Με την ίδια επίσης εγκύκλιο εντέλλονταν οι αρχιερείς να ελέγξουν τα ήδη εισαχθέντα βιβλία και να κατασχέσουν όσα αντιβαίνουν στα δόγματα της πίστης και στρέφονται κατά των Τούρκων ("όσα εστίν αντιβαίνοντα εις τα της αμωμήτου πίστεως ημών δόγματα και κατά της επικρατούσης διοικήσεως της κραταιάς ταύτης βασιλείας")
ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ
Το πρώτο κείμενο που τυπώνεται είναι η "Πατρική Διδασκαλία", ένα εμετικό κείμενο δουλικής υποταγής "εις την Υψηλήν Βασιλείαν των Οθωμανών", η οποία έγινε "θείω βουλεύματι" (με θεϊκή θέληση). Φυσικά, ο διάβολος δεν μπορούσε να παραμείνει ανενεργός σε τέτοιες "θεϊκές" παρεμβάσεις οπότε έφτιαξε την έννοια της ελευθερίας!
"ο διάβολος εμεθοδεύθη εις τον τρέχοντα αιώνα μια άλλην πονηρίαν και απάτην ξεχωριστήν, δηλαδή το νυν θρυλούμενον σύστημα της ελευθερίας".
Το σύστημα αυτό είναι "δέλεαρ του διαβόλου και φαρμάκι ολέθριον δια να κατακρημνίσει τους λαούς εις την απώλειαν και την ακαταστασίαν".
Αλλά το πατριαρχείο είναι εδώ, θεματοφύλαξ των ιδεών του Σουλτάνου:
"Αδελφοί μη πλανηθήτε. Κλείσατε τα αυτία σας και μη δώσετε καμία ακρόασιν εις ταύτας τας νεοφανείς ελπίδας της ελευθερίας. Φυλάξατε στερεάν την πατροπαράδοτόν σας πίστιν και, ως οπαδοί του Ιησού Χριστού, απαρασάλευτον την υποταγήν εις την πολιτικήν διοίκησιν".
Το κείμενο της "Πατρικής Διδασκαλίας" (στο οποίο απάντησε ο Κοραής με την "Αδελφική διδασκαλία") εμφανίστηκε λίγο πριν ξεκινήσει ο Ρωσοτουρκικός στόλος για να "απελευθερώσει" τα επτάνησα από τους Γάλλους. Άλλη σύμπτωση!
Η συνεισφορά της Πατρικής Διδασκαλίας στην εκπαίδευση των Ελλήνων φαίνεται πως δεν ήταν αρκετή οπότε τον ίδιο χρόνο εκδίδεται από το τυπογραφείο η "Χριστιανική Απολογία" του Αθανάσιου Πάριου, ένα αντιδιαφωτιστικό βιβλίο το οποίο το πρώτο του κεφάλαιο τιτλοφορείται "Περί Ελευθερίας, εν ω εξετάζεται αν οι άνθρωποι εγγενώνται ή ημπορούν να είναι εις τον κόσμον ελεύθεροι" και φυσικά καταλήγει στο συμπέρασμα πως οι άνθρωποι ούτε γεννώνται ούτε μπορούν να είναι ελεύθεροι.
Από το τυπογραφείο του πατριαρχείου εκδίδεται το 1802 ο λίβελλος "Αντιφώνησις προς τον παράλογον ζήλον των από της Ευρώπης ερχομένων φιλοσόφων" πάλι από τον Πάριο, ο οποίος καταφέρεται εναντίον των ιδεών περί ελευθερίας των διαφωτιστών και τους κατηγορεί πως οπλίζουν τα χέρια των Ελλήνων εναντίον του σουλτάνου.
Το κυριότερο "εκπαιδευτικό" όμως έργο που βγήκε από το τυπογραφείο του πατριαρχείου ήταν ο λίβελλος υπό τον τίτλο "Νέος Ραψάκης" που απαντάει στην Αδελφική Διδασκαλία του Κοραή και στα έργα του Ρήγα και θεωρεί τους "ελληνόφρονες" άξιους να πεθάνουν και θεωρεί το θάνατό τους έργο της Θείας Πρόνοιας!! Θαυμάστε ανθελληνικό μένος του πατριαρχείου για το έργο του Ρήγα:
"βιβλιάριον εξέδωκαν, "Ρόπαλον του Ηρακλέους" αυτό ονομάσαντες, (σημ: αναφέρεται στο σύμβολο που έβαλε ο Ρήγας στο Σύνταγμά του) οι ελληνόφρονες!, βιβλίον δηλαδήν διεγερτικόν, ερεθιστικόν, παρακινητικόν, ώστε πάντες οι απανταχού χριστιανοί, εν ρητή ημέρα, να δείξουν του Ηρακλέους την αλκήν εναντίον των τυραννούντων αυτούς. Η θεία Πρόνοια ηλέησε το γένος των Χριστιανών και, προτού να διαδοθούν εις τον κόσμον εκείνα τα κακέμφατα ρόπαλα, έκαμε και εναφερώθη η αντίθεος αύτη σκευωρία, και παρεδόθησαν εις το πυρ, και οι κατά των ιδίων δεσποτών την κοινήν και καινήν ευτρεπίσαντες μάχαιραν, μάχαιραν εύρον μισθόν του παραλόγου ζήλου αυτών"
Η μάχαιρα δηλαδή των δημίων του Ρήγα ήταν όργανο της θείας πρόνοιας!
Άξιος ο μισθός τους και ο μισθός των απολογητών τους.
macedon
quote:
Πού να θυμούνται οι Παργινοί, 21 χρόνια μετά το θάνατο του Αιτωλού το κήρυγμά του για να το μεταδώσουν στον Περραιβό. Πού να θυμούνται οι Ηπειρώτες ποιος τους παρακίνησε ν’ ανοίξουν σχολεία και ποιος τα ίδρυσε. Ήταν βλέπεις τόσα πολλά τα ελληνικά σχολεία στην Ήπειρο και στα βλαχοχώρια της Ζαγοράς, που δεν ήταν δυνατόν να θυμούνται. Όχι. Η «γενική εν Ηπείρω παράδοσις» είναι αναξιόπιστη και ιστορικά αναπόδεικτη, αφού δεν το λες εσύ και ο σ. Φ.Ηλιού. «Καμία αναφορά δεν υπάρχει για τον Κοσμά, ούτε σύγχρονη, ούτε προγενέστερη».
Επειδή βλέπω έχεις συνέχεια έμμονες ιδέες με το θέμα του Περραιβού και Κοσμά του Αιτωλού, να σου εμφανίσω ξανά την ίδια την μαρτυρία του Περραιβού που εσύ πρώτος μας παρουσίασες :
«Άπαντες οι Έλληνες, νέοι και γέροντες, άνδρες τε και γυναίκες, μνημονεύουσι με σέβας πολλάκις εκ παραδόσεως το όνομα του Ιεροκήρυκος Κοσμά, συνεχέστερον δε ακούει τις το όνομά του εις την Μακεδονίαν, Θεσσαλίαν και Ήπειρον,όπου εν γένει ευφημούσιν τον άνδρα ως άγιον και προφητικόν. Ο σκοπός μου ενταύθα δεν απαβλέπει να περιγράψω προγνωστικάς και ατομικάς προρρήσεις του Ιεροκήρυκος, τας οποίας σήμερον οι πλείστοι με αύξησιν και παραλογίαν λέγουσι και πιστεύουσιν, αλλά να κοινοποιήσω το ουσιώδες και υψηλόν αίσθημά του, υπέρ ου εσυγκινήθη, και υπέρ ου υπέστη μαρτυρικόν θάνατον, ως εκ των ρηθησομένων λόγων του γνωσθήσεται».
O Περραιβός λοιπόν δέν μας λέει ο ίδιος οτι γνώρισε ποτέ τον πατρο-Κοσμά, αλλά βασίζει την θετική γι'αυτόν γνώμη σε μαρτυρίες του αγράμματου λαού που είχε ενθουσιαστεί με τη χριστιανόπληκτο παραπλανητική διδασκαλία αυτού του ανθρώπου.
Όμως εγώ και ο macedon, αλλά και εσύ ο ίδιος έστω και κατα λάθος παραπέμπουμε κείμενα λόγια του πατρο-Κοσμά που αποδειννύουν εξώφθαλμα οτι μοναδικός του στόχος ήταν να μετατρέψει την Ελλάδα σε ένα απέραντο καλογερίστικο μοναστήρι. Όταν σου ζητάμε να τα σχολιάσεις εσύ αντί να απαντήσεις χάνεις την ψυχραιμία σου, αρχίζεις τους σκληρούς λεονταρισμούς, βρίζεις και απειλείς!!!
Μήπως θέλεις να σου προχωρήσω το θέμα ακόμα περισσότερο σχετικά με το τί γινόταν στον πατριαρχικό θρόνο της ΚΠολης επι Τουρκοκρατίας;
Σε προειδοποιώ οτι δέν θα σε συμφέρει καθόλου.
ΜΗΠΩΣ ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ ΤΙ ΗΤΑΝ ΤΟ ΠΕΣΚΕΣ;;;
Θα σου απαντήσω εγώ, ήταν η δωροδοκία του οποιουδήποτε μεγαλοιερέα στον Τούρκο σουλτάνο προκειμένου να τον ανεβάσει στον πατριαρχικό θρόνο. Ο σουλτάνος κήρυττε αμέσως πατριάρχη τον ιερέα που του έδινε το μεγαλύτερο πεσκές και ΠΟΤΕ ΤΩΝ ΠΟΤΩΝ ΤΟΝ ΙΚΑΝΟΤΕΡΟ!
Και εάν εμφανιζόταν αμέσως μετά κάποιος άλλος που ανέβαζε το πεσκές μερικές δεκάρες παραπάνω αμέσως καθαιρούσε τον παλιό και τον αντικαθιστούσε με αυτόν της λίγο μεγαλύτερης δωροδοκίας. Αυτή η κατάσταση επικρατούσε στο πατριαρχείο της ΚΠολης μέχρι ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ του 5ου. Τον σουλτάνο δέν τον ενδιέφερε καθόλου η τακτική που θα ακολουθούσε ο πατριάρχης σχετικά με την μόρφωση των υποδούλων το "πεσκές" μονάχα ήθελε.
"Η φιλοδοξία κληρικών και λαϊκών προυχόντων και η απληστία της τουρκικής κυβερνήσεως" γράφει ο Β.Στεφανίδης.
Γράφει ο σύγχρονος με τον Κύριλλο Λούκαρι Ρ. Rycaut: "Παλαιότερα η Εκκλησία δεν πλήρωνε στον μεγάλο Αυθέντη περισσότερα από δέκα
χιλιάδες τάληρα για κάθε αλλαγή πατριάρχη, αλλά το πλήθος των εραστών του αξιώματος ύψωσε την τιμή σε είκοσι πέντε χιλιάδες τάληρα". Λίγα χρόνια αργότερα, το 1700, έγραφε ο Pitton de Tournefort: "Το αξίωμα αυτό πουλιέται σήμερα για εξήντα χιλιάδες τάληρα". Ο J. Aymon αναφέρει ότι το 1671 μέσα σε έναν και τον ίδιο χρόνο όχι λιγότεροι από πέντε, ο Παΐσιος, ο Διονύσιος Θεσσαλονικεύς, ο Παρθένιος, ο Μεθόδιος και ο Διονύσιος ο Λαρισινός, ανέβηκαν ο ένας μετά τον άλλον στο θρόνο, αφού βέβαια ο καθένας τους πλήρωσε το "πεσκές".
Όσο για την ολοκληρωτικότατη έλλειψη κάθε ψήγματος μόρφωσης που υπήρχε σε απεξάπαντες τους χριστιανούς εκείνης της εποχής είχε επισημανθεί με οδύνη απο τον ίδιο τον Κύριλλο Λούκαρι έναν απο τους ελάχιστους άξιους πατριάρχες που ανέβηκαν στον ΚΠολίτικο πατριαρχικό θρόνο. Και ο ίδιος προσπάθησε όταν έδωσε το "πεσκές" και έγινε πατριάρχης να αλλάξει όσο μπορούσε περισσότερο το δεινό κλίμα.
Ίδρυσε Πανεπιστήμιο, έφερε ικανούς δασκάλους συμφοιτητές του απο το Πανεπιστήμιο της Κρεμόζα όπως τον Θεόφιλο Κορυδαλλέα ...
Τα αποτελέσματα τα ξέρεις έπεσαν θεοί και δαίμονες πάνω του να τον φάνε, και επειδή ο σουλτάνος αδιαφορούσε κατάφερε το χριστιανικό κατεστημένο να τον κατηγορήσει ψευδώς στον σουλτάνο πείθοντας τον οτι συνεργαζόταν με τους χειρότερους τότε εχθρούς του, τους Τατάρους.
Έτσι βρήκε μαρτυρικό θάνατο το 1638 και η κατάσταση συνεχίστηκε ακάθικτη άλλους δύο αιώνες αργότερα.
quote:
Προφανώς και δεν θέλεις να κατανοήσεις το αυτονόητο. Πως τα "σχολεία" στα οποία αναφέρομαι δεν είναι τα οργανωμένα σχολεία του 19ου αιώνα στα οποία διδάσκουν αυτοί που αναφέρεις παρακάτω. Αναφέρομαι στα σχολεία που λειτουργούν σε διάφορα μοναστήρια, χωρίς να έχουν καμία σχέση με την εκπαίδευση και για τα οποία δεν έχουμε μεν στοιχεία για τον ακριβή αριθμό τους, έχουμε όμως μαρτυρίες για τον τρόπο που γινόταν το μάθημα.
Καλό θα είναι πάντως, την επόμενη φορά να παραθέσεις και καμιά πηγή για να δούμε πάνω σε ποιά βάση μιλάμε.
Το αυτονόητο για κάποιους είναι και σχετικό.
Ποιος σου είπε ότι εγώ αναφέρομαι σε οργανωμένες σχολές του 19ου αιώνα, αναφέρομαι στην Πατριαρχική Σχολή Κωνσταντινούπολης για τη λειτουργία της από 1453 έως 1672 για την οποία όπως μας πληροφόρησες δεν υπάγεται στις πλέον υπολογίσιμες οργανωμένες σχολές.
Ο οκτώηχος και το ψαλτήρι προφανώς ήταν ένας τρόπος εκπαίδευσης που κράτησε για περίπου δύο αιώνες όμως δεν μπορεί να λογιστεί ως μία σκόπιμη προσέγγιση αλλά ως αποτέλεσμα μίας κατάστασης (κατάκτηση Οθωμανών, μετάβαση πληθυσμών στα ορεινά, φυγή λογίων στην Ευρώπη, μετακινήσεις μαζών), αναλογιζόμενοι ότι ο δεύτερος βυζαντινός ουμανισμός (γιατί ναι Επαίτη υπήρχε και πρώτος) δεν θα μπορούσε να είχε τέτοια κατάληξη.
Επίσης θα πρέπει να γνωρίζεις ότι η εκπαιδευτική ανάταση ξεκινά από τα μέσα του 17ου αιώνα και όχι από το 19ο αιώνα.
Επίσης θα πρέπει να γνωρίζεις ότι ο αποκλειστικός συσχετισμός της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του Κοραή με την ελληνική επανάσταση, αποτελεί ανέκδοτη ιστορική καταγραφή. Γύρνα πίσω στα Ορλωφικά και εξήγησε μας κατά πόσο επηρέασε το πνεύμα του Κοραή τον ξεσηκωμό, τη σφαγή που ακολούθησε, τις βάσεις που έθεσε για τη μετέπειτα επανάσταση του 21, για το αν υπήρχε εθνική συνείδηση και τα ξαναλέμε.
Όσο για τον προσφιλή σου Κούμα κοίτα τι έγραψε μετά τα Ορλωφικά: <<Οι ακμάζοντες δια της εμπορίας πλούσιοι Λαρισαίοι εγυμνώθησαν, εσκοτώθησαν και όσοι ηδυνήθησαν, έφυγαν εις τα ορεινά χωριά. Η Λάρισα έκτοτε μέχρι της σήμερον περιέχει χριστιανούς πενήτας, χειρώνακτας, αποζώντας από τους βαρείς κόπους των.
Αλλά τις δύναται να περιγράψει όλα τα δεινά; Ιδού τα καλά οπού απήλαυσε το ελληνικόν γένος από την των Πελλοποννησίων με την Ορλόφιων συμμαχίαν.>>
Αυτός ο υπερασπιστής της παιδείας και της Ελληνικής εθνικής συνείδησης, μήπως λιγοψυχάει; Ποια η διαφορά του μεγάλου αυτού Ελληνάρα λόγιου με τον Πατριάρχη;
Ανακαλύπτεις πίσω από τα λόγια κάποια πολιτική σκοπιμότητα;
Τώρα αν μπορείς ή όχι να καταλάβεις ότι το προϊόν εκπαίδευσης δεν ταυτίζεται πάντα με την εθνική συνείδηση αυτό είναι δικό σου πρόβλημα. Διότι θα πρέπει να αναρωτηθείς και μαζί σου και ο Επαίτης, για ποιο λόγο ο <<Κωλοκοτρώνης>> έσφαζε μουσουλμάνους που μιλούσαν ελληνικά και δεν έσφαζε μουσουλμάνους που βαπτίζονταν χριστιανοί.
Ο Κοσμάς και ο κάθε Κοσμάς ήταν σημαντικός όσο σημαντικός ήταν ο Κοραής και ο Κούμας. Όλοι αυτοί ήταν που διαφοροποίησαν, συγκράτησαν, ενδυνάμωσαν τον ψυχισμό του <<Έλληνα>>, σε καταστάσεις, που για εμάς είναι δύσκολο να αντιληφθούμε με τα σημερινά δεδομένα.
Όσο για τον Πατριάρχη ....
Γιά παράδειγμα αναφέρθηκαν κάποια κυρήγματα του Κοσμά του Αιτωλού που πράγματι παραπέμπουν σε σκοταδισμό (σε συνδυασμό με την απέχθεια μου γιά τις δογματικές θρησκείες η εντυπώσεις μου είναι οι χειρώτερες)).Θα ήθελα να τις σχολιάσεις.Αν και δεν θέλεις να συζητήσεις με τον Μacedon θα πρέπει σε τόσο σημαντικές πληροφορίες να δίνεις μία απάντηση γιατί τις ίδιες "ενστάσεις" γιά τα πρόσωπα που αναφέρεις ως ευεργέτες να είχα και εγώ και όλοι όσοι παρακολουθούν το θέμα.
Επίσης έχεις την τάση (αυτήν την εντύπωση έχω) να δικαιολογείς κάθε ύποπτη ή αρνητική ενέργεια του κλήρου με κάτι αναγκαίο εκείνη την στιγμή (διττός ρόλος) ή να μην το σχολιάζεις.Αυτό σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η περίοδος που εξετάζουμε δεν με είχε αποσχολήσει καθόλου στο παρελθόν (είχα την εντύπωση ότι όλα έγιναν όπως μας τα περιέγραφε το βιβλίο Ιστορίας) δεν μου επιτρέπει να κατασταλάξω σε μία άποψη.Θα πρέπει να παραδεχτείς ότι είναι πολύ νωρίς γι'αυτό.Όταν θα παρουσιάσεις όλα τα στοιχεία που έχεις μπορούμε να ανακαιφαλαιώσουμε.
Όσο γιά την επίγευση που μου άφησαν τα όσα ειπώθηκαν ομολογώ ότι τα πράγματα δεν μου φαίνονται τόσο ανάξια και μίζερα όπως μου φαίνονταν πριν παρακολουθήσω αυτό το topic.Έχουμε όμως δρόμο ακόμα.Ή κανω λάθος και πιστεύευεις ότι θα έπρεπε να είχα κααταλήξει κάπου;
Επίσης δεν πιστεύω σε ένα οργανωμένο σχέδιο του Πατριαρχείου.Οι πράξεις είναι αντικρουόμενες και πάλι.Έχουμε τον Σχολάριο (του οποίου η απάντηση προς τον Μωάμεθ μου δημιουργεί την χείριστη εντύπωση γιά τον ίδιο και όσους τον συμμερίζονται) έχουμε και τον Γαζή.Παρεπιπτόντως, δεν έχεις σχολιάσει την εγκύκλιο που εξέδωσε ο Γρηγόριος γιά να μην βαπτίζονται με Ελληνικά ονόματα τα Ελληνόπουλα.Αν αληθεύει πως θα το δικαιολογούσες;Δεν θα ήταν μία ένδειξη ότι δεν τον ενδιέφερε η δημιουργία Ελληνικού κράτους (ενδεχομένως τον ενδιέφερε η ανασύσταση του Βυζαντίου).
Είπες "Όσον αφορά τις απόψεις σου περί τα εθνικά, είμαι προς το παρόν ικανοποιημένος που παραδέχεσαι τουλάχιστον ότι οι ορισμοί σου περί των Αρχαίων είναι αυθαίρετοι. Είναι ένα καλό σημείο εκκίνησης ενός διαλόγου. "
Γιατί θα μπορούσαν να είναι αντικειμενικές;Γιά παράδειγμα αν εσύ θεωρείς το Βυζάντιο Ελληνικό κράτος ή τον Χριστιανισμό Ελληνική θρησκεία θα μπορούσε να υπάρχει τεκμηρίωση;Χωρις κοινές βάσεις δεν μπορούμε να καταλήξουμε κάπου στο συγκεριμένο θέμα (το οποίο βέβαια δεν είναι καθόλου άσχετο με το θέμα μας).
Θα προσπαθήσω σύντομα να διαβάσω όλες τις σελίδες από την αρχή και να σημειώσω τα πιό σημαντικά επιχειρήματα και ολισθήματα των συμμετεχώντων.Ίσως τότε να αποκτήσω μία ξεκάθαρη άποψη των στοιχείων που παρατέθηκαν.
ΥΓ:Θεωρείς τους Μακεδόνες μη Έλληνες;Τουλάχιστον αυτό φάνηκε.
Άναφέρθηκες σε επιμειξίες με Ρωμαίους.Θα μπορούσες να μοιραστείς τις πηγές γιατί αγνοώ οποιαδήποτε μετοίκιση των Ρωμαίων στον Ελλαδικό χώρο.
Είπες "Μα, για να βγάλουμε άκρη θα πρέπει να συνεχίσω έτσι - εκτός κι αν οι απόψεις αυτές συνιστούν το μικρόκοσμό σου τόσο αρμονικά, ώστε να μην πρέπει να απειληθούν."
Δεν με κατάλαβες αλλά δεν πειράζει.Αν αρχίσουμε να ανοίγουμε τόσα παράπλευρα θέματα και να φτάσουμε στο σημείο να συγκρίνουμε την ελληνικότητα του Δωδεκαθέου με αυτήν του Χριστιανισμου ή την ελληνικότητα των εδαφών που ανέφερα πραγματικά δεν θα καταλήξουμε πουθενά.
Ο μικρόκοσμος μου είναι η Αρχαία Ελλάδα (και δεν πιστεύω ότι κάποιος θα μπορέσει να με πείσει ότι τα τότε δρώμενα δεν είναι τα πιό ένδοξα του Έθνους).Όταν ακούω την λέξη αρετή μου έρχονται στο μυαλό προσωπικότητες εκείνης της εποχής.Μιάς εποχής όπου δεν υπήρχαν διλήμματα "Έλληνας ή Ρωμιός" ,"Ιουδαϊκή θρησκεία ή Ελληνική".Γι'αυτό θεωρώ Ελληνικό ότι αποτελούσε στοιχείο των Ελλήνων τότε.Χωρίς να θεωρώ ότι όλα ήταν άξια παραδειγματισμού.
Αν δεν ήθελα να διαταραχθεί ο μικρόκοσμος αυτός δεν θα είχα ασχοληθεί με άλλες περιόδους.
Edited by - Στραβων on 19/11/2006 14:35:50
Αγαπητέ Στράβωνα
Εγώ δεν επιχειρώ να ωραιοποιήσω τίποτε. Αν για παράδειγμα, διαβάσεις τα όσα έγραψα για την περίπτωση του Νικηφόρου Θεοτόκη στη σελίδα 12 (και τον οποίον ο Κοραής φέρνει ως υπόδειγμα προοδευτικού ιεράρχη) θα δεις ότι ο Θεοτόκης δεν επεβίωσε πάνω από ένα έτος στο Φανάρι και αναγκάστηκε να διακονήσει και να ανθίσει στη Ρωσία.
Το ζήτημα για μένα (και αυτό που με απασχολεί στη συγκεκριμένη συζήτηση) είναι εάν ο Γρηγόριος ήταν «μισέλληνας και προδότης», όπως επιμένει η αντίπαλη πλευρά – ή όχι. Δεν είναι αν συμφωνώ με τις πολιτικές του απόψεις, αν συμφωνώ με τις θρησκευτικές του θέσεις, αν μου άρεσε ο χαρακτήρας του. Το ίδιο ισχύει για τον Κοσμά και για πολλούς άλλους.
Ας σου δώσω λοιπόν ένα άλλο παράδειγμα. Μιλούσαμε πριν από λίγα post για τον Άνθιμο Γαζή – και εσύ εξέφρασες τον ενθουσιασμό σου για τη ζωή, την επαναστατική του δράση, την αφοσίωσή του στην πατρίδα. Στο Λεξικό του όμως, μεταξύ των λοιπών λημμάτων, αναφέρει και τους…«θηριάνθρωπους»: Θηριανθρώπους εδώ εννοούμεν, όχι μόνον τους κακούργους και ληστάς, αλλ’ ανθρώπους χείρονας των ληστών, οι οποίοι είναι οι λιμπερτίνοι και οντίται και πολλοί από τους κακώς πεπαιδευμένους ή αναθρεμμένους άνδρας, πολιτικούς και διπλωμάτας, οίτινες, με το όνομα μόνον λέγονται χριστιανοί, με την διαγωγήν όμως είναι χείρονες των θηρίων (…) Οι μεν λιβερτίνοι (ήγουν ελεύθεροι) λέγονται διότι είναι ελεύθεροι να πιστεύουν την θρησκείαν των όπως θέλουν και όχι όπως είναι, ήγουν να πιστεύουν και να μην πιστεύουν. Οι δε Οντίται, πιστεύουν όχι αγίαν Τριάδα, αλλ’ εν Όν…και τοιούτοι είναι οι πλείστοι των φιλοσόφων και πολιτικών ανδρών εις όλα τα έθνη, από τους οποίους διαδίδεται εις τον απλούν λαόν το μίασμα της αθεΐας». (Η πηγή μου είναι το έργο του Λ. Ι. Βρανούση: «Αθανάσιος Ψαλίδας, ο διδάσκαλος του Γένους»)
Αν αληθεύει το προαναγραφέν, σου δηλώνω ότι, παρά την εκτίμησή μου για τον Γαζή, θα φοβόμουν εάν αποφάσιζε να…εξανθρωπίσει τους «θηριάνθρωπους»! Το ίδιο φοβήθηκα διαβάζοντας τις απόψεις διαφόρων άλλων που αγάπησα το ίδιο και περισσότερο από τον Γαζή (του Ριχάρδου Βάγκνερ για παράδειγμα, ο οποίος έγινε αργότερα έμβλημα των ναζί) – πόσο δε μάλλον, γνωρίζοντας ποιους εξυπηρέτησαν στο τέλος.
Το να διαβάζει κανείς την Ιστορία ανάποδα, μπορεί να δίνει σε μας μια αίσθηση ανωτερότητας και να βοηθά αρκετούς ανθρώπους να χλευάζουν τους παππούδες τους και να νοιώθουν απελευθερωμένοι – αλλά κατά τη γνώμη μου είναι τεράστιο λάθος. Εκείνο που οφείλει να πράξει κανείς, είναι να διαβάζει κανείς τις ενέργειες των ανθρώπων της εποχής, με τα μάτια της εποχής.
Στα μάτια των οπλαρχηγών του ’21, πατρίδα και θρησκεία ταυτίζονται απολύτως – και αυτό είναι πολύ εύκολο να αποδειχθεί. (Κάποιοι πανηγυρίζουν, άλλοι ενοχλούνται αλλά κατανοούν, «συγχωρώντας» τους επαναστάτες λόγω της αγραμματοσύνης τους). Γιατί μου απαγορεύεις να αναγνώσω το κήρυγμα του Κοσμά, για παράδειγμα, με το ίδιο κριτήριο;
Στα μάτια του Κοσμά, όπως και των υπολοίπων Ελλαδιτών της εποχής του, Γένος = Θρησκεία. Οι έννοιες δεν βρίσκονται σε αντιπαράθεση, ούτε καν σε συναλληλία. Οι έννοιες ταυτίζονται. Για τον υπόδουλο, η θρησκεία είναι ο μοναδικός αυστηρά ιδιωτικός χώρος. Υπάρχει και η γλώσσα – αλλά η γλώσσα δεν απαγορεύεται, δεν τον καταδικάζει. Ο Οθωμανός, πριν σκοτώσει τον αγωνιστή, δεν τον ρωτά αν αλλάζει τη γλώσσα του, αλλά αν αλλάζει τη θρησκεία του.
Ο Κοσμάς λοιπόν, πηγαίνει από χωρίου εις χωρίον και βλέπει παντού εκκλησιές και μοναστήρια. Τι λέει στον κόσμο; «Χριστιανοί, δεν χρειαζόμαστε άλλες εκκλησίες – σχολεία χρειαζόμαστε». Έκανε εράνους και κηρύγματα - μέχρι και στoυς Ενετούς στα Επτάνησα έφθασαν οι αναφορές - για την ίδρυση των σχολείων. Τι μπορεί να σημαίνει τώρα αυτό; Θα σήμαινε πρώτιστα, σε μια εποχή που οι 90 στους 100 ήταν αγράμματοι, να μάθουν τα παιδιά γράμματα. Τίποτε λιγότερο, τίποτε περισσότερο. Και δεν θα χρειαζόταν να πραγματοποιήσω ειδική αναφορά στον Κοσμά, εάν δεν συγκέντρωνε το ΜΙΣΟΣ των απέναντι, για το ότι γύρισε την Ελλάδα με ένα συγκεκριμένο κήρυγμα, αντί να κοιτάξει, (όπως οι υπόλοιποι ιερείς), να ανέβει στην Ιεραρχία, να γίνει Δεσπότης και να καλοπερνάει, εξυπηρετώντας την επιχειρηματολογία τους.
Αν σήμερα κάποιος καλόγερος υποστήριζε πως οι γονείς πρέπει να στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο για να γίνουν καλοί χριστιανοί, θα τον έπαιρναν δικαίως με τις λεμονόκουπες. Και, αν στην εποχή του Κοσμά, κάποιος υποστήριζε ότι οι ομοφυλόφιλοι θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να παντρεύονται και να υιοθετούν και παιδιά, ίσως και να μη ζούσε για να ολοκληρώσει τη φράση του.
Ας πω και κάτι ακόμα για τον Κοσμά: Στα σίγουρα δεν είχε καθόλου κακή ιδέα για τα μοναστήρια (αφού ήταν καλόγερος) – αν όμως όντως υπήρξε μαθητής του Ευγένιου Βούλγαρι στη σχολή που είχε ο τελευταίος ιδρύσει στον Άθω («ως ηκούσαμεν» γράφει με επιφύλαξη ο Περραιβός), είχε έναν ακόμη λόγο για να τα συμπαθεί. Άκου μερικές πληροφορίες για τη Σχολή του Βούλγαρι:
«Με τιμήν μεγάλη επροσκαλέσθη ο Ευγένιος εις το Πατριαρχείον (σ.σ. 1753), εσυμφωνήθη με τον ανήκουστον τότε διδασκαλικόν μισθόν 1000 γροσίων και εις οικοδόμημα νέον του Άθωνος χωρούν περίπου 500 μαθητάς, εστάλθη εις την νέαν καθέδραν του. Διδασκάλοι της Ελληνικής γλώσσης, εδιωρίσθησαν Νεόφυτος ιεροδιάκονος ο Καυσοκαλυβίτης, Πελοποννήσιος και Παναγιώτης Παλαμάς ο Μεσολογγίτης. Απ’ όλα τα μέρη συνωθούντο μαθηταί ν’ ακούσωσι τον δεύτερον Πλάτωνα. Εκεί συνετάχθησαν και εδιδάχθησαν τα συγγράμματά του εκείνα, τα οποία έκαμαν εποχήν εις την παιδείαν του γένους, η Λογική (εκδ. Λειψία 1766), η Μεταφυσική (εκδ. Βενετία 1805), η Γεωμετρία του Τακουετίου, το περί συστήματος του παντός κλπ. Ο διδάσκαλος έγραψεν εις την πύλην του σχολείου του κατά μίμησιν του Πλάτωνος επιγραφήν ανάλογον της χρείας των μαθητών του: «Γεωμετρήσων εισίτω, ου κωλύω.
Τω μη θέλοντι συζυγώσω τας θύρας».
Ποιος τα γράφει αυτά; Ένας από τους μέγιστους λογίους του 19ου αιώνα, ο Κωνσταντίνος Κούμας, διευθυντής του φιλολογικού γυμνασίου της Σμύρνης, διδάκτορας της Φιλοσοφίας και των Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Λειψίας και μέλος της Βασιλικής Ακαδημίας του Μονάχου και του Βερολίνου. Και πρωτίστως, ένας άνθρωπος που, στο έργο του με τίτλο «Ιστορία των Ανθρωπίνων Πράξεων (τόμος 12)» δεν διστάζει να καταμαρτυρήσει ουκ ολίγα για το Πατριαρχείο και τις φατρίες του.
Λέει και κάτι άλλο ο Κούμας: «Εκ του 1800 έτους ήρχισαν να κλείωνται τα σχολεία της Θετταλίας και της άλλης Ελλάδος δια την περισσεύουσαν δυστυχίαν. Ολίγα έμειναν εφεξής, αλλά πρόοδος εις τα πρόσω ήτο πράγμα αδύνατον να ζητή τις απ’ αυτά εις καιρόν αθλιότητος»
Αν υπήρχε ένας δεύτερος Κοσμάς να μαζεύει πόρους για την ίδρυση σχολείων, «για να μπορείτε να καταλαβαίνετε το Ευαγγέλιο», θα σε πείραζε;
ΠΕΡΑΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΑ
Ας έρθουμε τώρα, στο δεύτερο θέμα που θίγεις: Μου γράφεις: Επίσης έχεις την τάση (αυτήν την εντύπωση έχω) να δικαιολογείς κάθε ύποπτη ή αρνητική ενέργεια του κλήρου με κάτι αναγκαίο εκείνη την στιγμή (διττός ρόλος) ή να μην το σχολιάζεις (…) Επίσης δεν πιστεύω σε ένα οργανωμένο σχέδιο του Πατριαρχείου.Οι πράξεις είναι αντικρουόμενες και πάλι.Έχουμε τον Σχολάριο (του οποίου η απάντηση προς τον Μωάμεθ μου δημιουργεί την χείριστη εντύπωση γιά τον ίδιο και όσους τον συμμερίζονται) έχουμε και τον Γαζή.
Όπως σου έγραψα στην αρχή, εγώ δεν κολακεύω κανέναν. Υποστηρίζω ότι υπήρχε «διπλή γλώσσα» της Εκκλησίας, αλλά κατέγραψα και τη στάση του Μητροπολίτη Ιερόθεου (στον οποίον αναφέρεται ο Περραιβός). Δεν το θυμήθηκες – λυπάμαι, αλλά δεν πειράζει.
Άκου Στράβων: Μπορώ να αραδιάσω πενταπλάσια στοιχεία για την Εκκλησία, που να σου δημιουργήσουν χείριστες εντυπώσεις. Άλλα τόσα επίσης μπορούμε να βρούμε που να αφορούν τους Αρχαίους Έλληνες και άλλα τόσα τους σύγχρονους. Για μένα, η επιλογή του Σχολάριου είναι συζητήσιμη, αλλά ο ίδιος υπήρξε κοπρόψυχος. Το ζήτημα όμως, όπως σου ανέφερα, είναι να δούμε, εάν μπορούμε να σηκώσουμε από την πλάτη των πεθαμένων τη ρετσινιά του «μισέλληνα» και του «προδότη».
Θα με ενδιέφερε ιδιαίτερα να μου δώσεις εσύ, έναν ορισμό δικό σου, για ποιον θα θεωρούσες «προδότη».
Το αν είχε οιοδήποτε σχέδιο το Πατριαρχείο, ή το Φανάρι (το οποίο ποδηγετούσε το Πατριαρχείο, παρά τους ανιστόρητους ισχυρισμούς του Macedon), μπορούμε να το δούμε. Σε πληροφορώ ότι, ειδικά για τους Φαναριώτες, 180 χρόνια μετά, οι ειδικοί διχάζονται ως προς το θέμα αυτό. Αν όμως κάποιος επιλέγει έναν τυφλοσούρτη από 4-5 σημεία, 4-5 αιώνων για να ξεκινήσει από τη θέση ότι το Πατριαρχείο ήταν μισελληνικό, τότε ο ίδιος θα αντιλαμβάνεται τα όσα διαβάζει με αυτό το πρίσμα.
Εγώ από ποιο πρίσμα ξεκινάω; Από το λογικό αξίωμα, πως, αν κάποιος ήταν «μισέλληνας» και «προδότης», τότε
• Πρώτον: θα πολεμούσε με νύχια και με δόντια την οιαδήποτε ίδρυση «ελληνικών» σχολείων – για την ακρίβεια, δεν θα χρησιμοποιούσε ποτέ τη λέξη «Έλληνας».
• Δεύτερον: θα κάρφωνε τον ΟΠΟΙΟΝΔΗΠΟΤΕ συζητούσε για επαναστατικές κινήσεις και ενέργειες στους Τούρκους (όπως έκαναν για παράδειγμα οι γερμανοτσολιάδες επί Κατοχής).
• Τρίτον, στα σχολεία που ο ίδιος ίδρυε, δεν θα γινόταν καμία νύξη για Ελλάδα, αρχαίους Έλληνες, κλπ, παρά μόνον για χριστιανισμό, Βυζάντιο – και άντε, το πολύ, για Ρωμαίους και Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αφού είχε και το όνομα.
Αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίον θεώρησα πως, τα στοιχεία που κατέθεσα, ήταν αρκετά για να ξεπλύνουν το Πατριαρχείο από την ρετσινιά του «μισελληνισμού» στα εκπαιδευτικά ζητήματα. Εφ’ όσον όμως δεν βαριέσαι, μπορώ να προχωρήσω σε περισσότερες λεπτομέρειες. Η κρίση, ας είναι δική σου.
Ο ΚΟΥΜΑΣ, ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ, ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΩΝ, Η ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΚΟΥΡΟΤΣΕΣΜΕ
Το Πατριαρχείο μπορεί να διοικείτο από συντηρητικούς, μικρονοϊκούς, φοβικούς κλπ ανθρώπους. Δεν βλέπω γιατί για παράδειγμα, ένας έλληνας Πατριάρχης θα ξενιζόταν, φοβόταν, αγανακτούσε κλπ, λιγότερο από έναν Πάπα σε ό,τι αφορά τις θεωρίες του Γαλιλαίου (σημειωτέον δε, ότι οι θεωρίες του Γαλιλαίου, προσέκρουαν και στην κοινή λογική της εποχής εκείνης).
Παραδέχομαι ανοιχτά, βάσει στοιχείων βεβαίως, ότι οι δάσκαλοι της Πατριαρχικής Σχολής, της Ευαγγελικής Σχολής της Σμύρνης και του Φιλολογικού της Γυμνασίου, ίδρωναν για να περνούν τα προγράμματα των σπουδών τους. Το κατάφερναν όμως. Δες για παράδειγμα συνοπτικά, το πρόγραμμα του Φιλολογικού Γυμνασίου Σμύρνης κατά τα έτη 1811-1814, το οποίο διοικούσε ο Κούμας και οι αδελφοί Οικονόμου, όπως καταγράφεται αναλυτικότερα στην εργασία της Φωτεινής Τσιρίκογλου-Λαγούδα: «Ο Θεσσαλός Λόγιος – Παιδαγωγός του Νεοελληνικού Διαφωτισμού Κωνσταντίνος Κούμας – Η ζωή, το έργο του, οι ιδέες του»:
Ιλιάδα του Ομήρου – Ρητορικοί λόγοι του Δημοσθένη – Τραγωδίες του Ευρυπίδη, Σοφοκλή, Πλούταρχου, Μέρος του Ξενοφώντος, Γραμματικά, Ρητορική, Ποιητική, Λατινικά (Νέπωτας, Κικέρων, Τερέντιος), Ηρόδοτος, Όμηρος. Επίσης, Φυσική Ιστορία, Χημεία μετά πειραμάτων, Μαθηματικά και Φυσική, Ιερά Κατήχηση και Εξήγηση, Εμπειρική Ψυχολογία (Διδάσκων ο Κ. Οικονόμος)
Μαθηματικά, Ηθική, Μεταφυσική, Αισθητική, Φυσική (Διδάσκων Κ. Κούμας)
Ας δούμε από κοντά μερικές πληροφορίες για τη λειτουργία του σχολείου:
«Ο μητροπολίτης Άνθιμος, οι Προύχοντες και οι εκπρόσωποι των πραγματευτών και των εσναφίων της Σμύρνης, εξέδωσαν κοινόν και εκκλησιαστικόν γράμμα, σύμφωνα με το οποίο παραχωρήθηκαν στο γυμνάσιο τα έσοδα δύο ναών της πόλης (sic) ορίστηκαν επίσημα τέσσερις επίτροποι για την διαχείριση των οικονομικών του, κατοχυρώθηκε η αυτονομία του και τέλος διορίστηκε ο Κ. Κούμας ως αρχιδιδάσκαλος και διδάσκαλος των επιστημονικών μαθημάτων, ενώ ταυτόχρονα καθορίστηκαν και τα καθήκοντά του». Ο Κούμας αποχωρεί το 1814 για να αναλάβει τη διεύθυνση σχολείου στο Φανάρι και η σχολή συνέχισε απρόσκοπτα επί επτά χρόνια υπό τη διεύθυνση του Κωνσταντίνου και του Στέφανου Οικονόμου, οπότε ξέσπασε διαμάχη ανάμεσα σε «συντηρητικούς κύκλους υποστηριζόμενους από τις συντεχνίες» και τους εμπόρους για τον έλεγχο της Κοινότητας. «Στις 16 Ιουλίου του 1819, ο λαός παρασυρμένος από μερίδα αρχόντων και του κλήρου, επιτέθηκε στο γυμνάσιο, κατέστρεψε την περιουσία του και διασκόρπισε τους μαθητές του. Όταν ο Κούμας επέστρεψε από τη Βιέννη τον Αύγουστο του 1820, άνοιξε ιδιωτικό σχολείο με αρχιερατική άδεια, αλλά και αυτό εκλείσθη οχλοκρατικώς με το ξέσπασμα της Επανάστασης του ‘21» .
Ο ίδιος ο Κούμας στην «Ιστορία των Ανθρωπίνων Πράξεων» που συνέγραψε μετά την Επανάσταση, καταγράφει το πώς αποχώρησε από το Φιλολογικό Γυμνάσιο της Σμύρνης, αναφερόμενος στον εαυτό του σε τρίτο πρόσωπο:
«Περί τα τέλη του 1813 έτους, επροσκαλέσθη ο Κούμας από τον Πατριάρχην Κύριλλον και την Σύνοδον και από τον Διερμηνέαν Ιάκωβον Αργυρόπουλον με μεγάλην φιλοφροσύνην να υπάγει εις Κωνσταντινούπολιν και να αναλάβη την σχολαρχίαν του Κουροστεσμείου Σχολείου. Με δεήσεις προς την Σύνοδον, ηθέλησε να αποβάλη το πρόβλημα. Αλλά Δευτέρα πρόσκλησις και τρίτη προσταγή να δείξη υπακοήν ως τέκνον ευσεβές εις την μητέραν του την εκκλησίαν, τον υπεχρέωσε να καταπεισθεί. (…) Η πειθανάγκη αύτη τον έκαμε να υπακούση και την 1η Σεπτεμβρίου 1814 εωρτάσθη εις την σχολήν η αρχή των μαθημάτων με την παρουσία του Πατριάρχου Κυρίλλου (…) Το σχολείον τούτου, αφού καθιδρύθη δια του Δημητρίου Μουρούζη, το εσχολάρχησεν ο Πρώιος (σ.σ. αναφέρεται αλλού ως «άνδρας ειδήμων των νέων θεωριών όστις εδιδάχθη εις Ιταλίαν και Γαλλίαν»), χωρίς να απαντήση δυσκολίας, επειδή είχε πλησίον του τον τότε Μόναρχον του Φαναριωτικού γένους Δημήτριον Μουρούζην. Επαράδωκεν Άλγεβραν τινα χειρόγραφον, τα Μαθηματικά και Φυσικά του Θεοτοκίου και τινάς μεταφυσικάς γνώσεις κατά τας μεταφράσεις του Ευγενίου»
Η θητεία του Κούμα στη σχολή του Κουροτσεσμέ υπήρξε εξαιρετικά βραχεία, όχι λόγω ανθελληνικών παρεμβάσεων της Εκκλησίας, αλλά λόγω »φατριασμών».
Η «ΘΕΟΘΕΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ» ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ
Ας πάμε τώρα σε ένα θέμα «καυτό», του οποίου ο σχολιασμός, δεν μπορεί παρά να αφορά την υποκειμενική κρίση του καθενός. Γιατί, παρά και ενάντια στο στυλιζάρισμα της σκέψης, ανάμεσα στους ιεράρχες που πρωτοστάτησαν στην άνθιση της Παιδείας, ήσαν άνθρωποι που απείχαν της επαναστατικής ιδέας, και που γι’ αυτούς υπάρχουν εξαιρετικά αξιόπιστες μαρτυρίες, ότι υποστήριζαν την εκδοχή της «από Θεού τυραννίας».
Κάτι τέτοιο μπορεί να ξενίζει ορισμένους ένθεν και ένθεν, ως εξαιρετικά αντιφατικό, αλλά θα πρέπει να το αποδεχθούμε και να το κατανοήσουμε και όχι να προσπαθήσουμε να το διαγράψουμε.
Μια κυρίαρχη τέτοια φιγούρα, υπήρξε ο Διονύσιος Καλλιάρχης. Ο Μ. Γεδεών γράφει γι’ αυτόν στη «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια»:
«Εκ Χίου, κατά την παράδοσιν, καταγόμενος, εγένετο το πρώτον μητροπολίτης Λαρίσης, ύστερον Εφέσου, απαγχονισθείς και αυτός μετά του Πατριάρχου Γρηγορίου Ε’. Η φιλομουσία του Διονυσίου Καλλιάρχου, κατέστησε το όνομα αυτού περιάκουστον, διότι και μικρά τινα σχολεία της πρώτης επαρχίας αυτού, δια προτροπής του Διονυσίου συνεστάθησαν και αι σχολαί Λαρίσης και Τυρνάβου εστερεώθησαν και εις την δευτέραν επαρχίαν αυτού, την Έφεσον, επαγιώθησαν τα της Περγάμου, Βρυούλλων, Μαγνησίας και Κυδωνιών ελληνικά σχολεία. Εγένετο υπέρμαχος της εισαγωγής της νέας εν τη εκκλησιαστική μουσική μεθόδου. Διάθρεψε προστατεύων πολλούς πτωχούς μαθητάς και ποτε, κατατρεχομένους, υπεστήριξε σθεναρώς Βενιαμίν τον Λέσβιον και τον μέγαν οικονόμον εξ Οικονόμων, δικαίως αυτόν εγκωμιάσαντα. Τον Διονύσιον εγκωμιάζει και ο υπερφιλέλλην κόμης Μάρκελλος (“Lew grecs anciens et les grecs modernes” εν Παρισίοις 1861).
Ο αδελφός του Διονύσιου Καλλιάρχη, Αναστάσιος Καλλιάρχης υπήρξε μέλος της Φιλικής Εταιρείας και Έφορος του αφορισθέντος Μ. Σούτσου (Μιχαήλ Βόδα) - και σύμφωνα με την ίδια Εγκυκλοπαίδεια «σπουδαίως εξυπηρέτησε την παρασκευήν και την εκτέλεσιν του Κινήματος του Αλεξάνδρου Υψηλάντη».
Σύμφωνα με τον Κούμα όμως, «Ο καλοκάγαθος ούτος αρχιερεύς, ο φιλανθρωπότατος και φιλομουσότατος πάντων των αρχιερέων, ποτέ δεν εμελέτησε κακόν κατά της Τουρκικής δυνάμεως. Με όλας τας Χριστιανικάς αρετάς του εσύναπτε πάντοτε την ιδέαν, ότι η Οθωμανική βασιλεία είναι θεόθεν τεταγμένη και προσκρούει εις το θείον θέλημα όστις στχασθή τι εναντίον της…»
Όπως βλέπεις, τα πράγματα δεν είναι καθόλου απλά. Ο ένας αδελφός κρατιέται από τη δεισιδαιμονία ότι «η τυραννία είναι εκ Θεού, για τις αμαρτίες μας», «μακριά από επαναστάσεις» κλπ – αλλά πρωτοστατεί στην εκπαιδευτική κίνηση. Ο άλλος αδελφός μετέχει ενεργά στην Επανάσταση, στο πλάι του αφορισθέντα Μιχαήλ Βόδα.
Με τα παραπάνω, δεν θέλω να πω φυσικά, ότι ο όποιος πίστευε στην «θεόθεν τυραννία» ήταν…υπέρμαχος της Παιδείας! Θέλω να πω απλά, ότι η κάθε περίπτωση θα πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά. Η «θεόθεν τυραννία», ήταν στην αρχή ένα βάλσαμο στον χριστιανό υπόδουλο που αναρωτιόταν πώς ο Θεός επέτρεψε «την Πόλη να τουρκέψει». Αργότερα έγινε μοιρολατρεία, άλλοθι για την αδράνεια, τη φοβία και τη δειλία - και αναμφίβολα, χρησιμοποιήθηκε από αρκετούς ιεράρχες για την καλοπέρασή τους εις βάρος των αφελών. Εκείνο που αρνούμαι να δεχθώ, είναι πως η σύλληψη της «θεόθεν τυραννίας» αποτελεί το κόλπο γκρόσο που συστηματικά καλλιεργεί μία δράκα μισελλήνων προδοτών για να κρατά υπόδουλους τους αφελείς χριστιανούς.
ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΜΟΥ
Ποια είναι η δική μου γνώμη; Η Ιστορία, οι κοινωνικές εξελίξεις, έχουν τις διαδρομές τους, τα πάνω και τα κάτω τους, οδηγούν στην ακμή και την παρακμή εθνών και κοινωνιών, δημιουργούν νέους κοινωνικούς και ιδεολογικούς σχηματισμούς και καταστρέφουν παλαιότερους.
Το ασήμαντο ρυάκι που ξεκινά με την απόφαση του Πατριάρχη Ιερεμία Β’, να ιδρυθούν σχολεία σε κάθε Μητρόπολη, με όσους δασκάλους υπάρχουν ή δεν υπάρχουν, αρχίζει δειλά-δειλά να διαγράφει τη ρότα του ενάμισυ αιώνα αργότερα. Πρωτεργάτες τυγχάνει να είναι καλόγεροι και ιεροδιδάσκαλοι. Αυτούς είχαμε Στράβωνα, αυτοί ανέλαβαν. Όσοι μπορούσαν να κάνουν κάτι καλύτερο την κοπανούσαν για να δουν τις μεγάλες πρεμιέρες στη Δύση, ή την Μολδοβλαχία.
Τέτοιοι πρωτεργάτες ήσαν λοιπόν, ο Γεράσιμος, ο Μακάριος, ο Δανιήλ Κεραμέας, ο Βησαρίων Μακρής, ο Γεώργιος Σουγδουρής, ο Αναστάσιος Παπα Βασιλείου, ο Ευγένιος Βούλγαρις, ο Κοσμάς, ο Παπαπανταζής και τόσοι άλλοι, το όνομα των οποίων δεν θα μάθουμε ποτέ. Κάποιοι από αυτούς, το πολύ που θα μπορούσαν να κάνουν είναι να διδάξουν γραμματική και συντακτικό.
Το ρυάκι γίνεται χείμαρρος στον 18ο αιώνα και στα τέλη του, μαζί με την ανάπτυξη του εμπορίου, τις ανταλλαγές με τη Δύση, τα σούρτα φέρτα των λογίων που στο μεταξύ είχαν μεγαλώσει, διακλαδωθεί και ωριμάσει, ο ραγιάς αρχίζει και κοιτάζει ψηλότερα.
Το κοίταγμα αυτό, δεν γίνεται με τον μονοσήμαντο τρόπο του νεοέλληνα του 21ου αιώνα, αλλά με τον πολυσήμαντο τρόπο ενός βαθειά κοιμισμένου γίγαντα που αρχίζει ν’ ανοίγει τα μάτια του και να κοιτάζει το χώρο μπροστά του για να τον αναγνωρίσει. Και οι εξελίξεις, φέρνουν την προμετωπίδα του γένους μπροστά σε πρωτόγνωρες ταξικές συγκρούσεις: Βλέπουμε για παράδειγμα στη Σμύρνη, με αφορμή το Φιλολογικό Γυμνάσιο, τους εμπόρους (την προοδευτική αστική τάξη δηλαδή) κόντρα στη συμμαχία κλήρου-συντεχνιών (που απηχούν παλαιότερους, παραδοσιακότερους κοινωνικούς σχηματισμούς) – κανονικές ταξικές συγκρούσεις που συνέβησαν σε ολόκληρη την Ευρώπη. Εμείς θα κολλήσουμε στους «προδότες»;
Αν θέλεις, μπορώ να σου δώσω μερικές τελικές πληροφορίες για τον Γρηγόριο και τα εκπαιδευτικά στο επόμενο post – και να σταματήσω την ανάπτυξη της υποενότητας. Ό,τι είχα να πω το είπα για το θέμα, χώρια που είμαι και κουρασμένος.
Trainman
Υ.Γ.: Δεν σου το λέω για να σε καλοπιάσω (ελπίζω να έχεις καταλάβει πως δεν είμαι από αυτούς), αλλά θα δώσω και ένα προσωπικό παράδειγμα: Ο πρόπαππός μου ο Λάζαρος, έμαθε τα γράμματα σε ένα μοναστήρι έξω από την Τραπεζούντα – και με βάση τα γράμματα αυτά, κατάφερε μετά να σπουδάσει στην διδασκαλική Ακαδημία της πόλης.
Ο παππούς μου ο μακαρίτης, τον θυμόταν να λέει πως «ό,τι ήταν παλιά για τους ανθρώπους η θρησκεία, είναι σήμερα η επιστήμη»…
Υ.Γ. 2: Δεν γνωρίζω για την εγκύκλιο του Γρηγορίου με τα «ελληνικά ονόματα». Θα σου πω όμως ότι μου είναι εξαιρετικά δύσκολο να κάνω δίκη προθέσεων με βάση αυτή, ακόμα και αν υπάρχει – γιατί, αν ο Πατριάρχης έβλεπε μια σημαντικά αυξανόμενη τάση να βαφτίζονται οι ραγιάδες με αρχαία ελληνικά ΜΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΑ ονόματα, (γιατί ο Ανδρέας και ο Γεώργιος και ο Απολλώς και η Φοίβη και ο Διονύσιος, και, και… ανήκουν και στις δύο παραδόσεις) ίσως απλώς να φοβόταν ότι ο κόσμος εγκατέλειπε τη θρησκεία του.
Μπορεί και να ρίξω μια ματιά παραπάνω πάντως.
Υ.Γ.3: Στο ερώτημά σου, αν θεωρώ τους Μακεδόνες «μη Έλληνες», απαντώ αρνητικά. Εξίσου αρνητικά απαντώ ωστόσο και στον ισχυρισμό ότι ο Μεγαλέξανδρος «ένωσε τους Έλληνες». Για την ακρίβεια θεωρώ πως – τηρουμένων των αναλογιών – οι Αθηναίοι και οι Θηβαίοι αντιμετώπιζαν τον Μεγαλέξανδρο όπως οι Κουβετιανοί τον Σαντάμ Χουσεΐν (και μην αγανακτήσεις).
Θα ήταν ενδιαφέρον ωστόσο να σου πω ότι έχω τσακώσει τον περίφημο Πλήθωνα το Γεμιστό, τουλάχιστον δύο φορές να διακρίνει τους Μακεδόνες από τους Έλληνες. Αυτό, γιατί δεν το αναφέρουν οι νεοΕθνικοί που τον έχουν κάμει σημαία τους;
Υ.Γ.4: Η πηγή μου για τις επιμειξίες με τους Ρωμαίους, είναι οι διάλογοι του Πλουτάρχου, όπου οι συνομιλητές του έχουν ρωμαϊκά ονόματα. Ελπίζω επίσης να γνωρίζεις την ύπαρξη τουλάχιστον ενός αιγυπτιακού ναού στην Αθήνα του 1ου μ.Χ. αιώνος – και δεν φαντάζομαι να έκαναν προσηλυτισμό οι Αιγύπτιοι.
Edited by - Trainman on 21/11/2006 03:41:52
quote:
MacedonΒέβαια το ουσιαστικό ερώτημα είναι "γιατί 65 χρόνια μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους το πατριαρχείο θεωρεί το Σουλτάνο αφέντη των (ελεύθερων πια) Ελλήνων και δεν θα τον θεωρούσε 20 χρόνια πριν την απελευθέρωση";
Είκοσι χρόνια πριν την απελευθέρωση ο Σουλτάνος ήταν αφέντης των Ελλήνων, είτε το ήθελε το Πατριαρχείο, είτε όχι.
Εξήντα πέντε χρόνια μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ο Σουλτάνος ήταν αφέντης των υπόδουλων υπολοίπων Ρωμιών. Μπορεί η Κύπρος για παράδειγμα να μην είναι Ελλάδα για σένα, αφού δεν ανήκει στις δυνάμεις που ένωσε το είδωλό σου ο Μέγας Αλέξανδρος (σύμφωνα με τον ορισμό που έδωσες περί Ελληνισμού), αλλά έπρεπε να προστατευτεί και η Κύπρος, και ο Πόντος και η Θεσσαλία (όπου το "μισελληνικό" Πατριαρχείο ματαίωσε την ίδρυση βλαχικών σχολείων) από εκείνο που τελικώς, δεν έγινε κατορθωτό να αποφευχθεί: Το 1922.
Για το ρολόι, άλλα σου έγραψα και άλλα κατάλαβες. Δεν είναι η πρώτη φορά, ούτε και η τελευταία, καθώς η κακοπιστία σου (έφτασες μάλιστα να πεις ότι χρησιμοποιώ "επιλεκτικές πηγές" την ώρα που τον Πάριο πρώτος εγώ τον ανέφερα) σε εμποδίζει να σκεφτείς.
Επιμένω λοιπόν στα περί ρολογιού: Αν ένας άνθρωπος έχει να διαχειριστεί ένα μαγαζί 2000 χρόνων και έχει συναίσθηση της συνέχειας αυτής, θα κατεβεί και ως πόρνη στο πεζοδρόμιο για χάρη του, ελπίζοντας ότι μετά από 500 χρόνια μπορεί να φέξει. Κανείς δεν θα το έκανε για ένα μαγαζί 20 ετών.
Όσο για τον Κοραή, αν έχεις τα άπαντά του είσαι τυχερός άνθρωπος. Αν πάλι, πιστεύεις ότι η έκδοση του 1840 που διαθέτει η Βιβλιοθήκη μας είναι πλαστογραφημένη και όλοι οι άλλοι που αναφέρονται στους επαίνους του Κοραή προς τον Πατριάρχη είναι πλανημένοι, τότε εγώ δεν μπορώ να σε βοηθήσω. Δεν είμαι ειδικός επί του θέματος και δεν ξέρω.
Μπορεί να είναι και έτσι. Όλοι όσοι αναφέρονται για παράδειγμα στους "ελεεινούς εμποροϋπαλλήλους" του Καποδίστρια έχουν πλανηθεί από τον Κορδάτο - μαζί μ' αυτούς κι εσύ - επειδή έγραψε τη μισή αλήθεια. Αλλά να προσέθεσε κάποιος κείμενο που δεν έγραψε ο Κοραής στη δεύτερη έκδοση του έργου και να μην το πήρε είδηση κανένας από το 1840 μέχρι σήμερα, μου φαίνεται απίθανο.
Για τον Κοσμά έχω βαρεθεί να επικαλούμαι την διασταυρωμένη μαρτυρία των Παργινών και να την αγνοείς. Ακλόνητα επιχειρήματα δεν επικαλέστηκα - και πρώτος έδωσα την προφανή εκδοχή ότι πίσω από την απάντηση των Παργινών στον Ιερόθεο κρυβόταν ο ίδιος ο Περραιβός. Ο Κοσμάς εισάγεται από μένα με ένα ερωτηματικό - λεπτομέρειες προφανώς για του λόγου σου.
Ο ίδιος αναφέρει στον αδελφό του, τον σχολάρχη της Νάξου: "...Έως τριάκοντα επαρχίες περιήλθον, δέκα σχολεία ελληνικά εποίησα, διακόσια δια κοινά γράμματα, του Κυρίου συνεργούντος...". Ο ίδιος θεωρεί θαύμα από το Θεό το ότι κατάφερε το έργο αυτό. Τόσο φαντασιόπληκτος ήταν; Γιατί αναφέρεται σε "ελληνικά" σχολεία;
Αν τα σχολεία ήδη στα 1800 έκλεισαν λόγω ένδειας (όπως αναφέρει ο Κούμας) τι θα έμενε να μαρτυρεί για τον Κοσμά, παρά ένας θρύλος του λαού; Εννοείται ότι ένας άνθρωπος που περιφέρεται από δω κι από κει, όταν λέει "ίδρυσα σχολείο" δεν σημαίνει ότι το λειτούργησε, το έχτισε ή το εξασφάλισε.
Εγώ δεν έγραψα πουθενά ότι ο Κοσμάς μιλούσε για Επανάσταση και εξέγερση, ούτε κανείς το ισχυρίστηκε αυτό. Μετέφερα την κοινή πεποίθηση των Παργινών και του ορθολογιστή Περραιβού, πως ο Κοσμάς τους είχε κηρύξει "κάντε σχολείο δια την διαφύλαξιν της πίστεως και την ελευθερία της πατρίδος". Ο Περραιβός τον κατατάσσει στις "προσπάθειες βελτιώσεως του Έθνους" και όχι στους επαναστάτες.
Πιθανότατα, πίστευε όπως τόσοι και τόσοι άλλοι, πως την Ελλάδα θα την ελευθερώσει κάποια μέρα ο Μόσκοβας και μέχρι τότε η δική του δουλειά ήταν άλλη.
Να μίλησε για άλλα και ο λαός να προσέθεσε την "ελευθερία της πατρίδος" (προσθέτοντας ουσιαστικά την δική του προσδοκία), επειδή αγαπούσε και εκτιμούσε τον Κοσμά; Κι αυτό είναι πιθανό.
Υπάρχει η επιστολή του Διοικητή της Πάργας στον Γενικό Προβλεπτή στην Κέρκυρα, όπου αναφέρεται στον Κοσμά. Μεταξύ άλλων γράφει: "...συνέστησε την αφοσίωσιν προς τον Πρίγκηπα, την τακτικήν πληρωμήν των νενομισμένων φόρων, εδήλωσεν ότι οι κάτοικοι εδώ είναι μεταξύ των ευτυχεστέρων υπηκόων, διότι είναι υπό την Γαληνοτάτην Δημοκρατίαν, συνέστησε να μη χειροτονώνται ιερείς πριν φθάσουν το 25ον έτος της ηλικίας και εκμάθουν τα ελληνικά γράμματα, να μην θάπτουν τους νεκρούς προ της παρελεύσεως 24 ωρών, να ελεούν τους πτωχούς, να αφήσουν τας μεταξύ των εχθρότητας, τας ενέδρας και τας κλοπάς, και τέλος προέτεινε την ίδρυσιν Σχολής Ελληνικών Γραμμάτων, υπέρ της οποίας οι κάτοικοι προσέφερον αμέσως διάφορα χρηματικά ποσά".
Εδώ δεν αναφέρεται επαναστατικό κήρυγμα. Αλλά και οι Ενετοί δεν είχαν κασσετοφωνάκι όπως θέλεις εσύ. Αν ο τόνος του Κοσμά δεν έπεφτε στο "ελευθερία", αλλά αυτό αναφερόταν παρεμπιπτόντως, γιατί θα το σημείωναν; Θα άγγιζε όμως η λέξη αυτή τις χορδές του ακροατηρίου;
Μπορεί ο Αιτωλός να έδωσε σε κάποιον γραμματιζούμενο τα χρήματα που μάζεψε και να του ορκίστηκε ο τελευταίος ότι θα φτιάξει ελληνικό σχολείο και ο ίδιος να θεώρησε πως το σχολείο "ιδρύθηκε"; Μπορεί. Δεν μπορώ να το αποκλείσω κι αυτό.
Μοναστήρι η Ελλάδα; Αν χρησιμοποιούσε τα "Χρυσά Έπη του Πυθαγόρα" ο Κοσμάς τι διαφορετικό θα τους έλεγε; "Τους αθανάτους μεν πρώτα θεούς, όπως υπό του Νόμου έχουν διαταχθή να τιμάς και τον όρκον ομοίως σέβου, καθώς και την τάξιν των πεφωτισμένων ηρώων και τους επί της Γης διαμένοντας Δαίμονας σέβου, πράττων τα νόμιμα". Το σύμβολο της θρησκείας είναι το πρόβλημα, ή η πρωτοβουλία;
"Δεν βλέπετε ότι αγρίεψε το γένος μας από την αμάθεια και εγίναμεν ως τα θηρία; Δια τούο σας συμβουλεύω να κάμετε σχολείον δια να εννοήσετε το Ευαγγέλιον".
"Να σπουδάζετε και σεις αδελφοί μου, να μανθάνετε γράμματα όσον ειμπορείτε. Και αν δεν εμάθετε οι πατέρες, να σπουδάζετε τα παιδιά σας να μανθάνουν τα ελληνικά, διότι και η Εκκλησία μας είναι εις την ελληνικήν. Και αν δεν σπουδάσης τα ελληνικά, αδελφέ μου, να έχης ελληνικόν σχολείον εις την χώραν σου, παρά να έχης βρύσες και ποτάμια".
Αυτό είναι η "ρωμαιοβυζαντινή λαίλαπα" μωρέ;
Το 1819 ο Γρηγόριος ο Ε΄ εκδίδει εγκύκλιο με την οποία απαγορεύεται να δίνουν οι Έλληνες ελληνικά ονόματα στα παιδιά τους αλλά χριστιανικά μόνο. Λέει λοιπόν ο Γρηγόριος:
"Καί η κατά καινοτομίαν παρά ταύτα εισαχθείσα των παλαιών Ελληνικών ονομάτων επιφώνησις εις τα βαπτιζόμενα βρέφη των πιστών, ως ηκούσαμεν, λαμβανομένη ως μία καταφρόνησις της χριστιανικής ονοματοθεσίας, είναι διόλου απροσφυής καί ανάρμοστος. Όθεν ανάγκη να ονοματοθετήσουν εις το εξής εν τώ καιρώ της θείας καί μυστικής αναγεννήσεως κατά τα ειθισμένα"
Ο Κοραής απαντάει:
"Ταλαίπωρο έθνος! Τέτοιοι που είναι, τέτοια κάνουν. Κι αυτό τη δέκατη ενάτη εκατονταετηρίδα του που μεγάλο μέρος του γένους κινείται να επιστρέψει απ' αυτά τα τελευταία ελεεινά ήθη στα προγονικά".
πηγές: Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος 11
Τενεκίδης Γ: "Αι αρχαιοελληνικαί ρίζαι του εικοσιένα"
Η ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ Ε΄ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΦΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ (1819)
"τίς η ωφέλεια προσκολλώμενοι οι νέοι εις τας παραδόσεις αυτάς, να μανθάνωσιν αριθμούς καί αλγέβρας καί κύβους καί κυβοκύβους καί τρίγωνα καί τριγωνοτετράγωνα καί άτομα καί κενά καί δίνας καί δυνάμεις καί έλξεις καί βαρύτητας, καί φωτός ιδιότητας, καί ακουστικά, καί μύρια τοιαύτα καί άλλα τερατώδη, ώστε να μετρώσι την άμμον της θαλάσσης καί τας σταγόνας του υετού καί να κινώσι την γην εάν αυτοίς δοθή πή στώσι κατά τον Αρχιμήδην; οι διδάσκοντες τα μαθήματα αυτά είναι παραβάται των θείων καί ιερών κανόνων καί των αποστολικών διατάξεων; Εντελλόμεθα καί αποφαινόμεθα συνοδικώς μετά των περί ημάς ιερωτάτων αρχιερέων, όπως τας βεβήλους κενοφωνίας καί τας σαθράς αντιθέτους διδασκαλίας των ειρημένων να μισήτε καί να αποστρέφεσθε"
Ταλαίπωρη παιδεία...
macedon
quote:
Trainman
Αν πάλι, πιστεύεις ότι η έκδοση του 1840 που διαθέτει η Βιβλιοθήκη μας είναι πλαστογραφημένη και όλοι οι άλλοι που αναφέρονται στους επαίνους του Κοραή προς τον Πατριάρχη είναι πλανημένοι, τότε εγώ δεν μπορώ να σε βοηθήσω.
Εγώ απλά έκανα τη διαπίστωση ότι στα σχόλια τόσο του Ισοκράτη όσο και του Πλουτάρχου, δεν βρήκα τις αναφορές σε κανέναν πατριάρχη και προς επίρρωση τις ανέβασα online. Ούτε υποθέσεις περί πλαστογραφίας έκανα ούτε σε συμπεράσματα κατέληξα.
quote:
Trainman
Όλοι όσοι αναφέρονται για παράδειγμα στους "ελεεινούς εμποροϋπαλλήλους" του Καποδίστρια έχουν πλανηθεί από τον Κορδάτο - μαζί μ' αυτούς κι εσύ - επειδή έγραψε τη μισή αλήθεια.
Επειδή όντως ο Κορδάτος εμφανίζει μια μονοφυσίτικη τάση ερμηνείας της ιστορίας δεν ανήκει στις κύριες βιβλιογραφικές μου αναφορές, όπως ίσως θα έχεις διαπιστώσει κι εσύ. Άλλωστε η παραπάνω αναφορά προήλθε αρχικά από σένα.
quote:
Trainman
Ο ίδιος αναφέρει στον αδελφό του, τον σχολάρχη της Νάξου: "...Έως τριάκοντα επαρχίες περιήλθον, δέκα σχολεία ελληνικά εποίησα, διακόσια δια κοινά γράμματα, του Κυρίου συνεργούντος...".
Αυτή είναι και η μοναδική αναφορά στον αριθμό των σχολείων που υποτίθεται πως δημιούργησε ο Κοσμάς. Αυτή όμως η αναφορά σε μια προσωπική του επιστολή έχει γίνει ιστορικό θέσφατο. Λοιπόν, δεν είναι!
quote:
Trainman
Εγώ δεν έγραψα πουθενά ότι ο Κοσμάς μιλούσε για Επανάσταση και εξέγερση, ούτε κανείς το ισχυρίστηκε αυτό. ... Ο Περραιβός τον κατατάσσει στις "προσπάθειες βελτιώσεως του Έθνους" και όχι στους επαναστάτες.
Απλές ερωτήσεις:
1. Ο Κοσμάς στο κήρυγμά του μιλάει για θεόσταλτη δουλεία (το ίδιο βέβαια λέει και ο Πατριάρχης στις διάφορες εγκυκλίους του). Πώς μπορεί η βελτίωση του έθνους να ξεκινάει από το λιβανισμό των Τούρκων;
2. Ο Περραιβός είχε υπόψην του το κήρυγμα του Κοσμά ή το γνώριζε αποσπασματικά και μέσω διηγήσεων τρίτων πιθανώς διαστρεβλωμένο;
3. Όταν λες "κανείς" ποιους εννοείς ακριβώς;
quote:
Trainman
Μπορεί η Κύπρος για παράδειγμα να μην είναι Ελλάδα για σένα, αφού δεν ανήκει στις δυνάμεις που ένωσε το είδωλό σου ο Μέγας Αλέξανδρος (σύμφωνα με τον ορισμό που έδωσες περί Ελληνισμού), αλλά έπρεπε να προστατευτεί και η Κύπρος, και ο Πόντος και η Θεσσαλία
Το συμπέρασμά σου είναι αυθαίρετο και προς δημιουργία εντυπώσεων.
Στο προκείμενο τώρα.
Δε σχολίασες τον καταλυτικό ανθελληνικό ρόλο του Γρηγορίου του Ε΄ στην κατάληψη των Επτανήσων από τους Ρωσοτούρκους το 1799, γεγονός που οδήγησε κατόπιν στις σφαγές των επαναστατημένων επτανησίων το 1801 και 1802 από τους "ελευθερωτές των χριστιανών" Τούρκους.
Επίσης θα ήθελα μια ερμηνεία για το γεγονός της καταδίκης πρώτα (1799) και της συνεργασίας του κατόπιν (1805) με τους "ασεβείς" και "άθεους" Γάλλους όταν αυτοί ήταν πρώτα εχθροί και κατόπιν σύμμαχοι του Σουλτάνου. Φυσικά δεν αναγκάστηκε από κανέναν να το κάνει, όπως δεν αναγκάστηκε από κανένα να εκδόσει από το τυπογραφείο του την εμετική "Πατρική Διδασκαλία" και τα υπόλοιπα του Πάριου.
quote:
Trainman
Αυτό είναι η "ρωμαιοβυζαντινή λαίλαπα" μωρέ;
Τη Ρωμαιοβυζαντινή λαίλαπα που είναι ισχυρή ώς τις μέρες μας στο θεοκρατικό κρατίδιο του Ελλαδιστάν μπορείς να το δεις καλύτερα στους μεταξικούς νόμους "περί ελληνοχριστιανικής κατεύθυνσης της παιδείας", στους ίδιους νόμους του '55, στα αναλυτικά προγράμματα του δημοτικού σχολείου, στο Ν.1566/85, και στα Συντάγματα από το 1975 μέχρι το 2001 (στο τελευταίο είναι στο άρθρο 16 παρ. 2).
macedon
quote:
Macedon: Ο Κοσμάς στο κήρυγμά του μιλάει για θεόσταλτη δουλεία (το ίδιο βέβαια λέει και ο Πατριάρχης στις διάφορες εγκυκλίους του). Πώς μπορεί η βελτίωση του έθνους να ξεκινάει από το λιβανισμό των Τούρκων;
Η βελτίωση του Έθνους δεν ξεκινά από το λιβανισμό των Τούρκων, αλλά υπό συνθήκες δουλείας, τον προϋποθέτει.
Αν δεν έχεις κάτι καλύτερο μπροστά σου απ’ όπου να πιαστείς, κοιτάς να καλυτερεύσεις τη θέση σου στο υπάρχον καθεστώς. Ουδείς Έλληνας εξαιρείτο του κανόνος αυτού. Το ζήτημα είναι τι κάνεις όσο είσαι αποκάτω. Χτίζεις σχολεία, ή κοιτάς να βολέψεις την πάρτη σου σε βάρος των υπολοίπων;
Τόσο ο Ρήγας πλάι στο Μαυρογένη, όσο και ο αφορισμένος ο Σούτσος, δούλευαν ως τοποτηρητές των Τούρκων στη Μολδοβλαχία. Ο Σούτσος μάλιστα, μέχρι την τελευταία στιγμή παρίστανε τον φιλότουρκο όπως ήδη έδειξα (και κάποια στιγμή θα δείξω και τα υπόλοιπα).
Έχεις αναρωτηθεί γιατί ο Μαυρομιχάλης ονομαζόταν…Πετρόμπεης; Είναι ελληνικό όνομα το «Πετρόμπεης», ή μήπως «εβραιοχριστιανικό»;
quote:
Macedon: Δε σχολίασες τον καταλυτικό ανθελληνικό ρόλο του Γρηγορίου του Ε΄ στην κατάληψη των Επτανήσων από τους Ρωσοτούρκους το 1799 (…)Φυσικά δεν αναγκάστηκε από κανέναν να το κάνει, όπως δεν αναγκάστηκε από κανένα να εκδόσει από το τυπογραφείο του την εμετική "Πατρική Διδασκαλία" και τα υπόλοιπα του Πάριου.
Για να κρίνω τις πράξεις ενός ανθρώπου, πρέπει πρώτα να σκιαγραφήσω τους συσχετισμούς δυνάμεων: Αφ’ ενός το ποιοι έχουν τη δύναμη να πιέζουν και να λαμβάνουν τις αποφάσεις και αφ’ ετέρου την προσωπική στάση του καθενός - και κατά πόσον, λόγω εγωισμού, ιδεολογίας, ή δυνατότητας συλλογικής δράσεως μπορεί να αντισταθεί.
Από την αρχή κιόλας της από πλευράς μου επιχείρησης επιχειρηματολόγησης, τόνισα με κάθε τρόπο, τον καταλυτικό ρόλο της αριστοκρατίας του Φαναρίου στη λήψη των αποφάσεων και προσπάθησα να σκιαγραφήσω τα διλήμματα που μπορεί να είχε ο Γρηγόριος, τόσο από πολιτικής, όσο και από εκκλησιαστικής σκοπιάς. Απέναντί μου, βρισκόταν ένας συνομιλητής που διαρκώς απαντούσε, όπως απαντούσε…
Τις πολιτικοστρατιωτικές επιλογές του Γρηγόριου θα τις σχολιάσω μετά τη λήξη της περί παιδείας συζήτησης. Για την όντως εμετική ψευδοδιδασκαλία του Πάριου, ίσως καταφέρω να δώσω μια πειστική απάντηση στα αμέσως επόμενα post – ίσως και όχι.
quote:
Trainman
Μπορεί η Κύπρος για παράδειγμα να μην είναι Ελλάδα για σένα, αφού δεν ανήκει στις δυνάμεις που ένωσε το είδωλό σου ο Μέγας Αλέξανδρος (σύμφωνα με τον ορισμό που έδωσες περί Ελληνισμού), αλλά έπρεπε να προστατευτεί και η Κύπρος, και ο Πόντος και η Θεσσαλία
________________________________________
Macedon : Το συμπέρασμά σου είναι αυθαίρετο και προς δημιουργία εντυπώσεων.
Στον περί «Ελληνισμού» ορισμό σου στη σελίδα 5, μας λες ότι «ο ελληνισμός ήταν αυτό το κομμάτι γης που ένωσε ο Αλέξανδρος, που κατοικούνταν από Έλληνες (…) που ελευθερώθηκαν σε ένα διάστημα 118 ετών από το 1829 μέχρι το 1947.
Μπορείς να μας πεις, πότε μεταξύ 1829 και 1947 ελευθερώθηκε ο Πόντος και η Κύπρος; Η Αλεξάνδρεια έστω;
ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΤΡΟΚΟΣΜΑ
quote:
Macedon: Αυτή είναι και η μοναδική αναφορά στον αριθμό των σχολείων που υποτίθεται πως δημιούργησε ο Κοσμάς. Αυτή όμως η αναφορά σε μια προσωπική του επιστολή έχει γίνει ιστορικό θέσφατο. Λοιπόν, δεν είναι!
Ιστορικά θέσφατα δεν μπορεί να υπάρξουν με μία αναφορά – το θέμα όμως είναι και οι ιστορικοί να κάνουν σωστά τη δουλειά τους. Γιατί, αν και εγώ δεν εσκόπευα να δαπανήσω τόση ενέργεια για τον Κοσμά τον Αιτωλό (με έναν Περραιβό ξεκίνησα, που δεν άρκεσε και δεν άρεσε), το γεροντοπείσμα μου μάλλον μου βγήκε σε καλό.
Ας δούμε λοιπόν, εάν η μόνη αναφορά για τα σχολεία του Κοσμά, βρίσκεται στην επιστολή προς τον αδελφό του (ή ενδεχομένως στην ίδια του τη φαντασία).
Ο William Martin Leake, υπήρξε ο απεσταλμένος της αγγλικής κυβέρνησης στην αυλή του Αλή Πασά – απέναντι στον οποίον οι Γάλλοι απέστειλαν τον περίφημο Τουκεβίλ. Τα βιβλία του δεν τα έχω μελετήσει, αλλά έριξα μια ματιά στα «Ηπειρώτικα μελετήματα», τη συλλογή έργων του ηπειρώτη γιατρού και ιστορικού Ιωάννη Λαμπρίδη. Στην «Περιγραφή της πόλεως των Ιωαννίνων», εκδοθείσα στα 1887, ο Λαμπρίδης φιλοξενεί την παρακάτω αναφορά του Ληκ: «Προς εξέγερσιν του λαού της Ηπείρου εν γένει από του σκότους της αμαθείας, συνετέλεσε τα μέγιστα και ο εξ Αποκόρου της Αιτωλίας ιερομόναχος Κοσμάς, όστις επί 8 έτη περιήλθε την Ήπειρον, κύριον των διδασκαλιών των λόγων του θέμα έχων την εκπαίδευσιν του λαού».
Στα Πογωνιακά του, (1889), ο Λαμπρίδης αναφέρει: «Ευθύς από του 1777 μετά το κήρυγμα του ισαποστόλου Κοσμά, αποποιηθέντος εις Κακουσίους μόνον να διδάξη παραδόξως, εγκατέστη διδάσκαλος των κοινών γραμμάτων εις Τσαραπλανά ο ιερομόναχος Καραλής εν τω νάρθηκι της εκκλησίας διδάσκων». Ομολογουμένως, ο νάρθηκας μιας εκκλησίας δεν είναι ο ιδεώδης τόπος για να στεγάση ένα σχολείο, αλλά μάλλον υπάρχουν και χειρότεροι.
Στο έργο του «Περί των εν Ηπείρω Αγαθοεργιών - Τόμος Α», ο Λαμπρίδης αναφέρεται και στο πέρασμα του Κοσμά από τα Ζαγοροχώρια. «Πέρασε κι από το Ζαγόρι. Στο Φλαμπουράρι έδωκε 200 γρόσια για το Σχολειό. Στη Λεσνίτσα 2000 το «Κοσμά Μπορτζιεσί». Στην Καλωτά που του γύρεψαν γεφύρια στα «Ριζιανά» τους είπε: «Ταλαίπωροι και ελεεινοί περί σωτηρίας δύο ή τριών πατριωτών σας φροντίζοντες, λησμονείτε ότι πάντες, συν γυναιξί και παιδίοις άνευ Σχολείων κινδυνεύετε να καταποντισθείτε εις το βάθος της αβύσσου, εξ ης από του νυν και έως του αιώνος ουδέποτε θα εξέλθητε». (Το απόσπασμα αναφέρεται σε συντετμημένη και εκλαϊκευμένη έκδοση του έργου του Λαμπρίδη με τίτλο «Η Ζαγορίσια Ιστορία»).
Ο Κοσμάς δεν έγραψε μονάχα την επιστολή που γνωρίζουμε στον αδελφό του, αλλά και άλλες, που αφορούσαν τα σχολεία που είχε ιδρύσει, ή εμπνεύσει. Μία τέτοια επιστολή, παραθέτει ο λόγιος Κωνσταντίνος Ν. Σάθας στο περίφημο έργο του «Βιογραφίαι των εν τοις γράμμασι διαλαμψάντων Ελλήνων (Αθήναι 1868) σχετικά με το σχολείο που άφησε πίσω του ο Κοσμάς στην Πρέβεζα. Την παραθέτω αυτούσια – και όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να την διαβάσει:
«Ευγενέστατοι αγαπητοί μου αδελφοί οι κατοικούντες την χώραν Πρέβεζαν σας ασπάζομαι και παρακαλώ τον άγιον Θεόν δια την ψυχικήν και σωματικήν σας υγείαν.
Εγώ αδελφοί μου, ως δούλος Χριστού του Θεού ημών ανάξιος περιερχόμενος και διδάσκων το κατά δύναμιν τους χριστιανούς ήλθα και εδώ και βλέποντας ότι δεν έχετε σχολείον επαρακίνησα τους χριστιανούς και έδωσαν το κατά δύναμιν και προαίρεσιν δια το σχολείον σας. Πρέπει δε και η ευγενεία σας πάντες να βοηθάτε πάντοτε το σχολείον σας εξ ιδίων πόνων, ή κοινώς από την χώραν, ή και από τα βακούφια, δια να λάβετε και παρά Θεού τον μισθόν σας, και τιμήν παρά ανθρώπων. Είμαι δε και εγώ χρεώστης να παρακαλώ τον Κύριον τον ευλογούντα τα πάντα να ευλογήση την χώραν σας και το σχολείον και τα παιδιά σας και να σας αξιώση να ζήσητε και εδώ καλά και θεάρεστα και να σας βάλη και εις τον παράδεισον να χαίρεσθε και να ευφραίνεσθε και να δοξάζετε την αγίαν Τριάδα. Αμήν.
Έβαλα δε και επίτροπον τον παππά κυρ Νικόλαον Κεραμίδα και τον κυρ Αναστάσιον παππά Ρίζον, να κρατούν και να κυβερνούν το άνωθεν σχολείον. Έτι δε και επιστάτας και βοηθούς αυτών, τον κυρ Δήμον του Χρήστου και τον κυρ Σπύρον του Γεωργίου Λάμπρου και τον κυρ Χρήστον του Γεωργίου να βοηθούν το αυτό σχολείον, καθώς ο Κύριος τους φωτίσει. Και αν σας τύχη κανένα εμπόδιον από τους εξουσιαστάς της αυτής χώρας να το ευγάνετε έξω από το σύνορον, όθεν σας φανή εύλογον. Ταύτα και υγιαίνετε εν Κυρίω.
Κοσμάς Ιερομόναχος ευχέτης σας
αψοθ’ Απρίλιος.
Πέρα από τους πονοκεφάλους που μπορεί να δημιουργούν οι ομοιότητες του λόγου του Κοσμά με τις επιστολές του Αποστόλου Παύλου, κανείς μπορεί να διακρίνει δύο πράγματα: Πρώτον ότι ο Κοσμάς αφήνει πίσω του στην Πρέβεζα ένα σχολείο και μάλιστα με συγκεκριμένους επιτρόπους να το διαχειριστούν - και δεύτερον, ότι συστήνει, σε περίπτωση που υπάρξει πρόβλημα με τις τοπικές αρχές (ενετικές, ή τουρκικές, δεν μπήκα στον κόπο να εξακριβώσω), να μετακινηθεί το σχολείο «έξω από το σύνορον». Και επειδή το σχολείο δεν κινείται πάνω σε ράγες, πιθανολογώ πως ελάμβανε χώρα σε κάποιο άλλο οίκημα. Κατά συνέπεια, η «ίδρυση» του σχολείου, δεν υπήρξε τεκτονική, αλλά θεσμική.
Σύμφωνα με τον Κ. Σαρδέλη και το έργο του «Κοσμάς ο Αιτωλός ο Προφήτης του Γένους, πανομοιότατες επιστολές του Κοσμά, σώζονται, και όσον αφορά σχολεία στα ηπειρώτικα χωριά Παπαδάτα, Σενίτσα και Χειμάρρα. Ο Σαρδέλης, στην εργασία του επικαλείται και πάλι τον Λαμπρίδη, ο οποίος στο «Περί των εν Ηπείρω Αγαθοεργιών - Τόμος Α», αναφέρεται σε παράδοση της Χειμάρρας, σύμφωνα με την οποία, «όταν οι κάτοικοι είπαν στον Κοσμά πως δεν είχαν τα χρήματα να συστήσουν σχολείο και να το συντηρήσουν, τους προέτρεψε να γκρεμίσουν όλες τις εκκλησίες εκτός από μία, των Αγίων Πάντων και τις περιουσίες τους να τις χρησιμοποιήσουν για την συντήρηση του σχολείου. Κανένας όμως δεν κινήθηκε. Και τότε, σύμφωνα πάντα με τα όσα γράφει ο Λαμπρίδης, ο ίδιος ο Κοσμάς ανέβηκε πάνω στη στέγη μιας εκκλησιάς και άρχισε να την γκρεμίζει».
Δυσκολεύεται βεβαίως κανείς να πιστέψει πως ο Κοσμάς θα ελάμβανε την πρωτοβουλία να καταστρέψει έναν ναό. Η ύπαρξη μιας τέτοιας παράδοσης ωστόσο, μαρτυρεί τουλάχιστον για την ΕΝΤΥΠΩΣΗ που άφησε το κήρυγμά του στη Χειμάρρα, το οποίο (βάσει των επιστολών του) ήθελε τα σχολεία να χρηματοδοτούνται από τα βακούφια και – τουλάχιστον – να μην δίνονται τα λεφτά για την οικοδομή περισσότερων εκκλησιών.
Πιο ρεαλιστική είναι ενδεχομένως η αναφορά του λογίου Σπυρίδωνος Λάμπρου στον «Νέο Ελληνομνήμονα» – 1913 10ο τόμος, η οποία φιλοξενείται στην εργασία του Σαρδέλη:
«Οι Χειμαρριώται προσεχώρησαν μετ’ ενθουσιασμού εις τας πολιτικάς προσπαθείας του αποστόλου εκείνου της εθνικής ιδέας, ον εθεώρησαν ως συμπατριώτην. Και αύται δ’ αι γυναίκες των χωρίων της Χειμάρρας προσηνέχθησαν καθ’ ον τρόπον αι των χωρίων Κάργιανη και Λέκλα των διαμερισμάτων Αργυροκάστρου και Τεπελενίου, θυσιάσασαι χάρις της ιδρύσεως των σχολείων αυτών, το προϊόν της πωλήσεως των ιδίων κειμηλίων και απάντων των πολυτίμων αυτών ενδυμάτων. Πολλαί δε των μονών της Χειμάρας αφιερούσι μέχρι του δ’ ενιαυσίως άξια λόγου ποσά εκ των οικίων προσόδων εις την διατήρησιν των ελληνικών σχολείων της ιδίας περιοχής και άλλων ηπειρωτικών χωρών».
Ας ξανάρθουμε πάλι όμως στο ζήτημα των Βλάχων και των Ρουμάνων. Δεν είμαι σε θέση να εξακριβώσω την αλήθεια του παρακάτω αποσπάσματος από το άρθρο του Άγγελου Παπακώστα, «Συναρίθμησις εις αγίους και ιερομάρτυρας Εκκλησίας του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού» στον «Νέο Κουβαρά» (Έτος Β’ – 1962), αλλά το παραθέτω για όποιον ενδιαφέρεται:
«Την αγιοποίηση του Κοσμά παρεμπόδισε με διπλωματικές ενέργειες η Ρουμανική Κυβέρνηση. Έγραψε σχόλιο σε εφημερίδα του Βουκουρεστίου, που ειρωνεύτηκε την επιτροπή, «ως έχουσαν την ευχέρειαν να υποδείξη συναρίθμησιν εις αγίους και άλλων κληρικών με παρομοίαν δράσιν, ήτοι του επισκόπου Κίτρους Νικολάου Λούση και του Γρεβενών Αγαθαγγέλου…».
Όσο για τον Αντώνιο Κεραμόπουλο, που είχε την άνεση στα 1939 επί Μεταξά να συγγράψει το εθνικιστικό του σύγγραμμα «Τι είναι οι Κουτσόβλαχοι;», επιμένει πως «οι έξω των συνόρων της Ελλάδος ιστοριογραφούντες Κουτσόβλαχοι, κακολογούσιν τον «μαύρον εκβιαστήν» Κοσμάν τον Αιτωλόν και το Πατριαρχείον Κωνσταντινουπόλεως, διότι τούτο, ασκούν δήθεν αντιρουμανικήν πολιτικήν κατά τον ΙΗ’ αιώνα, έστειλε τον ενάρετον ιεροκήρυκα Κοσμάν, ον λατρεύουσι ως άγιον η Δυτική Στερά και Μακεδονία και όλη η Ήπειρος και Θεσσαλία, όχι εις την καρδίαν της Ρουμανίας, ην εκυβέρνα εκκλησιαστικώς, αλλ’ εις τα Ζαγοροχώρια της Ηπείρου, άτινα ακούοντα φιλιππικούς κατά της επεισάκτου και χρόνους δουλείας αναμιμνησκούσης λατινογενούς γλώσσης, επανήλθον εις την ελληνικήν γλώσσαν αμέσως από της μιας ημέρας μέχρις της άλλης…».
Αξίζει να σημειωθεί και κάτι άλλο, που γενικώς αγνοείται: Ο Κοσμάς, μεταβαίνοντας στα Επτάνησα για να κηρύξει το ίδιο στενό και πληβειανικό κήρυγμα, αντιμετώπισε την μήνι του καλοθρεμμένου επισκόπου της Ζακύνθου, ο οποίος τον έδιωξε από το νησί κακήν-κακώς.
Η Άρτεμις Ξανθοπούλου-Κυριακού στο έργο της «Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και οι Βενετοί (1777-1779) – Τα τελευταία χρόνια της δράσης του και το πρόβλημα των Διδαχών», σημειώνει σχετικά:
«Εκείνοι που από την αρχή αντέδρασαν στην παρουσία του Κοσμά στη Ζάκυνθο, ήταν ο αρχιεπίσκοπος Σωφρόνιος Κουτούβαλης, «οι περί αυτόν θεολογούντες» και το ντόπιο αρχοντολόι. Και ήταν αυτοί οι ίδιοι που φέρθηκαν με προσβλητικό τρόπο, όχι μόνον στον κοσμοκαλόγερο, αλλά και στους Κεφαλλονίτες που τον συνόδευαν».
Η συγγραφέας παραθέτει και ανώνυμη επιστολή διαμαρτυρίας που στάλθηκε στο Σοφρώνιο, γραμμένη στην Κεφαλλονιά στα 1777:
«Ο προειρημένος ιερεύς εις την πατρίδα της Υμετέρας Πανιερότητος οπού απέρασε δια τον αυτόν επαινετόν σκοπόν, όχι μόνον δεν εδέχθη, μα εκαταφρονέθη, ονειδίσθη, υβρίσθη και εδιώχθη ως αμαθής και πλάνος, φορτώνοντας εις τον αυτόν καιρόν ολίγους Κεφαλληναίους, οι οποίοι ευλαβεία φερόμενοι τον ηκολούθησαν, από εμπαιγμούς και υβρισμούς και κατακρίνοντας αυτούς ως αμαθείς και αγνώστους. Τούτε εξύπνησεν εις τας ψυχάς αγαθών χριστιανών και τιμίων ανδρών σκάνδαλον μέγα και πολύ».
Η προαναφερθείσα ενδιαφέρουσα εργασία, περιλαμβάνει τόσο την αναφορά του Διοικητή της Πάργας Benetto Pieri στον Γενικό Προβλεπτή Θαλάσσης της Βενετίας στην Κέρκυρα Giacomo Nani (την οποία παρέθεσα σε προηγούμενο post μου), όσο και τη σχετική εσωτερική αλληλογραφία της Ενετικής διοίκησης, η οποία παρακολουθούσε το μεσαιωνικό και πριμιτιβιστικό φαινόμενο «Κοσμάς» με έκδηλη ανησυχία. Στα σχέδια του Nani υπάρχει μέχρι και η δολοφονία του Πατροκοσμά, η οποία ωστόσο δεν συνέβη, ένεκα του ότι ο καλόγερος συνοδευόταν μονίμως από δεκάδες άτομα, που θα χρέωναν ασφαλώς τη δολοφονία στη Διοίκηση δημιουργώντας κοινωνική αναταραχή. Η τελική κίνηση των Ενετών, ήταν η απέλαση του Κοσμά από τα Επτάνησα.
Να μην ξεχάσω τέλος, και δυο λόγια για τις «Διδαχές»: «Τα γνωστά χειρόγραφα διδαχών του Κοσμά, «αποδίδουν», μάλλον τον προφορικό λόγο του που παρουσιάζεται έτσι συχνά χωρίς νοηματική συνοχή, με μακρότατες παρεκβάσεις και ανεξήγητες παλινδρομήσεις, με τρόπο δηλαδή που να ενισχύεται η άποψη ότι ποτέ δεν υπήρξε ένα γραπτό πρωτότυπο, ένα κείμενο γραμμένο από τον ίδιο τον Κοσμά, ή έστω, γραμμένο καθ’ υπαγόρευσή του…»
«…Όλες οι ως τώρα γνωστές διδαχές του Κοσμά, έφτασαν στα χέρια μας από μεταγενέστερες καταγραφές. Η χρήση τους και μετά το θάνατο του Κοσμά (διαβάζονταν στις εκκλησίες) τις έκανε δεκτικές σε κάθε είδους επεμβάσεις, των οποίων η έκταση δεν είναι εύκολο πάντα να προσδιοριστεί…»
ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΟΥ ΣΧΟΛΙΑ
Το φαινόμενο «Κοσμάς ο Αιτωλός» μπορεί και πρέπει κανείς να το εξετάσει πέρα από τα στενά εκκλησιαστικά πλαίσια – να το δει, τόσο ως ένα κοινωνικό φαινόμενο, όσο και ως ένα αισθητικό αντίστοιχο.
Ο Κοσμάς εκπροσωπεί, μαζί με τους κλεφταρματωλούς, το πληβειανικό, πριμιτιβιστικό, λαϊκό αρχέτυπο του αφυπνιζόμενου γένους. Δεν κρατά όπλα, δεν κηρύσσει εξεγέρσεις (μόνον «προφητεύει» το «ποθούμενον»), δεν κρατά κάτω από τη μασχάλη του τον Πλωτίνο και τον Νύσσης, αλλά κουνάει μια μεγάλη καμπάνα που ξεκουφαίνει, όσους είναι έτοιμοι να ξεκουφαθούν.
Είμαι βέβαιος, ότι του Μάρκου Μπότσαρη, ούτε θα του άρεσε, ούτε θα του άξιζε η παρακάτω διδαχή:
«Όποιος χριστιανός, άνδρας ή γυναίκα, υπόσχεται μέσα εις το σπίτι του να μην κουβεντάζη αρβανίτικα, ας σηκωθή απάνω να
μου το ειπή και εγώ να πάρω όλα του τα αμαρτήματα εις τον λαιμόν, από τον καιρόν οπού εγεννήθη έως τώρα, και να βάλω και όλους τους χριστιανούς να τον συγχωρήσουν και να λάβη μίαν συγχώρησιν, οπού αν έδινε χιλιάδες πουγγιά, δεν την εματάβρισκε».
…ευτυχώς ή δυστυχώς όμως, δεν τον ρώτησε κανείς!
quote:
Macedon: Εγώ απλά έκανα τη διαπίστωση ότι στα σχόλια τόσο του Ισοκράτη όσο και του Πλουτάρχου, δεν βρήκα τις αναφορές σε κανέναν πατριάρχη και προς επίρρωση τις ανέβασα online. Ούτε υποθέσεις περί πλαστογραφίας έκανα ούτε σε συμπεράσματα κατέληξα.
Ο ΚΟΡΑΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟ ΤΟΝ Ε’
Για να διευκρινιστεί λοιπόν το θέμα των σχολίων του Κοραή για τον Γρηγόριο τον Ε’, μπήκα στον κόπο να αναζητήσω την πρώτη έκδοση του «Πλουτάρχου» του Κοραή, που εκδόθηκε «Εν Παρισίοις, Εκ της Τυπογραφίας Ι.Μ. Εβεράρτου ΑΩΘ» - την οποία κράτησα και στα χέρια μου, χωρίς βεβαίως να έχω τη δυνατότητα να την «σκανάρω», ή να την φωτοτυπήσω. Όποιος επιθυμεί να την μελετήσει, ας γνωρίζει πως βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη της Βουλής.
Η έκδοση φέρει τον τίτλο «Πλουτάρχου Βίοι Παράλληλοι, Οις προσετέθησαν σημειώσεις, και των Αυτοσχεδίων στοχασμών περί της Ελληνικής παιδείας και γλώσσης ακολουθία, Φιλοτίμω δαπάνη των Αδελφών Ζωσιμάδων, παιδείας ένεκα των την Ελλάδα φωνήν διδασκομένων Ελλήνων».
Πριν το κυρίως κείμενο του Πλουτάρχου, (αλλά και του Ισοκράτη στην έκδοση του 1840 στην οποία αναφέρθηκα την προηγούμενη φορά) στην έκδοση περιλαμβάνονται οι «αυτοσχέδιοι στοχασμοί περί της Ελληνικής παιδείας και γλώσσης». Σ’ αυτούς αναφέρθηκα στη σελίδα 12, αποκαλώντας τους για λόγους συντομίας «σχόλια στην έκδοση του Ισοκράτη».
Οι «αυτοσχέδιοι στοχασμοί» έχουν εκδοθεί επίσης στα 1828, ζώντος του Κοραή, υπό τον τίτλο «Άτακτα: Ήγουν παντοδαπών εις την αρχαίαν και την νέαν ελληνικήν γλώσσαν αυτοσχεδίων σημειώσεων και τινων άλλων υπομνημάτων, αυτοσχέδιος συναγωγή».
Για να μην επαναλάβω λοιπόν τα αποσπάσματα που παρέθεσα στη σελ.12 του thread μας, προσθέτω μερικά ακόμα, τα οποία θεωρώ πως επιβεβαιώνουν τις απόψεις μου περί επιτάχυνσης των εκπαιδευτικών διαδικασιών τη δεκαετία 1810-1820 τη συμβολή και των τότε Πατριαρχών.
Ενθουσιασμένος από τις αποφάσεις και ενέργειες του Γρηγορίου (τις οποίες θα δούμε στη συνέχεια και στο επόμενο τελευταίο μου post στην ενότητα Γρηγόριος-Παιδεία), ο Κοραής συνοδεύει τις εκδόσεις του Πλουτάρχου και του Ισοκράτη με επαίνους για τον Πατριάρχη, καθώς και με προτάσεις προς αυτόν.
Στην έκδοση του Ισοκράτη, ο Κοραής επαινεί την ίδρυση του προτύπου Γυμνασίου της Σμύρνης και προτείνει σειρά εκπαιδευτικών μέτρων στον Γρηγόριο για να καταλήξει: «Ταύτα ταπεινώς ζητώ και ελπίζω, ή μάλλον ειπείν ελπίζει το γένος όλον από την μητέραν του την Μεγάλην Εκκλησίαν, η οποία με την σύστασιν του κοινού γυμνασίου των επιστημών έδειξε πόσην πρόνοιαν έχει του γένους. Δια τούτο ετόλμησα να φέρω εις την μνήμην της, ό,τι προ πολλού αυτοκινήτως απεφάσισνε αυτή να κάμη, διότι έπαυσαν (νομίζω) όσα μέχρι τούδε την εμπόδισαν να το τελειώση»
Δεν είναι βεβαίως αυτόπτης ο Κοραής, στα τεκταινόμενα στην Ανατολή. Ποιος είναι ο πληροφοριοδότης του; Δεν τον γνωρίζω – αλλά σύμφωνα με τον φιλόλογο Γ. Βαλέτα, που επιμελήθηκε την έκδοση της «Αδελφικής Διδασκαλίας» του Κοραή, επρόκειτο για τον Κωνσταντίνο Οικονόμο τον εξ Οικονόμων, τον συνδιευθυντή (όπως είδαμε) του Φιλολογικού Γυμνασίου της Σμύρνης.
Με την έκδοση του Πλουτάρχου, ο Κοραής προτείνει τη σύνταξη ελληνικού Λεξικού (κάτι που είχε ήδη δρομολογήσει ο Γρηγόριος ο Ε’ με την εξασφάλιση της άδειας από το Σουλτάνο για την ίδρυση Τυπογραφείου) και την εφαρμογή του - πρωτοποριακού για τα μέτρα της εποχής - εκπαιδευτικού συστήματος του Πεσταλότζι στα ελληνικά σχολεία. Υποστηρίζει επίσης, ότι το Πατριαρχείο θα πρέπει να φροντίσει να έχει και έναν Γραμματέα, αντάξιο του κύρους του:
«Από το Κοινόν της Κωνσταντινουπόλεως να λαμβάνη μισθόν ανάλογον της αξίας του ο Γραμματεύς του Πατριαρχείου, όστις πρέπει, όχι μόνον ακριβώς να γνωρίζη την Ελληνικήν γλώσσαν, αλλά να ήναι και των μαθημάτων και των επισημοτέρων της φωτισμένης Ευρώπης γλωσσών ειδήμων. Το Πατριαρχείον είναι τρόπον τινα Ηγεμονική αυλή και τα απ’ αυτήν εξερχόμενα, είτε ψηφίσματα, είτε γράμματα εγκύκλια, πρέπει να ήναι τοιαύτα, οποία και εις άλλας γλώσσας μεταφραζόμενα να φαίνωνται καλά. Έως τώρα η κοινή του γένους αρρωστία δεν εσυγχώρει εις το Κοινόν μήτε μισθούς μεγάλους να δίδη, μήτε με μισθόν μικρόν να εύρη άξιον και του Πατριάρχου και του γένους όλου, Γραμματέα».
Το δυστύχημα ήτο μέγα, αλλ’ εις τους Γραικούς μόνον γνωστόν. Αφού όμως τα φωτισμένα της Ευρώπης έθνη, μαθόντες την εις τα καλά κίνησιν της Ελλάδος, έγιναν περιεργότεροι της καταστάσεως των Γραικών, δεν είναι πλέον συγχωρημένον να εξέρχωνται από το Πατριαρχείον γράμματα και του φωτιζομένου έθνους και του ενδόξως εις αυτό πατριαρχεύοντος ανάξια»
Γνωρίζει και αναγνωρίζει λοιπόν ο Κοραής τις δυσκολίες του παρελθόντος, την υπανάπτυξη, τα προβλήματα και ενδεχομένως και την φτώχεια του Πατριαρχείου (ή για την ακρίβεια, την χρεωκοπία του…) - αλλά διακρίνει και τις προοπτικές του μέλλοντος υπό την καθηγεσία του Γρηγορίου. Ανάμεσα στα υπόλοιπα δε, αναφέρει:
«Και αν ήτον εις εμέ συγχωρημένον να μαντεύσω αφ’ όσα έως τώρα επροξένησε καλά, πόσα μελετά να προξενήση εις το γένος η φιλόπατρις του Κωνσταντινουπολιτικού Κοινού κεφαλή, ήθελα ειπεί: Ιδού τις συλλογίζεται, τι θέλει και τι μελετά να κάμη ο σεβασμιώτατος ημών πατήρ και Πατριάρχης».
Επιτιθέμενος κατά της συντηρητικής μερίδας των λογίων της Ανατολής, (Πάριος, Μακραίος κλπ), ο Κοραής, σχολιάζει:
«Όσοι σπουδάζουν να δείξωσιν ότι αι δοξάζουσαι τα φωτισμένα έθνη επιστήμαι είναι βλάβης, όχι ωφελείας, πρόξενοι, το γένος πρέπει να τους στοχάζεται ως εχθρούς και τας κατά της Φιλοσοφίας σκοτεινάς αυτών και μωρολόγους διατριβάς, ως τοσαύτας βλασφημίας κατά του θεού, όστις είναι η πηγή πάσης σοφίας. Εχθροί του γένους ωσαύτως πρέπει να λογίζονται και συνεργοί των μαινομένων αντιφιλοσόφων τούτων, όσοι, αντί να αφανίζωσι τας φλυαρίας αυτών, τας δημοσιεύουσι δια του τύπου, εξοδεύοντες ανοήτως εις αυτάς ό,τι έπρεπε να εξοδεύεται εις τον φωτισμόν της ελεεινής πατρίδος των»
…και συνεχίζει:
«Ο Πατριάρχης, η Σύνοδος, οι εντιμότεροι και αξιολογώτεροι άνδρες του γένους σου, συνιστάνουσι και προστατεύουσι τα σχολεία των επιστημών, και ανταμείβουσι με τιμήν και δόξαν τους παραδίδοντας αυτοίς και συ καλέ άνθρωπε, όστις αν ήσαι, δαπανάς τα χρήματά σου εις το να τυπώνης τας φυλλάδας των μωρών…»
Οι συκοφάνται συγγραφείς των τοιούτων φέρουσιν ονόματα Αποστόλων και Πατέρων της Εκκλησίας, ονόματα σεβαστά και σεβάσμια εις τους Χριστιανούς. Αλλά δια τι τα φέρουσι, πώς μεταχειρίζονται τας ρήσεις αυτών, πόσον ασυγκλώστως τας συγκλώθουσι, να το καταλάβετε εξ ατυχίας δεν είσθε ικανοί. Τους θαυμάζετε λοιπόν, επειδή τους βλέπετε τρόπον τινα συγκολλημένους με τους σεβασμίους άνδρας, ως ηθέλετε θαυμάσει και τον συναναστρεφόμενον με τιμίους ανθρώπους ληστήν…»
Ο Κοραής δεν στέκεται όμως απέναντι μονάχα στους αντιδραστικούς σχολαστικούς Πάριους και τους Μακραίους, αλλά και απέναντι σε δυτικούς περιηγητές όπως ο γερμανός ιστορικός Μέντελσον- Μπαρθόλντι, που διαπίστωνε τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει τους Έλληνες από τους αρχαίους προγόνους τους και καυτηρίαζε τη δεισιδαιμονία και την πονηρία του κλήρου στην Ελλάδα. Σχολιάζει λοιπόν ο δικός μας:
«Μόνος ο Μητροπολίτης της Ουγγροβλαχίας, ο σοφός και σεβάσμιος Δοσίθεος, εις τον οποίον και άλλοτε απέδωκα τον χρεωστούμενον έπαινον, καταβάλλει την ετήσιον δαπάνην τριών νέων, σπουδαζόντων τα μαθήματα της φωτισμένης Ευρώπης εκ των οποίων οι δύο διατρίβουσιν εις την Βιένναν της Αυστρίας και ο τρίτος εις την Γενεύαν. Ταύτην την ώραν μανθάνω, ότι και άλλοι Αρχιερείς μιμούνται τον Ουγγροβλαχίας. Όταν γνώσιν εις εμέ γνωστά τα ονόματα των καλών τούτων ποιμένων, θέλω τα κηρύξει μετά χαράς, δια να μάθη η φωτισμένη Ευρώπη τι πρέπει να συλλογίζεται περί των σημερινών Γραικών και πώς να κρίνη τους επαγγελόμενους περιηγητάς της Ελλάδας».
Στο τέλος των «αυτοσχεδίων στοχασμών» στην έκδοση του Πλουτάρχου, ο Κοραής σημειώνει: «Μόλις ετελείωσα τους Αυτοσχεδίους τούτους στοχασμούς (σήμερον 15 Νοεμβρίου 1808) και μανθάνω την αλλαγήν του Πατριάρχου. Επειδή κατ’ ευτυχίαν ο νυν Πατριαρχεύων, ο σεβασμιώτατος Καλλίνικος, δεν είναι ολιγώτερον φίλος της αναγεννήσεως και δόξης του γένους από τον προκάτοχον αυτού, τι πότε ν’ αλλάξω εις αυτούς δεν αναγκάζομαι. «Α γέγραφα, γέγραφα»…»
Εγώ βεβαίως, σε αντίθεση με κάποιους άλλους, δεν είμαι εραστής των αποκομμένων τσιτάτων και δεν θα σπεύσω από τα παραπάνω αποσπάσματα να χαρακτηρίσω την όποια άποψη ή επαφή μπορούσε να έχει ο Κοραής με το Φανάρι στο σύνολό της. Ο Κοραής ως Έλληνας είχε το στοιχείο του ενθουσιασμού που θα μπορούσε, σε περίπτωση απογοήτευσης να γίνει και ανάθεμα. Είχε επίσης κάθε λόγο να αβαντάρει τον Πατριάρχη, λαμβάνοντας μέρος με τη σωστή παράταξη, στο παιχνίδι εξουσίας που παιζόταν γύρω από το πρόσωπό του. Τολμώ όμως να εξάγω τρία συμπεράσματα:
• Πρώτον ότι ο γραικογάλλος λόγιος δεν θεωρούσε το Πατριαρχείο, a priori εκπρόσωπο οιασδήποτε «ρωμαιοβυζαντινής λαίλαπας που υποδούλωσε τους Έλληνες»
• Δεύτερον, δεν στεκόταν στο ότι το Πατριαρχείο, για να λειτουργεί τον εαυτό του και τα σχολεία, λιβάνιζε τον Σουλτάνο και
• Τρίτον, ότι στη ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ χρονική περίοδο, το εκπαιδευτικό έργο του Γρηγορίου και του Πατριαρχείου, είχε ξεπεράσει σε φήμη τα σύνορα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Όντως στα 1808, ο Γρηγόριος χάνει τον πατριαρχικό θρόνο, για να αναλάβει ο Καλλίνικος, ο οποίος είχε εξασφαλίσει δια δωροδοκίας την εύνοια του Μεγάλου Βεζύρη. Ο Κοραής, είχε καλή πληροφόρηση – και το εκπαιδευτικό έργο στην Ανατολή συνεχίζεται.
Όπως έγραψα και σε προηγούμενο post, η εκπαιδευτική αναγέννηση δεν υπήρξε χωρίς σκαμπανεβάσματα, δισταγμούς, ανακολουθίες – και δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, όχι μόνον λόγω αντιδραστικότητας εκκλησιαστικών κύκλων, αλλά και λόγω φατριασμού. Τα δύο μεγάλα ελληνικά σχολεία της Σμύρνης (Ευαγγελική Σχολή, Φιλολογικό Γυμνάσιο), αντί να ενώσουν τις δυνάμεις τους (ή έστω να αναπτύξουν σχέσεις δημιουργικής άμιλλας) βρέθηκαν σε οξεία αντιπαλότητα. Αλλά αυτό, είναι ένα άλλο ζήτημα…
Προτού κλείσω την αναφορά αυτή στον Κοραή και τον Γρηγόριο (και υποσχόμενος τελικά, τουλάχιστον ένα ακόμη post σχετικά με τα εκπαιδευτικά ζητήματα – το υλικό είναι μεγάλο και οι επιστολές μακρές…), καταθέτω μερικά στοιχεία για την στάση του Πατριάρχη Κύριλλου του Ζ’, του ανθρώπου τον οποίον διαδέχθηκε ο Γρηγόριος στον πατριαρχικό θώκο στα 1819.
Η αναφορά μου αυτή, έρχεται σε συνέχεια του μικρού αφιερώματος που επεφύλαξα στον παιδαγωγικά προοδευτικό και πολιτικά δειλό Μητροπολίτη Εφέσου Διονύσιο Καλλιάρχη, για τις λεπτομέρειες της συνύπαρξης λογίων και ιεραρχών, στην περίεργη εκείνη, μεταβατική εποχή.
Ο ΚΟΥΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΚΥΡΙΛΛΟ
«Ήθελεν την παιδείαν κατά τας παλαιάς μεθόδους και κατά την προ ετών πολλών επιπολάζουσαν ακρισίαν περί των συγγραφέων. Πολλάκις επαραπονέθη εις τον Κούμαν, δια τους περί την γραμματικήν γενομένους νεωτερισμούς, και άλλοτε του είπεν ότι δεν δύναται να καταλάβη πώς τώρα προκρίνουν τον Θουκυδίδην και Δημοσθένην παρά τους γλαφυρωτάτους Συνέσιον και Γρηγόριον τον Θεολόγον και τον εβεβαίονεν ότι οι στίχοι του Πτωχοπροδρόμου είναι πολύ αρμονικώτεροι παρά τους του Ευριπίδου»
Η αδιόρατη ειρωνία του Κούμα τσακίζει κόκαλα – δείγμα της σπουδαίας παιδείας και μόρφωσής του. Συνεχίζουμε:
«Ο περί τα θεία ζήλος του, ήτο τόσον σφοδρός, ώστε αφωρίζοντο εξ άπαντος δύω λόγιοι ομογενείς δια φ΄ρασεις τινας των συγγραμμάτων των ανευθύνους, τας οποίας έκρινε βλασφήμους ο Πατριάρχης, εάν έλειπεν ο Κούμας, όστις εκίνησε τους προκρίτους του γένους προς υπεράσπισίν των. Με όλα ταύτα, ο Κύριλλος επεριποιείτο τους πεπαιδευμένους, τους εκράτει εις την τράπεζάν του, έχαιρεν εις τας ώρας της ανέσεώς του να συνομιλή με αυτούς περί εκκλησιαστικών και πολιτικών πραγμάτων και τα φιλολογικά του δόγματα δεν ηγάπα να τα κάμη κύρια με βίαν(…)
Εις την κυβέρνησιν των πραγμάτων ποτέ δεν ηθέλησε να πράξη τι αυτογνωμόνως, αλλ’ εδιέτασσε τα πάντα συμφώνως με την σύνοδον. Ίσως ήθελε διαρκέσειν περισσότερον, εάν η τύχη των Πατριαρχών δεν εκρέματο από τας αλλαγάς των ηγεμονιών της Βλαχίας και Μολδαυίας…»
Ποιος έριξε τον Γρηγόριο και ποιος τον επανεγκατέστησε και ποιος πάλι από την αρχή ακολούθησε τον ίδιο δρόμο;
Έχουν νόημα όλες αυτές οι σκέψεις, ή το ζητούμενο είναι να πέσει το ανάθεμα στον «μισέλληνα» ιεράρχη;
Επαινεί λοιπόν ο Κοραής τον Γρηγόριο τον Ε΄, για το εκπαιδευτικό του έργο, ονομάζοντάς τον "η φιλόπατρις του Κωνσταντινουπολιτικού Κοινού κεφαλή" και ταυτόχρονα καταφέρεται κατά των ανθελλήνων λογίων (Πάριος, κτλ.) και των "συνεργών" τους λέγοντας:
"Εχθροί του γένους ωσαύτως πρέπει να λογίζονται και συνεργοί των μαινομένων αντιφιλοσόφων τούτων, όσοι, αντί να αφανίζωσι τας φλυαρίας αυτών, τας δημοσιεύουσι δια του τύπου, εξοδεύοντες ανοήτως εις αυτάς ό,τι έπρεπε να εξοδεύεται εις τον φωτισμόν της ελεεινής πατρίδος των"
Ποιός είναι όμως ο βασικός συνεργάτης του Πάριου που ξοδεύεται για τις εμετικές αντεθνικές εκδόσεις του αντί να ξοδεύεται για την εκπαίδευση των Ελλήνων; Ποιόν εννοεί ο Κοραής;
Αν σκεφτούμε πως τα κείμενα του Πάριου εκδίδονταν από το πατριαρχικό τυπογραφείο και είχαν την έγκριση (και την οικονομική υποστήριξη) του Πατριάρχη, είναι εύκολο να καταλάβουμε ποιόν εννοεί. Αυτόν που υποτίθεται πως κολακεύει παραπάνω και που σε άλλο σημείο τον ονομάζει "φίλον της αναγεννήσεως"(!) (αυτόν που έκαιγε τα γραφτά του Ρήγα και αφόριζε τα μαθηματικά): Το Γρηγόριο τον Ε΄.
Θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς. Και γιατί ο Κοραής δεν μιλάει ανοιχτά εναντίον του Γρηγορίου;
Για τον ίδιο λόγο που δε μιλάει ανοιχτά εναντίον του πατριάρχη Ιεροσολύμων Ανθίμου, που εκδίδει την "Πατρική Διδασκαλία". Ο Κοραής γνωρίζει το συντάκτη του έργου (είναι άλλωστε υπογεγραμμένο) αλλά παρ'ολα αυτά προσπαθεί να αποφύγει τη σύγκρουση με το πρόσωπο και το θεσμό για ευνόητους λόγους, εμμένοντας αυστηρά στην καταδίκη των ιδεών του.
Μία άμεση σύγκρουση του Κοραή με τον προκαθήμενο του Πατριαρχείου θα είχε πολύ άσχημες συνέπειες στην εθνική υπόθεση, καθώς θα επέφερε σύγχυση στους υποδούλους. Ταυτόχρονα, με αλλοτριωμένη την εθνική τους συνείδηση που τους επιβλήθηκε από τους Ρωμαίους του Βυζαντίου, οι Έλληνες θα αμφισβητούσαν ενδεχομένως τη μόνη αιτία που τους διαφοροποιούσε φανερά από τους Τούρκους κατά την εθνεγερσία, που ήταν η θρησκεία.
Σε επιστολή του στον Νεόφυτο Βάμβα το Σεπτέμβριο του 1821 αναφέρει σχετικά: "Η αποστολή των δημαγωγών σου είναι φρονιμοτάτη, αλλά τοιούτοι πρέπει να σταλθούν εις πάσαν πόλιν και χώραν. Η θρησκεία εμπορεί να γένη το καταπειστικώτερον ελατήριον"
Αυτός είναι και ο μοναδικός λόγος που ο Κοραής δημόσια αναφέρεται επαινετικά στους πατριάρχες και τα πατριαρχεία: Η χρήση της θρησκείας σαν εργαλείο εξέγερσης του έθνους.
Οι απόψεις του λοιπόν περί του πατριάρχη είναι εμμέσως πλην σαφώς καταδικαστικές ακόμη και υποβόσκουσες ειρωνικές. Δεν μπορεί ο Κοραής να εννοούσε πράγματι ότι ο Γρηγόριος ήταν "φίλος της αναγεννήσεως" όταν ο Γρηγόριος ήταν από τους πλέον συντηρητικούς και σκοταδιστές ιεράρχες που πέρασαν από τον πατριαρχικό θρόνο, κάτι που προφανώς γνωρίζει ο Κοραής.
quote:
Trainman
Εγώ βεβαίως, σε αντίθεση με κάποιους άλλους, δεν είμαι εραστής των αποκομμένων τσιτάτων και δεν θα σπεύσω από τα παραπάνω αποσπάσματα να χαρακτηρίσω την όποια άποψη ή επαφή μπορούσε να έχει ο Κοραής με το Φανάρι στο σύνολό της.
Δεν το κάνεις όμως φίλτατε γιατί από την ανάλυσή σου φαίνεται να διαφεύγει το αυτονόητο: Πως ο Κοραής μέσα από τα γραπτά του κρατάει μια διπλωματική στάση στη σχέση του με το πατριαρχείο και πως οι πραγματικές του απόψεις για τον πατριάρχη φαίνεται σε πάμπολλα σημεία, όπως για παράδειγμα όταν σχολίασε την πατριαρχική εγκύκλιο του Γρηγορίου του Ε΄ για την απαγόρευση χρήσης ελληνικών ονομάτων με τη φράση "Τέτοιοι είναι τέτοια κάνουν"! .
Άλλωστε η ιδέα που είχε ο Κοραής για το Γρηγόριο φαίνεται καθαρά από το σχόλιό του όταν μαθαίνει τον απαγχονισμό του. Σε επιστολή σε φίλο του ο Κοραής σημειώνει: "Ω, τον ηλίθιο τον Σουλτάνον! τους φίλους του σφάζει, αντί να τους φορέσει καυτάνι" (Φ. Ηλιού στην "Ιστορία του Νέου Ελληνισμού" του Κ. Βακαλόπουλου, τ.ΣΤ)
Ο λόγος που ο Κοραής θεωρεί τον πατριάρχη φίλο του Σουλτάνου (και τους πατριάρχες γενικά, στους οποίους αποδίδει το χαρακτηρισμό "φίλους" του Σουλτάνου) στις ιδιωτικές συζητήσεις ενώ δημόσια τον επαινεί νομίζω πως είναι εύκολο να τον κατανοήσει κανείς, όπως εύκολο είναι να κατανοηθεί η μεγάλη προσπάθεια που κάνει για την νουθεσία του έθνους χωρίς να θίγει (φανερά τουλάχιστον) τα κακώς κείμενα.
quote:
Trainman
Τολμώ όμως να εξάγω τρία συμπεράσματα:• Πρώτον ότι ο γραικογάλλος λόγιος δεν θεωρούσε το Πατριαρχείο, a priori εκπρόσωπο οιασδήποτε «ρωμαιοβυζαντινής λαίλαπας που υποδούλωσε τους Έλληνες»
Να τολμήσω και γω με τη σειρά μου να σχολιάσω τα συμπεράσματα αυτά.
Η σωστή έκφραση ίσως είναι πως ο Κοραής "δεν θέλησε να φανεί" ότι "θεωρούσε το πατριαρχείο a priori εκπρόσωπο... κτλ. κτλ" κάτι όμως που είναι φανερό μέσα από τα γραπτά του.
Ενδεικτική είναι η θέση του στην "Ελληνική Νομαρχία", (η οποία αποτελεί λίβελλο κατά της "μιαράς συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως", βοηθούσης της ανωνυμίας βεβαίως) αλλά και σε πλήθος άλλων γραπτών του, όπως για παράδειγμα στις "Πολιτικές Παραινέσεις" (Ο Ναός της Αγίας Δικαιοσύνης) και στο "Διάλογο δύο γραικών" όπου αναφέρεται πως το Βυζάντιο ήταν υπεύθυνο για την αμάθεια του λαού, όταν για παράδειγμα ο Ιουστινιανός, για να εκοικονομήσει χρήματα για την Αγία Σοφία, έκοψε τους μισθούς των δασκάλων, καταργώντας στην ουσία την παιδεία.
Παρόμοιες θέσεις για το ρόλο του πατριαρχείου είναι διάσπαρτες σ'όλο το έργο του Κοραή και μια προσεκτική μελέτη του έργου του τις φέρνει εύκολα στην επιφάνεια.
quote:
Trainman
Δεύτερον, δεν στεκόταν στο ότι το Πατριαρχείο, για να λειτουργεί τον εαυτό του και τα σχολεία, λιβάνιζε τον Σουλτάνο και
Το σημείο αυτό απαντάται παραπάνω. Σαφέστατα ο Κοραής το ήξερε αυτό και το σχολίασε αναλόγως, ειδικά στις ιδιωτικές του επιστολές.
Άλλωστε μια απλή αντιπαραβολή των επιστολών προς το έθνος (προς Σουλιώτες, προς Χίους, προς Υδραίους, κτλ.) με εκείνες που απευθύνονται στους φίλους του (Κοντόσταυλο, Βάμβα, Βλαστό, κτλ.) καταδεικνύει μια τεράστια αντίθεση στο περιεχόμενο.
quote:
Trainman
Τρίτον, ότι στη ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ χρονική περίοδο, το εκπαιδευτικό έργο του Γρηγορίου και του Πατριαρχείου, είχε ξεπεράσει σε φήμη τα σύνορα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ομολογώ πως από τα παρατεθέντα δεν κατάφερα να καταλήξω σε παρόμοιο συμπέρασμα.
quote:
Trainman
Έχουν νόημα όλες αυτές οι σκέψεις, ή το ζητούμενο είναι να πέσει το ανάθεμα στον «μισέλληνα» ιεράρχη;
Αναγνωρίζοντας την αγωνία του επιμόνου ερωτήματός σου (παρόν σε κάθε σχεδόν μήνυμά σου) και αντιστρέφοντας το ερώτημα θα ήθελα να ρωτήσω:
Καταφέρνουν όλες αυτές οι σκέψεις -ακολουθώντας εν πολλοίς την τεθλασμένη- να αθωώσουν τον ανθέλληνα πατριάρχη και πιστό φίλο του Σουλτάνου;
Καταφέρνουν αυτές οι σκέψεις να εκτρέψουν την προσοχή μας από τα πραγματικά έργα του Αγγελόπουλου που από τις πρώτες μέρες της πατριαρχίας του έθεσε εαυτόν στον αγώνα κατά της πνευματικής και εθνικής ανάτασης του έθνους με οποιονδήποτε τρόπο μπορούσε;
macedon
.Δυστυχώς δεν βλέπω πολλές συμμετοχές και αναρωτιέμαι αν το θέμα είναι βαρετό ή απλά παρακολουθείτε με ενδιαφέρον τα στοιχεία που παραουσιάζονται (όπως ουσιαστικά πράττω και εγώ).
Trainman-"Το να διαβάζει κανείς την Ιστορία ανάποδα, μπορεί να δίνει σε μας μια αίσθηση ανωτερότητας και να βοηθά αρκετούς ανθρώπους να χλευάζουν τους παππούδες τους και να νοιώθουν απελευθερωμένοι – αλλά κατά τη γνώμη μου είναι τεράστιο λάθος. Εκείνο που οφείλει να πράξει κανείς, είναι να διαβάζει κανείς τις ενέργειες των ανθρώπων της εποχής, με τα μάτια της εποχής. "
Καταλαβαίνεις ότι αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο.Αν εσύ το έχεις καταφέρει έστω σε κάποιο βαθμό,σου αξίζουν συγχαριτήρια.Αλλά πιστεύω ότι κανείς και ποτέ δεν θα μπορέσει να δει εκείνη την εποχή με τα "μάτια" της κοινωνίας εκείνης. Εγώ θα κρίνω με βάση την ιδεολογικό υπόβαθρο που έχω.Άλλωστε δεν κάνουμε δίκη και δεν μπορούμε να επηρεάσουμε το παρελθόν.
Trainman-"......Γιατί μου απαγορεύεις να αναγνώσω το κήρυγμα του Κοσμά, για παράδειγμα, με το ίδιο κριτήριο"
Τον λόγο τον εξήγησα παραπάνω.Πες το αδυναμία πες το ηλιθιότητα αλλά κάποια πράγματα γιά εμένα είναι διαχρονικά (όπως η έννοια της εθνικής πράξης).
Συμφωνώ πάντως ότι κάποιες πράξεις μπορούν να ευνοήσουν το Έθνος χωρίς αυτό να είναι ο πρωταρχικώς τους σκοπός.Αν κάποιοι προσπαθώντας να ευεργετήσουν τον λαό ή τους Χριστιανούς ταυτόχρονα μη ηθηλεμένα ευνοήσουν και το Έθνος θα έχουν την συμπάθεια μου αλλά δεν θα χαρακτηριστούν και ήρωες.Αν όμως κάνουν έστω μία εσκεμμένη αντιεθνική πράξη μου αρκεί να τους θεωρήσω εχθρούς.
Trainman-"Αν υπήρχε ένας δεύτερος Κοσμάς να μαζεύει πόρους για την ίδρυση σχολείων, «για να μπορείτε να καταλαβαίνετε το Ευαγγέλιο», θα σε πείραζε;"
Έτσι όπως το θέτεις (με τα εισαγωγικά) ,όχι δεν θα με πείραζε.Είσαι όμως 100% σίγουρος ότι μετά την επίτευξη του σκοπού θα περνούσαμε στο δεύτερο στάδιο (προετοιμασία=>έναρξη της Επανάστασης).Εγώ το πιστεύω ,αλλά είμαι και λίγο άσχετος με τους συσχετισμούς εκείνης της εποχής.
Trainman-"Όπως σου έγραψα στην αρχή, εγώ δεν κολακεύω κανέναν. Υποστηρίζω ότι υπήρχε «διπλή γλώσσα» της Εκκλησίας, αλλά κατέγραψα και τη στάση του Μητροπολίτη Ιερόθεου (στον οποίον αναφέρεται ο Περραιβός). Δεν το θυμήθηκες – λυπάμαι, αλλά δεν πειράζει. "
Το θυμήθηκα.Αν η παρουσίαση των στοιχέιων σου ήταν μονόπλευρη (υπερ ή κατά της Εκκλησίας) δεν θα έδινα βάση στα λεγόμενα σου.Μιλάω γιά την "αίσθηση" που αποκόμησα.Ξέρεις,αυτό που σου μένει στο τέλος χωρίς να θυμάσαι λεπτομερώς όλα όσα προηγήθηκαν.
Προδότη θεωρώ οποιονδήποτε πράξει συνειδητά κατά των συμφερώντων του Έθνους.Η λέξη συνειδητά είναι η λέξη κλειδί.
Ζήτησες οι συνομιλητές μας να ορίσουν την έννοια του έθνους.Εγώ με την σειρά σου θα σου ζητήσω να ορίσεις την έννοια της εθνικής πράξης.
quote:
Στράβων : Καλησπέρα φίλες και φίλοι.Προσπάθησα να κάνω αυτό που υποσχέθηκα,να ξαναδιαβάσω όλες τις σελίδες του θέματος και να κρατήσω σημειώσεις.Γρήγορα κατάλαβα ότι δεν έχω την θέληση γιά τόση δουλειά.Ζητώ συγνώμη γιά την οκνηρία μου .
Δυστυχώς δεν βλέπω πολλές συμμετοχές και αναρωτιέμαι αν το θέμα είναι βαρετό ή απλά παρακολουθείτε με ενδιαφέρον τα στοιχεία που παραουσιάζονται (όπως ουσιαστικά πράττω και εγώ).
Όντως Στράβων, δεν έχεις καμία απολύτως όρεξη, ούτε να διαβάσεις, ούτε και να σχολιάσεις. Τα όσα μου αναφέρεις για τα όσα παρέθεσα στην τελευταία έστω σελίδα (και όχι στις προηγούμενες), ακόμα και για ένα θέμα όπως π.χ. ο Κοσμάς, θα μπορούσες να τα είχες γράψει, είτε είχα παρουσιάσει εγώ την εργασία μου αυτή, είτε όχι. Καμία διαφορά φίλε μου.
Βεβαίως υπάρχει το πρόβλημα του site, ότι έχει γίνει σχεδόν αδύνατον να μπαίνεις εκτός από τις μεταμεσονύκτιες ώρες – αλλά δεν βλέπω να το επικαλείσαι. Άλλοι δεν τους αρέσει επίσης να διαβάζουν «κατεβατά» κλπ.
Επειδή βλέπω ότι κοπιάζω τζάμπα, μάλλον θα κλείσω το θέμα άρον-άρον από πλευράς μου για να τελειώνουμε.
Edited by - Trainman on 28/11/2006 03:45:53
Η ΠΕΡΙΦΗΜΗ «ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ»
quote:
Macedon"τίς η ωφέλεια προσκολλώμενοι οι νέοι εις τας παραδόσεις αυτάς, να μανθάνωσιν αριθμούς καί αλγέβρας καί κύβους καί κυβοκύβους καί τρίγωνα καί τριγωνοτετράγωνα καί άτομα καί κενά καί δίνας καί δυνάμεις καί έλξεις καί βαρύτητας, καί φωτός ιδιότητας, καί ακουστικά, καί μύρια τοιαύτα καί άλλα τερατώδη, ώστε να μετρώσι την άμμον της θαλάσσης καί τας σταγόνας του υετού καί να κινώσι την γην εάν αυτοίς δοθή πή στώσι κατά τον Αρχιμήδην; οι διδάσκοντες τα μαθήματα αυτά είναι παραβάται των θείων καί ιερών κανόνων καί των αποστολικών διατάξεων; Εντελλόμεθα καί αποφαινόμεθα συνοδικώς μετά των περί ημάς ιερωτάτων αρχιερέων, όπως τας βεβήλους κενοφωνίας καί τας σαθράς αντιθέτους διδασκαλίας των ειρημένων να μισήτε καί να αποστρέφεσθεΤαλαίπωρη παιδεία..."
Η εικόνα που δίνει το πλήρες κείμενο της εγκυκλίου, όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου «Γρηγόριος ο Ε’ – ο Εθνάρχης της οδύνης» σε ανατύπωση από την έκδοση του Ν.Δ. Λεβίδου «Εγκύκλιος του Πατριάρχου Γρηγορίου» στο περιοδικό «Ιλισσός» τόμος Γ’ – 1870 είναι ριζικά διαφορετική από εκείνη που μας δίνει ο Macedon, ο οποίος μάλιστα, δεν αναφέρει και την πηγή της παραγράφου του.
Στην εγκύκλιό του, μακράν του να καταδικάζει την διδασκαλία των μαθηματικών και φυσικών επιστημών, ο Πατριάρχης σχολιάζει λέγοντας πως «επιπολάζει ενιαχού μία καταφρόνησις περί τα Γραμματικά μαθήματα και διόλου παράβλεψις περί τας λογικάς και ρητορικάς τέχνας, και περί αυτήν επί πάσι την διδασκαλίαν της υψηλοτάτης Θεολογίας, προερχομένη εκ της ολοτελούς αφοσιώσεως μαθητών ομού και διδασκάλων εις μόνα τα Μαθηματικά και τας επιστήμας και μία ψυχρότης περί τα της αμωμήτου ημών Πίστεως και αδιαφορία εις τας παραδεδομένας νηστείας…»
«Προβάλλουσιν οι πρώτοι, ότι των προγόνων η Γλώσσα, η Ελλάς εκείνη φωνή, και δύσκολος εις την κατάληψιν και έξιν και τρόπον τινά περιττή εις το Γένος την σήμερον, και παρεισάγουσιν αλλοκότους τινάς καινοτομίας και νέας νομοθεσίας, ώστε και ετόλμησαν μερικοί, καθώς εμάθομεν, να αντιστρατεύωνται εκ του εμφανούς και να κινώσι κατ’ αυτής γλώσσαν υβρίστριαν και αχάλινον…»
«Απειρέσιος είναι τωόντι ο πλους και αχανές το πέλαγος της Ελληνικής αυτής γλώσσης, καθότι δεν καταγίνεται μόνον εις κλίσεις και σχηματισμούς, και ορθογραφίας, και εις τον επιπλοκήν κατά λόγον και σύνταξιν, αλλά και κάλλος απαγγελίας, και μεταφοράς ονομάτων και όσα τούτοις ωρισμένα και κύρια και αναλύσεις, και συνθέσεις, και μεταφράσεις προς ποικιλίαν και ύψος και μέγεθος, προθέσεων σημαινόμενα, είδη επιρρημάτων, ενεργείας και πάθη ρημάτων, ρυθμούς, μέτρα και πάθη των περί λέξιν ποιητικήν επαγγέλλεται, και όσα άλλα οι εξ επαγγέλματος γραμματικοί διορίζουσι πραγματεύεται. Αλλά δια τούτο δεν πρέπει να αποδειλιώσιν οι φιλομαθείς νέοι και να απελπίζωνται (…) Πόσον δε είναι αναγκαία η γνώσις της Ελληνικής Γλώσσης και κατά πόσους τρόπους εις τον βίον επωφελής, μάλιστα τον ορθόδοξον, είναι και τοις τυφλοίς αυτοίς δήλον, καν λέγωμεν ημείς, καν μη λέγωμεν, επειδή κατ’ αυτήν όντων συγγεγραμμένων όλων των θεοσόφων βιβλίων των πνευματεμφόρων Πατέρων και διδασκάλων της Εκκλησίας μας…
Η πολεμική λοιπόν του Γρηγορίου, δεν αφορά τους δασκάλους των μαθηματικών και της φυσικής, αλλά εκείνους που θέλουν να μειώσουν τις κλασσικές σπουδές, έναντι των πρακτικών. Ο Πατριάρχης υπερασπίζεται λοιπόν την σε βάθος μελέτη της ελληνικής γλώσσας, σημειώνοντας ότι συν τοις άλλοις, είναι αναγκαία στους ορθοδόξους χριστιανούς αφού είναι η γλώσσα των Πατέρων της Εκκλησίας. Είναι όμως, μόνον θρησκεύων ο ζήλος του; Συνεχίζει για την ελληνική γλώσσα:
«Αυτή μας χειραγωγεί και εις την κατάληψιν των ηθικών συγγραμμάτων των παλαιών εκείνων σοφών. Και είναι λοιπόν εκ τούτου και σκιρτημάτων νεανικών ανασταλτική, και ανδρικών βουλευμάτων σταθμητική, και αρχόντων και αρχομένων των προς αλλήλους δικαίων διδακτική. Δι’ αυτής οι πεπαιδευμένοι επιβάλλουσι και εις τας μεταφράσεις των λόγου αξίων. Δι’ αυτής εν τάξει περαίνουσι τας περί διαφόρων υποθέσεων αλληλογραφίας. Δι’ αυτής και πολιτικαί πράξεις ρυθμίζονται, και αρεταί λογικαί και πνευματικαί κατορθούνται. Αυτήν και οι εκ του Γένους πενόμενοι έχουσι γαλήνιον όρμον. Αυτή και παρά πάντων των σοφών Ευρωπαίων θαυμάζεται και κροτείται και εις ημάς διεσώθη μόνος πολύτιμος θησαυρός και μόνον κειμήλιον χαρακτηριστικόν της προγονικής ευγενείας, ώστε παραλογίζονται προφανώς και ψεύδονται ανυποστόλως οι στρεβλόχειλοι εκείνοι και των λόγων άτοποι κυβισταί και παράδοξοι».
Ίσως να υπάρχει την εποχή εκείνη και κάποιος άλλος έλληνας λόγιος που να έχει συγγράψει τέτοιον ύμνο στην ελληνική γλώσσα, (φαντάζομαι βεβαίως πως μιλά για την αρχαΐζουσα ελληνική) αλλά εγώ ως μη ειδικός, δεν το γνωρίζω. Αναρωτιέμαι επίσης, πώς ο εκπρόσωπος της «ρωμαιοβυζαντινής λαίλαπας» Πατριάρχης Γρηγόριος, χαρακτηρίζει την ελληνική γλώσσα «μόνον κειμήλιον χαρακτηριστικόν της προγονικής ευγενείας». Τέλος πάντων. Ας δούμε τώρα και την… επίθεση κατά των μαθηματικών:
«…όχι το έργον να γίνηται πάρεργον και το πάρεργον έργον, και να λαμβάνη το χρήσιμον του αναγκαίου την προτίμησιν. Επειδή, τις ωφέλεια, προσκολλώμενοι οι νέοι εις τας παραδόσεις αυτάς, να μανθάνωσιν αριθμούς και αλγέβρας και κύβους και κυβοκύβους και τρίγωνα και τριγωνοτετράγωνα και λογαρίθμους και συμβολικούς λογισμούς και τας προβαλλομένας ελλείψεις και άτομα και κενά και δίνας και δυνάμεις και έλξεις και βαρύτητας και φωτός ιδιώματα και βόρεια σέλα και οπτικά τινα, και ακουστικά και μύρια τοιαύτα και άλλα τερατώδη, ώστε να μετρώσι την άμμον της θαλάσσης και τας σταγόνας του υετού και να κινώσι την γην, εάν αυτοίς δοθή πη στώσι, κατά τον Αρχιμήδην, έπειτα εις τας ομιλίας των βάρβαροι, εις τας γραφάς των σόλοικοι, εις τα της θρησκείας ανείδεοι, εια τα ήθη παράφοροι και διεφθαρμένοι, εις τα πολιτεύματα επιβλαβείς και άσημοι πατριώται και ανάξιοι της προγονικής κλήσεως; Εις τοιούτους παραλογισμούς περιπίπτουσι οι του κόμματος εκείνου, όσοι προφασιζόμενοι τας δυσκολίας της Ελληνικής διαλέκτου και ως περιττήν αυτήν και άχρηστον προτείνοντες, συνελαύνουσι τους νέους εις μόνην την εξακολούθησιν και γύμνασιν των μαθηματικών και κακοβούλως εμποδίζουσι τας προόδους αυτών εις την αληθή παιδείαν…»
Ποιοι είναι τότε οι «παραβάται των ιερών κανόνων και των αποστολικών διατάξεων»; Οι «διδάσκοντες τα μαθήματα αυτά»; Όχι βεβαίως, διότι η εν λόγω φράση απουσιάζει παντελώς από το κείμενο της εγκυκλίου. Είναι τα μέλη του «κόμματος των αδιαφορητών», «οίτινες της πλατείας οδού της εις απώλειαν αγούσης καθηγεμόνες και οδηγοί γίνονται, διδάσκοντες με το παράδειγμα της διεφθαρμένης διαγωγής των τας καταλύσεις των παραδεδομένων νηστειών και προσέτι τας κυβείας, τας χαρτοφορίας και πανουργοδιπλωματικούς τινας τρόπους και μακιαβελισμούς, δια να προξενώσι διχοστασίας και διαιρέσεις μεταξύ των ευσεβών και να θριαμβεύωσιν αυτοί, πράττοντες ίδια τέλη και σκοπούς, καθώς ηκούσαμεν». Με λίγα λόγια, οι «παραβάτες», είναι εκείνοι που, επικαλούμενοι την πρόοδο της επιστήμης, διδάσκουν τους νέους να απομακρυνθούν από την θρησκεία τους.
Πώς αντιμετωπίζει τους εν λόγω «παραβάτες» ο Γρηγόριος; Μήπως διατάσσει να κλείσουν τα μη «πατριαρχικά» σχολεία; Μήπως διατάσσει να φύγουν τα μαθηματικά από τα «πατριαρχικά» σχολεία; Μήπως αποφασίζει να αφορίσει κάποιον συγκεκριμένο καθηγητή; Τίποτε απ’ όλα αυτά. Περιορίζεται να κρίνει πως:
«Αναγκαιότατον είναι ένθα και ο τόπος και ο τρόπος ευχερής και αρμόδιος να διαιρεθώσι τα Γραμματικά σχολεία από τα των επιστημονικών και Μαθηματικών, και να γίνωνται κεχωρισμένως εν μέρει αι παραδόσεις, δια να μη λαμβάνωσιν εκ του προχείρου αφορμήν οι νέοι, και φεύγοντες από τας τάξεις των Γραμματικών, προσκολλώνται εις τας άλλας. Ειδέ και τούτο είναι αδύνατον, να γίνωνται εν τάξει αι παραδόσεις, και μήτε οι μαθηταί να έχωσιν απόλυτον άδειαν προ της τελειοποιήσεως των εις τα Γραμματικά να προσέρχωνται εις τας μαθήσεις και επιστήμας, μήτε οι διδάσκαλοι να τους δέχωνται ακαταρτίστους και ανασκήτους, βαρβαρίζοντας έτι και σολοικίζοντας, και εις τα λοιπά της τέχνης χωλαίνοντας. Επειδή τοιούτοι όντες οι προσερχόμενοι δεν δύνανται να ευδοκιμώσιν αναλόγως, ώστε και εαυτοίς και τοις διδασκάλοις να προξενώσι δίκαιον κλέος και αύχημα. Αφ’ ου δε γένωνται εγκρατείς του καθ’ Έλληνας λόγου και γυμνασθώσιν όσον αρκεί και εις τας Λογικάς και Ρητορικάς τέχνας, τότε ας ανοίγωνται ελευθέρως αυτοίς και τα προαύλια των επιστημών, και όλης εν γένει της Φιλοσοφίας και προχωρήτωσαν και εις εκείνα κατά τάξιν και βαθμηδόν…»
Αυτά αναφέρει λοιπόν η διαβόητη εγκύκλιος. Αν εξακολουθεί κάποιος να θεωρεί πως «αφορίζει τα μαθηματικά και τους μαθηματικούς» με τις υγειές του. Αν πάλι πιστεύει πως το κείμενο που η Εκκλησία παρουσιάζει δεν είναι γνήσιο, αλλά πλαστογραφημένο, ας μας παρουσιάσει το δικό του και την πηγή του, για να κάνουμε τη σύγκριση.
Η ΠΕΡΙΦΗΜΗ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ - ΤΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΤΑ – Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ, Ο ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ, Ο ΣΟΥΛΤΑΝΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΓΓΛΟΙ.
Πέραν από την εγκύκλιο καθεαυτή, θα είχε νόημα να σκιαγραφήσουμε λίγο το κλίμα υπό το οποίο συνετάχθη.
Έτυχε να μιλήσουμε για τις διενέξεις ανάμεσα στην Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης (όπου εφοίτησε και ο Κοραής στα νιάτα του) και το πρότυπο Φιλολογικό Γυμνάσιο που συστήθηκε στην πόλη υπό τη διεύθυνση του Κ. Κούμα και των αδελφών Οικονόμων.
Βρισκόμαστε στα 1818, οπότε μαίνεται η διαμάχη ανάμεσα στις δύο σχολές. Η «συντηρητική» μερίδα της πόλης, στηρίζει την Ευαγγελική Σχολή και η «προοδευτική» μερίδα, το Φιλολογικό Γυμνάσιο. Ο Μ. Παρανίκας, γυμνασιάρχης στην Σχολή στα 1885, μας δίνει πολύτιμες πληροφορίες στο σύγγραμμά του «Ιστορία της Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης, εκ των πηγών συνταχθείσα»:
«Τοιαύτη εγένετο η εκ της ιδρύσεως του Φιλολογικού Γυμνασίου εν Σμύρνη έρις και τα αποτελέσματα αυτής. Επί δέκα έτη, αι μερίδες εμαίνοντο κατ’ αλλήλων, αι φωναί, οι διαπληκτισμοί και αι αντιγκλήσεις ήσαν αδιάκοποι μεταξύ των διδασκάλων και μαθητών και όλης της πόλεως, έως ου, εκλιπόντος του Γυμνασίου έπαυσεν εν τέλει και η έρις. Μόνον δε ότε εξέλιπε εντελώς το Γυμνάσιον, διηλλάγησαν πλέον οριστικώς εις το εξής οι τε δημογέροντες της πόλεως Παύλος Όμηρος, Σάββας Μουσουδάκης, Χατζηαντώνιος Μιχαήλ και Κωνσταντίνος Μερίκας αφ’ ενός και αφ’ ετέρου οι της Ευαγγελικής Σχολής επίτροποι Δημήτριος Μπαχατώρης, Ι. Μπόσκοβικ, Χριστόδουλος Μ. Ησαΐου και Μανουήλ Περόγλους. Δια δε κοινού εγγράφου επικεκυρωμένου και υπό του Σμύρνης Ανθίμου τη Οκτωρβίου του 1820 συνεφώνησαν όπως οι μεν επίτροποι της Σχολής βελτιώσωσιν αυτήν δια της προσκλήσεως καλλιτέρων διδασκάλων μετά ευρυτέρου προγράμματος μαθημάτων, οι δε δημογέροντες υποστηρίξωσιν εκ του κοινού και των Εκκλησιών την αυτόνομον και παλαιάν μεγάλην Ευαγγελικήν Σχολήν.
Όντως δε, ως κατά παράδοσιν έχομεν (επειδή τα βιβλία της Σχολής μόνον μέχρι Σεπτεμβρίου του 1820 παρέχουσιν ημίν πληροφορίας), προσεκλήθη ο Βενιαμίν ο Λέσβιος ως της Σχολής προϊστάμενος. Ούτω λοιπόν η Σχολή δια της προσλήψεως του Βενιαμίν, ικανού προ πάντων μαθηματικού, μετερρυθμίσθη επί το βέλτιον κατά την ανωτέρω συμφωνίαν. Αλλά και ο Βενιαμίν και οι συνεργάται αυτού, μόνον επί εξ μήνας ειργάσθησαν εν τη Σχολή μέχρι Μαρτίου του 1821, ότε εκραγείσης της Ελληνικής Επαναστάσεως η Σχολή διαλύεται.
Οι Έλληνες λοιπόν, τα κατάφεραν και πάλι. Οι δύο φατρίες, κατάφεραν να συμφιλιωθούν, αφού η μία νίκησε την άλλη και κατόρθωσε να κλείσει το Φιλολογικό Γυμνάσιο. Και αφού κατάφεραν να κλείσουν το Γυμνάσιο, φώναξαν έναν διαπρεπή μαθηματικό και λόγιο της εποχής, τον Βενιαμίν τον Λέσβιο, να σχολαρχήσει στη Σχολή. Πώς θα συνέβαινε αυτό, εάν ο Γρηγόριος ήταν τέτοιος απηνής διώκτης των επιστημών; Όπως και να ‘χει το πράμα, ο Λέσβιος μετά την Επανάσταση, μετακόμισε στην Ελλάδα, όπου έγινε Επίτροπος της Πελλοπονησιακής Γερουσίας και μέλος της 9μελούς Επιτροπής για τη σύνταξη προσωρινής ποινικής νομοθεσίας.
Ας ξανάρθουμε όμως και πάλι στο ζουμί της υπόθεσης: Στα 1818, οι συντηρητικοί δημογέροντες που υποστηρίζουν την Ευαγγελική Σχολή, στέλνουν γράμμα προς τον Πατριάρχη Γρηγόριο, συκοφαντώντας τον επιστήμονα σχολάρχη και ιερωμένο Κ. Οικονόμο. Τι κάνει ο Γρηγόριος; Απαντά, με μια κυριολεκτικά αποστομωτική επιστολή στις 27 Ιουνίου του ίδιου έτους:
«Αναγνόντες λοιπόν μετ’ επιστασίας την παρά των εσναφίων γεγραμμένην αναφοράν, εν η περιέχεται η της υποθέσεως βάσις, είδομεν το προς τους τιμιωτάτους δημογέροντας πρόβλημα, ότι τον εντιμολογιώτατον σχολάρχην Κ. Κωνσταντίνον Οικονόμον, ως πρόξενον δήθεν σκανδάλων δεν θέλουσιν ως διδάσκαλον του κοινού φιλολογικού αυτόθι σχολείου και εξαιτούνται την εκλογήν και αποκατάστασιν ετέρου τινός αντ’ αυτού. Ταύτα παρ’ ελπίδα ιδόντες και αναγνόντες εξενίσθημεν καθ’ υπερβολήν και πανταχόθεν το πράγμα περισκοπούντες και εξετάζοντες, καμμίαν άλλην δεν ευρίσκομεν αιτίαν μεταβλητικήν της επί τουναντίον διαθέσεως των υπογραψάντων εις την ρηθείσαν αναφοράν και της τοιαύτης δυσαρεσκείας και ψυχρότητος αποτελεσματικήν, ειμή μόνον την σατανικήν επήρειαν και μεθοδείαν…»
Οι πιέσεις προς τον Γρηγόριο δεν σταματούν ωστόσο – προφανώς συνηγορούντες των Σμυρναίων συντηρητικών υπήρχαν και στο Φανάρι. Έτσι, τον επόμενο μήνα, (7 Ιουλίου), σε επικύρωση της προηγούμενης επιστολής του, ο Γρηγόριος εκδίδει σιγίλλιο υπέρ του Φιλολογικού Γυμνασίου, με το οποίο το Γυμνάσιο ανακηρύσσεται «πατριαρχικό» - και όπου αναφέρει μεταξύ άλλων:
«Ό,τε γαρ καθ’ Έλληνας λόγος, η ευγενής εκείνη προγονική φωνή μετά πάσης εν αυτώ ακριβείας παραδίδοται, λογικαί τε και ρητορικαί εκδιδάσκονται τέχναι, όσα τε εις θεωρίάν ομού και πράξιν ανήκει εν ταις των εγκυκλίων διατριβαίς και περί ηθικήν αναστρέφεται και την υψηλοτάτην θεολογίαν, μαθηματικά τε και επιστήμαι, απάσης εν γένει της φιλοσοφίας τα όργια, ευτάκτως πάντα και ευμεθόδως και καθ’ ους η ημετέρα εκκλησιαστική πρόνοια εξέθετο όρους, δια του εκδοθέντος αυτής εγκυκλίου τόμου (…)
Το εν τη πολιτεία Σμύρνη, φιλοκάλω σπουδή και φιλομούσω προαιρέσει των εν αυτή κατοίκων ομογενών συσταθέν φιλολογικόν γυμνάσιον, υπάρχη το από τούδε και εις τον εξής άπαντα χρόνον, έως ου τα τήδε ψύχος και καύσων περιπολεύη και λέγηται και παρά πάντων γινώσκηται πατριαρχικόν και σταυροπηγικόν, ελεύθερον, αδούλωτον, ακαταπάτητον και οιασούν επηρείας και ενοχλήσεως ανεπίβατον…».
Ο Γρηγόριος λοιπόν, υπερασπίζεται το πρότυπο Φιλολογικό Γυμνάσιο και την πειραματική Φυσική του. Τι έκαναν όμως και οι υποστηρικτές του Γυμνασίου από πλευράς τους; Ας ακούσουμε ξανά τον Μ. Παρανίκα να συνεχίζει τη διήγησή του:
«Η Ευαγγελική Σχολή διέφυγεν ούτω τον κίνδυνον επικειμένης διαλύσεως εκ των ερίδων, αίτινες επί δεκαετίαν την Σμύρνην ετάραξαν (1809-1919). Απέχοντες ήδη πολύ της εποχής εκείνης εκτιμώμεν βεβαίως τους υπέρ του φωτισμού του Γένους αγώνας των αειμνήστων διδασκάλων Κ. Κούμα και των αδελφών Οικονόμων και των περί αυτούς φιλομούσων οπαδών της νεωτέρας προόδου, αλγούμεν όμως επί τη λυπηρά διαστάσει και τοις διαπληκτισμοίς ομογενών και συμπολιτών. Ουχ ήττον, οφείλομεν να επαινέσωμεν τους μετά ζήλου υπερμαχήσαντας της γεμαράς, αυτονόμου και προνομιούχου Ευαγγελικής Σχολής…»
Γιατί θέλει να επαινέσει ο συγγραφέας τους συντηρητικούς δημογέροντες; Γιατί…
«Καθ’ ον χρόνον τα κόμματα εν Σμύρνη εμαίνοντο και κίνδυνος διαλύσεως της Σχολής επέκειτο, εκ δε των πολεμίων ο Φίλιππος Κάππαρης, κατώρθωσε φευ! εν Κωνσταντινουπόλει να λάβη φιρμάνιον αυτοκρατορικόν, διαλαμβάνον ότι η Σχολή είναι ΧΑΝΙΟΝ (σ.σ. ο υπογραμμισμός είναι του συγγραφέα) του κοινού, εν ω καταλύουσιν οι ξένοι και διαβάται, ο ατρόμητος επίτροπος της Σχολής Δ. Μπαχατώρης τη συνδρομή των Δημογερόντων της πόλεως και άλλων τινων ζηλωτών μαρτυρησάντων ΕΠΙ ΚΡΙΣΕΩΣ, ότι η Σχολή είναι ίδιον αυτού κτήμα, το δε κοινόν ουδόλως μετέχει αυτής, κατώρθωσε να λάβη έτερον φιρμάνιον ανατρεπτικόν του φιρμανίου Κάππαρη και επικυρούν την αφιέρωσιν αυτού και το αφιέρωμα (βακούφι) ως έννομα και διορίζον έφορον (Ναζίρην) της Σχολής, τον κατά καιρόν πρόξενον της Μεγάλης Βρεττανίας».